NHÓM 2
THÀNH VIÊN: MINH QUÂN, MINH KHÔI, VŨ THIỆN, TRUNG HIẾU,
ANH TUẤN, QUANG NGHĨA
BÀI LÀM
NGHIÊN CỨU MỨC ĐỘ QUAN TÂM CỦA HỌC SINH KHỐI 10 TRƯỜNG
THPT BÀ ĐIỂM VỚI HÒ NAM BỘ, DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH, VÍ
DẶM NGHÊ TĨNH
TÓM TẮT
Để có thể bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc nói chung và các
làn điệu hò Nam Bộ, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh nói riêng,
việc giáo dục giới trẻ là rất quan trọng. Bài viết khảo sát mức độ quan tâm của
các học sinh khối 10 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để từ đó đề ra những
giải pháp nhằm đưa hò Nam Bộ, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh
và các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với các bạn trẻ.
I. KHÁI LƯỢC VỀ HÒ NAM BỘ
Hò là một thể loại diễn xướng trong đời sống người Việt Nam từ thời xa xưa.
Nó khởi nguồn từ tập quán sinh hoạt vùng chiêm trũng. Câu hò diễn tả tâm
trạng của người lao động.
Trong sinh hoạt cộng đồng, thường thì một người hò đại diện cho một nhóm
cho cùng một việc hay một mình tự thuật, kể lể. Điệu hò giao duyên giữ hai bên
đối đáp với nhau. Người con gái hay người con trai trong nhóm hai phía sẽ hò
đáp trả lại ngay khi đó. Trên vùng sông nước khi đi ghe hay đò, người hò
thường hò điệu giao duyên giữa hai chiếc ghe, đò gần nhau.
Lùi vào quá khứ, ba trăm năm trước, khoảng cuối thế kỷ 17, người Việt đặt
chân xuống đồng bằng Cửu Long. Họ khai sơn phá thạch để lập nghiệp. Đó
cũng là lúc họ phát huy bản lĩnh, khí phách của dân tộc Việt Nam có truyền
thống văn hiến lâu đời. Trước khi gieo hạt giống làm nảy nở mùa màng, họ đã
gieo tục ngữ ca dao, tiếng hò, điệu hát.
Miền Nam có những điệu hò đặc sắc mang âm điệu luyến láy đặc thù của từng
vùng thường làm rung động lòng người. Ví dụ như: Hò Miền Tây, Hò Đồng
Tháp, Hò Đối, Hò Đố, Hò Cần Thơ, Hò Giọng Đồng, Hò Bản Đờn, Hò Cảnh
Chùa, Hò Huê Tình, Hò Bắt Xác, Hò Ngạnh Trê, vân vân…
II. KHÁI LƯỢC VỀ DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH
Dân ca Quan họ Bắc Ninh là một hình thức hát giao duyên giữa các liền anh
liền chị. Đây là một trong những làn điệu dân ca tiêu biểu của vùng châu thổ

sông Hồng. Những liền anh trong trang phục truyền thống khăn xếp, áo the và
những liền chị duyên dáng trong bộ áo mớ ba, mớ bẩy, đầu đội nón thúng quai
thao, cùng nhau hát đối những câu ca mộc mạc, đằm thắm, cách hát theo lối
truyền thống không cần nhạc đệm mà vẫn đầy chất nhạc, thể hiện nét văn hóa
tinh tế của người hát Quan họ
Nhìn chung trong Quan họ người ta bao giờ cũng hát đôi. Khi một đôi trong
Quan họ bạn hát thì bên kia cũng chuẩn bị một đôi để hát đối lại. Chính vì vậy
hát Quan họ là loại hát đối đáp, hát giao duyên. Những người hát Quan họ
thường được gọi là liền anh, liền chị.
Căn cứ vào sự đồng nhất về cữ giọng, âm sắc, họ xếp thành từng cặp: anh Cả –
chị Cả, anh Hai – chị Hai, anh Ba – chị Ba, anh Tư – chị Tư… Lời ca trong
quan họ chủ yếu nói về tình yêu nam nữ, sự gắn bó thủy chung. Nhưng trên
thực tế họ không hề nghĩ đến chuyện yêu nhau mà chỉ quan hệ trên cơ sở bình
đẳng tôn trọng lẫn nhau. Họ gọi nhau bằng anh, chị và xưng em hoặc tôi. Thời
gian kết nghĩa của người Quan họ có thể từ đời này sang đời khác hay có khi chỉ
một vài năm. Địa điểm ca hát thường là ở sân nhà, trước cửa đình, cửa chùa,
dưới gốc đa, bên sườn đồi, trên thuyền, bến nước…
III. KHÁI NIỆM VỀ VÍ DẶM NGHỆ TĨNH
Ví, Giặm là hai lối hát dân ca không nhạc đệm được cộng đồng người Nghệ
Tĩnh sáng tạo ra từ hàng trăm năm nay. Ví, Giặm được thực hành trong lao
động và đời sống thường nhật: lúc ru con, khi làm ruộng, chèo thuyền, lúc dệt
vải, xay lúa. Vì vậy, các lối hát cũng được gọi tên theo các hoạt động như Ví
phường vải, Ví đò đưa, Ví phường nón, Giặm ru, Giặm kể, Giặm khuyên, v.v.
Ví, Giặm có đặc tính địa phương về thang điệu, điệu thức, tiết tấu, giai điệu và
giọng hát. Các kỹ năng hát đúng tiết tấu, cao độ, trường độ, luyến láy chủ yếu
được trao truyền giữa các thế hệ bằng truyền khẩu, trực tiếp từ các nghệ nhân,
đảm bảo thể hiện được giọng hát, ngữ điệu của phương ngữ Nghệ Tĩnh. Ví,
Giặm được diễn xướng theo ba hình thức: hát lẻ, hát đối, hát cuộc. Mỗi cuộc hát
thường có ba chặng: hát dạo, hát đối và hát xe kết, nổi bật nhất là hát giao
duyên. Ca từ bằng thể thơ lục bát, song thất lục bát, lục bát biến thể (hát Ví), 5
chữ (hát Giặm), cô đọng, súc tích, dễ thuộc, dễ nhớ, dễ hát. Hát Ví có âm điệu
tự do phụ thuộc vào lời ca, vào bối cảnh và tâm tính của người hát, âm vực
không quá một quãng 8. Hát Giặm có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh, phách
nhẹ, nhịp 3/4 và 6/8. Hai lối hát này luôn được hát xen kẽ cùng nhau.
Ca từ của Dân ca Ví, Giặm có nội dung đa dạng, miêu tả cuộc sống, phản ánh
tập quán xã hội, lịch sử, tình yêu quê hương, đất nước, con người, tình yêu đôi
lứa. Nhiều bài hát mang tính giáo dục sâu sắc: kính trọng cha mẹ, chung thủy,
nghĩa tình, trung thực, góp phần gìn giữ các tập tục, truyền thống tốt đẹp trong
ứng xử xã hội ở làng xã.
IV. KHẢO SÁT MỨC ĐỘ QUAN TÂM CỦA HỌC SINH KHỐI 10
TRƯỜNG THPT BÀ ĐIỂM VỚI HÒ NAM BỘ

Phương pháp nghiên cứu của bài viết chủ yếu là điều tra, phỏng vấn về mức độ
quan tâm Hò Nam Bộ của học sinh lớp 10 trường THPT Bà Điểm bằng phiếu
hỏi với tổng số phiếu khảo sát là 426 phiếu.
Hò là một loại hình thân thuộc với người dân Nam Bộ. Từ đó chúng ta đặt ra
câu hỏi: liệu các bạn học sinh có nghe đến điệu hò nam bộ hay chưa? Và sau khi
khảo sát, nhóm thu được kết quả như sau:
Ý kiến trả lời
Đã biết
Rất quan tâm

Số trả lời (lượt)
358
68

Tỉ lệ (%)
84%
16%

358 học sinh chiếm 84% chọn Đã biết và 68 học sinh chiếm 16% chọn Rất quan
tâm trong tổng số 426 học sinh.
Tổng kết quả nghiên cứu cho thấy điệu hò Nam Bộ tương đối quen thuộc với
các bạn trong khối 10 trường THPT Bà Điểm.
V. KHẢO SÁT MỨC ĐỘ QUAN TÂM CỦA HỌC SINH KHỐI 10
TRƯỜNG THPT BÀ ĐIỂM VỚI DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH
Phương pháp nghiên cứu của bài viết chủ yếu là điều tra, phỏng vấn về mức độ
quan tâm Dân ca Quan họ Bắc Ninh của học sinh lớp 10 trường THPT Bà Điểm
bằng phiếu hỏi với tổng số phiếu khảo sát là 426 phiếu.
Dân ca Quan họ Bắc Ninh là loại hình ca hát giao duyên của người Việt có từ
lâu đời, tồn tại và phát triển tập trung ở trung tâm của xứ Kinh Bắc xưa - tức
thành phố Bắc Ninh ngày nay, với 31/49 làng Quan họ gốc, với số lượng bài ca
và làn điệu phong phú (hơn 500 bài ca và 213 làn điệu), được thể hiện bằng
nghệ thuật ca hát đặc sắc và độc đáo, đạt tới đỉnh cao của thi ca và âm nhạc dân
tộc. Từ đó chúng ta đặt ra câu hỏi: liệu các bạn học sinh có nghe đến Dân ca
Quan họ Bắc Ninh hay chưa? Và sau khi khảo sát, nhóm thu được kết quả như
sau:
Ý kiến trả lời
Đã biết
Rất quan tâm

Số trả lời (lượt)
361
65

Tỉ lệ (%)
84.7%
15.3%

361 học sinh chiếm 84.7% chọn Đã biết và 65 học sinh chiếm 15.3% chọn Rất
quan tâm trong tổng số 426 học sinh.
Tổng kết quả nghiên cứu cho thấy Dân ca Quan Họ Bắc Ninh tương đối quen
thuộc với các bạn khối 10 trường THPT Bà Điểm.

VI. KHẢO SÁT MỨC ĐỘ QUAN TÂM CỦA HỌC SINH KHỐI 10
TRƯỜNG THPT BÀ ĐIỂM VỚI VÍ DẶM NGHỆ TĨNH
Phương pháp nghiên cứu của bài viết chủ yếu là điều tra, phỏng vấn về mức độ
quan tâm Ví Dặm Nghệ Tĩnh của học sinh lớp 10 trường THPT Bà Điểm bằng
phiếu hỏi với tổng số phiếu khảo sát của lớp 10 là 426 phiếu.
Dân ca ví dặm (cũng viết là dặm) tại Nghệ - Tĩnh là một di sản văn hóa phi vật
thể cấp Quốc gia đã được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho
nhân loại tại kỳ họp thứ 9 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về
bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể ngày 27/11/2014 tại Paris (Pháp). Từ đó chúng
ta đặt ra câu hỏi: liệu các bạn học sinh có nghe đến Ví Dặm Nghệ Tĩnh hay
chưa? Và sau khi khảo sát, nhóm thu được kết quả như sau:
Ý kiến trả lời
Đã biết
Rất quan tâm

Số trả lời (lượt)
315
111

Tỉ lệ (%)
73.9%
26.1%

315 học sinh chiếm 73.9% chọn Đã biết và 111 học sinh chiếm 26.1% chọn Rất
quan tâm trong tổng số 426 học sinh.
Tổng kết quả nghiên cứu cho thấy Ví Dặm Nghệ Tĩnh tương đối quen thuộc với
các bạn trong khối 10 trường THPT Bà Điểm.
VII. KẾT LUẬN
Như vậy, từ nghiên cứu trên, có thể kết luận học sinh khối 10 trường THPT Bà
Điểm vẫn quan tâm và biết tới hò Nam Bộ, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ví dặm
Nghệ Tĩnh, nhưng mức độ hứng thú và rất quan tâm vẫn chưa cao. Kết quả
nghiên cứu này đặt ra vấn đề về tính cấp thiết của việc đưa văn hóa nhân gian
như hò Nam Bộ, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh đến gần hơn với
các bạn học sinh lớp 10 trường THPT Bà Điểm nói riêng và giới trẻ nói chung,
để tiếp thêm đam mê, khơi dậy niềm yêu thích của giới trẻ đối với hò Nam Bộ,
Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh. Có rất nhiều cách và giải pháp
để thực hiện điều đó như: giảng dạy về hò Nam Bộ, Dân ca Quan họ Bắc Ninh,
Ví dặm Nghệ Tĩnh trong nhà trường, quảng bá về hò Nam Bộ, Dân ca Quan họ
Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh trên truyền thông, lập ra các câu lạc bộ về hò
Nam Bộ, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh... Nghiên cứu về hiệu
quả của các giải pháp này sẽ có những đóng góp thiết thực vào việc gìn giữ các
giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc qua các làn điệu dân ca, cụ thể là hò
Nam Bộ, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ví dặm Nghệ Tĩnh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách Giáo Khoa Ngữ Văn 10 Chân Trời Sáng Tạo tập 1
2. Mai Lý (Đăng ngày 21/09/2021 - 18:44), Hội Nhạc Sĩ Việt Nam

3. Cục Di sản văn hóa (Ngày 29 tháng 11 năm 2022)
4. Lê Anh Đạt (Thứ Ba, 29/11/2022 23:29), Đại Thành Công