ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP LỊCH SỬ 7
Sự thành lập nhà Trần và sự củng cố chế độ phong kiến tập quyền.
Nhà Lý sụp đổ
Hoàn cảnh nhà Trần thành lập:
- Cuối thế kỉ XII nhà Lý suy yếu
+ Quan lại ăn chơi sa đọa, không chăm lo đến đời sống nhân dân.
+ Hạn hán, lũ lụt xảy ra liên miên, nhân dân khổ cực, các thế lực phong kiến nổi dậy quấy phá.
+ Đầu năm 1226 Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh -> nhà Trần thành lập.
Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền
Trình bày bộ máy nhà nước thời Trần
- Bộ máy nhà nước quan lại thời Trần cũng giống như thời Lý, được tổ chức theo chế độ quân chủ trung ương tập quyền , gồm 3 cấp:triều đình, các đơn vị hành chính trung gian: lộ, phủ, huyện (Châu) và cấp hành chính cơ sở là xã. Thời Trần thực hiện theo chế độ Thái Thượng Hoàng.
-Đặt thêm một số chức quan: Quốc sử viện, thái y viện, khuyến nông sứ, hà đê sứ, đồn điền sứ…
- Cả nước chia thành 12 lộ.
- Các quý tộc họ Trần được phong thưởng và ban thái ấp.
Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần






12 lộ (Chánh, phó an phủ sứ)





Cuộc kháng chiến chống ngoại xâm dưới thời Trần
Lần 1: Năm 1258
Diễn biến
- Tháng 1/1258, 3 vạn quân Mông Cổ tiến vào nước ta theo đường sông Thao qua Bạch Hạc đến Bình Lệ Nguyên và bị chặn lại, sau đó tiến vào Thăng Long.
- Ta thực hiện kế sách “vườn không nhà trống”.
- Ta mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu
Kết quả
- Ngày 29/1/1858 quân Mông Cổ rút chạy về nước. Cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược Mông Cổ kết thúc thắng lợi.
Lần 2 : Năm 1285
- Tháng 1/1285, 50 vạn quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào nước ta.
- Trước thế giặc mạnh, quân Trần rút quân về Vạn Kiếp => Thăng Long => Thiên Trường
- Nhân dân Thăng Long thực hiện kế “Vườn không nhà trống”
- Lúc đó,Toa Đô từ Chăm - pa đánh ra Nghệ An, Thanh Hóa, mở cuộc tấn công xuống phía Nam tạo thế gọng kìm.
- Giặc rút về Thăng Long và rơi vào thế bị động.
- Tháng 5/1285, quân ta phản công giành thắng lợi lớn ở Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương, giải phóng Thăng Long.
- Toa Đô bị chém đầu, Thoát Hoan chui vào ống đồng chạy về nước.
Lần 3 : Năm 1287 - 1288
Diễn biến ( Vân Đồn )
- Trần Khánh Dư cho quân mai phục
- Khi đoàn thuyền của Trương Văn Hổ đến, quân ta đánh dữ dội.
Kết quả:
Phần lớn thuyền lương bị đắm, số còn lại bị quân ta chiếm .
Diễn biến ( Trên sông Bạch Đằng )
-Tháng 4/128, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi rút về theo sông Bạch Đằng.
- Ta nhử địch vào sâu trận địa khi nước dâng cao.
- Lúc nước rút, thuyền địch xô vào cọc và bị quân ta đánh từ 2 bên bờ.

Kết quả:
-Tiêu diệt phần lớn quân giặc, Ô Mã Nhi bị bắt sống
- Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi vẻ vang.
Hội Nghị Bình Than: 1882
Hội nghị Diên Hồng: 1885
Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông -Nguyên
a.Nguyên nhân thắng lợi
- Tất cả các tầng lớp nhân dân, các thành phần dân tộc đều tham gia đánh giặc .
- Nhà Trần đã chuẩn bị chu đáo về mọi mặt .
- Sự ủng hộ, tinh thần hi sinh của toàn dân ta, đặc biệt là quân đội nhà Trần .
-Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt, những chiến lược, chiến thuật đúng đắn của bộ chỉ huy, đứng đầu là vua Trần và Trần Hưng Đạo.
-Sự anh dũng hi sinh của nhà Trần, chiến đấu gan dạ.
b. Ý nghĩa lịch sử :
-Đập tan tham vọng và ý chí xâm lược của đế chế Nguyên, bảo vệ độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ .
-Góp phần xây đắp truyền thống quân sự VN .
-Để lại nhiều bài học vô cùng quý giá
-Ngăn chặn những cuộc xâm lược của quân Nguyên đối với các nước khác .
7. Cách đánh giặc độc đáo của nhà Trần.
-Dùng kế hoạch `` vườn không nhà trống``
-Tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu của kẻ thù
-Biết phát huy chỗ mạnh, lợi thế của đất nước, của quân đội và nhân dân ta