ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KỲ I_ĐỊA LÝ
A.PHẦN LÝ THUYẾT
Vấn đề 1: Thủy quyển. Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông.
I.Khái niệm thủy quyển:
- Thủy quyển là lớp nước trên trái đất bao gồm nước trong các biển, đại dương, nước trên lục địa và hơi nước trong khí quyển.
II.Trình bày những nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông:
1.Chế dộ mưa, băng tuyết và nước ngầm.
- Ở miền khí hậu nóng hoặc những nơi địa hình thấp của khu vực khí hậu ôn đới: nguồn tiếp nước là nước mưa.
( Phụ thuộc vào sự phân bố lượng nước mưa trong năm của nơi đó.
- Ở những vùng đất, đá thấm nước nhiều, nước ngầm có vai trò đáng kể trong việc điều hòa chế độ nước sông.
- Ở miền ôn đới lạnh và những nơi sông bắt nguồn từ núi cao, nước sông đều do băng tuyết tan cung cấp ( sông nhiều nước vào mùa xuân.
2.Địa thế, thực vật và hồ đầm.
- Địa thế: ảnh hưởng đến tốc dộ dòng chảy và quá trình tập trung lũ.Vd:sgk
- Thực vật: giúp điều hòa chế độ nước sông và giảm bớt lũ lụt.Vd:sgk
- Hồ đầm: giúp điều hòa chế dộ nước sông.Vd: sgk
Vấn đề 2: Sóng. Thủy triều. Dòng biển
I.Khái niệm thủy triều. Nguyên nhân sinh ra thủy triều.
+ Khái niệm: Thủy triều là hiện tượng dao động thường xuyên, có chu kì của các khối nước trong các biển và đại dương.
+ Nguyên nhân: Do ảnh hưởng sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời.
II.Thế nào là triều cường, triều kém?
-Triều cường: Khi Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất nằm thẳng hàng thì dao động thủy triều lớn nhất.
-Triều kém: Khi Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời ở vị trí vuông góc thì dao động thủy triều nhỏ nhất.
Vấn đề 3: Thổ nhưỡng quyển. Các nhân tố hình thành thỗ nhưỡng.
Trình bày tóm tắt vai trò của các nhân tố trong quá trình hình thành đất.
1.Đá mẹ:
- Là nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, do đó quyết định thành phần khoáng vật, thành phần cơ giới và ảnh hưởng đến nhiều tính chất đất.
2.Khí hậu:
- Ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành đất: nhiệt và ẩm ( đá gốc bị phá hủy(về mặt vật lý và hóa học) ( tạo sản phẩm phong hóa ( bị phong hóa thành đất.
- Nhiệt và ẩm ảnh hưởng đến: sự hòa tan, rửa trôi, tích tụ vật chất trong các tầng đất, tạo môi trường để VSV phân giải và tổng hợp chất hữu cơ.
3.Sinh vật:
- Là vai trò chủ đạo trong sự hình thành đất: cung cấp chất hữu cơ, làm phá hủy đá, phân giải xác sinh vật và tổng hợp thành mùn
- Động vật sống trong đất: làm biến đổi tính chất của đất.
4.Địa hình:
- Vùng núi cao: nhiệt dộ thấp(quá trình phân hủy đá chậm(quá trình hình thành đất yếu( tầng đất mỏng.
- Đồng bằng: quá trình bồi tụ ưu thế(tầng đất dày, giàu dinh dưỡng.
- Các vành đai đất khác nhau theo độ cao.
5.Thời gian:
- Đá gốc biến thành đất cần phải có thời gian, thời gian hình thành đất đc gọi là tuổi đất.
- Thời gian kể từ khi một loại đất được hình thành đếnnay được gọi là tuổi tuyết đối của đất.
- Thông qua tuổi của đất phản ánh các yếu tố hình thành đất dài hoặc ngắn, hay cường độ của các quá trình tác động đó.
6.Con người:
Ảnh hưởng trực tiếp đến tính chất đất thông qua hoạt động sản suất
- Hoạt động tích cực: nâng độ phì cho đất, chống xói mòn.
- Hoạt động tiêu cực: đốt rừng làm nương rẫy, xói mòn đất.
Vấn đề 5: Quy luật địa đới và quy luật phi địa đới
(không hoạt động riêng lẻ mà diễn ra đồng thời và tương hỗ lẫn nhau)
I.Trình bày khái niệm, nguyên nhân, biểu hiện của quy luật địa đới.
1.Khái niệm:
Quy luật địa đới là sự thay đổi có quy luật của tất cả các thành phần địa lý và cảnh quan địa lý theo vĩ độ (từ Xích đạo đến cực).
2.Nguyên nhân: Do dạng hình cầu của Trái Đất và bức xạ Mặt Trời:
Dạng cầu của TĐất làm cho các tia sáng của MTrời đến TĐất thay đổi từ Xích Đạo về 2 cực nên lượng bức xạ mặt trời cũng thay đổi theo.
Bức xạ MTrời là nguồn gốc vừa là động lực cho