AI ĐÃ ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG
HoàngPhủNgọcTường
PHẦN MỞ BÀI
XứHuếtừlâuđãnổitiếngkhôngchỉvìlànơitậptrungnhữngđềnđàilăngtẩmcủacácvuatriềuNguyễn, nhữngngôichùa, nhàthờ, đềnđàicổkính, màHuếcònlàvùngđấtcócảnhquanthiênnhiêntươiđẹp, thơmộng. Sông Hương được cho làrấtđẹp khi chiêm ngưỡngtừnguồnvà khichảy quanh các chân núi, xuyên qua cáccánh rừngrậmcủahệthựcvậtnhiệtđới.Các công trìnhkiếntrúc hai bên bờ sông phảnchiếu trên dòngnướckhiến con sông mang theo nhiềuchất thơ vàtínhnhạc.NúiNgựvàsôngHươnglàhaithắngcảnhnổitiếngcủađấtcốđô. SôngHương - NúiNgựluônhiệnhữubênnhau, đivàođờisốngvănhóacủacộngđồngcưdânđịaphươngvàtồntạitrongtâmthứcdântộcViệttừthếkỷ 18 đến nay.
Trongthi ca:
Sông Hương hỡi, xuân vừa tơ liễu Cả trăm hoa hàmtiếunhởn nhơ Vì đâu nướcchảylữnglờ Hay cho thếsựcuộccờ chiêm bao
(HànMặcTử)
Ai đãtừngvào Nam ra Bắc Thấynhiều nơi cảnhsắccũng xinh Đi mô cũngnhớ quê mình Nhớ sông Hương nướcbiếc, nhớ non Bình trăng trong
(Ca dao)
I. TÌM HIỂU CHUNG
Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Phủ Ngọc Tường (1937),là một trí thức yêu nước, nhà văn gắn bó mật thiết với xứ Huế, có vốn hiểu biết trên nhiều lĩnh vực, chuyên viết về bút kí, là “một trong những nhà văn viết kí hay nhất của văn học ta hiện nay” (Nguyên Ngọc); sáng tác luôn có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ tình, nghị luận và tư duy đa chiều với một lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm, tài hoa.
- Tác phẩm chính: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu (1971), Ai đã đặt tên cho dòng sông (1986), Hoa trái quanh tôi (1995)…
Nét đẹp của văn phong Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Ngôn ngữ phong phú, giàu hình ảnh, sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa tạo khả năng liên tưởng kì diệu; lối kí phóng khoáng, tài hoa, giàu thông tin văn học, lịch sử; giàu chất thơ trữ tình lãng mạn.
- Là sựkếthợpnhuầnnhuyễngiữachấttrítuệvàchấttrữtình, giữanghịluậnsắcbénvới suy tư đa chiều, lốihành văn hướngnội, súctích, mê đắmvàtài hoa
Tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông?
Ai đã đặt tên cho dòng sông viết tại Huế năm 1981, in trong tập sách cùng tên. Tác phẩm gồm ba phần, đoạn trích là phần thứ nhất.
Về Nhan đề
- Tiêu đề lưu ý người đọc về cái tên đẹp của dòng sông, cái tên gợi bao cảm xúc, nỗi niềm xưa cũ. Cái tên đẹp đó được tác giả lí giải bằng một bài tùy bút.
- Gợi lên niềm biết ơn đối với những người đã khai phá miền đất lạ; làm đọng lại một niềm bâng khuâng trong tâm hồn người đọc.
Tác giả coi Hương giang là biểu tượng của tất cả những gì mang vẻ đẹp của cảnh sắc và con người cố đô.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Vẻ đẹp sông Hương được phát hiện ở cảnh sắc thiên nhiên.Sông Hương được coi là một sáng tạo tuyệt vời của tạo hóa.
a. Ở thượng nguồn.
Sông Hương nhìn từ cội nguồn là dòng chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn:
- Ở đây, nó mang vẻ đẹp đầy ấn tượng là bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn.
- Cũng có lúc Hương giang dịu dàng và say đắmgiữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng.
- Giữa lòng Trường Sơn, sông Hương sôi nổi nồng nàn như một cô gái Di-gan phóng khóang và man dại, có bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng.
=> Bằng những liên tưởng độc đáo, những so sánh và nhân hóa mạnh mẽ, tác giả đã miêu tả được cảnh sắc thiên nhiên rất đa dạng của sông Hương, biến sông Hương thành một sinh thể hết sức sinh động, với vẻ đẹp hoang dại đầy cá tính.
b. Ở đồng bằng.
- Ra khỏi rừng già sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa.
- Trong cái nhìn tinh tế và tài hoa lãng mạn của tác giả, sông Hương khi chảy về đồng bằng là một bức tranh đẹp có những đường khối sống động hài hòa. Giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại, sông Hương là người đẹp nằm ngủ mơ màng...
- Vẻ đẹp ấy thể hiện ở sự chuyển dòng liên tục uốn mình theo những đường cong thật mềm để tìm đường đi tới thành phố. Đó là những khúc quanh vượt qua bao địa danh mang màu sắc văn hóa Huế: ngã ba Tuần, điện Hòn Chén, ...chân đồi Thiên Mụ.
- Vừa mạnh mẽ, vừa dịu dàng, có lúc mềm như tấm lụa khi qua Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo; có khi mang vẻ đẹp biến ảo như tấm phản quang nhiều màu sắc của nền trời tây nam thành phố sớm xanh, trưa vàng, chiều tím; có khi mang vẻ đẹp trầm mặc lặng lẽ chảy dưới những rừng thông u tịch với những lăng