BẢY NÀNG CON GÁI CỦA EVA
Nguyên tác: The Seven Daughters of Eve
Tác giả: Bryan Sykes
Dịch giả: Ngô Toàn – Mai Hiên
Nhà xuất bản Trẻ, 2008
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Tạo ebook (14/01/'16): QuocSan.

MỤC LỤC:
Lời giới thiệu của Nhà xuất bản W. W. Norton & Company
Về cuốn sách
Về tác giả
Lời dịch giả
Dẫn nhập
1. Họ hàng của người băng ở Dorset
2. ADN là gì và nó đảm đương việc gì?
3. Từ nhóm máu tới gien
4. Vị sứ giả đặc biệt
5. Sa Hoàng và tôi
6. Câu đố giữa Thái Bình Dương
7. Những nhà hải hành vĩ đại nhất
8. Người Châu Âu khởi thủy
9. Người Neanderthal cuối cùng
10. Cư dân săn bắt và cư dân trồng trọt
11. Chẳng hề bình yên
12. Cụ Cheddar lên tiếng
13. Adam nhập hội
14. Bảy người con gái
15. Ursula
16. Xenia
17. Helena
18. Yelda
19. Tara
20. Katrine
21. Jasmine
22. Thế giới
23. Bản ngã
Nguyên tác: THE SEVEN DAUGHTERS OF EVE

Lời giới thiệu của Nhà xuất bản
W. W. Norton & Company
Về cuốn sách
Năm 1994, Giáo sư Bryan Sykes, một chuyên gia hàng đầu thế giới về
AND và tiến hóa nhân loại, được mời để khám nghiệm một tử thi của một
người đàn ông bị đông cứng trong băng đá tự nhiên ở miền bắc Italia. Tin
tức về sự phát hiện của Người Băng này cũng như niên đại của ông, vốn
được xác định là hơn 5 ngàn năm, làm say mê giới nghiên cứu và báo chí
trên toàn thế giới. Nhưng những gì làm cho câu chuyện của Bryan Sykes trở
nên cực kỳ lôi cuốn chính là việc ông tìm ra một hậu duệ của Người Băng.
Đó là một phụ nữ đang sống ở nước Anh ngày nay.
Làm sao mà Sykes đã lần ra dược một người họ hàng hiện đại của một
người đàn ông đã sống cách dây hơn 5 ngàn năm? Trong cuốn sách Bảy
Nàng Con Gái của Eva này, ông đã lần đầu tiên mô tả lại nghiên cứu của
ông về một gien cực kỳ nổi bật, mà đã được truyền đi một cách nguyên vẹn
trong nhiều thế hệ thông qua một dòng những người mẹ. Sau khi phân tích
kỹ càng hàng ngàn chuỗi ADN trên khắp thế giới, Sykes thấy rằng chúng tập
hợp lại thành một số ít các nhóm. Hóa ra người châu Âu và người Bắc Mỹ
Caucasus có thể phần ra chỉ có bảy nhóm.
Kết luận này thật choáng váng: gần như mọi người có nguồn gốc châu
Âu, cho dù họ có sống ở đâu trên thế giới đi nữa, đều có thể truy theo dòng
mẹ đến một trong số bảy người phụ nữ, và vì vậy họ được gọi là: Bảy Người
Con Gái của Eva. Bằng cách gọi tên họ là Ursula, Xenia, Helena, Velda,
Tara, Katrine và Jasmine và dựa trên nhũng quy luật di cư của loài người
lúc đó, Sykes đã phác họa được bức tranh cuộc sống và thế giới rất khác biệt
và sống động của họ.
Đọc cuốn sách về bảy người phụ nữ này, ta biết được cách chính xác của
việc truy ra nguồn gốc di truyền, biết được tổ tiên ta đã sống như thế nào và
ở dâu, và vì sao mỗi chúng ta lại là một nhân chứng sống quan trọng mang
trong mình những sợi ADN không bao giờ bị phá hủy, cái mà đã sống sót
qua nhiều ngàn năm. Thục sự, Bảy Nàng Con Gái của Eva đầy ắp những
câu chuyện kỳ thú: từ chuyện ông xác định ra các hài cốt của Sa hoàng
Nicholas và Sa hậu Alexandra thông qua ADN của hai người họ hàng đang
sống cho tới chuyện ông tìm ra nguồn gốc Tây Phi của một phụ nữ Ca-ri-bê
mà tổ tiên của bà đã bị bán làm nô lệ hàng thế kỉ trước.
Bảy Nàng Con Gái của Eva là một công trình khoa học rất thuyết phục
hé lộ cho ta thấy, làm sao một nghiên cứu sinh học có thể làm phong phú
thêm những cuộc đời với những mối liên hệ chằng chịt của chúng ta. Nó là

một cuốn sách ghi lại rất nhiều những tiến bộ lý thú trong ngành di truyền
học trong hon một thập kỉ vừa qua. Tác giả không những là một nhà khoa
học lỗi lạc, mà còn là một cây viết tài năng với giọng văn cực kỳ lôi cuốn.
Nó mở ra cho chúng ta thấy rằng sẽ còn khám phá ra nhiều như thế nào về
lịch sử tiến hóa con người mà đã cuốn hút biết bao nhà khoa học này.

Về tác giả
Bryan Sykes, Giáo sư Di truyền học Người của Đại học Oxford, có một sự
nghiệp khoa học nổi bật. Sau khi trải qua những nghiên cứu y học về nguồn
gốc của các bệnh di truyền về xương, ông bắt tay vào khám phá xem ADN,
nguyên liệu di truyền, có thể tồn tại trong xương cổ đại không. Đúng là ADN
có thể tồn tại, và ông là người đầu tiên công bố sự tái tạo ADN cổ từ các
xương được khảo cổ học khai quật trên tạp chí Nature năm 1989. Từ đó đến
nay, Giáo sư Sykes đã được mời với tư cách là một chuyên gia hàng đầu thế
giới để kiểm tra một số trường hợp cực kỳ nổi bật, như là Người Băng,
Người Cheddar và rất nhiều những người tự nhận là con của gia đình hoàng
gia cuối cùng của Nga.
Cùng trong thời gian khoảng một thập kỉ qua, ông và các nhà khoa học
cộng sự đã có thể lập ra sơ đồ tiến hóa hoàn thiện nhất thông qua ADN của
nhân loại chúng ta, cái mà chưa từng xuất hiện bao giờ.
Ngoài việc là một nhà khoa học, ông còn là một phóng viên truyền hình và
cố vấn khoa học cho Quốc hội Anh.

Lời dịch giả
Bạn đã từng muốn biết mấy mươi ngàn năm trước con người đã sống ra
sao, đã ăn ở, yêu thương, ghen ghét, hờn giận, sinh sôi nẩy nở, lễ bái và phát
minh ra công cụ và nghệ thuật như thế nào? Cuốn sách bán chạy nhất nước
Mỹ này mang đến câu trả lời cho bạn.
Cuốn sách phác ra bức tranh châu Âu cổ đại, từ những lãnh nguyên mênh
mông đầy các loài thú rừng đến các dãy núi cao hùng vĩ, mà nổi bật trên đó
là nhũng bầy người nguyên thủy săn bắt hái lượm. Nó cũng vẽ ra cho ta một
Thái Bình dương rộng lớn với những bước chân của con người lần đầu tiền
khai phá nơi đây. Những hình ảnh và câu chuyện này có thể mang đến
nguồn cảm hứng dồi dào cho trí tưởng tượng của bạn.
Nhưng trên hết, cuốn sách mang đến cho ta kiến thức khoa học thực sự.
Tất cả các hình ảnh và sự kiện đều được dựa trên cơ sở chắc chắn của nhiều
ngành, nổi bật là khảo cổ học và di truyền học. Chủ đạo là một khám phá
làm thay đổi nhiều kiến thức cơ bản về tiền sử nhân loại và nhân chủng học,
giúp tri thức con người tiến thêm một bước nữa. Đó là sự phát hiện ra đặc
tính di truyền độc đáo của một chất liệu di truyền gọi là ADN ti thể. Thông
qua nó, ta có thể lần về quá khứ xa xưa hàng chục ngàn năm tới tổ tiên của
ta:
BẢY NÀNG CON GÁI CỦA EVA: NGÀNH KHOA HỌC GIÚP TÌM RA CỘI
NGUỒN
Ở đây, ta lại còn bắt gặp bức tranh tả thực của ngành khoa học đương
đại. Ta sẽ hiểu được những phương tiện cũng như cách thức các nhà khoa
học hàng đầu thế giới làm việc trong thế giới nghiêm túc nhưng cũng rất đời
thường của họ. Nếu hình ảnh và sự kiện của thế giới cổ đại chưa đủ tạo cảm
hứng cho bạn, thì có lẽ những nhà khoa học hiện đại với cách làm việc
chuyên nghiệp, đặt trọn tâm huyết, niềm tin và trí tuệ của mình vào công
việc sẽ tạo niềm hứng thú cho bạn làm việc hăng say hơn chăng?
Là những nhà khoa học, chúng tôi cũng đã điểm lại các bài báo và các
phát hiện khoa học chính được mô tả trong cuốn sách này. Chúng tôi hết sức
thán phục sự tài tình của tác giả, bởi tất cả những chi tiết đều hoàn toàn có
thật, mà lại có thể được tái hiện lại một cách lôi cuốn và hấp dẫn đến vậy.
Từ những kiến thức sơ đẳng đến phức tạp đều được tác giả trình bày một
cách khéo léo, sống động và dễ hiểu với bất kỳ ai bằng một giọng văn truyền
cảm và hài hước. Có lẽ, chính xúc cảm rất con người được tác giả đưa vào
cuốn sách đã làm cho nó mềm mại và quyến rũ hơn. Sẽ khập khiễng khi so
sánh mức độ lôi cuốn với một tiểu thuyết trinh thám, nhưng đây là cuốn sách
rất thú vị. Dù đã đọc nó hàng chục lần, bạn sẽ vẫn cảm thấy có nhiều điều
để xem.

Dẫu biết rằng, khoa học trên thực tế còn nhiều phức tạp và không phải lúc
nào cũng giản đơn như trình bày ở đây, cuốn sách vẫn xứng đáng được liệt
vào những cuốn sách phổ biến khoa học để đời. “Đây là một trong các câu
chuyện kỳ thú nhất về những phát hiện di truyền kể từ cuốn Chuỗi Xoắn Kép
của James Watson. Một công trình mà tầm ảnh hưởng cả về mặt khoa học
cũng như văn hóa sẽ còn được bàn luận lâu dài.” (Nhà xuất bản W. W.
Norton).
Chỉ có một đáng tiếc là cuốn sách này hầu như chỉ viết về châu Âu. Thế
nhưng, như đã nói, sách luôn mang đến cảm hứng bất tận. Vì vậy, ước mơ
cao nhất của chúng tôi khi mang đến cuốn sách này cho bạn đọc Việt Nam là
trong tương lai, những công trình khoa học về di truyền học nói riêng và tất
cả các ngành khoa học nói chung, sẽ được đóng dấu Việt Nam. Và khi đó,
chúng ta sẽ có hẳn một bức tranh về người Việt Nam cổ đại cũng như biết rõ
về tiền sử của dân tộc ta, cũng như tiền sử châu Âu mà chúng ta sắp sửa
thưởng thức ở đây vậy.
Nhóm dịch giả chúng tôi rất hân hạnh giới thiệu cuốn sách giá trị này.
Chúng tôi cố gắng hết sức để cân bằng giữa việc làm cho bản dịch trở nên
gần gũi và dễ đọc hơn với việc truyền tải chính xác nội dung và văn phong
của tác giả (có thể đôi chỗ rất trúc trắc, phức tạp do bản chất của đề tài và
văn phong cổ điển Anh của tác giả). Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Giáo
sư Nguyễn Văn Liễn đã luôn tạo động lực và điều kiện để công việc được
hoàn thành. Trong thời gian tiến hành dịch thuật, chúng tôi cũng nhận được
sự cố vấn về ngôn ngữ rất tận tình từ Greg Morrison – một người Mỹ bản xứ
và là đồng nghiệp của một trong các dịch giả. Bản dịch không tránh khỏi
thiếu sót, chúng tôi sẽ rất vui mừng nhận được góp ý từ quý vị qua email:
7nangcongaiEva@gmail.com
Nhóm dịch giả Maryland 8.2007

DẪN NHẬP
Mình sinh ra từ đâu nhỉ?
Bạn có thường tự hỏi như vậy không? Chúng ta có thể biết cha mẹ, ông
bà, và thậm chí là ông bà cố mình; nhưng không xa hơn nữa bởi vì hầu hết
đối với chúng ta, con đường này bắt đầu mất dấu từ đó. Không hề chi, mỗi
chúng ta đều mang ngay trong từng tế bào một thông điệp từ tổ tiên của
mình. Nó nằm trong ADN của ta – chất liệu di truyền được trao từ tổ tiên ta
hết thế hệ này sang thế hệ khác. Ngay trong ADN, không chỉ lịch sử của
từng cá nhân riêng lẻ trong chúng ta mà cả lịch sử của toàn bộ nhân loại
cũng được ghi lại. Với những tiến bộ gần đây của công nghệ nghiên cứu di
truyền, ta có thể vén bức màn bí mật của lịch sử này. Cuối cùng thì chúng ta
đã có thể giải mã các thông tin từ quá khứ. ADN không bị phai mờ đi như
những bản viết cổ, nó không bị rỉ sét trong lòng đất như thanh kiếm của một
chiến binh xa xưa. Nó cũng không bị xói mòn bởi gió mưa, hay không bị lụi
tàn bởi lửa thiêu hay động đất. Nó là một nhà du hành từ quá khứ cổ xưa đến
hiện tại và tương lai. Nhà du hành này đang sống trong tất cả chúng ta.
Đây là cuốn sách về lịch sử của thế giới được biết đến thông qua di truyền
học. Nó cho thấy lịch sử của loài người chúng ta, Homo sapiens, được ghi lại
trong gien, giúp ta lần ra nguồn gốc tổ tiên của mình đến tận quá khứ xa xôi,
ngoài tầm với của tất cả các giấy tờ hay bất kỳ những bia đá nào. Những anh
bạn gien này kể cho ta nghe câu chuyện bắt đầu từ hơn 100 ngàn năm trước,
mà những chương của nó được giấu kín trong chính tế bào của mỗi chúng ta.
Nó cũng là câu chuyện của riêng tôi. Với tư cách là một nhà khoa học
đang rèn luyện, tôi đã rất may mắn được sinh ra vào đúng lúc và có thể tham
gia một cách tích cực vào chuyến hành trình kỳ thú vào quá khứ nhờ di
truyền học hiện đại. Tôi đã tìm thấy ADN trong xương người cổ đại hàng
ngàn năm về trước và cũng thấy chính xác gien này trong những người bạn
tôi. Rồi tôi đã khám phá trong sự ngạc nhiên và thích thú đến tột cùng rằng,
chúng ta đều liên hệ thông qua mẹ mình đến chỉ một số rất ít những người
phụ nữ sống cách chúng ta vài chục ngàn năm về trước.
Trong những trang sau đây, tôi sẽ dẫn bạn đi qua những ngọt bùi và cả
đắng cay của ngành nghiên cứu khoa học mũi nhọn đứng đằng sau những
khám phá này. Ở đây bạn sẽ thấy những điều thực sự xảy ra trong một phòng
thí nghiệm di truyền học. Cũng giống như mỗi bước đi của cuộc đời, khoa
học cũng có những thăng trầm chìm nổi, cũng có những bậc anh hùng và
những người nhỏ mọn.

1
HỌ HÀNG CỦA NGƯỜI BĂNG Ở DORSET
Vào thứ Năm ngày 19 tháng 9 năm 1991, hai nhà leo núi dày dạn kinh
nghiệm của thành phố Nuremberg nước Đức là Erika và Helmut Simon đang
sắp sửa chia tay kỳ nghỉ trên dãy Alps phía nước Ý. Đêm trước đó, họ nghỉ
chân trong một cái lều để bàn chuyện sáng hôm sau rời nơi đây. Nhưng hôm
ấy lại là một ngày nắng tuyệt đẹp, thế là họ quyết định dành cả buổi sáng để
leo lên ngọn núi Finailspitze cao hơn 3.500 mét. Trên đường quay lại lều
nghỉ để thu dọn ba-lô, họ lạc vào trong một rãnh có băng đang tan bao phủ
một phần. Và bất ngờ, họ phát hiện dưới lớp băng là… thi hài của một người
đàn ông!
Dù khủng khiếp, những phát hiện như thế không hiếm ở vùng núi cao
Alps. Do vậy, hai vợ chồng Simon cho rằng đó là xác của một nhà leo núi bị
tai nạn và rơi vào khe nứt của băng, có lẽ vài chục năm trước. Nghĩ là không
có gì quan trọng, họ chỉ kịp báo cho một vài người biết và tiếp tục hành trình
của minh. Hôm sau, hai nhà leo núi khác ghé lại chỗ này, họ đã ngạc nhiên
khi nhìn thấy bên cạnh người đàn ông một chiếc rìu phá băng kiểu dáng cũ
kỹ. Nhìn dụng cụ này, người ta có thể đoán tai nạn này đã xảy ra từ rất lâu.
Cảnh sát được mời đến. Sau khi kiểm tra danh sách những người leo núi bị
mất tích, họ cho rằng rất có thể đây là xác của Carlo Capsoni, một giáo sư
âm nhạc ở Verona, mất tích năm 1941. Tận nhiều ngày sau đó, người ta mới
chợt nhận ra rằng, đây hoàn toàn không phải là một cái chết của người hiện
đại. Dụng cụ tìm được cạnh xác chết không giống một cái rìu phá băng ngày
nay, mà giống rìu của… người tiền sử. Cạnh xác của người đàn ông còn có
một cái túi làm bằng vỏ cây bu-lô (birch tree). Dần dần, người ta nhận ra
rằng xác người này không phải chỉ nằm đây vài chục hay vài trăm năm, mà
cả ngàn năm trước. Lúc bấy giờ, cả thế giới bắt đầu biết đến một phát hiện
khảo cổ học vô cùng quan trọng.
Di hài khô héo của Người Băng[1] (sau đó người ta gọi tên như thế) được
mang về Viện Giám định Pháp y ở Innbruck (Áo), để giữ lạnh. Trong lúc đó,
một đội ngũ các nhà khoa học quốc tế được thành lập để tiến hành cuộc khảo
sát nhỏ về phát hiện độc nhất vô nhị này. Do nhóm nghiên cứu của tôi ở
Oxford là nhóm đầu tiên trên thế giới có thể tái tạo lại ADN từ xương người
cổ, tôi được chỉ định để tìm xem liệu có thể phát hiện được ADN trong di hài
này không. Thật là một cơ hội quá hấp dẫn để tham gia vào những phát hiện
ly kỳ, tôi quyết định đổi nghề, từ nhà nghiên cứu di truyền học thông thường
sang một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới này. Nhiều đồng nghiệp của tôi
coi đó là một quyết định lập dị, kỳ quái và mù quáng.
Lúc bấy giờ, dựa vào phương pháp đo tuổi bằng carbon – phương pháp đo

niên đại của những hóa thạch dựa vào độ phóng xạ của carbon – người ta xác
định được mức độ cổ xưa hiếm có của di hài này: nó có niên đại chừng 5.000
cho tới 5.350 năm.
Mặc dù di hài này còn cổ hơn rất nhiều so với những hóa thạch mà tôi có
dịp nghiên cứu trước đây, tôi vẫn lạc quan tin rằng có thể chiết xuất ADN,
bởi nó đã được bao bọc kỹ trong băng đá, ngăn cách khỏi môi trường đầy
những tác nhân phá hủy ADN như nước và oxy. Nguyên liệu thí nghiệm
chúng tôi nghiên cứu được đựng trong một cái lọ có nắp xoay, giống như
những lọ vẫn dùng để đựng các mẫu xét nghiệm. Nói chung nó trông hết sức
bình thường: giống như một thứ hồ sền sệt. Khi Martin Richards, người trợ
lý nghiên cứu của tôi lúc đó, giúp tôi mở nắp lọ ra và bắt đầu tìm bên trong
bằng một cái nhíp, mọi thứ trông có vẻ như là một hỗn hợp của da và xương.
Mặc dù vậy, không có một dấu hiệu rõ rệt nào cho thấy nó đang phân hủy,
nên chúng tôi hết sức lạc quan và bắt tay vào công việc một cách rất nhiệt
tình. Quả đúng như thế, ngay trong phòng thí nghiệm ở Oxford, chúng tôi đã
chiết ra được nhiều, rất nhiều ADN từ các mảnh xương.
Ngay sau đó, chúng tôi công bố những phát hiện của mình trên tờ Science,
tạp chí khoa học hàng đầu của Mỹ. Thành thật mà nói, điều đáng chú ý nhất
trong kết quả công bố không phải là chuyện lấy được DNA từ di hài – bởi
chuyện này đã là một quy trình thông thường rồi – mà là chuyện chúng tôi
đã thu được chuỗi ADN hoàn toàn giống với chuỗi mà một nhóm làm việc
độc lập khác ở Munich cũng đã có được, cả hai nhóm chúng tôi đều đã
chứng tỏ được ADN đó rõ ràng là của người châu Âu, bởi chúng tôi tìm ra
chuỗi ADN giống hệt như thế trong những người châu Âu đang sống. Chắc
bạn lại nghĩ: cũng đâu có gì ngạc nhiên. Nhưng nghĩ thử xem, nếu lỡ toàn bộ
câu chuyên này chỉ là một trò đại lừa bịp thì sao? Điều này có thể lắm chứ!
Ví dụ người ta chở xác ướp ở Nam Mỹ bằng máy bay tới, rồi vùi vào trong
băng để đánh lừa thì sao. Không khí giá lạnh và khô khốc của sa mạc
Atacama ở miền nam Peru và miền bắc Chile có thể giữ nguyên vẹn hàng
trăm thi hài vùi trong những nấm mồ nông, nên một tay lừa đảo nào đó dễ
dàng kiếm được một cái xác kiểu này và dựng nên cả câu chuyện. Trong khi
đó, điều kiện ở châu Âu ẩm ướt hơn nhiều, khiến cho xác chết nhanh chóng
chỉ còn lại bộ xương. Nên nếu chuyện này chỉ là một trò lừa bịp, thì thi hài
này chắc chắn phải được mang đến từ nơi khác, chẳng hạn là Nam Mỹ. Nghe
có vẻ rất gượng, nhưng trước đó người ta đã từng gặp những trò lừa đảo rất
công phu kiểu như vậy. Chắc chúng ta còn nhớ chuyện Người Piltdown.
“Hóa thạch” đáng xấu hổ này đã được “khám phá” ra từ một hầm đá sỏi ở
Sussex (nước Anh) năm 1912. Nó có hàm dưới giống khỉ và hộp sọ giống
người, vì thế nó đã được cho là loài động vật trung gian giữa người và đại
vượn người (bao gồm gorilla, tinh tinh và đười ươi) – điều mà chúng ta vẫn

hằng tìm kiếm. Chỉ mãi đến năm 1953, người ta mới biết đây là một trò bịp
bợm, khi phương pháp đo phóng xạ carbon – cũng là phương pháp dùng sau
này để tìm ra tuổi của Người Băng – đã chứng tỏ rành rành rằng sọ của
Người Piltdown này là sọ người hiện đại. Kẻ thủ phạm, bây giờ vẫn chưa
biết là ai, đã gắn hàm dưới của một con đười ươi vào một hộp sọ người, rồi
bôi bẩn bằng hóa chất, làm cho nó trông có vẻ như rất lâu đời. Vụ lừa đảo đã
phủ một màn đêm ám ảnh lên các công việc nghiên cứu tương tự và còn ảnh
hưởng tới tận bấy giờ. Vẫn còn nghi ngờ, nên hầu như ai cũng nghĩ Người
Băng chẳng qua cũng lại là một trò lừa bịp nữa mà thôi.
Có rất nhiều cuộc phỏng vấn của báo chí sau khi công trình được công bố,
và tôi phải giải thích rất nhiều lần cách thức chúng tôi chứng tỏ được Người
Băng có nguồn gốc châu Âu. Nếu như đó là một trò bịp, ADN chắc chắn đã
lật tẩy rồi. Vì nếu là lừa bịp thì những người có ADN gần giống nhất với
Người Băng chắc hẳn phải là người Nam Mỹ, chứ đâu thể là người châu Âu
được. Rốt cuộc, chính Lois Rogers, phóng viên báo Sunday Times, mới hỏi
được một câu mang tính quyết định.
- Báo cáo của giáo sư nói rằng tìm thấy mẫu ADN giống hệt người châu
Âu hiện đại. Vậy họ là ai? – Cô ấy hỏi cứ như thể là tôi có sẵn câu trả lời.
- Họ là ai ư? Là những người tình nguyện hiến mẫu ADN từ khắp châu Âu
này thôi.
- Vâng, tôi hiểu. Nhưng mà chính xác là ai mới được chứ? – Cô vẫn khăng
khăng.
- Tôi cũng không biết nữa. Chúng tôi giữ thông tin của tình nguyện viên
bằng hồ sơ riêng, và những thông tin này được giữ bí mật.
Sau khi Lois gác máy, tôi bật máy tính lên để xem những mẫu ADN hiện
đại nào đã trùng khớp với mẫu của Người Băng. LAB 2803 là một trong số
đó, số seri “LAB” có nghĩa nó là của một người làm việc trong phòng thí
nghiệm, hoặc của một người khách nào đó. Khi tôi đối chiếu số này với dữ
liệu chứa danh sách những người tình nguyện, tôi không tin nổi là mình may
mắn đến vậy. LAB 2803 là Marie Moseley, cô có chuỗi ADN trùng khớp với
Người Băng. Điều này chỉ có thể có ý nghĩa duy nhất: Marie chính là họ
hàng của Người Băng. Vì những lý do mà tôi sẽ giải thích kỹ càng trong
những chương sau, có một mối liên hệ di truyền liên tục giữa Marie và mẹ
của Người Băng. Mối liên hệ này bắt nguồn từ tận 5.000 năm trước và được
ghi lại một cách trung thực trong ADN.
Marie là một chuyên viên tư vấn quản trị người Bournemouth ở Dorset,
miền Nam nước Anh. Mặc dù Marie không phải là nhà khoa học, cô cực kỳ
say mê tìm hiểu di truyền học và đã cung cấp một vài sợi tóc từ mái tóc đỏ
dài của cô cho mục đích khoa học vài năm về trước. Cô ăn nói lưu loát,

hướng ngoại và dí dỏm khiến tôi tin tưởng rằng cô hoàn toàn có thể xử lý
mọi tình huống trước công chúng. Khi tôi gọi cho cô để hỏi xem liệu tôi có
thể tiết lộ tên cô cho tờ Sunday Times hay không, cô đồng ý ngay lập tức. Và
thế là hôm sau, tờ báo đó đã có một đoạn ngắn nói về cô với tiêu đề: “Họ
hàng của Người Băng ở Dorset”.
Suốt một vài tuần sau đó, Marie trở thành tâm điểm chú ý trên thế giới.
Trong tất cả các tiêu đề bài báo về cô, tôi thích nhất tiêu đề trên tờ Irish
Times. Phóng viên đã hỏi Marie xem cô có tài sản nào thừa hưởng từ vị tổ
tiên đáng kính của mình không. Một cách dí dỏm, cô cho biết rằng không có
gì cả, nên câu chuyện đã xuất hiện với tiêu đề “Người Băng ra đi để lại một
kẻ nghèo khó ở Bournemouth”.
Đầu tiên, một trong những điều kỳ lạ nhất, ngạc nhiên nhất về câu chuyện
này, khiến tôi phải kể ra ở đây, đó là Marie bắt đầu cảm thấy một thứ tình
cảm gì đó đối với Người Băng. Cô ấy đã xem nhiều tấm hình của “ông”
chuyển từ trong băng đá ra tủ làm lạnh, ra nhà khám nghiệm tử thi; rồi cả các
mảnh xương của “ông”. Đối với cô, “ông” không còn là một trong những
con người vô danh nào đó đáng quan tâm chỉ vì hình ảnh của họ đã xuất hiện
trên các phương tiện truyền thông. Cô đã bắt đầu nghĩ về ông như một con
người thật và hơn thế, như một người thân – mà chính xác ông là người thân
của cô.
Tôi cảm thấy thật sự mê hoặc bởi mối liên hệ tình cảm giữa Marie với
Người Băng mà cô cảm nhận được. Một điều bắt đầu lóe rạng trong đầu tôi:
nếu Marie có thể tìm thấy mối liên hệ di truyền với một ai đó cách đây hàng
ngàn năm, trước cả bất kỳ một cuốn gia phả nào từng được viết ra, thì bất kỳ
ai khác cũng có thể. Có lẽ là chúng ta chỉ cần xem xét chính chúng ta, những
con người hiện đại, để khám phá ra manh mối những bí ẩn của quá khứ. Hầu
hết những người bạn khảo cổ học của tôi đều thấy điều này thật quá xa lạ.
Bởi họ đã được học và tin rằng người ta có thể hiểu về quá khứ chỉ bằng
cách nghiên cứu quá khứ mà thôi. Những con người hiện đại bây giờ đâu
phải là mối quan tâm của họ. Tuy nhiên lúc đó tôi đã chắc chắn rằng nếu
ADN được di truyền một cách nguyên vẹn qua hàng trăm thế hệ trong hàng
ngàn năm, giống như tôi đã chứng tỏ bằng cách liên kết Marie với Người
Băng, thì những con người bằng xương bằng thịt ngày nay cũng là một
chứng nhân đáng tin cậy của quá khứ, chẳng thua gì những bằng chứng quý
giá như một con dao găm bằng đồng hay mảnh vỡ của một cái lọ cổ đại nào
đó.
Tôi cảm thấy hoàn toàn cần thiết phải mở rộng nghiên cứu của mình ra
những con người hiện đại. Chỉ khi nào biết được nhiều thông tin về ADN
của họ, tôi mới có thể hy vọng hiểu được kết quả thu lượm được trên các hóa

thạch của người cổ và đặt chúng vào những hoàn cảnh nhất định nào đó. Thế
là tôi lên đường đi khám phá với tất cả khả năng của mình về ADN của
người châu Âu hiện đại và cả những người ở rất nhiều nơi khác trên thế giới,
với tâm niệm rằng bất cứ những gì tôi thu lượm được đều có thể đã được
trao lại cho chúng ta trực tiếp từ tổ tiên. Quá khứ ẩn chứa trong tất cả chúng
ta.
Những công trình nghiên cứu của tôi trong suốt một thập kỷ qua đã chứng
tỏ rằng, ngày nay ở châu Âu, mọi người đều có thể tìm ra mối liên hệ di
truyền trực tiếp và liên tục về quá khứ xa xôi đến một trong bảy phụ nữ,
tương tự như mối liên hệ giữa Marie và Người Băng. Bảy người phụ nữ này
là mẫu tổ trực tiếp của hầu hết 650 triệu người châu Âu hiện đại. Khi tôi đặt
tên cho họ là Ursula, Xenia, Helena, Velda, Tara, Katrine và Jasmine, bỗng
nhiên họ trở thành những con người sống động với một cuộc đời hẳn hoi của
riêng mình. Cuốn sách này kể về câu chuyện làm sao tôi có thể đi đến một
kết luận khó tin đến vậy, và cả những gì tôi biết được về cuộc đời của bảy
người phụ nữ này.
Biết mình là con cháu của Tara, nên tôi muốn biết về bà và cuộc đời của
bà. Tôi cảm thấy có gì đó chung với bà, hơn là với những người khác. Theo
những phương pháp sẽ được trình bày sau đây, tôi đã có thể ước lượng được
bảy người phụ nữ này đã sống cách đây khoảng bao lâu và ở đâu. Tôi cho là
Tara đã sống ở Bắc Ý vào khoảng 17 ngàn năm trước. Lúc đó châu Âu vẫn
đang bị kìm kẹp trong kỷ Băng Hà cuối, và phần đất duy nhất có thể có
người ở là phía cực nam châu Âu. Như vậy, vùng trung du Tuscani lúc đó
khác xa bây giờ. Không có những ruộng nho, không có hoa tươi trang hoàng
nông trại. Thay vào đó là những cánh rừng thông và cây bu-lô phủ dày đặc
sườn đồi. Dưới những dòng suối là cá hồi và tôm, những thứ đã giúp Tara và
gia đình sinh sống, bù đắp cho những lần cánh đàn ông đi săn hươu hay lợn
lồi thất bại. Khi kỷ Băng Hà nới lỏng dần gọng kìm của nó, con cháu của
Tara đi một vòng quanh vùng duyên hải rồi vào Pháp, nhập vào đoàn người
đi săn đông đảo, đuổi theo những bầy thú vượt qua những lãnh nguyên phía
bắc châu Âu. Cuối cùng, con cháu của Tara đi qua vùng đất liền mà sau này
được gọi là eo biển Anh, rồi rẽ phải để đến Ireland và sau này hình thành
vương quốc cổ Celtic.
Chẳng bao lâu sau khi những kết luận trong công trình của tôi được công
bố, tin tức về bảy người mẫu tổ này bắt đầu thi nhau xuất hiện trên báo chí
và truyền hình khắp thế giới. Các nhà văn và các nhà biên tập hình ảnh đã
dùng hình tượng của họ để dựng nên hình ảnh đương thời của mình: Brigitte
Bardot trở thành hiện thân của Helena; Maria Callas là Ursula; cô người mẫu
Yasmin le Bon được liên hệ một cách tự nhiên với Jasmine; Jennifer Lopez
trở thành Velda. Rất nhiều người gọi điện cho chúng tôi để biết xem họ liên

hệ với tổ mẫu nào đến nỗi chúng tôi đã thành lập một trang web để xử lý
hàng trăm lời yêu cầu đó. Vậy là, chúng tôi đã tình cờ bắt gặp một điều gì đó
thật căn cơ; điều mà chúng ta chỉ mới bắt đầu hiểu về nó.
Cuốn sách này kể lại câu chuyện đằng sau những khám phá này và những
ý nghĩa rút ra từ đó, không phải chỉ ở châu Âu mà trên khắp cả thế giới. Đó
chính là câu chuyện về di sản chung của chúng ta và tổ tiên. Di sản này dẫn
chúng ta đi từ vùng Balkans trong Chiến tranh Thế giới Thứ nhất tới những
hòn đảo nằm trong vùng nam Thái Bình dương. Rồi nó dẫn chúng ta đi từ
thời hiện tại trở về thời kỳ đầu tiên của nông nghiệp và lâu hơn thế nữa, đến
tổ tiên của chúng ta, những người đã từng đi săn cùng người Neanderthal.
Kỳ lạ thay, chúng ta đều mang trong mình lịch sử này, trong chính gien của
chúng ta. Gien – những “họa tiết” ẩn trong các sợi ADN – đã đi suốt thời
gian từ các tổ tiên xa xôi để đến với chúng ta mà hầu như không hề thay đổi.
Chúng ta không còn nói đến hai chữ “tổ tiên” như một hình ảnh trừu tượng
nữa, mà họ chính là những người đã thực sự sống, tuy trong những hoàn
cảnh khác xa những gì mà chúng ta đang được hưởng ngày nay. Gien của
chúng ta đã có từ lúc đó. Nó đã được truyền cho chúng ta xuyên suốt nhiều
thiên niên kỷ vừa qua. Nó đã xuyên qua đất liền và biển cả, vượt qua bao núi
rừng. Tất cả chúng ta, từ người quyền uy nhất cho đến kẻ yếu ớt nhất, từ
những người giàu vô độ đến những người nghèo khó tận cùng; đều mang
trong tế bào của mình những gì còn sống sót sau chuyến hành trình vượt thời
gian và không gian kỳ diệu ấy – chính là gien của chúng ta. Đầy kiêu hãnh.
Phần đóng góp của tôi trong câu chuyện này bắt đầu từ Viện Nghiên cứu
Y học Phân tử Oxford, nơi tôi làm Giáo sư Di truyền học. Viện là một phần
của Đại học Oxford, mặc dù về mặt địa lý nó đã được tạm dời ra khỏi thế
giới bí ẩn của khuôn viên đại học. Viện có nhiều bác sĩ và nhà khoa học làm
việc với nhau để ứng dụng những kỹ thuật di truyền học và sinh học phân tử
mới vào y khoa. Có những nhà miễn dịch học đang cố gắng tạo ra những
vắc-xin chống lại bệnh AIDS, có các bác sĩ chuyên khoa ung thư đang tìm
cách trị bệnh bằng cách cắt các mạch máu cung cấp cho tế bào ung thư, có
các bác sĩ chuyên khoa huyết học đang nỗ lực chữa trị bệnh thiếu máu di
truyền vốn mỗi năm cướp đi sinh mạng của hàng triệu người ở những nước
đang phát triển, có các nhà vi trùng học đang tìm ra các bí mật của bệnh
viêm màng não, và rất nhiều nhà nghiên cứu khác. Một nơi làm việc đầy
hứng thú! Tôi được bố trí ở Viện vì tôi đã từng làm việc trên những bệnh di
truyền ở xương, cụ thể là một căn bệnh kinh khủng gọi là osteogenesis
imperfecta, thường gọi là bệnh xương thủy tinh. Trẻ sơ sinh mắc dạng nặng
nhất của chứng bệnh này có lúc xương yếu đến mức hơi thở đầu tiên khi
chào đời cũng có thể làm cho tất cả xương sườn gãy khiến cho bé nghẹt thở
đến chết. Lúc đó, chúng tôi đang tìm kiếm nguyên nhân của chứng bệnh bi

thảm này, cố gắng lần theo dấu vết của nó ở mỗi sự thay đổi nhỏ nhất trong
gien tạo collagen. Collagen là loại protein quan trọng và có nhiều nhất trong
xương để làm chắc xương, giống như cốt thép trong những tấm bê-tông vậy.
Điều này có nghĩa là nếu thiếu collagen trong xương (do lỗi của gien), xương
sẽ gãy một cách dễ dàng. Nghiên cứu của tôi bao gồm việc tìm hiểu rất nhiều
về những sự thay đổi của collagen và gien của nó trong các cộng đồng cư
dân – và chính qua công việc này, tôi đã có dịp tìm gặp Robert Hedges vào
năm 1986.
Robert lúc đó điều khiển một phòng thí nghiệm chuyên giám định tuổi
bằng carbon cho những di vật khảo cổ ở Oxford, ông luôn trăn trở về những
phương pháp để lấy được nhiều thông tin hơn từ những mảnh xương mang
đến phòng thí nghiệm của mình, hơn là chỉ đơn thuần giám định tuổi của
chúng. Collagen là protein chủ yếu trong xương không chỉ của người sống
mà cả của người chết, và người ta lợi dụng chính carbon trong collagen còn
sót lại để xác định tuổi xương. Robert muốn biết liệu có thể lấy được chút...