ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ I MÔN GDCD

Bài 6 : Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng :
1. Phủ định biện chứng và phủ định siêu hình :
Phủ định là xóa bỏ sự tồn tại của một sự vật, hiện tượng nào đó.
a) Phủ định siêu hình :
Phủ định siêu hình là sự phủ định được diễn ra do sự can thiệp, sự tác động từ bên ngoài, cản trở hoặc xóa bỏ sự tồn tại và phát triển tự nhiên của sự vật.
Ví dụ: Gió bão làm đổ cây cối, con người dùng hóa chất độc hại tiêu diệt sinh vật,…
b) Phủ định biện chứng :
- Phủ định biện chứng là sự phủ định được diễn ra do sự phát triển của bản thân sự vật và hiện tượng, có kế thừa những yếu tố tích cực của sự vật và hiện tượng cũ để phát triển sự vật và hiện tượng mới.
- Phủ định biện chứng có hai đặc điểm cơ bản sau đây :
+ Tính khách quan : Nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự vật, hiện tượng. Đó là kết quả của quá trình giải quyết mâu thuẫn, lượng đổi dẫn đến chất đổi, cái mới ra đời thay thế cái cũ. Vì vậy, phủ định biện chứng mang tính tất yếu, khách quan và tạo điều kiện, làm tiền đề cho sự phát triển.
Ví dụ: Trong sinh vật : Các giống loài mới xuất hiện phủ định các giống loài cũ là kết quả của quá trình đấu tranh giữa di truyền và biến dị trong bản thân sinh vật tạo ra.
+ Tính kế thừa : Trong quá trình phát triển của sự vật, hiện tượng, cái mới ra đời từ trong lòng cái cũ, từ cái trước đó. Nó chỉ gạt bỏ những yếu tố tiêu cực, lỗi thời của cái cũ và giữ lại những yếu tố tích cực, thích hợp để phát triển cái mới. Vì vậy, tính kế thừa cũng là tất yếu và khách quan, đảm bảo cho các sự vật và hiện tượng phát triển liên tục.
Ví dụ: Trong sinh vật : Các giống loài phát triển theo quy luật di truyền. Thế hệ con cái kế thừa những yếu tố tích cực của thế hệ bố mẹ, gạt bỏ đi những yếu tố không còn thích hợp với hoàn cảnh mới.
2. Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng :
Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng là vận động đi lên, cái mới ra đời, kế thừa và thay thế cái cũ nhưng ở trình độ ngày càng cao hơn, hoàn thiện hơn.
* Chúng ta phải luôn luôn đổi mới phương pháp học tập. Theo em, đấy có phải là yêu cầu của phủ định biện chứng không? Tại sao?
- Đấy chính là yêu cầu của phủ định biện chứng.
- Giải thích :
+ Luôn đổi mới phương pháp học tập là một yêu cầu tất yếu, khách quan, làm tiền đề cho sự phát triển. Ngoài ra, đổi mới phương pháp học tập nhằm tiếp thu kiến thức nhanh hơn, phù hợp với việc học tập mới hơn,cao hơn.
+ Đổi mới phương pháp học tập nhưng phải có tính kế thừa: chỉ gạt bỏ những phương pháp học tiêu cực, lỗi thời như phương pháp học vẹt, học tủ, học lệch, phương pháp học thụ động: thầy đọc trò ghi... Đồng thời giữ lại những phương pháp tích cực, còn thích hợp để phát triển việc học tập tốt hơn.
* Trong cuộc sống hằng ngày, ta cần phải phê bình và tự phê bình như thế nào mới phù hợp với quan điểm phủ định biện chứng?
- Phê bình là xem xét, phân tích, đánh giá ưu điểm, khuyết điểm về tư tưởng, đạo đức, hành vi,..của người khác
- Tự phê bình là tự nêu ra, phân tích, đánh giá ưu điểm, khuyết điểm về tư tưởng, đạo đức, hành vi của bản thân
- Phê bình và tự phê bình nhằm phát huy cái tốt, hạn chế cái xấu, thấy được cái đúng, cái sai của mình và người khác, đấu tranh loại bỏ cái sai để khẳng định cái đúng.
- Không được bao che, giấu dấu khuyết điểm hoặc dùng lời lẽ gay gắt, nặng nề để chỉ trích, vùi dập người có khuyết điểm.
- Khi phê bình, bên cạnh chỉ ra những mặt hạn chế, tiêu cực, không thích hợp, chúng ta cần phải thấy được những mặt ưu điểm, tích cực có thể kế thừa, học hỏi.
(Trong cuộc sống hằng ngày, ta cần phải phê bình và tự phê bình nghiêm túc, nhìn nhận các vấn đề một cách toàn diện, đặt các vấn đề trong mối quan hệ nhiều chiều, không phê bình một cách phiến diện và phủ định sạch trơn vấn đề. Nhìn nhận ra cái tốt của người khác rồi tiếp thu nó để tu dưỡng, học hỏi và làm cho nó trở thành cái tốt của mình có như