Thủy quyển, nước trên lục địa

I. KHÁI NIỆM THỦY QUYỂN
- Là toàn bộ nước trên Trái Đất ở các trạng thái khác nhau (lỏng, rắn, hơi).
- Bao gồm nước trong các biển, đại dương, trên các lục địa và trong khí quyển, trong đó có
khoảng 3% là nước ngọt, còn lại là nước mặn.
- Phần lớn nước ngọt của Trái Đất là băng, tuyết ở hai cực và trên các đỉnh núi cao.
- Sự vận động và thay đổi trạng thái của nước tạo nên vòng tuần hoàn nước trên Trái Đất.
II. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI CHẾ ĐỘ NƯỚC SÔNG
Nhân tố
Ảnh hưởng
Chế độ mưa
Quy định chế độ dòng chảy sông.
Làm tăng lưu lượng dòng chảy vào mùa xuân khi băng tuyết
Băng tuyết tan
tan nhanh.
Hồ, đầm
Điều tiết chế độ dòng chảy nước sông.
Độ dốc địa hình càng lớn, thời gian tập trung nước và thoát
Địa hình
nước trên sông càng nhanh.
Các khu vực đất, đã dễ thấm nước, vỏ phong hóa dày, có
Đặc điểm đất, đá và thực vật nhiều thực vật che phủ thường có nguồn nước phong phú,
dòng chảy điều hòa.
Điều tiết chế độ dòng chảy sông thông qua việc xây dựng
Con người
các hồ chứa thủy điện, các công trình thủy lợi, trồng và bảo
vệ rừng,…
III. HỒ VÀ PHÂN LOẠI HỒ THEO NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH
- Hồ là những khoảng nước đọng hình thành ở nơi có địa hình trũng, tương đối rộng và
sâu trong đất liền.
- Phân loại hồ theo nguồn gốc hình thành:
Loại hồ
Nguồn gốc hình thành
Ví dụ
Hồ móng Do quá trình uốn khúc và đổi dòng
Hồ Tây (Hà Nội).
ngựa
của sông ở các vùng đồng bằng.
Hồ kiến
Hình thành ở những vùng trũng trên Các hồ ở khu vực Đông
tạo
các đứt gãy kiến tạo.
Phi.
Do quá trình xâm thực của băng hà
Tự nhiên
lục địa, phổ biến ở các nước vùng vĩ Vùng Hồ Lớn (Ngũ Hổ)
Hồ băng hà
độ cao như Phần Lan, Ca-na-da, ở lục địa Bắc Mỹ.
Liên bang Nga,…
Hồ miệng Hình thành từ các miệng núi lửa đã Hồ To-ba trên đảo Sunúi lửa
ngừng hoạt động.
ma-tra (In-đô-nê-xi-a)
Hồ thủy điện Hòa Bình
Hồ nhân tạo
Do con người tạo ra.
(sông Đà)
IV. NƯỚC BĂNG TUYẾT VÀ NƯỚC NGẦM
* NƯỚC BĂNG TUYẾT:
- Băng và tuyết là nước ở thể rắn, chiếm phần lớn lượng nước ngọt trên Trái Đất.
- Nước băng tuyết bao phủ gần 11% diện tích các lục địa với thể tích hơn 24 triệu km3.
- Nguồn gốc hình thành băng là do tuyết rơi trong điều kiện nhiệt độ thấp, được tích tụ, nén
chặt trong thời gian dài.

- Diện tích, khối lượng băng, tuyết luôn thay đổi theo lịch sử phát triển của Trái Đất do sự
đan xen những thời kì băng mở rộng và những thời kì băng tan.
- Băng, tuyết có vai trò cung cấp nguồn nước cho sông khi nước băng tan và tạo thành các
dạng địa hình băng hà ở vùng khí hậu lạnh.
* NƯỚC NGẦM:
- Nước ngầm là nước tồn tại trong các tầng đất, đá thấm nước của vỏ Trái Đất.
- Phía dưới tầng nước ngầm là tầng đất, đá không thấm nước.
- Nguồn gốc của nước ngầm chủ yếu là do nước trên mặt đất thấm xuống.
- Mực nước ngầm luôn thay đổi do phụ thuộc vào nhiều nhân tố như: nguồn cung cấp; đặc
điểm địa hình; khả năng thấm nước của đất, đá; mức độ bốc hơi; lớp phủ thực vật và con
người.
- Tính chất của nước ngầm rất khác nhau do phụ thuộc vào đặc điểm đất, đá.
- Nước ngầm có chứa một lượng lớn khoáng chất hoặc khí hòa tan được gọi là nước khoáng.
- Nước ngầm là một trong những nguồn cung cấp nước cho các hệ thống sông trên Trái
Đất và là kho nước ngọt có trữ lượng lớn phục vụ cho sinh hoạt, sản xuất của con người.
V. CÁC GIẢI PHÁP BẢO VỆ NGUỒN NƯỚC NGỌT
- Bảo vệ nguồn nước ngọt là yêu cầu cấp bách hiện nay của tất cả các quốc gia trên thế giới.
- Các giải pháp chủ yếu:
+ Giữ sạch nguồn nước.
+ Sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
+ Nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân trong sử dụng và bảo vệ nguồn nước.
+ Trồng rừng và bảo vệ rừng đầu nguồn.
Em có biết:Theo dự báo của Liên hợp quốc, đến năm 2025 sẽ có 30 quốc gia rơi vào tình
trạng khan hiếm nước. Nhận thức rõ vai trò của tài nguyên nước, Liên hợp quốc đã lấy
ngày 22-3 hằng năm là Ngày Nước Thế giới (Ngày Nước sạch Thế giới), mỗi năm có một
chủ đề khác nhau nhằm nâng cao nhận thức trách nhiệm của các quốc gia trong việc bảo vệ
tài nguyên nước.
Câu 1: Giải thích tại sao chế độ nước của các con sông trên Trái Đất khác nhau?
Câu 2: Giải thích tại sao các sông ở xích đạo quanh năm lúc nào cũng đầy nước, sông
chảy ở vùng ôn đới lạnh về mùa xuân thường có lũ lụt lớn, sông ở khu vực khí hậu cận nhiệt
địa trung hải vào mùa hạ thường kiệt nước, sông ở khu vực nhiệt đới gió mùa thường có chế
độ nước theo mùa và thất thường?