BỒI DƯỠNG HSG MÔN NGỮ VĂN THCS
CHUYÊN ĐỀ: LÍ LUẬN VĂN HỌC
I.KHÁI QUÁT VỀ LÍ LUẬN VĂN HỌC
1. Khái niệm:
Lí luận văn học (tiếng Anh: Theory of literature) là một bộ môn nghiên cứu văn học ở bình diện mang tính khái quát, tìm ra những quy luận chung về văn học.
2. Những vấn đề chung ở lí luận văn học:
- Đặc trưng văn học
- Chức năng văn học
- Nhà văn và quá trình sáng tạo ra tác phẩm
- Đặc trưng ngôn từ nghệ thuật
- Tiếp nhận văn học
3. Nhiệm vụ:
- Xác định bản chất xã hội của văn chương
- Xác định chức năng thẩm mĩ của văn chương
- Xác định quy luật phản ánh hiện thực và đặc trưng của quy luật ấy
- Xác định nguyên tắc xây dựng hình tượng và điển hình
- Xác định phương pháp phân tích tác phẩm
- Xác định các thể loại của văn chương
- Xác định quy luật phát sinh và phát triển các trào lưu và phương pháp sáng tác
II. CÁCH LÀM CÁC DẠNG ĐỀ LÍ LUẬN VĂN HỌC
Nhìn chung có hai dạng đề về lí luận văn học chính:
Suy nghĩ, chứng minh một nhận định bàn về một vấn đề lí luận văn học
VD: Đọc một câu thơ hay, ta thường có cảm giác đứng trước một bến đò gió nổi, một khao khát sang sông, một thúc đẩy lên đường hướng đến những vùng trời đẹp hơn, nhân tính hơn…(Theo Lê Đạt, Đối thoại với đời và thơ, NXB Trẻ, 2008, tr.115)
Bằng trải nghiệm văn học anh/ chị hãy trình bày suy nghĩ về ý kiến trên
Ở dạng đề này có thể ấn định phạm vi dần chứng hoặc cho học sinh tự chọn dẫn chứng như đề bài trên
Suy nghĩ, chứng minh một vấn đề lí luận văn học (Không nêu dưới dạng nhận định)
VD: Những giá trị của văn chương là gì?
Tự chọn một tác phẩm để làm sáng tỏ những giá trị đó.
Hoặc: Bằng trải nghiệm văn học của mình hãy trình bày suy nghĩ về vẻ đẹp của hình tượng nước mắt trong văn chương
Cách làm dạng đề lí luận văn học:
Để làm được dạng đề này bước đầu học sinh cần có kiến thức sơ bộ, khái quát về lí luận văn học về một số vấn đề như: đặc trưng của tác phẩm văn học, chức năng của văn học, nhà văn và quá trình sáng tạo, tiếp nhận văn học,… (để có được kiến thức nền học sinh cần tham khảo các tài liệu và bài giảng của thầy cô)
Tiếp theo cần nắm vững kiến thức các tác phẩm đã được học hoặc có thể đọc thêm để lấy dẫn chứng chứng minh vấn đề lí luận văn học
Học sinh cũng cần nắm vững về phương pháp làm văn nghị luận, các thao tác lập luận như giải thích, bình luận, chứng minh,…
*Để kiểm tra lượng kiến thức nền về lí luận văn học có thể khảo sát qua đề bài sau:
ĐỀ KIỂM TRA KIẾN THỨC LÍ LUẬN VĂN HỌC
Câu 1. Lí luận văn học là gì? Nêu những nhiệm vụ của lí luận văn học
Câu 2. Nêu cách phân biệt văn bản văn học với tác phẩm văn học
Câu 3. Nêu những đặc trưng cơ bản của tác phẩm văn học và văn bản văn học. Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt
Câu 4.
Nêu những quy luật cơ bản của tiếp nhận văn học
Nêu những giai đoạn của quá tình sáng tác
Câu 5. Học sinh chọn một trong hai đề sau:
Đề số 1:
Văn chương bao giờ cũng bắt nguồn từ đời sống nhưng bên cạnh đó còn cần phải có sự sáng tạo.
Bằng những trải nghiệm văn học của mình, anh/chị hãy làm sáng tỏ ý kiến trên
Đề số 2*:
Tác phẩm văn học mang đến điều gì cho độc giả?
Bằng trải nghiệm văn học anh/chị hãy trả lời câu hỏi trên.
*) Dàn ý chung của dạng đề lí luận văn học
1. Mở bài: Tùy theo yêu cầu của đề để có những hướng tiếp cận mở bài khác nhau.
2. Thân bài:
2.1. Giải thích:
– Giải thích các thuật ngữ, các từ ngữ, hình ảnh khó hiểu trong nhận định.
-Đối với dạng không đưa ra nhận định cần giả thích cụm từ khóa để xác định luận điểm chứng minh
– Chốt vấn đề nghị luận: Như vậy, vấn đề cần bàn ở đây là gì? (Đọc – Hiểu)
22. Bàn luận:
– Sử dụng các kiến thức lí luận văn học để lí giải vấn đề nghị luận.
– Trả lời cho câu hỏi “vì sao?” (Vận dụng Tổng hợp)
2.3. Chứng minh:
– Chọn chi tiết trong tác phẩm