Nli Đ N Ọ H i VỌH NVA Nva

ivnx VHN

^

'ể''.

'ĩn ậ Ọ ip ỷy?ạ Ỹ 14 t ìỹ n ậ ạ ^ ổ ^ v n ^ fủ ể ^
uạiq HNia NVA HVHd

NhữNq đìỀu Lạ
EM MUỐN
TÂP2

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Những điều lạ em muốn b iế t : Rèn luyện và phát triển trí tuệ cho trẻ
/ Phạm Văn Bình biên dịch. - Tái bản. - H .; Văn hóa Thông tin. - 23cm
T.2. - 2013. - 276tr.
1. Khoa học thường thức 2. Sách thiếu nhi
0 01-dcl4
VTF0106p-CIP

NhữNq đìỀu Iạ
EM MUỐN bÌÊT
RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN t r í tu ệ

cho trẻ

TẬP 2
-

Tái bản

-

PHẠM VẢN BÌNH - b i ề n d ỉ c h

NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA THÔNG TIN

m ĨHÕNQĩnườNc;
m>Nc; cuộc 0 'nq

f/íỂ U

vì SAO NƯỚC ĐUN SÔI có

BONG BÓNG N ổ l LÊN?

Nước sôi là chuyện gì vậy? Thực ra nưốc
sôi là sự sôi sùng sục. Đó là hiện tượng
chuyển hóa nhanh và mạnh của một chất
lỏng như nước sang thể khí khi đạt tới một
nhiệt độ nhất định. Lúc ấy chẳng những^hề^"
mặt chất lỏng sinh ra hóa hơi, mà ngaý cả
trong lòng chất lỏng cũng sinh ra hoa hơi,
gây thành bong bóng. Im l nước có thể biến
thành 1.600ml hơi nước.
Bạn cứ làm thử một thực nghiệm nhỏ;
thổi hơi vào một que rỗng cắm trong cốc
nưốc, bong bóng liền xuất hiện ra trong
nưốc. Chúng ta gọi không khí hình thành dạng quả cầu trong nước
là bong bóng hơi.
Nếu bạn rót nước mát vào trong cốc nưốc pha lê, rồi đặt dưới
ánh Mặt Trời mà quan sát, bạn sẽ thấy không khí hoà tan trong
nước sẽ biến thành những bong bóng cỏn con, bám vào mặt trong
của cốc pha lê.

v ì SAO NƯỚC GA RÓT VÀO TRONG c ố c SẼ SỦI BỌT?
Nước ga được làm ra bằng cách nén,
để cho điôxit cacbon (CO2) hoà tan vào
trong dung dịch nước đường hoặc nưốc
quả... đựng trong chai đậy nắp kín. Điôxit
cacbon hoà tan vào trong nước làm cho nó
có vị chua. Đó chính là nước axit cácbôníc
hoặc nước soda mà ngưòi ta thường nói,
cũng còn gọi là đồ uô"ng mát lạnh.
ở nhiệt độ bình thường, điô xít cacbon
là chất khí. Nếu chỉ bơm nó vào trong chất
lỏng thì đại bộ phận không hoà tan đưỢc.
Khi chịu một áp lực nhất định, điôxit
cacbon liền hoà tan vào trong nước. Sau đó đậy kĩ nắp lại, áp lực
được duy trì ỏ một mức nhất định, điôxit cacbon sẽ hoà tan một
cách ổn định trong nước. Nếu bật nắp ra, áp lực trong chãi nhỏ đi,
điôxit cacbon trồi lên và bay đi, liền xuất hiện bọt hơi. Rót nước ga
vào trong cốc thì thấy có sủi bọt cũng chính vì lẽ đó. Nếu bạn
khuấy động nước ga trong cốc một chút, bạn sẽ thấy bọt tăng lên
nhiều.

VÌ SAO DÙNG QUẠT ĐẬP
KHÔNG TRÚNG R ư ồ l Được?
Trên vỉ đập ruồi có từng ô, từng ô
nhỏ. Khi dùng nó đập ruồi, không khí có
thể lọt qua các ô đó, không hình thành
gió nên đập trúng đưỢc ruồi.
Trên cái quạt không có lỗ nhỏ. Khi
bạn dùng quạt để đập ruồi, quạt vừa mới
đập xuống đã gây ra một luồng gió. Ruồi
bị gió tạt liền bay mất, cô" nhiên là đập
không trúng nó được.

UỐNG NƯỚC GA VÌ SAO HAY BỊ ợ?
Trong nước ga có chứa một
chất khí không trông thấy được,
có tên là điôxit cacbon (CO2). Khi
bạn uô"ng nước ga, điôxit cacbon
cũng theo đó mà chạy vào.
Nhưng dạ dày con ngưòi không
hấp thu điôxit cacbon, lại thêm
nhiệt độ trong bụng cao, điôxit
cacbon không ở được, mà phải
nhanh chóng thoát ra ngoài. Vậy
là phát ra tiếng ợ.
Khi chúng ta ợ, điôxit cacbon mang theo một ít nhiệt lượng từ
trong bụng ra ngoài, nên làm cho chúng ta có một cảm giác mát
mẻ.

VÌ SAO CON LẬT ĐẬT KHÔNG BỊ Đ ổ NHÀO?
Khi các bạn nhỏ ỏ lớp mẫu giáo chồng gỗ xếp hình lên, bạn có
để ý đến điều này không? Nếu đặt miếng gỗ xếp hình lớn xuông
dưới, chồng những miếng nhỏ lên trên, xếp thật cao mà cũng
không đổ nhào. Nhưng nếu bạn chồng những miếng gỗ nhỏ ỏ dưối,
bên trên xếp miếng to thì rất dễ đổ nhào. B ất kể là thứ gì, đầu
nặng đặt càng thấp, diện tích đỡ nó càng lón, nó càng ổn định,
càng khó bị đổ nhào.
Khi chế tạo con lật đật,
ngưòi ta thưòng làm cho
nửa dưới của nó rất nặng,
mặt đáy làm cho tròn và
rộng. Cho nên bất luận bạn
đung đẩy như th ế nào nó
cũng đều lắc lư trỏ lại vị
trí ban đầu của nó.

ỐNG KÍNH VẠN HOA vì SAO có THỂ
BIẾN THÀNH NHIỀU

KlỂu ĐẸP MẢT ĐẾN THẾ?

Bạn hãy kiểm tra hai hoặc ba
cái gương đem đặt tại những
hưóng khác nhau rồi nhìn vào
chúng thì bạn sẽ thấy vài hình
ảnh giống bạn trong đó. Nếu bạn
chạy, hình của bạn trong gương
cũng đều chạy; bạn nhảy thì tất cả
các hình đều nhảy theo, ông kính
vạn hoa cũng theo nguyên lí y như vậy.
Trong ống kính vạn hoa có mưòi mấy tấm giấy nhỏ nhiều màu,
và còn có ba miếng kính. Chúng giốhg như ba cái gương; mỗi tấm
giấy nhỏ đều có thể có đưỢc khá nhiều hình ảnh. Khi bạn lắc lắc ống
kính vạn hoa, các tấm giấy dịch chuyển. Thế là hình ảnh của những
tấm giấy nhỏ từ ba miếng kính chiếu ra cũng theo đó mà đổi khác.
Mỗi một cái lắc đều làm cho vỊ trí của những tấm giấy nhỏ trong ốhg
kính vạn hoa thay đổi đi. Cho nên ống kính vạn hoa có thể biến ra
rất nhiều hình dạng đẹp mắt.

VÌ SAO BÓNG NGƯỜI có LÚC DÀI LÚC NGĂN?
Ban đêm đi bộ dưới ánh đèn đưòng, bạn sẽ phát hiện có bóng
của mình in trên mặt đưòng. Tại sao vậy? Và bạn còn thấy bóng
của mình lúc thì dài lúc thì ngắn.
Vì lẽ gì nhỉ?
ĐỐI với cùng một cột đèn, bạn
đứng càng gần vào thì bóng càng
ngắn; đứng càng xa ra thì bóng
càng dài. Thì ra độ dài của bóng
được quyết định bởi góc kẹp giữa
tia sáng đi qua đỉnh đầu bạn và
thân thể bạn. Góc kẹp càng lốn
thì bóng càng dài, góc kẹp càng
nhỏ thì bóng càng ngắn.

v ì SAO NHÌN VÀO GƯƠNG GÂY CƯỜI
SẼ THẤY BIẾN DẠNG?
Nếu bạn vào cửa hàng mua một
cái gương không phang đem về soi
thử, bạn sẽ thấy hình dạng trong
gương không giốhg mình. Muôn cho
gương chiếu ra hình ảnh y hệt như
mình thì gương đó phải hết sức
phang.
Gương gây cưòi là các loại gương
lồi lõm không phăng, được chế tạo đặc
cách; cùng một con ngưòi soi vào các
gương gây cười khác nhau sẽ có những
hình ảnh khác nhau. Nếu soi vào cái
gương tròn lồi ra ngoài đặt nằm ngang để làm gương phản xạ thì
sẽ thấy hình vừa lùn vừa thấp; còn nếu soi vào cái gương tròn mặt
lõm đặt nằm ngang làm gương phản xạ thì sẽ thấy hình vừa gầy
vừa cao. Kể ra, một cái thìa ăn cơm làm bằng inox cũng coi như
một cái gương gây cười nho nhỏ. Khi nhìn hình ảnh của mình từ
trong đó chiếu ra, bạn cũng chẳng nhịn đưỢc cưòi đâu.

VÌ SAO BÁNH SỦI CẢO CHÍN LẠI N ổ l LÊN MẶT Nước?
Khi nước sôi rồi, thả bánh sủi cảo vào trong đó, chúng đều
chìm xuông đáy nồi. Nhưng một lúc sau, từng cái từng cái bánh
đều nổi lên hết. Vì sao có thể nổi lên được nhỉ? Đó là vì bánh sủi
cảo ở trong nưốc đang sôi sùng sục, lốp
vỏ ngoài sẽ chín trưốc, tiếp đến nhân
bánh cũng từ từ chín nốt. Khi ấy, không
khí nằm bên trong bánh sủi cảo cũng bị
nóng lên. Không khí nóng sẽ giãn nở,
làm cho bụng của bánh căng phồng lên.
Bụng căng rồi thì bánh sủi cảo trỏ nên
nhẹ hơn nưốc, cho nên bánh liền từ đáy
nồi nổi lên trên mặt nước.

v ì SAO c ố c THUỶ TINH
DỄ BỊ VỠ KHI ĐỔ NƯỚC SÔI VÀO?
Các bạn nhỏ, chắc là bạn đã từng nhìn thấy cảnh tượng cốc
thuỷ tinh nứt toác ra khi cho nước sôi vào rồi chứ! Tại sao th ế nhỉ?
Thì ra đó là do sức nóng làm cho cốc bị giãn nở gây nên. Nưóc sôi
vừa được rót vào trong cốc, mặt trong của nó đột ngột nóng lên và
giãn nỏ, còn mặt ngoài của cốc chịu nhiệt tương đốì chậm nên vẫn
giữ nguyên như cũ. Mặt trong và mặt ngoài của cốic chịu nhiệt
không như nhau, nó liền võ toác ra.
Nếu trưốc hết cho một ít nước sôi vào trong cốc
và tráng đều một lượt, sau đó rót một lượng lớn
nước sôi vào, do mức độ giãn nở của mặt trong và
mặt ngoài cốc không khác xa nhau bao nhiêu, cốc
thuỷ tinh không đến nỗi nứt vỡ.
Nhưng nếu cốc pha lê thật mỏng, sau khi rót
nước sôi vào, nhiệt sẽ chuyền nhanh ra mặt ngoài;
vậy là trong ngoài đồng thòi giãn nở, cốc pha lê cũng
sẽ không bị nứt võ. Ngoài ra, chất gọi là thuỷ tinh
cứng và thuỷ tinh chịu nhiệt, chẳng qua là tỷ lệ giãn
nở của chứng nhỏ, nên không dễ gì bị nứt toác.

VÌ SAO TRỨNG GÀ VỪA LUỘC CHÍN ĐEM CHO VÀO
TRONG NƯỚC LẠNH THÌ DÊ BÓC v ỏ ?
Rất nhiều thứ vật chất có đặc điểm: gặp
\ nóng thì giãn nở, gặp lạnh thì co lại. Mức độ
./Ạ
,I
giãn nở và co lại của vật chất khác nhau cũng
■ Hỷ J
khác nhau.
ngoài của trứng gà nóng là một lớp vỏ
trứng hơi cứng, bên trong là lòng trắng và
lòng đỏ mềm mềm. Độ mềm cứng của chúng
khác nhau, cho nên tình trạng giãn nở và co
lại cũng không như nhau. Khi bạn đem quả
trứng luộc nóng bỏng thả nhanh vào trong
nước lạnh, vỏ trứng liền co lại đột ngột, còn sự thay đổi của lòng
trắng bên trong không lốn, thế là vỏ trứng và lòng trắng tách ròi
nhau ra. Lúc ấy đem trứng ra bóc vỏ thì dễ dàng hơn nhiều.
ỉ

m

v ì SAO NƯỚC SÔI LÊN LÀ TRÀO RA NGAY?
Đun cho nước sôi lên tức là đun đến mức nưốc sùng sục lên,
khi ấy nước kêu lụp hụp và biến thành thể khí, trong một quãng
thòi gian ngắn. Nước biến thành hđi nước, hơi nước mà gặp nhiệt
độ cao liền có áp lực rất lốn. Thể tích liền lập tức biến đổi rất
nhiều, Im^ nước có thể biến thành khối khí lốn gấp 1.600 lần.
Lúc ấy, vì hơi nước với thể tích lớn như vậy, lại có áp lực rất
lốn nữa, cho nên nó làm cho nước có nhiệt độ cao chưa kịp biến
thành hơi nước trào ra ngoài.
Khi nước đun sôi, nhiệt độ của
nưốc là 100°c. Do có chất khí đột
nhiên giãn nở tới 1.600 lần nên nước
trào ra ngay. Đó là điều rất tự nhiên.
Trong thực tế cuộc sông, nưốc ỏ trong
trạng thái đang sôi khá là nguy hiểm,
cho nên các bạn nhỏ phải hết sức dè
chừng điều đó mối đưỢc.

CÓ THỂ TRƯỢT BĂNG TRÊN MẶT KÍNH Được KHÔNG?
Chúng ta thử làm một thực nghiệm: Đẩy chiếc cốc trên mặt
kính, chiếc cốc không có vẻ chuyển dịch bao nhiêu. Bây giò bôi một
lốp mõ lên mặt kính thì chiếc cốíc trượt dài được. Nếu chỉ có bề mặt
bóng láng là chưa đủ, mà còn cần phải có một lốp "chất nhờn" nữa
thì mới trượt được.
Mũi dao của giày trượt băng đè lên mặt băng liền có một lớp
nước mỏng xuất hiện ra trên đó. Có lốp nước đó thì cũng giông như
mặt băng được bôi lên một lớp dầu nhờn, làm cho người ta có thể
thoải mái trượt lên trên đó.
Mặt kính tuy là nhẵn bóng nhưng
dù chạy bằng giày trượt băng trên đó
bằng cách nào đi nữa cũng không thể
sinh ra được "chất nhòn". v ả lại kính
rất giòn, dễ bị giày trượt băng làm nứt
vỡ ra, cho nên không thể nào trượt
băng trên mặt kính được.

ââ

CHO RAU TƯƠI VÀO TRONG TỦ LẠNH
VÌ SAO LẠI BỊ HÉO ĐI?
Rau tươi mua ỏ chợ về, muốn để được vài ngày, người ta
thưòng đem cho vào trong tủ lạnh bảo quản. Nhưng chẳng bao lâu
sau rau bị héo đi. Chuyện đó như thế nào nhỉ?
Chúng ta giữ cho lượng hơi nước trong không khí ỏ trong buồng
luôn trong tình trạng không đổi, rồi so sánh sự thay đổi độ ẩm ồ
những nhiệt độ không khí khác nhau. Kết quả là: Nhiệt độ không
khí cao lên thì độ ẩm giảm xuống, khi nhiệt độ không khí xuống
thấp thì độ ẩm tăng lên.
Sự thay đổi của độ ẩm trong tủ lạnh ngược lại vối tình hình kể
trên, nhiệt độ càng thấp, độ ẩm càng nhỏ. Vì rằng trong tủ lạnh có
buồng làm đá, nó làm đông kết tất cả số hơi nước thừa ra, làm cho
độ ẩm không khí giảm xuống. Sau khi độ ẩm không khí trong tủ
lạnh nhỏ đi, nước trong rau tươi sẽ bốc hơi ra. Cứ th ế là quá trình
bốc hơi - đông két - bổc hơi tiếp làm cho rau tươi bị héo đi.
Nếu bạn cho rau tươi vào trong túi nhựa trước đã, buộc kín
miệng lại, rồi mới đặt vào trong tủ lạnh, như vậy thì rau tươi mới
có thể giữ lâu được.

giữ dơđc
iươi

v ì SAO TRÊN MẶT KÍNH CỬA s ổ TRONG MÙA ĐÔNG
CÓ MỘT LỚP SƯƠNG MÙ BÁM VÀO?
Vào giữa ngày hè oi bức, khi
bạn rót nưốc mát lạnh vào trong
cốc thuỷ tinh, mặt ngoài của cốc sẽ
xuất hiện một s ố hạt nước nhỏ lấm
tấm, trông giông như một lớp
sương mù vậy. Trong tiết đông rét
đậm, khi bạn cho lò sưởi chạy để
sưỏi ấm, trên mặt kính cửa sổ
cũng sẽ xuất hiện một lớp sương
mù như vậy. Bạn có biết vì sao không?
Nguyên do là nước sau khi biến thành hơi nưốc sẽ lưu lại trong
không khí, lượng nước trong không khí sẽ khác nhau ở những
nhiệt độ khác nhau. Khi nhiệt độ không khí xuốhg thấp, hơi nưóc
sẽ quay trở lại dạng nước. Nước lúc ấy sẽ ngưng kết thành rất
nhiều hạt li ti bám lên cốc thuỷ tinh hoặc mặt kính cửa sổ, trông
giôhg như một lớp sương trắng mò.

Ô TÔ LẬT NHÀO VÌ SAO DÊ BỊ Bốc CHÁY?
Các bạn trẻ đã từng thấy trên màn ảnh hoặc màn hình ti vi
cảnh ô tô sau khi lật nhào bị bốc cháy, thậm chí có trưòng hỢp xảy
ra nổ tung xác hay chưa? Cái đó do nguyên nhân gì vậy?
0 tô thưòng dùng mazut hoặc xăng làm nhiên liệu. Mazut và
xăng gặp lửa là bốic cháy ngay. Mazut và xăng mà ô tô dùng được
chứa trong những ống dẫn bọc
, .—
kín, vì vậy không bị bốc cháy.
Nếu ô tô bị va đổ nhào, ô"ng
dẫn và bình đựng xăng có thể bị
đứt gãy, mazut và xăng sẽ chảy
ra ngoài, gặp phải chất khí có
nhiệt độ cao trong động cơ ô tô,
liền bốc cháy ngay. Nếu lửa
cháy quá mạnh, còn có thể nổ
tung nữa.

v ì SAO DÙNG ĐỀN Đ ỏ
ĐỀN XANH LÀM TÍN HIỆU ĐÈN ĐƯỜNG?
ở những ngả đường giao thông tấp nập
có bố trí đèn đỏ, đèn xanh. Đó là những tín
hiệu giao thông. Vì sao không dùng loại đèn
. màu sắc khác để chỉ huy xe cộ qua lại?
Với những bóng đèn hoàn toàn giống nhau,
đặt trước mặt chúng tấm kính màu ^ thì đèn sẽ
có màu sắc đó. Khi ánh sáng đi qua các tấm
kính màu đỏ, màu xanh thì mức suy giảm sẽ ít
hơn so vối đi qua các kínhinàu khác. Vì vậy ánh
sáng của đèn đỏ, đèn xanh truyền đi đưỢc xa
hơn so vối đèn có màu khác; từ rất xa ngưòi lái
xe đã có thể thấy được đèn tín hiệu giao thông. Điều đó đảm bảo cho xe
chạy an toàn. Cho nên, đèn đỏ và đèn xanh đưỢc chọn làm tín hiệu giao
thông, các đèn màu khác không đưỢc chọn dùng.
Ngoài ra, màu đỏ còn vì dễ gây cho ngưòi ta chú ý, cho nên
ngưòi ta có thói quen dùng nó để làm tín hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Về tập quán, màu xanh thưòng diễn đạt hoà bình hoặc yên ổn. Vì
vậy, ngưòi ta dùng đèn đỏ thể hiện sự dừng lại, đèn xanh thể hiện
sự thông xe.

T

VÌ SAOKHÔNG

ĐƯỢCMỞ CỬAsổ ĐĂNG ĐUÔI Ô TÔ?

Khi ô tô lao nhanh về phía trước,
nó chịu một sức cản rất lốn, không
khí trước mũi xe bị gạt ra sang hai
bên chạy dọc theo thân xe về phía
sau. Khi ấy, bên ngoài cửa sổ đuôi xe
hầu như không có một chút không khí
nào, áp lực cũng rất nhỏ. Không khí ở
xung quanh liền nhào tối lấp vào chỗ
đó. Thế là luồng không khí ào nhanh
này cuôn theo cùng vối nó lớp bụi
đường bốc lên, ra phía sau xe. Nếu cửa sổ đằng đuôi ô tô mỏ ra, bụi
sẽ tuồn vào trong xe. Cho nên, cửa kính ô tô đằng đuôi xe phải
được đóng kín, không đưỢc mỏ ra.

BÁNH XE VÌ SAO PHẢI l à m t h à n h h ìn h t r ò n ?
Lấy kéo cắt hai tấm bìa giấy thành hình vuông to nhỏ như
nhau, rồi dùng que xuyên qua tâm điểm của chúng, làm thành một
cơ cấu bánh xe vuông. Bạn thử
làm cho nó lăn trên mặt bàn xem,
bạn sẽ thấy trong khi cơ cấu đó
lăn về phía trưốc, trục xe sẽ lúc
trồi lúc sụt.
B ất kể đó là ô tô hay xe đạp,
thân xe của chúng đều lắp trên
trục xe. Nếu bánh xe có hình
vuông, thì khi xe chạy sẽ nhấp
nhô nghiêng ngả. Đốì vối bánh xe
hình tròn, khoảng cách giữa vành bánh đến tâm điểm đều bằng
nhau. Khi cơ cấu bánh xe tròn chạy, thân xe nằm ngang rất ổn
định, ngưòi ngồi trong xe cảm thấy hoàn toàn dễ chịu.

VÌ SAO T R Ê N Q U E KEM c ó 'K H Ó I TRANG"

B ốc

LÊN ?

Không kể ở xứ lạnh, nhiệt độ
không khí bao giờ cũng cao hơn
nhiệt độ của que kem. Toàn thân
que kem lạnh buốt nên nó liền
hút lấy nhiệt lượng trong không
khí nóng xung quanh và biến
thành hơi nước. Thêm vào đó,
không khí gần kề xung quanh
que kem cũng bị iạnh đi, làm cho
hơi nước trong không khí xung
quanh que kem ngưng đọng lại
thành vô vàn hạt nước li ti. Lại thêm không khí không ngừng
chuyển động, cho nên xem ra có vẻ như có từng luồng "khói trắng"
đang bốc lên từ que kem. Trên thực tế, làn "khói trắng" đó là tập
hỢp của vô vàn hạt nước li ti, mắt thường không nhận rõ được,
trông giông như làn "khói trắng" mờ vậy.

vì SAO PHẢI DÙNG CHĂN BÔNG
BAO BỌC LẤY THÙNG ĐựNG KEM QUE?
Các cô các chú bán kem que
thưòng dùng chăn bông bọc kín mít
thùng đựng kem vì sỢ chúng tan
nhanh thành nước mất. Đó là do
chăn bông có thể giữ ấm trong mùa
đông, lại còn có thể cách nhiệt
trong mùa hè nữa. Thùng đựng
kem được bọc kín bằng chăn bông
thì Mặt Tròi không thể trực tiếp
chiếu đến nó trong mùa hè. Hơi
nóng bên ngoài không dễ gì lọt vào trong thùng đựng kem đưỢc,
que kem sẽ tan rất chậm. Nếu không dùng chăn bông bọc kín,
không khí nóng bên ngoài sẽ luồn vào trong thùng đựng kem, que
kem gặp phải không khí liền tan thành nưóc rất nhanh.

v ì SAO TRÊN MIẾNG ĐẬU PHỤ
ĐÔNG LẠNH c ó NHIỀU L ỗ NHỎ?
Chúng ta ai cũng biết rằng nước có một
đặc tính rất lớn, đó là nó sẽ đông cứng thành
băng trong môi trưòng nhiệt độ không khí
lạnh buốt dưối 0°c. Sau khi đông kết thành
băng rồi, thể tích của nó sẽ lớn hơn so vói khi
còn ỏ dạng lỏng một chút. Vậy thì điều đó có
liên quan gì vối đậu phụ?
Thì ra các lỗ nhỏ trên đậu phụ đông do đó
mà ra. Trong miếng đậu phụ có chứa nhiều
nước. Lượng nước này chứa trong vô số các lỗ nhỏ. Khi nhiệt độ
xung quanh hạ xuông dưới 0°c, nước trong đậu phụ liền đông lại
thành băng, thể tích của nó lớn lên một chút so vói ban đầu. Kết
quả là những lỗ chứa nước bị nông ra. Đến khi băng trong đậu phụ
tan đi liền để lại nhiều lỗ nhỏ trên mặt.

KHI CÓ GIÓ TO VÌ SAO c ó TIẾNG ù ù ?
Chúng ta lấy tay đập lên mặt
bàn, sự chấn động của nó liền phát ra
tiếng "phạch, phạch". Khi chúng ta gõ
vào chậu thau rửa mặt, nó liền phát
ra tiếng "keng, keng". Vật thể khi
rung động sẽ phát ra âm thanh. Các
vật thể khác nhau phát ra những âm
thanh khi rung động cũng khác nhau.
Khi tròi nổi gió to, gió lay động dây điện và làm rung cành cây,
phát ra những tiếng rít cao vút. Gió xô mạnh vào các tấm kính và
cửa sổ làm phát ra tiếng "kèn kẹt, kèn kẹt". Giữa các tầng lầu và
đất trống dưới sâu giống hệt như buồng rỗng của ô"ng sáo. Khi có
người thổi vào, ô'ng sáo phát ra âm thanh. Khi gió thổi vào sâu
cũng có thể làm phát ra âm thanh.
Khi có gió to, rất nhiều thứ bị rung động đều phát ra âm
thanh. Tiếng ù ù mà con ngưòi nghe thấy là "bản đại hỢp xưóng"
của nhiều âm thanh đó.

CHIẾC BẬT LỬA VÌ SAO BẬT RA LỬA Được?
Người hút thuốc lá thưòng dùng chiếc bật lửa để đốt điếu
thuốc. Với một chiếc bật lửa nho nhỏ, chỉ cần lấy tay ấn một cái là
có ngọn lửa nhỏ phụt ra. Điều ấy xảy ra như th ế nào?
Thì ra mỗi chiếc bật lửa đều có đá lửa. Đó là một thứ kim loại
rất dễ cháy. Bánh xe răng của chiếc bật lửa được làm bằng kim
cưđng sa rất cứng. Khi ngón tay ấn xuống làm
cho nó xoay, kim cưđng sa cọ xát vào viên đá
lửa, đá lửa nóng lên lập tức xẹt ra nhiều đốm
lửa. Trong chiếc bật lửa có chứa xăng. Nó cũng
là một chất đặc biệt dễ bốc cháy. Những đô"m
lửa do đá lửa xẹt ra rơi xuông bấc đèn đẫm
xăng, bấc đèn lập tức bốc cháy, một ngọn lửa
nho nhỏ phụt lên. Hiện nay có một loại bật lửa
kiểu mối, bên trong có lắp pin để đánh lửa, làm
cho chất khí dễ cháy phụt ra lửa.

v ì SAO TÁO GỌT V ỏ R ồ l SẼ BỊ THÂM LẠI?
Thường ngày chúng ta đặt quả táo
đã gọt vỏ, một lúc thì nó sẽ chuyển
sang màu nâu sẫm. Tại sao vậy?
Thì ra phần thịt quả táo sau khi
tiếp xúc vối không khí, một loại chất
xúc tác trong quả táo liền sinh ra tác
dụng, thế là thành phần các loại của
nó liền bị oxi hoá. Vì vậy chất phenol
trước đó không màu liền trở thành màu nước chè, cho nên toàn bộ
quả táo cũng bị thâm đi.
Khi điều này xảy ra, chẳng những lượng đưòng của quả táo
giảm xuông mà các thành phần mới hình thành còn làm cho quả
táo bị mềm đi và biến vị.
Nếu mặt ngoài của quả táo gọt vỏ rồi đưỢc rắc lên một lớp
muối, quả táo sẽ không bị đổi màu.

VÌ SAO NHỮNG TẤM SƯỞI HƠI NÓNG
ĐỀU ĐƯỢC ĐẶT ở NƠI GẦN CỬA

sổ?

Trong mùa đông, không khí lạnh ở
bên ngoài sẽ luồn qua các khe hở cửa sổ
vào làm cho trong nhà rất lạnh. Nếu
đem những tấm sưởi hđi nóng đặt bên
dưới cửa sổ, hơi nóng do tấm sưỏi phát
ra sẽ có tác dụng như một tấm bình
phong, chặn đứng một sô" khí lạnh, và
còn có thể làm ấm luồng khí lạnh lọt vào nhà. Không khí nóng
tương đối nhẹ, chỉ trong chốc lát đã có thể tỏa khắp buồng ỏ, trong
phòng liền ấm hẳn lên. Nếu đem tấm sưởi ấm đặt cách xa cửa sổ
thì sau khi khí lạnh lọt vào sẽ chạy men sàn nhà về bốn phía. Đợi
đến khi nó tối gần tấm sưỏi thì những nơi nó đi qua đã trỏ nên
lạnh cả rồi, muôn làm cho ấm lên phải cần tới nhiều hơi nóng hơn
nữa. Bạn xem th ế có phải là không kinh tế biết bao. Cho nên đặt
tấm sưởi hơi nóng bên cạnh cửa sổ rõ ràng là tốt hơn.

v ì SAO BẾP GA LẠI PHÁT RA TIẾNG "BỤP"?
Nấu cơm và đun nưốc bằng bếp ga, khi bật lên hoặc tắt đi
thường nghe một tiếng "bụp" phát ra, làm ta giật mình. Điều đó
xảy ra như th ế nào?
Khí đốt mà chúng ta thưòng
dùng là một chất hỗn hỢp của các
loại khí: hidro, oxit cacbon và
metan. Những chất khí này đều có
thể cháy đưỢc. Nếu trong không
khí có chứa một nửa trở nên các
chất khí này thì rất dễ nổ. Khi
chúng ta bật hoặc tắt bếp ga, van
điều chỉnh lúc ỏ vào trạng thái mỏ tương đốì nhỏ, lượng ga vào bếp
cũng nhỏ. Khi ấy không khí cũng chui vào bếp, nhằm lúc không
khí và khí đổt chiếm khoảng mỗi bên xấp xỉ một nửa mà bắt gặp
lửa liền phát ra tiếng nổ nhỏ. Có điều loại nổ này không phải xảy
ra trong một không gian đóng kín nên sẽ chẳng có gì nguy hiểm cả.

VÌ SAO NGỌN LỬA
BAO GIỜ CŨNG VƯCỈN LÊN TRÊN?
Khi bạn châm nến hoặc đánh que diêm, ngọn lửa bao giồ cũng
vươn lên trên, bên dưới ngọn lửa không nóng một tí nào. Vì lẽ gì
vậy?
Thì ra khí nóng nhẹ hơn khí lạnh nên nó bao giờ cũng bốc lên
trên. Xung quanh ngọn lửa đều là khí nóng, chúng bốic lên trên rất
nhanh, từ bô"n phương tám hướng
k h ỏ n ^ Khi\ ♦
đổ dồn vào ngọn lửa, làm cho ngọn
' t
lửa không còn con đường nào khác
ngoài việc vươn lên phía trên cùng
vối khí nóng. Nguyên lí này cũng
giông như khi triều dâng, những
sóng xung quanh đều xô về phía
trưóc làm cho con sóng trước mặt
đành phải nhào tói trưốc luôn.

NẤU CƠM BẰNG NỔI ÁP SUẤT
VÌ SAO CHÓNG CHÍN NHỈ?
Nấu cđm bằng xoong nồi thông
thường, không khí trong và ngoài nồi
thông với nhau, nưốc nóng đến 100°c thì
A
sôi. Sau đó dù cho lửa to đến đâu nhiệt
độ vẫn cứ như th ế không tăng lên nữa.
Nồi áp suất thì lại khác, nắp của nó
đưỢc đậy kín mít, không khí bên ngoài
K
.'Ểtl - không lọt vào đưỢc. Sau khi đun cho nồi
nóng lên, không khí và hơi nước trong nồi liền giãn nỏ ra, nhưng
lại không bay đi đâu đưỢc, vậy là áp suất trong nồi mỗi lúc một cao
lên, nhiệt độ nước tăng lên dần dần, có thể tăng tối khoảng 120°c.
Cho nên nấu cơm bằng nồi áp suất chóng chín hơn.
Tất nhiên là nếu áp lực trong nồi áp suất quá lón sẽ làm cho
van cao áp bật ra, hơi nưốc bên tĩong thoát ra ngoài. Vì vậy áp lực
và nhiệt độ trong nồi cũng có một mức độ nhất định.

7

TƯỜNG CỦA NHÀ HÁT TẠI SAO LẠI L ổN N H ổN s ù sì?
Tưòng của một số nhà hát lổn nhổn sù sì là để tránh phản hồi
của âm thanh.
Nếu bạn đứng trong một gian buồng rộng trôhg trơn mà kêu to
một tiếng, những bức tưòng bốn phía sẽ phản xạ âm thanh của bạn
ngưỢc trỏ lại, bạn có thể nghe đưỢc chính âm thanh tiếng kêu của
mình lần nữa. Đó chính là tiếng vọng mà chúng ta thường nói tối.
Trong nhà hát lớn, tiếng vọng lại càng to, làm cho trong khuôn
viên nhà hát ồn ào vang vọng, không sao thưởng thức vô diễn đưỢc.
Người ta phát hiện được rằng âm
thanh khi đập vào một vật mềm và
vật có nhiều lỗ nhỏ, hoặc đập vào một
bề mặt rất sù sì thì sẽ bị hấp thụ,
I /
không phản xạ lại tí nào. Dựa vào
ÍV
/
nguyên lí đó ngưòi ta làm tường nhà
hát sao cho nó lổn nhổn sù sì để tránh
sinh ra phản hồi của âm thanh.

v ì SAO c ứ ẤN VÀO
PHÍCH ẤN GIỮ NHIỆT LÀ c ó Nước CHẢY r a ?
Các bạn nhỏ, nhà bạn có phích ấn giữ nhiệt
không? Nếu có, xin mòi bạn mở nắp của phích
ấn, rút ống thuỷ tinh bên trong ra rồi xem kĩ
bên trong của phích giữ n