BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

CHUYÊN ĐỀ 4: THAM KHẢO MỘT SỐ ĐỀ- ĐÁP ÁN TRONG CÁC KÌ THI HỌC
SINH GIỎI
ĐỀ SỐ 1:
I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm):
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
CHIẾC BÌNH BÁT CỦA NGƯỜI ĂN XIN VÀ NGÂN KHỐ NHÀ VUA
Sáng sớm, một người ăn xin cầm chiếc bình bát bước vào vườn thượng uyển. Đó là nơi
nhà vua thường đến tản bộ vào buổi sáng; nếu không có khu vườn này, bạn sẽ không có cách
nào diện kiến nhà vua, đặc biệt là khi bạn là một người ăn xin cả triều đình sẽ chặn lại.
Vì vậy, người ăn xin đã chọn thời điểm nhà vua muốn được một mình tĩnh lặng giữa
thiên nhiên, đắm mình trong vẻ đẹp và sự sống động của thiên nhiên mà không có cận thần
nào bên cạnh, người ăn xin đã gặp nhà vua ở đó.
Nhà vua nói: Không phải lúc này, ta không muốn gặp ai cả.
Người ăn xin đáp lời: Thần là một kẻ ăn xin, xin bệ hạ hãy gặp thần vì các cận thần
của bệ hạ canh giữa quá nghiêm ngặt và thật khó để một kẻ ăn xin như thần diện kiến bệ
hạ.
Nhà vua chỉ muốn thoát khỏi sự quấy rầy. Ngài nói: Người muốn gì? Nói đi và ta sẽ
ban cho ngươi. Đừng quấy rầy buổi sáng tĩnh lặng của ta.
Người ăn xin đáp: Bệ hạ hãy nghĩ thật kỹ, bởi vì thần chỉ muốn bệ hạ lấp đầy chiếc
bình bát này bằng bất cứ thứ gì và rồi thần sẽ rời đi. Nhưng chiếc bình bát này phải đầy.
Nhà vua cười lớn: Ngươi điên rồi, ngươi nghĩ rằng ta không thể đổ đầy chiếc bình bát
của ngươi sao? Nói đoạn, nhà vua gọi quan phụ trách ngân khố và ra lệnh: “Hãy đổ kim
cương và đá quý vào chiếc bình bát này”.
Và chuyện xảy ra sau đó rất kỳ lạ…Khi được đổ vào bát, những viên kim cương biến
mất ngay lập tức. Nhà vua vô cùng bối rối. Nhưng Ngài nói: “Cho dù có chuyện gì, thậm
chí phải dùng toàn bộ quốc khố, ta không thể thua một kẻ ăn xin. Ta đã thắng nhiều vị
hoàng đế của các vương quốc hùng mạnh khác!”. Và thế là toàn bộ quốc khố đều biến mất
trong chiếc bình bát.
Cuối cùng, khi không còn lại gì trong quốc khố và chiếc bình bát vẫn trống rỗng như
cũ, nhà vua quỳ sụp dưới chân người ăn xin và nói: “Ngài phải tha thứ cho ta, ta đã không
hiểu chuyện. Ta chưa từng nghĩ về những điều này. Ta đã cố gắng hết sức, nhưng lúc này ta
không còn gì để cho ngài. Ta sẽ xem như ngài đã tha thứ cho ta nếu ngài chịu nói cho ta
biết bí mật của chiếc bình bát. Đó là một chiếc bình bát rất kỳ lạ - lẽ ra chỉ cần vài viên kim
cương là có thể lấp đầy nó nhưng nó đã nuốt hết toàn bộ quốc khố!”.
Người ăn xin cười đáp: “Bệ hạ không cần lo lắng. Đây không phải chiếc bình bát. Ta
đã tìm thấy một cái sọ người và tạo ra chiếc bình bát này từ cái sọ đó. Nó vẫn không quên
thói quen cũ. Bệ hạ đã nhìn vào chiếc bình bát của mình chưa, nhìn vào đầu của mình
chưa? Hãy trao cho nó mọi thứ và nó sẽ đòi “thêm nữa, thêm nữa và thêm nữa”. Nó chỉ
biết một thứ ngôn ngữ, đó là “thêm nữa”. Nó luôn trống rỗng, nó luôn là kẻ ăn xin”.
Những người hối hả xin thêm và có khi thêm lại càng không thỏa mãn – không phải là
bạn không thể đạt tới vị trí mình mong muốn, nhưng khoảnh khắc đạt tới nơi đó, bạn sẽ
nhìn thấy những vị trí cao hơn. Có thể bạn sẽ thấy một thoáng hạnh phúc trong phút chốc,
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 1

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

nhưng trong khoảnh khắc tiếp theo, nỗi thất vọng quen thuộc lại xuất hiện và cuộc rượt
đuổi lại bắt đầu.
Người hạnh phúc vô bờ khi không là ai cả, ngập tràn hạnh phúc với sự thuần khiết –
người tuyết đối hài lòng với sự trần trụi của mình, bởi vì chỉ có cái không có gì mới có thể hòa
nhịp với vũ trụ. Bạn sẽ hướng hoàn toàn vào bên trong, thay vì tìm kiếm những thứ bên ngoài.
Khi đó, những chú sơn ca sẽ hiện diện bên trong bạn; nhưng bông hoa, những thân cây và buổi
sáng tươi đẹp này sẽ hiện diện bên trong bạn. Và không có gì có thể phong phú hơn cuộc sống
khi mọi thứ đã hiện diện bên trong bạn. Khi mặt trời, mặt trăng, các vì sao và toàn bộ thời gian
và không gian vô tận đều hiện diện bên trong bạn…bạn có muốn gì thêm nữa?
(Trích Trưởng thành – Osho, NXB Văn học)
Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt của đoạn trích.
Câu 2. Theo đoạn trích, người ăn xin mong muốn điều gì khi gặp nhà vua?
Câu 3. Anh/chị hiểu thế nào về câu nói: Người hạnh phúc vô bờ khi không là ai cả, ngập
tràn hạnh phúc với sự thuần khiết – người tuyết đối hài lòng với sự trần trụi của mình, bởi
vì chỉ có cái không có gì mới có thể hòa nhịp với vũ trụ?
Câu 4. Thông điệp được rút ra từ văn bản trên là gì? Hãy lí giải ý nghĩa của thông điệp đó?
II. LÀM VĂN (16,0 điểm):
Câu 1 (6,0 điểm):
Anh/chị hãy viết một bài văn (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ về quan niệm sống được
tác giả gửi gắm trong câu nói: “Những người hối hả xin thêm và có khi thêm lại càng
không thỏa mãn – không phải là bạn không thể đạt tới vị trí mình mong muốn, nhưng
khoảnh khắc đạt tới nơi đó, bạn sẽ nhìn thấy những vị trí cao hơn”.
Câu 2 (10,0 điểm):
“ Văn chương bắc chiếc cầu kỳ diệu để những tâm hồn đồng điệu tìm đến sự cảm thông,
thấu hiểu, sẻ chia. Phải chăng, tiếng nói tri âm là khát vọng muôn đời của văn chương xưa
nay?”
Sưu tầm – biên soạn: Phan Ngọc Mai – Trịnh Thị Tú: 0383902079
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Làm rõ “ tiếng nói tri âm” của văn chương qua hai
bài thơ sau:
Bài 1: ĐỘC TIỂU THANH KÝ
Phiên âm:
Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,
Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.
Chi phấn hữu thần liên tử hậu,
Văn chương vô mệnh luỵ phần dư.
Cổ kim hận sự thiên nan vấn,
Phong vận kỳ oan ngã tự cư.
Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?
Dịch thơ:
Hồ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn
Son phấn có thần chôn vẫn hận,
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 2

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

Văn chương không mệnh đốt còn vương.
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng?
CHÚ THÍCH:
- Tương truyền Phùng Tiểu Thanh là một cô gái Trung Quốc sống khoảng đầu thời
Minh, nhiều ý kiến cho rằng nàng là người Dương Châu, con nhà gia thế, tên chữ là
Phùng Huyền Huyền. Vốn thông minh nên từ nhỏ nàng đã thông hiểu các môn nghệ thuật
cầm kì thi họa, lại có phong tư lộng lẫy hơn người. Năm 16 tuổi, nàng được gả làm vợ lẽ
cho Phùng Sinh, một công tử nhà gia thế. Vợ cả tính hay ghen lại cay độc, bắt nàng ra sống
riêng trên Cô Sơn, gần Tây Hồ. Vì đau buồn, nàng sinh bệnh rồi qua đời khi mới tròn mười tám
xuân xanh. Những đau khổ muộn phiền được gửi gắm vào thơ nhưng phần lớn bị vợ cả đem
đốt hết, may mắn còn một số bài sót lại. Người ta cho khắc in số thơ đó, đặt là Phần dư tập.
- Bài thơ được rút từ "Thanh Hiên thi tập" và viết trong một lần Nguyễn Du đi sứ
Trung Quốc. Ông may mắn được đọc lại tác phẩm của Tiểu Thanh (có sách ghi là ông nghe
kể lại). Đồng cảm với số phận bất hạnh của nàng, ông viết bài thơ này.
Bài 2: KÍNH GỬI CỤ NGUYỄN DU – TỐ HỮU
Nửa đêm qua huyện Nghi Xuân
Bâng khuâng nhớ Cụ, thương thân nàng Kiều...
Hỡi lòng tê tái thương yêu
Giữa dòng trong đục, bánh bèo lênh đênh
Ngổn ngang bên nghĩa bên tình
Trời đêm đâu biết gửi mình nơi nao?
Ngẩn ngơ trông ngọn cờ đào
Đành như thân gái sóng xao Tiền Đường!
Nỗi niềm xưa nghĩ mà thương:
Dẫu lìa ngó ý, còn vương tơ lòng...
Nhân tình, nhắm mắt, chưa xong
Biết ai hậu thế, khóc cùng Tố Như?
Mai sau, dù có bao giờ...
Câu thơ thuở trước, đâu ngờ hôm nay!
Tiếng đàn xưa đứt ngang dây
Hai trăm năm lại càng say lòng người
Trải bao gió dập sóng dồi
Tấm lòng thơ vẫn tình đời thiết tha
Đau đớn thay phận đàn bà
Hỡi ôi, thân ấy biết là mấy thân!
Ngẫm xem qua kiếp phong trần
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 3

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

Đời vui nay đã nửa phần vui đây.
Song còn bao nỗi chua cay
Gớm quân Ưng Khuyển, ghê bầy Sở Khanh.
Cũng loài hổ báo ruồi xanh
Cũng phường gian ác hôi tanh hại người!
Tiếng thơ ai động đất trời
Nghe như non nước vọng lời nghìn thu
Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày.
Hỡi Người xưa của ta nay
Khúc vui xin lại so dây cùng Người!
Sông Lam nước chảy bên đồi
Bỗng nghe trống giục ba hồi gọi quân...
( 1-11-1965 )
* CHÚ THÍCH:
- Tháng 10 và tháng 11-1965, Tố Hữu có chuyến đi vào các tỉnh miền Trung. Khi ấy,
cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ đã lan rộng và vùng Khu IV (cũ) từ Thanh Hoá
đến Quảng Bình trở thành tuyến lửa ác liệt. Trong chuyến đi này, Tố Hữu đã làm một chùm
thơ giàu tính thời sự, in đậm những hình ảnh và khí thế của cuộc chiến đấu. Cũng trong chuyến
đi, nhà thơ qua quê hương Nguyễn Du vào dịp kỉ niệm 200 năm năm sinh của thi hào.
------------------------ Hết----------------------HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
NỘI DUNG
Điểm
I. ĐỌC – HIỂU:
4,0
1. Phương thức biểu đạt: tự sự, nghị luận
2. Theo đoạn trích, người ăn xin mong muốn nhà vua lấp đầy chiếc bình bát này
bằng bất cứ thứ gì.
3.- Câu nói hướng đến một quan điểm của Phật giáo về hạnh phúc. Cuộc đời là vô
thường. Con người sẽ thực sự hạnh phúc là khi rũ bỏ được tham, sân, si để sống
cuộc đời an yên, thanh sạch “trần trụi”.
- Con người sẽ hạnh phúc khi biết bằng lòng với những gì mình đang có.
4. Học sinh tự rút ra thông điệp sâu sắc nhất với mình nhưng cần bám sát vào nội
dung, tư tưởng của đoạn trích, lý giải hợp lý. Ví dụ:
- Hài lòng với những gì mình đang có.
- Đừng “đứng núi này trông núi nọ”.
- Hướng đến chú trọng đời sống tinh thần.
II. LÀM VĂN
6,0
Câu 1: Anh/chị hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ về quan niệm sống được
tác giả gửi gắm trong câu nói: “Những người hối hả xin thêm và có khi thêm lại
càng không thỏa mãn – không phải là bạn không thể đạt tới vị trí mình mong
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 4

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

muốn, nhưng khoảnh khắc đạt tới nơi đó, bạn sẽ nhìn thấy những vị trí cao
hơn”.
a. Mở bài:
Có người nói: “Không có con đường nào dẫn đến hạnh phúc. Hạnh phúc
là một con đường”. Câu nói gợi cho ta nhiều suy ngẫm về hạnh phúc. Hạnh phúc
có lẽ là mong ước, là đích đến của con người. Tuy nhiên, quan niệm về hạnh phúc
của mỗi người không giống nhau, để vươn tới hạnh phúc, cần lắm một trái tim ấm
áp và cái đầu tỉnh táo để vượt qua những cám dỗ. Phải chăng, đó cũng là thông
điệp được gợi lên từ đoạn văn sau? “Những người hối hả xin thêm và có khi thêm
lại càng không thỏa mãn – không phải là bạn không thể đạt tới vị trí mình mong
muốn, nhưng khoảnh khắc đạt tới nơi đó, bạn sẽ nhìn thấy những vị trí cao hơn”.
b. Thân bài:
*Giải thích:
- Những người hối hả xin thêm: những người không bao giờ biết thế nào đủ
- Thỏa mãn: hoàn toàn bằng lòng với những cái đạt được, coi là đầy đủ rồi,
không mong muốn gì hơn
- Vị trí mình mong muốn: mục tiêu bản thân khao khát hướng tới
- Vị trí cao hơn: những gì chưa chúng ta chưa có được
=> Nội dung ý kiến: Những con người không bao giờ biết thế nào là đủ sẽ
không bao giờ cảm thấy hài lòng với những gì mình đang có. Khi có được
thứ gì đó, họ chỉ cảm thấy hạnh phúc trong thoáng chốc bởi mải mê nghĩ đến
những gì chưa có được.
* Bàn luận:
- Hạnh phúc là biết hài lòng với những gì mình đang có. Bởi lẽ:
+ Cuộc đời là ngắn ngủi, vô thường. Con người không tránh khỏi kiếp luân hồi
sinh, lão, bệnh, tử.
+ Cuộc đời ngoài kia còn rất nhiều cảnh đời éo le: những người hàng ngày phải
đối diện với nỗi lo cơm, áo, gạo, tiền chẳng đủ sống; những con người thiếu thốn
tình thương hay những bệnh nhân đang ngày đêm phải chống chọi với bệnh tật.
+ Những gì chúng ta đang có không chỉ là kết quả của sự nỗ lực không ngừng
nghỉ mà còn do sự hi sinh thầm lặng của những người khác.
- Quan niệm về hạnh phúc của mỗi người là khác nhau, tuy nhiên hạnh phúc lại
rất công bằng với mọi người. Chỉ cần bạn biết đủ, biết điều chỉnh suy nghĩ cũng
như tâm tư tình cảm của bản thân mình thì bất cứ lúc nào bạn cũng có thể cảm
nhận được niềm vui hạnh phúc. Nếu đem hạnh phúc của mình ra so sánh với
người khác thì bản thân luôn trở thành người thua kém...
* Mở rộng nâng cao:
- Biết hài lòng với những gì mình đang có không đồng nghĩa với trì trệ, thiếu sự
cầu tiến.
- Phê phán những con người không biết thế nào là “đủ”, đứng núi này trông núi
nọ…
* Bài học nhận thức và hành động: HS chia sẻ những trải nghiệm của bản thân
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 5

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

và bài học sâu sắc rút ra được từ vấn đề đã bàn luận. HS tự liên hệ bản thân để
chọn cho mình một lối sống đúng đắn.
c. Kết bài:
“Đủ nắng hoa sẽ nở
Đủ gió chong chóng sẽ quay
Đủ yêu thương hạnh phúc sẽ đong đầy”
“Hạnh phúc trong cuộc sống phụ thuộc vào những suy nghĩ và tầm nhìn của bạn”
– câu nói của Marcus Aurelius Antonius cho ta thấy được rằng hạnh phúc từ đâu
mà có đều phụ thuộc vào chính chúng ta. Đó cũng chính là thông điệp đẹp đẽ
mà câu nói trong truyện “ CHIẾC BÌNH BÁT CỦA NGƯỜI ĂN XIN VÀ
NGÂN KHỐ NHÀ VUA” muốn gửi đến tất cả chúng ta. Chúng ta hãy là
những kiến trúc sư tự thiết kế, phác thảo một bản “hạnh phúc” cho riêng
mình bạn nhé!
Câu 2: “Văn chương bắc chiếc cầu kỳ diệu để những tâm hồn đồng điệu tìm đến
sự cảm thông, thấu hiểu, sẻ chia. Phải chăng, tiếng nói tri âm là khát vọng muôn
10,0
đời của văn chương xưa nay?”
Bằng trải nghiệm văn học, em hãy làm sáng tỏ vấn đề trên.
a. Mở bài:
Maiacopxki từng phát biểu: “Trên đời có những thứ chỉ giải quyết được
bằng thơ”. Nói như thế để thấy được sự kì diệu của thơ đối với đời sống con
người. Thơ ca là tiếng nói của cảm xúc, là những rung động từ tâm hồn con
người. Điều mà thơ chú trọng là tình chứ không phải sự, là nét tâm hồn, nội
tâm và những xúc cảm của con người được cất lên từ thơ . Tác giả gửi trong
những vần thơ là nỗi niềm tâm sự, là cách cảm, cách nghĩ về cuộc đời, về
muôn hình nhân thế, là những xúc cảm chợt hiện trong khoảnh khắc, cũng
có thể là niềm ưu tư, khát vọng, những nung nấu ấp ủ của cả một cuộc đời...
Và tất cả những điều ấy đi vào cảm nhận, tạo nên những rung cảm nơi trái tim
người đọc. Đọc thơ, không chỉ thuần túy là nhận thấy, hình dung ra những xúc
cảm mà người viết đã trải qua, tâm sự mà người viết đã gửi gắm qua thi phẩm mà
người đọc còn có thể sống lại những cảm giác, nỗi niềm đã được nhà thơ gói lại
trong câu chữ, sự trải nghiệm đó chính là sự gặp gỡ của những tâm hồn, là đồng
cảm, thấu hiểu. Có thể nói, đó là sự kì diệu của văn chương nghệ thuật. Xét cho
cùng: “Văn chương bắc chiếc cầu kỳ diệu để những tâm hồn đồng điệu tìm đến
sự cảm thông, thấu hiểu, sẻ chia. Phải chăng, tiếng nói tri âm là khát vọng
muôn đời của văn chương xưa nay?”
b. Thân bài:
* Giải thích:
- Tri âm, ấy là tiếng nói của những tâm hồn nhạy cảm, biết rung động mãnh
liệt trước nhân thế và tình người. Là tiếng lòng đồng điệu của hai tâm hồn, là
sự đồng cảm và thấu hiểu của người đọc với tác giả được thể hiện trực tiếp
trong một tác phẩm văn học.
- Vấn đề trên đề cập đến hoạt động tiếp nhận văn học, khát vọng được cảm thông,
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 6

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

thấu hiểu là khát vọng tự nhiên của người cầm bút; tiếng nói tri âm giữa người
viết và người đọc là điều văn chương thời đại nào cũng hướng tới. “Xưa nay nỗi
khổ của người ta không gì bằng chữ tình, mà cái khó ở đời không gì bằng sự
gặp gỡ.”(Hoa tiên truyện tự - Cao Bá Quát).
*. Phân tích- lý giải- bàn luận: 
*.1. Luận giải về tiếng nói tri âm trong văn học.
-  Sự tri âm giữa người đọc và người viết trước hết được bắt nguồn từ quy
luật của sáng tạo nghệ thuật. Người nghệ sĩ cầm bút là để giãi bày lòng mình.
Nhà thơ mang tiếng nói điệu đồng đi tìm những tâm hồn đồng điệu. Nhà văn viết
tác phẩm như ban phát phấn thông vàng đi khắp nơi, mong có ngươi theo phấn
tìm về. Cho nên bạn đọc là một mắt xích không thể thiếu trong chu trình sáng tác
- tiếp nhận tác phẩm. Bạn đọc cũng có suy nghĩ, tình cảm, cảm xúc, có niềm vui
và nỗi buồn, có cảnh ngộ và tâm trạng, nhiều khi bắt gặp sự đồng điệu với nhà
văn, nhà thơ. Khi hai luồng sóng tâm tình ấy giao hoà thì tác phẩm sẽ rực sáng
lên, trở thành nhịp cầu nối liền tâm hồn với tâm hồn, trái tim với trái tim. Phải
chăng vì thế Lưu Quý Kì viết: “Nhà thơ gói tâm tình của mình trong thơ.
Người đọc mở ra bỗng thấy tâm tình của chính mình”. 
- Xét về đối tượng phản ánh của văn học:
+ Văn học hướng đến cuộc đời và vì con người. Những cuộc đời bi kịch, đau
thương, những số phận ngang trái thường dễ khơi gợi cảm xúc đồng cảm xót
thương của con người, nhất là những người nghệ sĩ ( quy luật của cuộc sống: con
người nhạy cảm, quan tâm nhiều hơn trước nỗi buồn hơn là niềm vui, trước bất
hạnh hơn là hạnh phúc, trước mất mát, thiệt thòi hơn là được, may mắn). Tiểu
Thanh, Nguyễn Du, Lorca đã đi vào trong thơ của Nguyễn Du, Tố Hữu, Thanh
Thảo bởi họ có chung số phận ấy.
+ Tri âm còn là tìm đến cái đẹp để ngưỡng mộ, ngợi ca. Bản thân cái đẹp có
sức chinh phục lớn lao với những người nghệ sĩ. Cái đẹp có từ trong cuộc đời
nhân cách của con người, cái đẹp còn có trong giá trị của tác phẩm nghệ thuật.
Trong cảm xúc của các nhà thơ sự cảm thông, xót thương phải đi liền với sự ngợi
ca, ngưỡng mộ, tôn vinh. Qua các tác phẩm thơ chúng ta thấy Nguyễn Du, Tố
Hữu, Thanh Thảo luôn muốn lưu giữ lại với muôn đời những vẻ đẹp mà đối
tượng tri âm của họ sở hữu.
*.2. Trên cơ sở lí luận tiếp nhận văn học: 
+ Khi nhà văn kết thúc trang viết cuối cùng của tác phẩm, thì lúc đó tác
phẩm mới bắt đầu vòng đời của nó. Nói các khác quá trình hoạt động của tác
phẩm không phải là một chu trình đóng kín, mà nó mở ra về phía đời sống. Và
đối với những tác phẩm lớn thì cuộc đời của nó luôn luôn ẩn chứa những khả
năng mới sẽ bộc lộ khi nó viễn du qua không gian và thời gian. Và khi đó sức
sống của tác phẩm văn chương sẽ được bất tử hoá trong sợi dây tri âm linh diệu
giữa tác giả và bạn đọc. Phải chăng vì vậy, M.Gorki đã viết: Người tạo nên tác
phẩm là tác giả nhưng người quyết định số phận của tác phẩm lại là độc giả. 
+ Tác phẩm văn chương chỉ sống được trong tấc lòng của những người tri kỉ
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 7

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

- là bạn đọc nhưng không phải bạn đọc nào cũng hiểu được tác phẩm và
thông điệp của tác giả. Tiếp nhận văn học phụ thuộc vào nhiều yếu tố: tâm lý và
tâm thế tiếp nhận, môi trường văn hoá mà người đọc đang sống, đang tiếp thu,
…. Chuyện khen hay chê trong văn chương là điều dễ thấy. Cho nên, ở bất
kỳ thời đại nào, bất cứ nền văn học dân tộc nào cũng đều rất cần tiếng nói tri
âm của bạn đọc dành cho tác giả. Nghĩa là bạn đọc ấy phải cảm thông, sẻ
chia với những nỗi niềm tâm sự , nghĩ suy của người viết gửi gắm vào tác
phẩm. 
*.3. Thực tiễn văn học: Tiên Phong Mộng Liên Đường chủ nhân Nguyễn Đăng
Tuyển từng có lời bình Truyện Kiều như sau: “Thuý Kiều khóc Đạm Tiên, Tố
Như tử làm Truyện Thuý Kiều, việc tuy có khác nhau mà lòng thì là một, người
đời sau thương người đời nay, người đời nay thương người đời xưa, hai chữ tài
tình thật là một cái thông luỵ của bọn tài tử khắp trong gầm trời và suốt cả xưa
nay vậy”. Chính bởi ý nghĩa đặc biệt của tiếng nói tri âm trong văn chương
mà biết bao nhà thơ, nhà văn đã sáng tác những tác phẩm mà đối tượng lại
chính là các nhà văn, nhà thơ. Bằng Việt viết về Pauxtôpxki, Ximônôp sung
sướng khi tìm được tri âm là Tố Hữu: “Ở đây tôi thấy thơ tôi, Sống trong bản
dịch tuyệt vời của anh”, hay Thanh Thảo đã viết về Lor ca bằng những vần thơ
với nỗi đau “bốc cháy như mặt trời”. Trường hợp của Nguyễn Du và Tố Hữu
trong hai bài thơ Độc Tiểu Thanh kí và Kính gửi cụ Nguyễn Du cũng không
nằm ngoài mạch nguồn cảm hứng giàu giá trị nhân văn ấy . 
*. Chứng minh tiếng nói tri âm trong văn học qua một số tác phẩm tiêu biểu
*.1. Tiếng nói tri âm trong Độc Tiểu Thanh kí của Nguyễn Du:
-  Hơn ai hết trong nền văn học Việt Nam, Nguyễn Du là người khổ vì chữ
tình và khát khao sự gặp gỡ đến khắc khoải. Thi hào là một con người suốt đời
đi tìm tri kỉ giữa cõi đời đen bạc.  Chắc hẳn đại thi hào sẽ ngậm cười chín suối vì
cả cuộc đời nay hiểu Nguyễn Du, vì có biết bao người như Huy Cận, Tế Hanh,
Chế Lan Viên, …và đặc biệt là Tố Hữu đã làm thơ giãi bày, giải toả hộ người
những uất hận kia. Bài thơ Kính gửi cụ Nguyễn Du ra đời như bắt nhịp cầu tri
âm đến những tâm sự của Tố Như trong Độc Tiểu Thanh kí, đồng thời cũng
khẳng định ý nghĩa đặc biệt của tiếng nói tri âm trong văn chương.
-  Trước hết Độc Tiểu Thanh kí là tiếng nói tri âm của một cá nhân dành cho
một cá nhân, một lòng đau đi tìm một hồn đau, cất lên trong một không gian
đa chiều của tiếng khóc – tiếng khóc là biểu tượng cho sự đồng cảm sâu sắc
giữa hai con người khác thời đại và dân tộc. Có một khoảng không gian và thời
gian diệu vợi, hun hút, ngăn cách hai người nhưng chính văn chương đã xoá nhoà
biên giới địa lí, biên giới lịch sử để họ tìm đến với nhau. 
-  Khóc cho Tiểu Thanh, Nguyễn Du đã khóc cho người, khóc cho một thiên
tài kì nữ.
-  Nguyễn Du coi mình là người cùng hội cùng thuyền với người xưa, khóc
cho Tiểu Thanh để rồi khóc cho chính mình. 
-  Bài Độc Tiểu Thanh kí của Tố Như viết theo thể đường luật cô đúc, hàm súc
PHAN NGỌC MAI – TRỊNH THỊ TÚ - 0383902079

Page 8

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CHUYÊN SÂU

MÔN: NGỮ VĂN 12

nhưng phảng phất giọng điệu bi phẫn do rất nhiều thanh trắc, gợi cảm giác trĩu
nặng, ngưng đọng.  
*.2. Tiếng nói tri âm trong Kính gửi cụ Nguyễn Du của Tố Hữu:
- Nếu “Độc Tiểu Thanh kí” là tiếng nói tri âm của một cá nhân dành cho một
cá nhân, sự đồng cảm sâu sắc giữa hai người khác thời đại và dân tộc, thì
“Kính gửi cụ Nguyễn Du” là tiếng lòng tri âm của những con ngưòi cùng
nguồn cội, cùng dân tộc. Hai trăm năm sau Nguyễn Du , Tố Hữu đứng trên đỉnh
cao của thời đại, của dân tộc hướng về quá khứ cha ông với niềm xót xa, thương
cảm. Biết bao nhà thơ khác đồng cảm với Nguyễn Du nhưng ở Tố Hữu, sự đồng
cảm ấy thật sâu sắc, mênh mông. 
- Nếu như Nguyễn Du chủ yếu tri âm với cuộc đời Tiểu Thanh thì Tố Hữu
còn tri âm với cả thế giới nhân vật của tác phẩm Nguyễn Du. Tố Hữu không
chỉ thương Nguyễn Du mà còn thương nhân vật mà Nguyễn Du thương. 
- Không chỉ hiểu bi kịch của Nguyễn Du, Tố Hữu còn chia sẻ, cảm thông với
bi kịch tình đời của thi hào. Tố Hữu không chỉ tri âm với tư cách là một người
nghệ sĩ với một người nghệ sĩ mà còn tri âm trên tinh thần trân trọng truyền
thống, di sản của cha ông. Hiện thực thời đại mới cho phép tác giả đánh giá đầy
đủ, sâu rộng và chính xác hơn sự nghiệp sáng tác của một thiên tài. Như vậy, vấn
đề tri âm còn là vấn đề thời đại với thời đại, lịch sử với lịch sử.
- Tấm lòng tri âm của Tố Hữu với Nguyễn Du không chỉ là sự đồng cảm, sẻ
chia mà còn là sự trân trọng, biết ơn, lòng cảm phục, ca ngợi. ("Tiếng thơ ai
động đất trời ... Tiếng thương như tiếng mẹ ru tháng ngày"). Tố Hữu đánh giá rất
cao giá trị sáng tác Nguyễn Du, đặc biệt nhà thơ đã khẳng định sự trường tồn bất
diệt của tác phẩm "Truyện Kiều" trong lịch sử văn học dân tộc.
- Không chỉ thấu hiểu, sẽ chia với cuộc đời, ngợi ca thơ Nguyễn Du, Tố Hữu
còn tìm cách