SKKN : Phát huy tác dụng của “kênh hình” trong giảng dạy môn địa lý


Nhấn vào đây để tải về
Nhắn tin cho tác giả
Báo tài liệu sai quy định
Xem toàn màn hình
Mở thư mục chứa tài liệu này
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn: Đồng nghiệp cung cấp
Người gửi: Trần Ngọc Đại (trang riêng)
Ngày gửi: 19h:25' 10-07-2008
Dung lượng: 75.5 KB
Số lượt tải: 666
Số lượt thích: 0 người
Kinh nghiệm
Phát huy tác dụng của “kênh hình” trong giảng dạy môn địa lý
A. Đặt vấn đề.
Qua nhiều năm giảng dạy môn Địa lý ở trường THCS tôi thấy việc sử dụng đồ dùng trực quan là một việc rất khó, nhiều khi việc sử dụng đồ dùng còn mang tính chất bắt buộc(hình thức) chưa triệt để và chưa phát huy được tác dụng của đồ dùng sử dụng đồ dùng vào lúc nào để đạt hiệu quả cao thì quả thật là khó và dùng phương pháp nào cho phù hợp với từng đặc trưng của bộ môn thì mới phát huy được tính tác dụng của đồ dùng dạy học cũng như phát huy được tính tích cực tư duy địa lý của học sinh ở cấp bậc THCS. Từ những suy nghĩ trên đã thôi thúc tôi tìm ra cho mình một phương pháp dạy – học sao cho phù hợp với nội dung kiến thức để đạt được kết quả cao trong mỗi bài học.
Để hoà chung cùng với không khí thi đua dạy tốt, học tốt. Dạy học theo phương pháp mới “phát huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm” thì phương pháp phát huy tác dụng của “kênh hình” trong việc giảng dạy môn địa lý thì không thể bỏ qua được. Để khắc sâu nội dung này tôi xin nêu một vài suy nghĩ và những kinh nghiệm của mình về việc sử dụng các phương tiện dạy học môn địa lý và những tác dụng cơ bản của đồ dùng trực quan.
B. Giải quyết vấn đề.
I. ý nghĩa và tác dụng của việc sử dụng đồ dùng trực quan
Như chúng ta đã biết đồ dùng trực quan trong các môn học nói chung và đặc biệt là môn địa lý nói riêng thì đồ dùng trực quan của môn địa lý có một tầm quan trọng và có các tác dụng rất to lớn để giúp cho giáo viên hình thành các khái niệm và biểu tượng địa lý cho học sinh một cách dễ dàng. Vì vậy là một giáo viên giảng dạy môn địa lý ai cũng phải thường xuyên quan tâm quán triệt vấn đề này và phải rèn cho mình có một ý thức sử dụng đồ dùng sao cho tốt sao cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn, phù hợp với từng đối tượng học sinh chính vì vậy đồ dùng trực quan có một ý nghĩa rất to lớn trong việc dạy và học môn Địa lý ở cấp bậc học THCS vì
1. Đồ dùng trực quan góp phần hình thành khái niệm và biểu tượng địa lý
Vậy dù lời nói của thầy có hay có sinh động, có hấp dẫn đến đâu đi chăng nữa thì cũng không có gì có thể thay thế đồ dùng trực quan được. Điều đặc biệt nữa là học sinh không thể đến tận nơi để quan sát và tiếp xúc trực tiếp với những biểu tượng đó được có nghĩa là học sinh khó có thể hình dung được một hình ảnh cụ thể và đầy đủ của một nội dung.
Ví dụ 1: Lớp 6
Bài 7: Sự vận động của trái đất tự quay quanh trục và các hệ quả.
Bài 8: Sự chuyển động của trái đất quanh mặt trời.
Giả sử nếu như chúng ta không có mô hình về trái đất, các tranh ảnh về hình dạng trái đất qua ảnh chụp vệ tinh thì học sinh khó có thể hình dung ra được hình dạng thực và hướng chuyển động của trái đất. Còn giáo viên thì khó có mà mô tả và hình thành được những khái niệm cho học sinh một cách hoàn thiện như:
Hình dạng thực của trái đất
Hướng nghiêng của trái đất
Quỹ đạo của trái đất
Hướng tự quay quanh trục của trái đất theo chiều từ tây sang đông
Sự chuyển động tịnh tiến của trái đất quanh mặt trời
Các hệ quả của chúng
Vì vậy nếu có mô hình trái đất và các tranh ảnh về hình dạng trái đất qua hình chụp vệ tinh thì học sinh sẽ hiểu được bài ngay tại lớp và giáo viên chỉ cần các thao tác mẫu như:
Quay quả địa cầu theo hướng tự quay của trái đất: Tây - Đông hoặc sự chuyển dịch vị trí quả địa cầu trên qũy đạo quanh mặt trời… Để học sinh quan sát và từ đó giáo viên khắc sâu kiến thức.

Đồ dùng trực quan là phương tiện có hiệu quả để hình thành khái niệm và làm cho học sinh nắm được quy luật phát triển của xã hội.
Đồ dùng trực quan có vai trò to lớn trong việc giúp cho học sinh nhớ kỹ những hình ảnh và khắc sâu những kiến thức, những tư duy thu nhập được từ bên ngoài như:
K.Đusinxky đã từng nói " Hình ảnh được lưu giữ đặc biệt và vững chắc trong trí nhớ là những hình ảnh mà chúng ta thu thập đưọc bằng trực quan".
Đồ dùng trực quan còn phát triển óc quan sát, trí tưởng tượng tư duy và ngôn ngữ của học sinh.
Đồ dùng trực quan còn hình thành và bồi dưỡng cho học sinh những quan điểm những tình cảm và những cảm xúc thẩm mỹ.
VD1: Lớp 8:
Bài 8: Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của các nước Châu á.
H.8.3 (SGK/26) - Cảnh thu hoạch lúa của Inđôxia.
VD2: Lớp 9
Bài 26: Vùng duyên hải nam trung bộ
H 26.2 (SGK/97 )- Nuôi tôm hùm ở Nha Trang - Khánh Hòa.
Vì vậy nếu không có tranh ảnh thì giáo viên khó có thể mô tả cho học sinh những kiến thức thực tế từ bên ngoài thì bài giảng khó có thể trở lên sinh động. Vì trong mỗi bức ảnh trên nó sẽ phản ánh đầy đủ sự sinh động và chân thật thực tế của cuộc sống nhân dân với những thành quả lao động mà người dân đã tạo ra. Và qua đó còn giáo dục cho các em có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh.
Có thể nói rằng đồ dùng trực quan là nhịp cầu nối giữa hoạt động dạy và hoạt động học, qua đây nó phản ánh rõ vai trò của người thầy và người sử dụng đồ dùng. Chính vì thế mà chúng ta phải biết cách phân loại đồ dùng trực quan ra thành các nhóm sau:
II. Các loại đồ dùng trực quan
Việc phân nhóm các đồ dùng trực quan sẽ giúp cho giáo viên lựa chọn, sử dụng đồ dùng một cách dễ dàng hơn trong quá trình giảng dạy. Như vây: "Kênh hình" trong SGK có một ý nghĩa rát quan trọng vì vậy giáo viên phải sử dụng triệt để một cách tối đa để hướng dẫn học sinh, khai thác kiến thức trong quá trình giảng dạy một cách linh hoạt. Thông thường người ta phân làm hai nhóm sau :
1. Loại đồ dùng trực quan tạo hình:
Mô hình, sa bàn, tranh ảnh, hình vẽ, phim tài liệu…
Đây là nguồn tư liệu được tích luỹ từ bên ngoài, làm cho bài giảng trở nên sinh động, ngoài ra trong SGK còn có những tranh ảnh, hình vẽ tạo nên sự gắn bó hữu cơ và là một phần không thể thiếu được của nội dung bài học.
VD1: Lớp 6
Bài 13: Địa hình bề mặt trái đất.
Đối với bài này giáo viên phải yêu cầu học sinh quan sát vào hình vẽ, tranh ảnh ( H.34 sgk/42 và H.35 sgk/43). Qua hình vẽ, tranh ảnh học sinh phân biệt rõ độ cao của địa hình và các bộ phận của núi.
- Độ cao , độ cao tương đối , độ cao tuyệt đối
- Các bộ phận của núi như : (Đỉnh núi, sườn núi, chân núi).
Với những nội dung trên giáo viên yêu cầu học sinh phải quan sát hình vẽ, tranh ảnh sau đó phải phân tích, nhận xét dưới sự dướng dẫn của giáo viên nếu làm được như vậy thì học sinh mới lĩnh hội được các khái niệm và biểu tượng một cách chính xác.
2. Loại đồ dùng trực quan có quy ước.
Biểu đồ, lược đồ , bản đồ.
Nhóm này không chỉ thể hiện trong SGK mà còn thể hiện thêm ở cả trong bài đọc thêm, bài thực hành và cả các bài tập ở nhà. Qua đó học sinh chỉ cần dựa vào biểu đồ , lược đồ có sẵn học sinh sẽ khai thác kiến thức (kiến thức cũ, kiến thức mới một cách linh hoạt)
VD1: Lớp 6
Bài 1: Vị trí và hình dạng và kính thước của trái đất
Giáo viên sử dụng lược đồ hình dạng của trái đất ngay trong biểu đồ đó đã thể hiện vị trí của trái đất trong hệ mặt trời, hình dạng kích thước của trái đất và các hệ thống kinh vĩ tuyến trên bề mặt trái đất.
Những kiến thức trong hệ mặt trời
Khoảng cách về mặt trời và trái đất.
Kích thước của trái đất và hệ thống kinh vĩ tuyến…
Vai trò của ánh sáng mặt trời với trái đất.
Nhiệt của ánh sáng mặt trời đối với sự sống trên trái đất.
VD2: Lớp 7.
Bài 26: Vị trí địa lý địa hình và khoáng sản Châu Phi
VD3: Lớp 8
Bài 23: Vị trí địa lý hình dạng lãnh thổ Việt Nam
VD4: Lớp 9
Bài 20: Vị trí địa lý và quy mô lãnh thổ Đồng bằng Sông Hồng.
Trong mỗi bài học trên đều có những biểu đồ và lược đồ để minh hoạ cho từng bài học vì những kiến thức của bài học đã được chứa đựng trong các lược đồ.
Vì vậy biểu đồ, lược đồ, bản đồ có một ý nghĩa rất to lớn trong việc hình thành những kiến thức mới ở ngay trong từng bài học làm cho bài học được khắc sâu kiến thức. Và sau mỗi bài học đó còn có một số bài đọc thêm nhằm để bổ sung cho bài học. Từ đó hình thành cho học sinh những khái niệm và biểu tượng địa lý như:
Từ những định hướng trên, học sinh sẽ nắm kiến thức một cách dễ dàng và rèn luyện các kỹ năng địa lý, ngoài ra còn hình thành cho các em có một phương pháp học tập địa lý và có kỹ năng tự học dựa trên "Kênh hình".
Trên đây là những nhóm đồ dùng trực quan , dựa vào các nhóm này giáo viên có thể tự mình lựa chọn và áp dụng vào bài giảng sao cho phù hợp với những nội dung của từng bài.
III. Những phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan
Như trên đã nói có rất nhiều nhóm đồ dùng trực quan những thực tế giảng dạy, giáo viên thường phân cá nhóm đồ dùng trực quan ra làm 4 loại chính đó là:
- Mô hình
- Tranh ảnh,
- Các lược đồ, biểu đồ, bảng số liệu, sơ đồ.
- Bản đồ.
Ngoài 4 loại đã nêu trên giáo viên còn có thể sử dụng thêm một số loại đồ dùng trực quan khác nữa như:
- Máy chiếu, máy hă