TỔNG HỢP KIẾN THỨC ÔN THI CUỐI KÌ 1 MÔN SINH 7
1. Trao đổi khí ở sinh vật
- Trao đổi khí là quá trình sinh vật lấy O 2 hoặc CO2 từ môi trường vào cơ thể, đồng
thời thải ra môi trường khí CO2 hoặc O2.
- Thực vật trao đổi khí với môi trường chủ yếu thông qua khí khổng ở lá, được
thực hiện trong quang hợp và hô hấp. Các chất khí khuếch tán vào và ra khỏi lá khi
khí khổng mở.
- Ở người, khi hít vào, không khí đi qua đường dẫn khí vào đến phổi sẽ cung cấp
O2 cho các tế bào; khí CO2 từ tế bào được máu chuyển tới phổi để thải ra ngoài môi
trường qua động tác thở ra.
2. Vai trò của nước và chất dinh dưỡng đối với sinh vật
- Nước được cấu tạo từ hai nguyên tố là oxygen và hydrogen. Nước có tính phân
cực nên là dung môi hoà tan nhiều chất cho cơ thể.
- Nước là thành phần cấu tạo chủ yếu của tế bào và cơ thể, là nguyên liệu để tổng
hợp chất hữu cơ trong quang hợp, là dung môi hoà tan điều hoà thân nhiệt.
- Chất dinh dưỡng cung cấp nguyên liệu và năng lượng để sinh vật thực hiện các
quá trình sống. Ở thực vật, chất dinh dưỡng là các chất khoáng. Ở động vật, chất
dinh dưỡng là protein, carbohydrate, lipid, vitamin và chất khoáng.
3. Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật
- Nước và chất khoáng hoà tan trong đất được các tế bào lông hút hấp thụ vào rễ
rồi vận chuyển từ rễ lên thân cây và lá nhờ mạch gỗ (dòng đi lên). Chất hữu cơ do

lá tổng hợp được vận chuyển đến nơi cần dùng hoặc nơi dự trữ nhờ mạch rây
(dòng đi xuống).
- Thoát hơi nước ở lá góp phần vận chuyển nước và chất khoáng trong cây, điều
hoà nhiệt độ cơ thể, giúp khí CO 2 đi vào bên trong lá và giải phóng khí O 2 ra ngoài
môi trường.
- Quá trình thoát hơi nước ở lá cây phụ thuộc vào sự đóng, mở của khí khổng.
- Các yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm đất và không khí,... có ảnh
hưởng đến sự trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật.
- Để cây trồng phát triển tốt, cho năng suất cao cần bón phân và tưới nước hợp lí
cho cây.
4. Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở động vật
- Nhu cầu sử dụng nước ở động vật phụ thuộc vào tuổi, đặc điểm sinh học, môi
trường sống.... Động vật lấy nước vào cơ thể chủ yếu qua thức ăn, nước uống;
nước thải ra khỏi cơ thể qua nước tiểu và mồ hôi.
- Con đường trao đổi chất dinh dưỡng trong ống tiêu hoá ở động vật bao gồm ba
giai đoạn: ăn, tiêu hoá và hấp thụ chất dinh dưỡng, thải phân.
- Nước, chất dinh dưỡng, chất thải,... được vận chuyển trong cơ thể nhờ hoạt động
của hệ tuần hoàn. Ở người, sự vận chuyển các chất diễn ra theo vòng tuần hoàn
nhỏ và vòng tuần hoàn lớn.
- Để người và động vật sinh trưởng, phát triển tốt cần có chế độ dinh dưỡng hợp lí,
đảm bảo vệ sinh ăn uống.

B. CÁC DẠNG BÀI TẬP
Dạng bài tập trao đổi khí ở sinh vật
Bài tập 1: Trao đổi khí ở sinh vật là gì? Ở thực vật, động vật trao đổi khí với
môi trường chủ yếu qua cơ quan nào?
Trao đổi khí là quá trình sinh vật lấy O 2 hoặc CO2 từ môi trường vào cơ thể, đồng thời
thải ra môi trường khí CO2 hoặc O2.
- Thực vật trao đổi khí với môi trường chủ yếu qua khí khổng ở lá cây trong quá trình
quang hợp và hô hấp.
- Ở động vật, trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường diễn ra ở cơ quan trao đổi khí
như bề mặt da, hệ thống ống khí, mang, hoặc phổi.

Bài tập 2: Điền đúng (Đ), sai (S) thích hợp với các khẳng định sau:
STT

Khẳng định

1

Ở tất cả các loài thực vật, khí khổng tập trung chủ yếu ở mặt trên của lá.

2

Lau bụi cho lá là một biện pháp giúp quá trình trao đổi khí ở thực vật diễn ra thuận lợi.

3

Khi cây thiếu ánh sáng và nước, quá trình trao đổi khí sẽ bị hạn chế.

4
Độ mở của khí khổng tăng dần từ sáng đến tối.
(1) Sai. Ở hầu hết các loài thực vật trên cạn, khí khổng tập trung chủ yếu ở mặt dưới
của lá. Sở dĩ phải có cấu tạo như vậy là bởi vì mặt trên của lá tiếp xúc với ánh sáng
Mặt Trời nhiều hơn. Nếu mặt trên có nhiều khí khổng thì mặt trên sẽ thoát hơi nước
nhanh hơn rất nhiều so với mặt dưới.
(2) Sai. Ánh sáng có sự ảnh hưởng đến độ mở của khí khổng, độ mở của khí khổng
tăng từ sáng đến trưa và nhỏ nhất vào chiều tối.

Bài tập 3: Hãy giải thích:

a) Tại sao khi ở trong phòng kín đông người một thời gian thì nhịp hô hấp của
cơ thể thường tăng?
b) Vì sao khi tập thể dục hoặc vận động mạnh, sự trao đổi khí diễn ra nhanh hơn?
Trả lời:
a) Trong phòng kín đông người, lượng CO2 ngày càng tăng còn O2 ngày càng
giảm do quá trình trao đổi khí của cơ thể dẫn đến không khí hít vào thiếu O2, vì
vậy nhịp hô hấp tăng để lấy đủ O2 cho cơ thể.
b) Vì sao khi tập thể dục hoặc vận động mạnh, sự trao đổi khí diễn ra nhanh
hơn?
Khi tập thể dục hoặc vận động mạnh, cơ thể cần nhiều năng lượng. Hô hấp tế bào là
quá trình cần thiết nhằm tạo ra năng lượng cho cơ thể. Để thực hiện quá trình này,
oxygen là một yếu tố quan trọng. Vì vậy, để cung cấp đủ hàm lượng oxygen cho tế
bào, hệ hô hấp phải tăng cường hoạt động, làm nhịp hô hấp tăng.

Dạng bài tập vai trò của nước và chất dinh dưỡng đối với sinh vật
Bài tập 1: Hãy trả lời các ý sau:
a) Nêu vai trò của nước đối với sinh vật. Điều gì sẽ xảy ra nếu sinh vật bị
thiếu nước?
Trả lời: Nước là thành phần cấu tạo chủ yếu của tế bào và cơ thể, là nguyên liệu
để tổng hợp chất hữu cơ trong quang hợp, là dung môi hoà tan điều hoà thân nhiệt.
Nếu cơ thể bị thiếu nước, các quá trình sống cơ bản sẽ bị rối loạn và có thể
bị chết. Ví dụ: Cây khô héo vì thiếu nước.
b) Các nhóm chất dinh dưỡng có những vai trò gì đối với cơ thể sinh vật?
Cho ví dụ.
Vai trò của các nhóm chất dinh dưỡng:
Nhóm chất dinh

Vai trò

dưỡng
Carbohydrate

Nguồn cung cấp năng lượng, chủ yếu

Protein

- Cấu tạo tế bào và cơ thể

- Giúp các quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng diễn ra thuậ
lợi hơn
Lipit

- Dự trữ năng lượng
- Chống mất nhiệt
- Là dung môi hòa tan một số vitamin giúp cơ thể hấp thụ được

Vitamin và khoáng
chất

- Tham gia cấu tạo enzyme, xương, răng,...
- Tham gia các hoạt động trao đổi chất của cơ thể

Bài tập 2: Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất nước nhiều. Trong
trường hợp đó, em cần làm gì?
- Khi bị nôn, sốt cao hoặc tiêu chảy, cơ thể bị mất rất nhiều nước. Trong
trường hợp đó, em cần bổ sung nước cho cơ thể bằng các phương pháp như
truyền nước, uống điện giải, ...

Bài tập 3: Khi hoạt động mạnh, nhiệt độ cơ thể tăng cao, cơ thể sẽ tiết ra mồ
hôi để làm mát. Theo em, tại sao việc tiết mồ hôi có thể làm giảm nhiệt độ cơ
thể?
- Trong mồ hôi, nước chiếm khoảng 98%. Khi nước trong mồ hôi bay hơi sẽ
mang theo nhiệt của cơ thể giúp làm giảm nhiệt độ bề mặt cơ thể.
Dạng bài tập trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật

Bài tập 1: Quá trình trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật diễn ra
như thế nào? Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình trao đổi nước và
các chất dinh dưỡng ở thực vật?
- Quá trình trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật: Nước và chất khoáng
hoà tan trong đất được các tế bào lông hút hấp thụ vào rễ rồi vận chuyển từ rễ lên
thân cây và lá nhờ mạch gỗ (dòng đi lên). Chất hữu cơ do lá tổng hợp được vận
chuyển đến nơi cần dùng hoặc nơi dự trữ nhờ mạch rây (dòng đi xuống).
- Các yếu tố bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm đất và không khí,... có ảnh
hưởng đến sự trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật.

Bài tập 2: Vì sao chúng ta cần phải bón phân đúng liều lượng, đúng loại và có
cách bón thích hợp?
Mỗi giống cây và mỗi giai đoạn phát triển của cây đều có nhu cầu dinh dưỡng
không giống nhau. Mặt khác, có những cây được sinh trưởng trên đất giàu khoáng,
có những cây lại lớn lên trong điều kiện khô cằn. Bởi vậy, chúng ta cần phải dựa
vào những tiêu chí trên để bón phân với liều lượng phù hợp cho từng đối tượng cụ
thể. Việc bón phân hợp lí không chỉ giúp cây sinh trưởng tốt, cho năng suất cao mà
còn góp phần rút ngắn thời gian thu hoạch, giảm chi phí đầu vào và ngăn ngừa
nguy cơ ô nhiễm môi trường cũng như các tàn dư hóa chất độc hại trong nông
phẩm.

Bài tập 3: Sau những trận mưa lớn kéo dài, hầu hết cây trong vườn bị ngập
úng lâu và bị chết. Theo em, tại sao khi bị ngập nước cây lại chết mặc dù nước
có vai trò rất quan trọng đối với sự sống của cây?
- Khi bị ngập nước cây lại chết mặc dù nước có vai trò rất quan trọng đối với
sự sống của cây vì: Khi đất bị ngập úng, nước tràn vào các khe đất chiếm
chỗ của oxygen → Khi ngập nước lâu ngày, rễ cây bị thiếu oxygen nên quá
trình hô hấp ở rễ bị ngừng trệ, điều này khiến cho tế bào rễ nói chung và tế

bào lông hút nói riêng bị hủy hoại, mất đi khả năng hút nước và chất khoáng
→ Cây sẽ bị chết vì thiếu nước trong tế bào mặc dù rễ cây ngập trong nước.
Bài tập 4: giải thích vì sao khi đem cây đi trồng ở nơi khác người ta thường
ngắt bớt lá cho cây?
- Vì khi đem cây đi trồng thì bộ rễ của cây chưa kịp phục hồi chưa hút được
nước nên họ cắt bớt lá để giảm sự thoát hơi nước tránh cho cây thiếu nước
vè chết
Dạng bài tập trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở động vật
Bài tập 1: Nhu cầu sử dụng nước ở động vật phụ thuộc vào những yếu tố
nào? Con đường trao đổi chất dinh dưỡng trong ống tiêu hoá ở động vật gồm
những giai đoạn nào?
- Nhu cầu sử dụng nước ở động vật phụ thuộc vào tuổi, đặc điểm sinh học, môi trường
sống.... Động vật lấy nước vào cơ thể chủ yếu qua thức ăn, nước uống; nước thải ra
khỏi cơ thể qua nước tiểu và mồ hôi.
- Con đường trao đổi chất dinh dưỡng trong ống tiêu hoá ở động vật bao gồm ba giai
đoạn: ăn, tiêu hoá và hấp thụ chất dinh dưỡng, thải phân.

Bài tập 2: Hãy giải thích:
a) Vì sao chúng ta cần uống nhiều nước khi trời nóng hoặc khi vận động
mạnh?
Khi trời nóng hoặc khi vận động mạnh, một lượng lớn nước thoát ra ngoài
qua mồ hôi. Để đảm bảo cân bằng nước cho cơ thể, chúng ta cần uống nhiều
nước hơn so với bình thường.
b) Vì sao ăn nhiều bim bim không tốt cho sức khỏe?

“Bim bim” là loại thực phẩm chứa nhiều carbohydrate và lipid. Nếu ăn
nhiều “bim bim” sẽ có thể gây béo phì (dư thừa carbohydrate và lipid) và
thiếu dinh dưỡng (thiếu các nhóm chất cần thiết khác cho cơ thể như protein,
vitamin và khoáng,…).

Bài tập 3: Bạn A cao 1m 40, nặng 45kg, theo khuyến nghị của Viện dinh
dưỡng quốc gia năm 2012. Trẻ em ở tuổi vị thành niên cần 40ml nước/ 1kg thể
trọng em hãy tính toán và đưa ra lời khuyên cho bạn A về nhu cầu cung cấp
nước và chế độ ăn uống  hàng ngày cho bản thân bạn A để bạn có một cơ thể
khỏe mạnh.
Bài tập 3: Nhu cầu cung cấp nước hàng ngày cho bạn A là: 45 x 40 = 1800 ml   =  1,8
lít nước.
Lời khuyên cho bạn A: Cần uống đủ 1,8 lít nước trong 1 ngày, ăn uống hợp lí, hạn chế
ăn nhiều chất chứa đường để tránh tình trạng béo phì, luyện tập thể thao thường xuyên
để có cơ thể khỏe mạnh.