CHỦ ĐỀ 1. CÁCH MẠNG TƯ SẢN VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ
NGHĨA TƯ BẢN
Câu hỏi 1: Ngày 14 - 7 - 1789 - Ngày phá ngục Ba-xti, mở đầu Cách mạng tư sản Pháp,
sau này được chọn là ngày Quốc Khánh của nước Pháp. Vì sao sự kiện này lại được tôn
vinh như vậy? Hãy kể tên một số cuộc cách mạng tư sản trong lịch sử nhân loại mà em
đã được học. Các cuộc cách mạng tư sản đó có điểm gì chung nổi bật?


Một số cuộc cách mạng tư sản trong lịch sử: Cách mạng tư sản Anh, Pháp, Hà
Lan,...



Điểm chung của các cuộc cách mạng tư sản là lật đổ giai cấp phong kiến, mở
đường cho giai cấp tư sản lên nắm quyền, đưa đất nước phát triển theo con đường
tư bản chủ nghĩa.

Câu hỏi 2: Tiền đề về kinh tế của các cuộc cách mạng tư sản.
- Kinh tế tư bản chủ nghĩa ra đời và phát triển trong lòng chế độ phong kiến hoặc chế độ
thuộc địa. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế gặp phải nhiều rào cản của nhà nước phong
kiến hoặc chính sách cai trị hà khắc của chính quốc đối với thuộc địa. 
=> Để mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển, cần xóa bỏ những rào cản đó.
Câu hỏi 3: Trình bày tiền đề về xã hội của các cuộc cách mạng tư sản.
- Những biến đổi về kinh tế làm mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt. Giai cấp tư sản và
đồng minh giàu có nhưng không có quyền lực chính trị tương xứng => Họ tập hợp quần
chúng nhân dân để làm cách mạng.
Câu hỏi 4:  T rình bày tiền đề về chính trị của các cuộc cách mạng tư sản.
- Chính sách cai trị của nhà nước phong kiến, thực dân gây ra sự bất mãn ngày càng lớn
cho giai cấp tư sản và các tầng lớp khác trong xã hội:



Ở Anh, nhà vua nắm mọi quyền lực, cai trị độc đoán, tự ý đánh thuế mà không
cần hỏi ý kiến của Quốc hội. 
Tại 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ, chính sách cai trị của thực dân Anh đã tác động
tiêu cực đến các tầng lớp trong xã hội. Người đân phải tuân theo các đạo luật khát
khe do Chính phủ Anh đề ra.

1

Ở Pháp, vương quyền là đỉnh cao của lâu đài phong kiến và chuyên chế. Nhà vua
luôn có quyền hành chuyên chế và vô hạn;... quyết định mọi công việc đối nội và
đối ngoại của quốc gia.
=> Họ đấu tranh để xoá bỏ ách áp bức, bóc lột.


Câu hỏi 5: Trình bày tiền đề về tư tưởng của các cuộc cách mạng tư sản.
- Để tập hợp quần chúng nhân dân, giai cấp tư sản cần có hệ tư tưởng để chống lại hệ tư
tưởng phong kiến bảo thủ.



Với các cuộc cách mạng nổ ra sớm (Nê-đéc-lan, Anh), giai cấp tư sản, quý tộc
mới đã mượn “ngọn cờ” tôn giáo cải cách để tập hợp quần chúng.
Ở Pháp, nền tảng của hệ tư tưởng dân chủ tư sản chính là Triết học Ánh sáng với
các đại diện tiêu biểu là S. Mông-te-xki-ơ, Ph. Vôn-te, G. G. Rút-xô.

Câu hỏi 6: Lựa chọn một cuộc cách mạng tư sản mà em đã học, nêu tiền đề của cuộc
cách mạng đó.
*Tiền đề của cách mạng tư sản Anh:
Tiền đề kinh tế: Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản Anh trước cách mạng biểu
hiện qua:
- Sự xuất hiện kinh tế TBCN trong nông nghiệp với hiện tượng rào đất để kinh doanh len
dạ và góp phần tích lũy tư bản nguyên thủy.


- Sự phát triển thủ công nghiệp tư bản chủ nghĩa với sự xuất hiện các công trường thủ
công; Công nghiệp len dạ, khơi mỏ, đóng tàu, đồ gốm, kim khí đều có sự phát triển vượt
=> Hình thành các công ty buôn bán với nước ngoài.
Tiền đề chính trị: Sự phân hóa giai cấp quý tộc, phong kiến đã đưa đến sự ra đời
tầng lớp quý tộc mới. Do muốn thoát khởi sự ràng buộc của chế độ phong kiến,
tầng lớp tư sản và quý tộc mới đã liên minh với nhân dân, thành lập 1 mặt trận
đông đảo.
=> Yêu cầu tất yếu của xã hội Anh lúc bấy giờ là thủ tiêu chế độ phong kiến, mở đường
cho CNTB phát triển và giải quyết vấn đề nông dân.




Tiền đề tư tưởng: Cuộc đấu tranh giữa 2 tôn giáo, trong đó, giai cấp tư sản sử
dụng ngọn cờ Thanh giáo là ngọn cờ tư tưởng trong cuộc đấu tranh lật đổ chế độ
phong kiến và chống lại Anh giáo.

Câu hỏi 7:  Phân tích mục tiêu và nhiệm vụ của các cuộc cách mạng tư sản.




Các cuộc cách mạng tư sản đều nhằm mục tiêu xóa bỏ những rào cản kìm hãm sự
phát triển của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát
triển.
2 nhiệm vụ cơ bản của cách mạng tư sản là dân tộc và dân chủ.

2

+ Nhiệm vụ dân tộc: nhằm xóa bỏ tình trạng phong kiến cát cứ, hình thành thị trường dân
tộc thống nhất (giải phóng dân tộc).
+ Nhiệm vụ dân chủ: xóa bỏ chế độ phong kiến chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản.
Câu hỏi 8: Phân tích giai cấp lãnh đạo động lực của các cuộc cách mạng tư sản.



Giai cấp lãnh đạo: Lãnh đạo cách mạng tư sản là giai cấp tư sản và đồng minh của
họ (chủ nô, quý tộc phong kiến tư sản hoá,...).
Động lực cách mạng: giai cấp lãnh đạo và quần chúng nhân dân. Khi quần chúng
nhân dân tham gia đông đảo, liên tục thì thắng lợi của cách mạng càng triệt để,
tiêu biểu như Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII.

Câu hỏi 9: Trình bày kết quả, ý nghĩa của các cuộc cách mạng tư sản.
- Thắng lợi của các cuộc cách mạng tư sản giúp lật đổ nền quân chủ chuyên chế hoặc
giành độc lập dân tộc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
- Câu hỏi : Lựa chọn một cuộc cách mạng tư sản mà em đã học, nêu kết quả, ý nghĩa của
cuộc cách mạng đó.
- Ví dụ: Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ
Kết quả: Hòa ước Vec-xai được kí kết, Anh công nhận nền độc lập của 13 thuộc
địa ở Bắc Mỹ.
 Ý nghĩa: 
- Giải phóng Bắc Mĩ khỏi sự thống trị của thực dân Anh, thành lập quốc gia tư sản, mở
đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.


- Góp phần thúc đẩy cách mạng chống phong kiến ở châu Âu, phong trào đấu tranh của
nhân dân Mĩ La-tinh cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX.
Câu hỏi 10 : Lập bảng tóm tắt những nét chính về mục tiêu, nhiệm vụ, giai cấp lãnh đạo,
động lực cách mạng, kết quả, ý nghĩa của các cuộc cách mạng tư sản.
Mục tiêu
Nhiệm vụ

Các cuộc cách mạng tư sản
- Xóa bỏ những rào cản kìm hãm sự phát triển của nền
kinh tế tư bản chủ nghĩa, mở đường cho chủ nghĩa tư bản
phát triển.
- Dân tộc và dân chủ:




Giai cấp lãnh đạo

Nhiệm vụ dân tộc: nhằm xóa bỏ tình trạng phong
kiến cát cứ, hình thành thị trường dân tộc thống
nhất (giải phóng dân tộc).
Nhiệm vụ dân chủ: xóa bỏ chế độ phong kiếm
chuyên chế, xác lập nền dân chủ tư sản.

Lãnh đạo cách mạng tư sản là giai cấp tư sản và đồng

3

minh của họ (chủ nô, quý tộc phong kiến tư sản hoá,...).
Động lực cách mạng
- Giai cấp lãnh đạo và quần chúng nhân dân. Khi quần
chúng nhân dân tham gia đông đảo, liên tục thì thắng lợi
của cách mạng càng triệt để, tiêu biểu như Cách mạng tư
sản Pháp cuối thế kỉ XVIII.
Kết quả và ý nghĩa
- Lật đổ nền quân chủ chuyên chế hoặc giành độc lập dân
tộc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
Câu hỏi 11: Vì sao trong các cuộc cách mạng tư sản, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ
XVII được coi là “đại cách mạng”?
- Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII được coi là một cuộc đại cách mạng vì đây là
một cuộc cách mạng tư sản triệt để.


Cách mạng tư sản Pháp có sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân, mà
trước tiên là nông dân. Đây chính là lực lượng quyết định thúc đẩy cách mạng
luôn phát triển đi lên, gạt bỏ mọi trở ngại ngăn cản sự phát triển của cách mạng.



Dưới áp lực của quần chúng nhân dân cách mạng đã đập tan chế độ phong kiến,
lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, đưa vua Lu i XVI lên đoạn đầu đài thiết lập
nền cộng hòa với bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền nổi tiếng.



Cách mạng đã thực hiện những biện pháp kiên quyết để trùng trị bọn phản cách
mạng và giải quyết những yêu cầu của nhân dân.



Cách mạng tư sản pháp đã lật đổ chế độ phong kiến, đưa giai cấp tư sản lên cầm
quyền, mở đường cho chủ nghĩa tư bản Phát triển, đồng thời còn tiến hành cuộc
chiến tranh yêu nước chống lại liên minh phong kiến ở châu Âu can thiệp vào
nước Pháp.



Cách mạng tư sản Pháp có tác động ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nước trên thế
giới, làm lung lay tận gốc rễ chế độ phong kiến ở châu Âu. Nó được ví như “ cái
chổi khổng lồ” quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu.

Câu hỏi 12:  Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về một cuộc cách mạng tư sản mà em
ấn tượng nhất và việt một đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) giới thiệu về cuộc cách mạng
tư sản đó.
- Cuộc cách mạng Mỹ là cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ
chống lại đế quốc Anh. Cuộc chiến diễn ra từ 1775 đến năm 1783, khởi đầu chỉ là cuộc

4

giao tranh nhỏ giữa quân đội Anh và nhân dân thuộc địa có vũ trang ngày 19 tháng 4
năm 1775. Kết quả là thắng lợi của nghĩa quân, buộc Anh phải ký Hiệp định Paris 1783
rút quân khỏi Bắc Mỹ và 13 thuộc địa được độc lập. Cuốc chiến đấu có ý nghĩa to lớp,
giúp giải phóng Bắc Mĩ khỏi chính quyền Anh, thành lập quốc gia tư sản, tạo điều kiện
thuận lợi cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản. Không chỉ vậy, nó còn có ảnh hưởng
đến phong trào đấu tranh giành độc lập của nhiều nước cuối thế kỉ XVIII – đầu thế kỉ
XIX, góp phần thúc đẩy cách mạng chống phong kiến ở châu Âu, phong trào đấu tranh
giải phóng dân tộc ở Á – Phi- La tinh.

Bài 2: Sự xác lập và phát triển của chủ nghĩa tư bản
Câu hỏi 13: Trình bày sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu và Bắc Mỹ.





Nửa sau thế kỉ XVII: Chủ nghĩa tư bản được xác lập ở Hà Lan, Anh.
Từ thập kỉ 60 của thế kỉ XVIII, cuộc cách mạng công nghiệp bắt đầu từ Anh, sau
đó lan ra các nước Pháp, Đức,... => những chuyển biến to lớn về kinh tế - xã hội.
Cuối thế kỉ XVIII: Chủ nghĩa tư bản được mở rộng ra ngoài phạm vi châu Âu
(Bắc Mỹ) và xác lập ở Pháp.
Trong thập kỉ 60 - 70 của thế kỉ XIX, các cuộc cách mạng tư sản tiếp diễn dưới
những hình thức khác nhau và giành được thắng lợi => Chủ nghĩa tư bản được
xác lập ở I-ta-li-a, Đức,...

Câu hỏi 14:  Trình bày quá trình mở rộng xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa tư bản.
- Sự phát triển nhanh chóng của chủ nghĩa tư bản kéo theo nhu cầu ngày càng cao về
nguyên liệu và nhân công => các nước tư bản tăng cường chính sách xâm lược, mở rộng
thuộc địa => Cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, các nước tư bản chuyển sang giai đoạn đế
quốc chủ nghĩa, thiết lập hệ thống thuộc địa ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ La-tinh.
Câu hỏi 15: Trình bày sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.
Nửa đầu thế kỉ XIX, hàng loạt các thuộc địa của thực dân Tây Ban Nha và Bồ
Đào Nha ở khu vực Mỹ La-tinh đã bùng nổ phong trào đấu tranh giành độc lập =>
thành lập các quốc gia tư sản.
 Ở châu Á:
+ Sau cuộc Duy Tân Minh Trị (1868), Nhật Bản trở thành nước tư bản chủ nghĩa.


+ Cách mạng Tân Hợi (1911) mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Trung Quốc,
Câu hỏi 16: Em có nhận xét gì về tốc độ mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản cuối
thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX?
- Trong những năm cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản đã phát triển nhanh
chóng và mở rộng phạm vi ảnh hưởng trên toàn thế giới.

5

Câu hỏi 17:  cho biết quyền lực của các tổ chức độc quyền được thể hiện như thế nào?
- Các tổ chức độc quyền có khả năng chi phối sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế, các
nhà tư bản liên minh với nhau để thâu tóm phần lớn việc sản xuất hoặc tiêu thụ một số
hàng hóa nhằm thu lợi nhuận cao, khống chế cuộc sống của người dân.
Câu hỏi 18: Trình bày sự phát triển của chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang độc
quyền.
- Thời kì xác lập chủ nghĩa tư bản là thời kì tự do cạnh tranh, cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ
XX, sự phát triển kinh tế và quá trình cạnh tranh gay gắt đã làm các xí nghiệp vừa và nhỏ
bị phá sản => Xuất hiện những xí nghiệp khổng lồ và các tổ chức độc quyền => chủ
nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn độc quyền. Trong giai đoạn này, các tổ chức độc
quyền chi phối sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
Câu hỏi 19:  Nêu khái niệm chủ nghĩa tư bản hiệu đại.
- Chủ nghĩa tư bản hiện đại là thuật ngữ dùng để chỉ một giai đoạn phát triển của chủ
nghĩa tư bản từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay với những biểu hiện mới, tiêu
biểu là sự kết hợp giữa sức mạnh kinh tế của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức
mạnh chính trị của nhà nước tư sản. 
Câu hỏi 20:  Nêu tiềm năng và thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại.
Tiềm năng:
Có ưu thế trong việc sử dụng những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp
lần thứ 4 để phát triển kinh tế, trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ của thế giới.
 Quy mô nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất thế
giới.
Thách thức:






Những cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu như các cuộc
khủng hoảng năng lượng => lạm phát, ô nhiễm môi trường,...
Những vấn đề chính trị, xã hội nan giải như phân biệt chủng tộc, bạo lực,...
Không giải quyết được triệt để mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng; sự chênh
lệch giàu nghèo làm sâu sắc thêm tình trạng bất bình đẳng trong xã hội.

Câu hỏi 21:  Lập bảng tóm tắt những nét chính về sự mở rộng và phát triển của chủ
nghĩa tư bản từ cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX.
Thời gian

Sự kiện

6

Nửa sau thế kỉ XVII

- Chủ nghĩa tư bản được xác lập ở Hà
Lan, Anh
- Chủ nghĩa tư bản được mở rộng ra ngoài
phạm vi châu Âu (Bắc Mỹ) và xác lập ở
Pháp.
- Chủ nghĩa tư bản được xác lập ở I-ta-lia, Đức,...
- Phong trào đấu tranh bùng nổ tại hàng
loạt các thuộc địa của thực dân TBN và
Bồ Đào Nha => thành lập các quốc gia tư
sản.
- Các nước tư bản chuyển sang chủ nghĩa
đế quốc.
- Chủ nghĩa tư bản mở rộng phạm vi ảnh
hưởng trên toàn thế giới, dần chuyển sang
giai đoạn độc quyền.

Cuối thế kỉ XVIII
Nửa sau thế kỉ XIX
Nửa đầu thế kỉ XIX

Cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX

Câu hỏi 22: Có quan điểm cho rằng: Chủ nghĩa tư bản hiện đại ngày nay đã thay đổi về
bản chất, không còn là chủ nghĩa tư bản như trước đây. Nêu ý kiến của em về quan điểm
này.
 *Em không đồng ý với quan điểm trên.
- Trong thời gian qua, cùng với sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học công
nghệ, xã hội loài người đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 với một
loạt các công nghệ tự động hóa hiện đại. Tuy nhiên, cho dù có khoác trên mình những
“tấm áo choàng lộng lẫy” như thế nào đi nữa thì bản chất của chủ nghĩa tư bản vẫn
không hề thay đổi, đúng như nhận định của Đảng ta “về bản chất vẫn là một chế độ áp
bức, bóc lột và bất công”. Sự áp bức, bất công đó thông qua sự thống trị của chủ nghĩa tư
bản độc quyền, của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước. Sự thống trị đó không chỉ
đóng khung trong từng quốc gia, dân tộc mà được quốc tế hóa hơn bao giờ hết. Sự áp
bức, bóc lột được che đậy dưới nhiều hình thức khác nhau và ngày càng mang tính chất
tinh vi hơn trước; hình thức bóc lột cũng luôn có sự thay đổi dựa trên việc áp dụng
những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Sự bóc lột vượt khỏi biên giới
quốc gia và được triển khai trên phạm vi quốc tế thông qua nhiều hình thức.
- Dù có điều chỉnh thích nghi nhưng chủ nghĩa tư bản ngày nay vẫn không thể vượt qua
khỏi mâu thuẫn vốn có, đó chính là“mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá ngày càng cao
của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa”. Ngay khi đã
mâu thuẫn sâu sắc với lực lượng sản xuất, nó vẫn chưa hết khả năng tự “co dãn”, tự điều
chỉnh để thích nghi với lực lượng sản xuất mới, qua đó thúc đẩy lực lượng sản xuất tiếp
tục phát triển trong thời kỳ nhất định. Đảng ta nhận định “Chính sự vận động của những
mâu thuẫn nội tại đó và cuộc đấu tranh của nhân dân lao động sẽ quyết định vận mệnh
của chủ nghĩa tư bản”. Như vậy có thể thấy rằng, chủ nghĩa tư bản hiện đại trong khi

7

chưa phát triển đến giai đoạn diệt vong gần kề nó đang tiếp tục tiến triển một cách khách
quan đến một xã hội khác cao hơn.
Câu hỏi 23: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về phong trào “Chiếm lấy phố Uôn”
và giải thích vì sao phong trào này chỉ sau một thời gian ngắn đã lan ra các bang ở Mỹ và
hàng trăm thành phố ở nhiều nước tư bản trên thế giới.
- “Chiếm lấy phố Uôn” hay còn gọi là phong trào “99 chống lại 1” là một phong trào
xuất hiện ở nước Mỹ vào đầu năm 2011. Tên của phong trào này nói lên rằng: 1% dân số
Mỹ giàu có sở hữu tài sản quốc gia bằng số tài sản của 99% dân số. Phong trào đã lan
sang nhiều nước tư bản chủ nghĩa.
- Từ phong trào "Chiếm Phố Wall" người biểu tình đòi đánh thuế người giàu nhiều hơn
nữa, chấm dứt việc ngân hàng tịch thu nhà của những người không còn khả năng trả nợ
và đòi rút quân Mỹ về nước đồng thời chuyển ngân sách chiến tranh cho giáo dục, chống
tăng học phí đại học, đòi việc làm… Chỉ trong thời gian ngắn phong trào đã lan rộng ra
nhiều thành phố lớn của nước Mỹ và lan ra hàng chục nước khác trên thế giới, như
Canada, Đức, Thụy Sỹ, Anh, Italia, Ireland, Tây Ban Nha,Nhật Bản, Australia, Hàn
Quốc…
- Sở dĩ phong trào được nhiều người dân hưởng ứng và nhanh chóng lan rộng bởi hầu hết
những người biểu tình đều hưởng ứng thông điệp của phong trào "Chiếm lấy phố Wall".
Họ nhận thấy khoảng cách giàu nghèo đang gia tăng chính do những chính sách kinh tế
có lợi cho các tập đoàn.

CHỦ ĐỀ 2. CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TỪ NĂM 1917 ĐẾN NAY
bài 3: Sự hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết
Câu hỏi 24:  Trình bày quá trình hình thành Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô
viết.








Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga, nhiệm vụ hàng đầu của Chính
quyền Xô viết là đập tan bộ máy nhà nước cũ, xây dựng nhà nước mới của những
người lao động.
Ngày 7/11/1917 (theo lịch mới): Đại hội Xô viết toàn Nga khai mạc tại điện Xmonưi, tuyên bố thành lập Chính quyền Xô viết do Lê - nin đứng đầu. Tư tưởng chỉ
đạo của Lê-nin trong việc thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết
là sự bình đẳng về mọi mặt, quyền dân tộc tự quyết và xây dựng một cộng đồng
anh em giữa các dân tộc.
Ngày 30 - 12 - 1922, tại Mát-xcơ-va, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Lê-nin, Đại hội
lần thứ nhất các Xô viết toàn Liên bang đã thông qua bản Tuyên ngôn thành lập
Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết (gọi tắt là Liên Xô) và bản Hiệp
ước Liên bang.
Khi mới thành lập, Liên Xô gồm 4 nước Cộng hoà Xô viết là Nga, U-crai-na, Bêlô-rút-xi-a và Ngoại Cáp-ca-dơ. Đến năm 1940, Liên Xô gồm 15 nước cộng hoà.

8

Tháng 1 - 1924: Hiến pháp đầu tiên của Liên Xô được thông qua, hoàn thành quá
trình thành lập Nhà nước Liên bang Công hòa xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế
giới.
 Ngày 21-1-1924: Lê-nin qua đời, Xta-lin lên thay, tiếp tục lãnh đạo công cuộc xây
dựng và bảo vệ đất nước Liên Xô.
Câu hỏi 25:  Phân tích ý nghĩa việc thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô
viết.


Ý nghĩa trong nước:
Quá trình thành lập Liên bang Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết phù hợp với lợi
ích chung của các dân tộc trên đất nước Xô viết.
 Sức mạnh của tình đoàn kết và sự hợp tác, giúp đỡ giữa các dân tộc tạo điểu kiện
cho sự phát triển nhanh chóng về kinh tế, xã hội của tất cả các nước Cộng hoà,
đồng thời tăng cường vị thế của Liên Xô trên trường quốc tế.
 Việc thành lập Liên Xô dưới sự chỉ đạo của V. Lê-nin đã mở ra con đường giải
quyết đúng đắn vấn đề dân tộc trên đất nước Xô viết trên cơ sở bình đẳng và sự
giúp đỡ lẫn nhau.
Ý nghĩa quốc tế:






Liên Xô trở thành biểu tượng và là chỗ dựa về tinh thần, vật chất to lớn cho phong
trào cách mạng thế giới, cổ vũ, lôi cuốn mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở
những nước thuộc địa ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ La-tinh;
Tạo tiền để cho sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa.

bài 4: Sự phát triển của chủ nghĩa xã hội từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay
Câu hỏi 26:  Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, chủ nghĩa xã hội được mở rộng ở Đông
Âu, một số nước châu Á và khu vực Mỹ La-tinh, trở thành một hệ thống thế giới. Trong
quá trình phát triển, chủ nghĩa xã hội đã vượt qua những khó khăn, thách thức, tiến hành
cải cách, đổi mới và tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng của mình trong tiến trình lịch
sử thế giới. Hãy chia sẻ những điều em biết về sự phát triển và thành tựu của chủ nghĩa
xã hội từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay.
- CNXH hiện thực ra đời từ sau thắng lợi của cuộc Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga
(1917), sau năm 1945, đã trở thành hệ thống XHCN thế giới. Trong hơn 70 năm tồn tại,
CNXH đã đạt được nhiều thành tựu có ý nghĩa to lớn đối với hòa bình, tiến bộ của nhân
loại. Vì nhiều lý do, CNXH hiện thực ở Liên Xô và Đông Âu đã rơi vào khủng hoảng và
sụp đổ vào đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Sự sụp đổ này không có nghĩa là sự cáo
chung của CNXH. Cùng với những thành công của công cuộc cải cách, đổi mới của
Trung Quốc và Việt Nam, sự hồi phục của các Đảng Cộng sản ở các nước XHCN trước
đây, mô hình “CNXH Mỹ Latinh thế kỷ XXI” đang cho thấy một xu hướng phát triển
mới của nhân loại hướng tới CNXH.
Câu hỏi 27:  Trình bày nét chính về sự phát triển của chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông
Âu từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến giữa những năm  70 của thế kỉ XX.

9

Từ năm 1945 đến năm 1949: Sau khi thành lập chính quyền dân chủ nhân dân,
các nước Đông Âu hoàn thành việc thực hiện những nhiệm vụ của cách mạng dân
chủ nhân dân: tiến hành cải cách ruộng đất; quốc hữu hoá các nhà máy, xí nghiệp
của tư bản; thực hiện các quyền tự do, dân chủ:...
 Từ năm 1949 đến giữa những năm 70: 
- Đây là giai đoạn phát triển của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu.


- Với sự giúp đỡ của Liên Xô, sự nỗ lực của toàn thể nhân dân, các nước Đông Âu thực
hiện công nghiệp hoá, điện khí hoá toàn quốc, phát triển nông nghiệp,... Từ những nước
nghèo, các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu trở thành những quốc gia có nền công
nghiệp, nông nghiệp phát triển.
Câu hỏi 28: Nêu những nét chính về sự mở rộng của chủ nghĩa xã hội ở châu Á (Trung
Quốc, Việt Nam, Lào) và khu vực Mỹ La-tinh (Cu-ba).
Sự mở rộng chủ nghĩa xã hội ở châu Á:
Tháng lợi của Hồng quân Liên Xô trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã thúc đấy
phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á phát triển mạnh mẽ.
 Năm 1949, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa được thành lập và lựa chọn con
đường đi lên chủ nghĩa xã hội.
 Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, miền Bắc Việt Nam được giải
phóng và tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tháng 4/1975: Cả nước Việt Nam
tiến lên xây dựng CNXH.
 Tháng 12/1975: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào chính thức thành lập và đi lên
con đường xây dựng CNXH.
Sự mở rộng chủ nghĩa xã hội ở Mỹ La-tinh:






Sau tháng lợi của cách mạng Cu-ba năm 1959, nước Cộng hoà Cu-ba được thành
lập. Chính phủ cách mạng đã tiến hành những cải cách dân chủ trên các lĩnh vực
kinh tế, chính trị, xã hội.
Từ năm 1961, Cu-ba bước vào thời kì xây dựng xã hội chủ nghĩa. 

Câu hỏi 29: giải thích nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở
Đông Âu và Liên Xô.
- Nguyên nhân dẫn tới sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô:




Thứ nhất, do đường lối lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô và các nước Đông
Âu mang tính chủ quan, duy ý chí; áp dụng máy móc mô hình kinh tế tập trung,
quan liêu, bao cấp trong nhiều năm; chậm đổi mới cơ chế và hệ thống quản lí kinh
tế.
Thứ hai, những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại
không được áp dụng kịp thời vào sản xuất; năng suất lao động xã hội suy giảm
dẫn tới tình trạng trì trệ kéo dài về kinh tế; sự sa sút, khủng hoảng lòng tin trong
xã hội.

10





Thứ ba, quá trình cải cách, cải tổ phạm sai lầm nghiêm trọng về đường lối, cách
thức tiến hành. Sự xoá bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản khiến cho khủng
hoảng ngày càng nghiêm trọng, trực tiếp dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở
Đông Âu, sự tan rã của Liên Xô.
Thứ tư, hoạt động chống phá của các lực lượng thù địch ở trong nước và các thế
lực bên ngoài góp phần làm gia tăng tình trạng bất ổn và rối loạn.

Câu hỏi 30:  Nêu những nét chính về chủ nghĩa xã hội từ năm 1991 đến nay.
Từ năm 1991 đến nay:




Các nước Trung Quốc, Việt Nam, Lào,... từng bước tiến hành cải cách mở cửa,
đổi mới, kiên định đi lên con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa và đạt được nhiều
thành tựu to lớn.
Ở khu vực Mỹ La-tinh, mặc dù phải tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách
thức, Cu-ba vẫn quyết tâm đi theo con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực
hiện cải cách kinh tế và đạt được những thành tựu quan trọng.

Câu hỏi 31:  Nêu thành tựu và ý nghĩa của công cuộc cải cách mở cửa của Trung Quốc.
Về kinh tế:
Tổng sản phẩm trong nước (GDP): tăng từ 367.9 tỉ NDT (1978) lên hơn 114
nghìn tỉ NDT (2021)
 Bình quân tăng trưởng hằng năm: khoảng 9.5% (1980-2017), vượt xa mức trung
bình của thế giới.
 Quy mô GDP vươn lên vị trí thứ hai thế giới (từ năm 2010).
Về khoa học - công nghệ:


Phát triển ngành hàng không vũ trụ (phóng được tàu Thần Châu vào không gian);
xây dựng hệ thống định vị vệ tỉnh Bắc Đấu, hệ thống đường sắt cao tốc;
phát triển hạ tầng kĩ thuật số, các trung tâm đữ liệu hiện đại.
Đạt được những tiến bộ vượt bậc trong các lĩnh vực công nghệ mới như: công
nghệ thông tin - viễn thông thế hệ mới, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học,...
Về văn hoá - giáo dục: thực hiện cải cách giáo dục toàn diện, nâng cao vị trí của nền
giáo dục trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc xây
dựng và hiện đại hoá đất nước.





Bên cạnh đó, Trung Quốc đạt được những bước tiến cơ bản trong việc giải quyết những
vấn để xã hội như: xoá đói giảm nghèo, thực hiện các chính sách an sinh xã hội,...
=> Những thành tựu trong công cuộc cải cách mở cửa cho thấy sự đúng đắn của con
đường xây dựng chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc.

11

Câu hỏi 32:  Sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô đã để lại những
bài học gì đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay?
- Sự đổ vỡ của Liên Xô và Đông Âu là một sự kiện để lại những bài học quý báu đối với
Việt Nam trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay. Đó là:






Kiên trì chủ nghĩa Mác – Lênin, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.
Thường xuyên chăm lo xây dựng Đảng giữ vững vai trò lãnh đạo, gắn bó mật thiết
với nhân dân. Bên cạnh đó, để lãnh đạo, quản lý điều hành đất nước có hiệu quả,
Đảng cầm quyền, bộ máy chính quyền phải gắn bó mật thiết với nhân dân, gần
dân, hiểu dân và quy tụ được sức mạnh của nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 
Nâng cao cảnh giác, đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền
tảng tư tưởng của Đảng.
Tiếp tục làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn, hoàn thiện hệ thống lý luận về chủ nghĩa
xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong tình hình mới. 

Câu hỏi 33:  Nêu hành động cụ thể mà em có thể làm để đóng góp vào công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
- Những việc làm thể hiện trách nhiệm của bản thân trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam:









Chăm chỉ, sáng tạo, học tập, lao động; có mục đích, động cơ học tập đúng đắn,
học tập để mai sau xây dựng đất nước, hiểu học tập tốt là yêu nước.
Quan tâm đến đời sống chính trị- xã hội của địa phương, đất nước, đồng thời
Thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước;
đồng thời vận động mọi người xung quanh cùng thực hiện theo đúng quy định của
pháp luật.
Tích cực rèn luyện đạo đức, tác phong; lối sống trong sáng, lành mạnh, tránh xa
các tệ nạn xã hội; biết đấu tranh chống các biểu hiện của lối sống lai căng, thực
dụng, xa rời các giá trị văn hoá- đạo đức truyền thống của dân tộc.
Tích cực tham gia góp phần xây dựng quê hương bằng những việc làm thiết thực,
phù hợp khả năng như: tham gia bảo vệ môi trường, phòng chống tệ nạn xã hội,
xoá đói giảm nghèo, chống tiêu cực, tham nhũng, tham gia những hoạt động mang
tính xã hội như hiến máu tình nguyện, làm tình nguyện viên…
Biết phê phán, đấu tranh với những hành vi đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc.

CHỦ ĐỀ 3. QUÁ TRÌNH GIÀNH ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CÁC QUỐC
GIA
bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á
Câu hỏi 34:   trình bày quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á.

12

- Từ đầu thế kỉ XVI, các nước phương Tây bắt đầu mở rộng quá trình xâm nhập vào các
nước Đông Nam Á thông qua các hoạt động buôn bán, truyền giáo. Thông qua các
thương điểm, các nước châu Âu mở rộng giao thương và từng bước chuẩn bị cho quá
trình xâm lược.




Đối với Đông Nam Á hải đảo: sau gần 4 thế kỉ (từ đầu thế kỉ XVI đến đầu thế kỉ
XX), thực dân phương Tây đã hoàn thành quá trình xâm lược các nước Đông
Nam Á hải đảo.
Đối với Đông Nam Á lục địa: Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây bắt
đầu vào thế kỉ XIX. Đến đầu thế kỉ XX, các nước thực dân phương Tây đã hoàn
thành quá trình thôn tính Đông Nam Á.

Câu hỏi 35:  Theo em, cách thức tiến hành xâm lược các nước Đông Nam Á của thực
dân phương Tây có những điểm chung gì?
Các nước thực dân phương Tây đều bắt đầu quá trình xâm nhập các quốc gia Đông Nam
Á thông qua các hoạt động buôn bán, truyền giáo, giao thương, tận dụng tình hình các
nước Đông Nam Á bước vào thời kì suy thoái, khủng hoảng chính trị, kinh tế, xã hội với
nhiều cuộc nổi dậy chống lại chế độ phong kiến.
Câu hỏi 36:  Khai thác các tư liệu 2, 3 và thông tin trong mục, trình bày chính sách cai
trị của thực dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á.






Về chính trị: thiết lập nền thống trị dưới các hình thức khác nhau, nhưng đều có
điểm chung là bên cạnh sự cai trị của chính quyền thực dân thì các thế lực phong
kiến địa phương vẫn được duy trì như một công cụ để thi hành chính sách cai trị
thuộc địa.
Về kinh tế: thực hiện chính sách bóc lột, khai thác các thuộc địa, biến các nước
trong khu vực thành nơi cung cấp nguồn nguyên liệu và thị trường tiêu thụ hàng
hoá, phục vụ lợi ích cho chính quốc.
Về văn hóa - xã hội: tìm mọi cách kìm hãm người dân ở các nước thuộc địa trong
tình trạng lạc hậu, nghèo đói, đồng thời làm xói mòn giá trị truyền thống của các
quốc gia Đông Nam Á.

Câu hỏi 37:  Trình bày nét chính về công cuộc cải cách ở Xiêm.
Về kinh tế:




Trong công nghiệp, Chính phủ thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư vào các
ngành công nghiệp, đường sắt,... Với việc mở cửa nền kinh tế từ nửa sau thế kỉ
XIX, Băng Cốc đã trở thành trung tâm buôn bán của khu vực.
Trong nông nghiệp, năm 1874, Chính phủ Xiêm đã áp dụng biện pháp miễn trừ và
giảm thuế nông nghiệp, tạo điều kiện phát triển sản xuất nông nghiệp và khai khẩn
đất hoang. Đến đầu thế kỉ XX, Chính phủ ban hành những quy định quản lí ruộng
đất hiện đại.

13

Về hành chính: Từ năm 1892, Ra-ma V tiến hành cải cách hành chính theo mô hình
phương Tây.
Về giáo dục: Công tác giáo dục được nhà vua đặc biệt chú trọng. Năm 1898, sau khi đi
khảo sát nền giáo dục ở châu Âu, nhà vua cho công bố Chương trình giáo dục đầu tiên ở
Xiêm.
Về ngoại giao:




Năm 1897, Ra-ma V tiến hành chuyến công du sang các nước châu Âu, gặp gỡ
đại diện các chính phủ An...