DIỄN ĐẠT TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN
I. KHÁI NIỆM
- Diễn đạt là việc sử dụng ngôn ngữ để truyền đạt những suy nghĩ, tìm tòi, khám phá của
mình về vấn đề mà đề bài yêu cầu nghị luận.
- Diễn đạt sẽ thuyết phục người đọc cả lí trí và tình cảm. Nghĩa là diễn đạt phải thuyết
phục người đọc bằng “ý” và “lời”
+ “Ý” thể hiện tính lập luận trong bài văn và sử dụng ngôn ngữ đảm bảo tính lập luận
đó: chặt chẽ, chuẩn xác, hàm súc.
+ “Lời” thể hiện ở tính truyền cảm của câu văn, mà tính truyền cảm đó xuất phát từ tình
cảm chân thành của người viết.
II. CÁCH DIỄN ĐẠT TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
1. Sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt:
- Các phương thức biểu đạt: miêu tả, tự sự, thuyết minh, biểu cảm, nghị luận.
- Lưu ý:
+ Khi sử dụng các phương thức biểu đạt phải xuất phát từ mục đích và yêu cầu bình
luận.
+ Trong quá trình viết văn nghị luận, HS rất ít khi sử dụng phương thức miêu tả, biểu
cảm => làm cho bài văn thiếu đi sự phong phú, hấp dẫn.
2. Sử dụng kết hợp các thao tác lập luận:
- Các thao tác lập luận: Giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận.
- Lưu ý:
+ Khi sử dụng kết hợp các thao tác lập luận phải xuất phát từ mục đích và yêu cầu nghị
luận.
+ Phải xác định thao tác chính, thao tác đóng vai trò hỗ trợ.
+ Có thể sử dụng kết hợp trong cùng một đoạn văn, theo từng cặp đôi sau: giải thích –
phân tích, giải thích – bình luận, chứng minh – phân tích, so sánh – phân tích, giải thích
– chứng minh – bình luận, bác bỏ - chứng minh – phân tích.
+ Trong nghị luận văn học, HS nên sử dụng cặp phân tích – so sánh – bình luận theo
mô hình sau: Đầu tiên nêu luận điểm => trích dẫn chứng => phân tích dẫn chứng (từ
ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ/ cử chỉ, lời nói, hành động, mối quan hệ của nhân vật
với hoàn cảnh hoặc với nhân vật khác) => so sánh (đưa dẫn chứng mở rộng có mối
quan hệ tương đồng hoặc tương phản) => Bình luận (đưa ra nhận xét, đánh giá, tổng
hợp và nâng cao bằng ý kiến riêng và kết hợp với kiến thức lí luận văn học hoặc một
vài câu thơ, câu danh ngôn, nhận định).
3. Sử dụng ngôn ngữ:
- Khi diễn đạt học sinh cần chú ý lựa chọn từ ngữ để không những nói trúng mà còn nói
hay. Muốn vậy, học sinh cần suy nghĩ tìm và lựa chọn từ khi đặt trong trường đồng
nghĩa.
- Câu văn trong bài văn cần phong phú. Cố gắng sử dụng nhiều kiểu câu càng tốt, cùng
với sử dụng đa dạng dấu chấm câu.
- Sử dụng linh hoạt các phép liên kết như nối, lặp, thế, trật tự tuyến tính để giọng văn
thêm sinh động hấp dẫn.

- Khi viết, học sinh có thể sử dụng từ láy, từ ngữ thuộc lĩnh vực khoa học khác, hoặc có
thể sử dụng hình ảnh so sánh (câu thơ/đoạn thơ/bài thơ như…).