DỰ ÁN EBOOK: TỦ SÁCH TINH HOA
MÃ SỐ: TH01
TÊN SÁCH: TƯ DUY NHƯ MỘT HỆ THỐNG
TÁC GIẢ: DAVID BOHM
DỊCH GIẢ: TIẾT THÁI HÙNG
HIỆU ĐÍNH: CHU TRUNG CAN
NHÀ XUẤT BẢN TRI THỨC
NGUỒN SÁCH : VCTVE4UGROUP
THỰC HIỆN:
Scan: @Nhantinh, @V/C
Pdf, Ocr: @inno14
Soát lỗi: @telomere, @lamtam, @Trúc Quỳnh Đặng,@SWAK13,
@Thái Phác
(Thời gian: 30.07.2018 – 14.08.2018)
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Dự án Ebook Tủ sách tinh hoa được thực hiện với mục đích quảng bá văn
hóa đọc. Đọc và chia sẻ miễn phí. Vui lòng không sử dụng ebook này phục
vụ cho bất cứ mục đích thương mại nào.
Hãy mua sách giấy khi điều kiện của quý bạn đọc cho phép.
Xin trân trọng cảm ơn!

DAVID BOHM
(1917 – 1992)
David Bohm mất năm 1992
Cuốn sách này là để tưởng nhớ đến ông.

LỜI NHÀ XUẤT BẢN

David

Joseph Bohm sinh ngày 20.12.1917 tại Wilkes-Barre,
Pennsylvania, trong một gia đình Do Thái. Tuổi thơ của ông trôi qua không
êm đềm. Nhận được ít sự chia sẻ từ cha mẹ, ông đã tìm cảm hứng trong thế
giới của riêng mình, và ngay từ những năm đầu đời ông đã bộc lộ tính cách
của một người thiết tha kiếm tìm chân lí. Là một nhân vật hàng đầu trong thế
giới vật lí lượng tử, và là giáo sư Vật lí lí thuyết tại Trường Birkbeck, Đại
học London các năm 1961-1983, từ khi bắt đầu sự nghiệp khoa học của
mình, Bohm đã đặt niềm tin vào trực giác nhiều hơn là vào con đường toán
học thông thường. Ông tin rằng bằng cách chú ý đến cảm xúc và trực giác
của mình, ông có thể đi đến một sự hiểu biết sâu sắc hơn về bản chất của vũ
trụ mà con người là một phần trong đó.
Tốt nghiệp Đại học Pennsylvania năm 1939, và hoàn thành xuất sắc luận
án tiến sĩ tại Berkeley dưới sự hương dẫn của Robert Oppenheimer, công
việc của ông ban đầu liên quan tới sự tán xạ neutron-proton và các vấn đề
nguyên lí thiết kế của máy gia tốc hạt. Ông chuyển tới Phòng thí nghiệm
Bức xạ nơi ông làm việc trong Dự án Manhattan. Từ đây ông đã phát triển
công cụ lí thuyết mới để mô tả dao động plasma và trở nên nổi tiếng với vai
trò một nhà vật lí lí thuyết.
Năm 1947, Bohm chuyển đến Đại học Princeton. Ở đây ông đã áp dụng
những ý tưởng của mình về plasma để nghiên cứu hành vi của các electron
trong kim loại. Những nghiên cứu này của ông cùng các cộng sự đã được
quốc tế công nhận. Cũng tại Princeton, mối quan tâm đặc biệt của Bohm về
những nền tảng của cơ học lượng tử đã bén rễ. Để hiểu hơn về chủ đề này,
ông đã quyết định viết một cuốn sách giáo khoa, Quantum Theory (Lí thuyết
lượng tử - 1951ǁ. Cuốn sách được đón nhận rộng rãi, và đến nay đã trở thành
một trong những tác phẩm kinh điển của vật lí lượng tử. Nhưng sau khi hoàn
thành Quantum Theory, Bohm cho rằng cuốn sách này chưa thật thỏa đáng.
Và ngay sau đó, ông đã đăng hai bài báo cho thấy một cách tiếp cận khả dĩ
khác, và cách tiếp cận này dường như đã hiện thực hóa những điều mà quan
điểm chính thống coi là không thể.

Sau những hiểu nhầm và rắc rối về chính trị, Bohm chuyển đến Brazil và
Israel, rồi tới Đại học Bristol năm 1957. Tại đây, cùng với Yakir Aharanov,
ông đã đăng một bài báo quan trọng vạch rõ những hệ quả quan sát đáng
ngạc nhiên về vector trường thế. Lúc đầu, ý tưởng của họ không được đó
nhận, nhưng nó đã sớm được xác nhận qua thí nghiệm. Ý tưởng này được
John Maddox, biên tập viên của tạp chí Nature uy tín, gợi ý đến một giải
Nobel.
Trong những năm 1970-1980, Bohm lần lượt gặp Krishnamurti và Đức
Đạt Lai Lạt Ma. Và hai con người này đã mở cho Bohm những cánh cửa
khác nhau nhìn vào vũ trụ tự nhiên và tâm linh. Bohm mất tại London ngày
27.10.1992.
Cuốn sách Tư duy như một hệ thống được tập hợp từ những trao đổi của
David Bohm trong seminar ba ngày từ 31.11.1990 đến 2.12.1990 tại Ojai,
California. Trong ba ngày trò chuyện với năm mươi người tham gia, David
Bohm đã đưa ra một cách nhìn triệt để về những nguồn gốc tiềm ẩn bên
trong những xung đột giữa người với người, và tìm hiểu những khả năng cho
sự thay đổi của cá nhân và tập thể. Ông đã đưa ra chủ đề về vai trò của tư
duy và tri thức ở mọi cấp độ của đời sống con người, từ những suy nghĩ
riêng tư về căn tính của cá nhân đến những nỗ lực tập thể nhằm vươn tới một
nền văn minh tốt đẹp hơn.
Bằng việc nghiên cứu sâu những nguyên tắc về mối quan hệ giữa tâm trí
và vật chất, được nêu ra lần đầu tiên trong cuốn Wholeness and Implicate
Order ― Cái toàn thể và Trật tự ẩn, David Bohm đã bác bỏ quan niệm cho
rằng các quá trình tư duy của chúng ta chỉ thông báo một cách trung tính
những gì xảy ra "ngoài kia" trong một thế giới khách quan. Ông khảo sát
cách thức tư duy tham gia tích cực vào sự hình thành tri giác, cảm nhận của
chúng ta về ý nghĩa và những hành động thường ngày của mình. Ông gợi ý
rằng những tư duy và tri thức tập thể đã trở thành tự động đến nỗi phần lớn
chúng ta bị chúng điều khiển, hấu quả là mất đi tính xác thực, tự do và trật
tự.
Là một ứng viên hoàn toàn xứng đáng cho giải Nobel Vật lí nhưng ông
không bao giờ có được giải thưởng này. Luôn khiêm nhường, Bohm cho
rằng công việc của mình không "quan trọng đến thế". Ông nhận được sự ủng

hộ và tình bạn từ một nhà vật lí vĩ đại khác là Albert Einstein, người luôn tin
tưởng ông với vai trò một nhà khoa học, và một con người.
Cùng với Cái toàn thể và Trật tự ẩn, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu
tới quý độc giả những tư tưởng đặc sắc của David Bohm qua bản dịch Tư
duy như một hệ thống với một văn phong tiếng Việt sáng rõ và khoa học của
các dịch giả Tiết Hùng Thái, Chu Trung Can.

LỜI NÓI ÐẦU

Trong cuốn Tư duy như một hệ thống, nhà vật lí lí thuyết David Bohm đã
đưa ra chủ đề về vai trò của tư duy và tri thức ở mọi cấp độ của đời sống con
người, từ những suy nghĩ riêng tư về căn tính của cá nhân đến những nỗ lực
tập thể nhằm vươn tới một nền văn minh tốt đẹp hơn. Bằng việc nghiên cứu
sâu những nguyên tắc về mối quan hệ giữa tâm trí và vật chất, được nêu ra
lần đầu tiên trong cuốn Wholeness and Implicate Order ―Cái toàn thể và
Trật tự ẩnǁ, David Bohm đã bác bỏ quan niệm cho rằng các quá trình tư duy
của chúng ta chỉ thông báo một cách trung tính những gì xảy ra "ngoài kia"
trong một thế giới khách quan. Ông khảo sát cách thức tư duy tham gia tích
cực vào sự hình thành tri giác, cảm nhận của chúng ta về ý nghĩa và những
hành động thường ngày của mình. Ông gợi ý rằng những tư duy và tri thức
tập thể đã trở thành tự động đến nỗi phần lớn chúng ta bị chúng điều khiển,
hậu quả là mất đi tính xác thực, tự do và trật tự. Trong ba ngày chuyện trò
với năm mươi người tham dự hội thảo ở Ojai, California, David Bohm đã
đưa ra một cách nhìn triệt để về những nguồn gốc ngầm bên dưới của những
xung đột giữa người với người, và tìm hiểu những khả năng cho sự thay đổi
của cá nhân và tập thể.
Theo quan điểm của Bohm, chúng ta đã kế thừa một niềm tin rằng tâm trí
―hay tư duyǁ thuộc về một trật tự vốn dĩ khác với vật chất và cao hơn vật
chất. Niềm tin đó đã khiến ta luôn tin chắc vào cái mà chúng ta vẫn gọi là
tính khách quan - khả năng quan sát và thông báo một cách trung tính về một
số sự vật và sự kiện mà không có bất cứ tác động nào lên cái mà chúng ta
đang quan sát hoặc không bị chúng tác động lại. về phương diện lịch sử,
cách nhìn này đã cho chúng ta một thế giói quan khoa học và văn hóa, trong
đó các bộ phận bị phân mảnh tách biệt nhau tác động qua lại với nhau một
cách máy móc. Bohm chỉ ra rằng, cách nhìn phân mảnh này tương ứng với
"thực tại" trong những khía cạnh quan trọng, nhưng ông hàm ý rằng chúng ta
đặt quá nhiều niềm tin vào cách nhìn khách quan chủ nghĩa. Một khi chúng
ta giả định một cách đáng bàn (và sai lầmǁ rằng, tư duy và tri thức không
tham gia vào cảm nhận của chúng ta về thực tại mà chỉ tường thuật lại cái

thực tại ấy, thì chúng ta đã gắn chặt vào một cách nhìn bỏ qua những quá
trình phức tạp, không thể phá vỡ, tiềm ẩn trong thế giới như chúng ta trải
nghiệm nó.
Để giúp cho việc tập trung vào bản tính tham dự [1] [2] của tư duy, Bohm
đã tiến hành định nghĩa lại một cách mở rộng chính khái niệm tư duy. Trước
hết, tư duy không phải là một nhận thức tươi mới, trực tiếp. Đúng ra, nó là
cái đã được nghĩ - là quá khứ, bị đẩy về phía hiện tại. Nó là sự hiển lộ tức
thời của kí ức, một sự ghép thêm hình ảnh vào hiện tại sống động. Một mặt,
nhờ có kí ức này mà chúng ta mới thực hiện được ngay cả những nhiệm vụ
đơn giản nhất, như mặc quần áo vào sáng sớm. Mặt khác, kí ức cũng chịu
trách nhiệm đối với những khía cạnh khác nhau của nỗi sợ hãi, lo âu hoặc e
ngại, và những hành động bắt nguồn từ những kí ức ấy. Như vậy thì tư duy
cũng bao gồm cả những cảm giác dưới dạng những kinh nghiệm xúc cảm
tiềm ẩn. Không chỉ những cảm xúc âm tính, đau buồn len vào trong nếp
nghĩ, mà cả những xúc động vui thích nữa. Thật vậy, toàn bộ phổ xúc cảm
điển hình nhất mà chúng ta đã từng trải nghiệm một cách đặc thù thì Bohm
đều cho là có liên hệ đến tư duy cả.
Cái cách thức tư duy và tình cảm xâm nhập lẫn nhau là trọng tâm quan
điểm của Bohm về sự thực hiện chức năng của ý thức. Ông nói, trong khắp
cả cơ thể và tâm trí, chúng làm thành một cấu trúc của những phản xạ sinh lí
thần kinh [3]. Thông qua việc lặp đi lặp lại, cường độ của xúc cảm, và tính
cách phòng thủ, những phản xạ này được "gắn cứng" vào ý thức như những
vi mạch, đến mức chúng đáp ứng một cách độc lập với những lựa chọn có ý
thức của chúng ta.
Chẳng hạn, nếu có ai nói với bạn rằng một người nào đó trong gia đình
bạn vừa xấu vừa ngu, cầm chắc là bạn sẽ lập tức "sôi máu": andrenalin trào
lên và huyết áp của bạn sẽ tăng vọt, những điều đó dính liền với ý nghĩ của
bạn: "Bố láo! Thằng này vừa lếu láo vừa độc ác mới dám nói với mình như
vậy." Cái ý nghĩ "thằng này láo" có xu hướng vừa biện hộ cho cơn giận bốc
lên của cơ thể, vừa kéo dài nó ra. Cũng giống như thế, cơn giận trào lên cũng
có xu hướng biện hộ cho ý nghĩ ấy. Với thời gian, trải nghiệm này mờ nhạt
đi, nhưng nó được lưu lại một cách hiệu quả vào kí ức và trở thành "ý nghĩ".
Nó nằm đó đợi đến lúc được gọi ra lần tới khi gặp hoàn cảnh tương tự.

Cộng thêm với các cảm xúc và các phản xạ, Bohm còn đưa những vật tạo
tác [4] vào định nghĩa của tư duy. Hệ thống máy tính điện tử, các nhạc cụ, xe
hơi, nhà cao tầng - tất cả những cái đó là minh họa của tư duy dưới dạng cố
định, cụ thể của nó. Theo quan điểm của Bohm, tách rời một cách cơ bản ý
nghĩ với các sản phẩm của nó, thì chẳng khác nào bảo rằng một ai đó là đàn
ông hay đàn bà là một hiện tượng chẳng dính dáng gì với quá trình di truyền
vốn xác định giới tính từ ban đầu. Một sự tách rời như thế thực ra minh họa
cho chính cái rời rạc mà ta đang xét tới.
Cuối cùng, Bohm khẳng định rằng tư duy và tri thức về căn bản là những
hiện tượng có tính tập thể. Kinh nghiệm chung của chúng ta cho rằng chúng
ta có những ý nghĩ riêng tư đến từ "bản ngã" cá nhân của mình. Bohm gợi ý
rằng đây là sự nhạy cảm có tính kế thừa về mặt văn hóa vốn nhấn mạnh quá
đáng vai trò của các bộ phận biệt lập. Ông đảo ngược quan điểm ấy, bằng
cách nhận xét rằng "dòng chảy của ý nghĩa" giữa mọi người có tính cơ bản
hơn nhiều so với bất kì ý nghĩ cá nhân đặc thù nào. Như vậy cá nhân được
xem như một phong cách riêng [5] ―một "hỗn hợp riêng tư"ǁ của sự vận
động tập thể của các giá trị, các ý nghĩa và các ý đồ.
Định nghĩa lại của Bohm về tư duy xác đáng ở chỗ nó đề xuất rằng thân
thể, cảm xúc, tâm trí, phản xạ và vật tạo tác cần được hiểu như là một trường
nguyên vẹn của tư duy có tương tác thông tin. Tất cả những hợp phần ấy
thâm nhập lẫn nhau, đến một mức độ như Bohm nói: chúng ta buộc phải
xem xét "tư duy như một hệ thống" - cả cụ thể lẫn trừu tượng, cả chủ động
lẫn bị động, cả tập thể lẫn cá nhân.
Thế giới quan huyền thống của chúng ta, vì muốn duy trì một hình ảnh
đơn giản, có trật tự của nguyên nhân và hậu quả, đã không tính đến những
khía cạnh vi tế của hoạt động tư duy. Điều đó dẫn đến cái mà Bohm gọi là
"lỗi hệ thống" trong toàn bộ tư duy. Bohm nói, vấn đề ở đây là "tư duy
không biết nó đang làm một việc, và do vậy đấu tranh chống lại cái mà nó
đang làm". Chẳng hạn, được tâng bốc là một cảm nhận khoái trá thường tạo
ra một phản ứng dễ tiếp thu đối với kẻ đi tâng bốc. Nếu Jane không tâng bốc
John trong khi anh ta chờ đợi cô làm như vậy, hoặc cô lợi dụng anh một cách
khó chịu, trong John sẽ xuất hiện những cảm giác bực bội đối với một việc
gì đó Jane đã làm. Anh ta không thấy rằng mình đã tham dự vào việc dựng

lên cái phản xạ tạo ra không chỉ những cảm giác tốt, mà cả những cảm giác
xấu nữa. Tương tự, một quá trình không liên kết như thế cũng diễn ra ở cấp
độ nhà nước. Khi Hoa Kì gán cho một số nước Trung Đông cái đặc tính ma
quỷ xấu xa độc địa chỉ vì họ ngăn trở con đường để Hoa Kì với đến các mỏ
dầu, nó cũng không tính đến việc chính nó đóng vai trò trọng yếu trong một
nền kinh tế quốc tế dựa trên dầu mỏ khiến cho các nước có mỏ dầu tự nhiên
trở nên mạnh mẽ một cách bất thường. Trong trường hợp này sự đáp trả có
thể là chiến tranh.
Đặc tính chung của cả hai ví dụ trên đây là cảm giác bị chế ngự bởi một
đáp ứng độc lập: "mình phải cho cô nàng biết tay" hay "chúng ta phải cho
thấy sức mạnh thật sự nằm ở đâu". Theo quan điểm của Bohm, sức mạnh
thật sự nằm ở hoạt động của tư duy. Trong khi tính độc lập và sự lựa chọn
xuất hiện như là những thuộc tính cố hữu của các hành động của chúng ta,
thì thực ra chúng ta lại đang bị lôi kéo bởi những toan tính vốn tác động
nhanh hơn, và độc lập với lựa chọn có ý thức của chúng ta. Bohm xem cái
khuynh hướng phổ biến của tư duy luôn đấu tranh chống lại cái mà chính nó
tạo ra là thế lưỡng nan chính yếu của thời đại chúng ta. Hậu quả là, ngày nay
chúng ta phải nỗ lực không những để áp dụng tư duy, mà còn phải cố hiểu tư
duy thật sự là gì, để nắm được ý nghĩa của những hoạt động tức thời của nó
cả bên trong lẫn bên ngoài chúng ta.
Vậy thì có thể nào ý thức về hoạt động của tư duy mà không cần đến một
toan tính mới, tức là cái ý đồ muốn "cố định" tư duy không? Liệu chúng ta
có thể tạm hoãn lại cái thói quen của mình là cứ luôn luôn định nghĩa và giải
quyết các vấn đề, và chú tâm vào ý nghĩ như thể lần đầu tiên làm việc đó
không? Theo Bohm, những kiến thức mở như thế tạo nền tảng cho một khám
phá về cảm nhận bên trong (proprioceptionǁ. Cảm nhận bên trong (đúng ra là
tự-cảm nhận) là cái khiến chúng ta có thể đi, ngồi, ăn, hoặc vào bất kì một
hoạt động thường ngày nào mà không phải liên tục theo dõi những việc
chúng ta đang làm. Một hệ thống phản hồi tức khắc thông báo cho cơ thể,
cho phép nó hoạt động mà không bị ý thức kiểm soát. Nếu chúng ta muốn
gãi một vết muỗi đốt trên bụng chân của ta, thì chính cái cảm nhận bên trong
khiến chúng ta cào vết ngứa mà không (a) nhìn vào tay ta, (b) nhìn xuống
chân ta hoặc ―cǁ có ấn tượng nhầm là ai khác đang cào chân ta.

Tiến sĩ Bohm chỉ ra rằng trong khi cái tự cảm nhận của cơ thể đến một
cách tự nhiên thì chúng ta hình như lại không có cái tự cảm nhận trong tư
duy. Tuy nhiên nếu trí tuệ và vật chất thật ra là một thể liên tục, thì sẽ hợp
lí nếu ta khảo sát sự mở rộng của sự tự cảm nhận mang tính sinh lí thần
kinh ra đến các hoạt động vật chất vi tế hơn của tư duy. Bohm cho rằng sự
chính xác và tức khắc của sự tự cảm nhận của cơ thể bị ức chế khi ở cấp độ
tư duy, đó là vì sự tích lũy thô thiển các phản xạ, được nhân cách hóa trong
hình ảnh một người suy nghĩ - tức một thực thể bên trong dường như đang
nhìn ra thế giới bên ngoài cũng như khi nhìn vào trong, vào các cảm xúc, các
ý nghĩ, vân vân. Bohm nói, người suy nghĩ này là một sản phẩm của tư duy
hơn là một thực thể siêu hình, và chủ thể tư duy này kiên trì bảo tồn một số
biến thể của cấu trúc phản xạ của chính nó. Ở đây trạng thái tri thức mở này
là hết sức quan trọng đối với hiểu biết mới. Nếu cấu trúc phản xạ có thể chỉ
đơn giản được hướng chú ý đến, chứ không phải là bị tác động vào ―như
người suy nghĩ có xu hướng làm thếǁ thì cái sức đẩy vốn điều khiển các phản
xạ đã bị phát tán đi rồi. Theo dòng suy nghĩ, Bohm phác họa ra một loạt thí
nghiệm thực tế dẫn đến nhận thức được sự tác động lẫn nhau giữa lời nói và
cảm giác trong sự hình thành các phản xạ. Mối liên hệ này của tri thức mở và
những thí nghiệm cụ thể với cái động lực tư duy-cảm giác gợi ra sự khởi đầu
của sự cảm nhận của tư duy.
Sự tự cảm nhận như vậy gắn chặt với cái mà tiến sĩ Bohm gọi là "nhìn
thấu" [6]. Chúng ta thường gắn sự nhìn thấu này với hiện tượng "a-ha!" khi
chúng ta "bừng ngộ" ý nghĩa của một vấn đề hóc búa. Khái niệm của Bohm
về nhìn thấu bao gồm cả trường hợp đặc biệt ấy, nhưng mở rộng ra đến một
mức độ ứng dụng bao quát và có tính tạo sinh hơn. Ông coi nhìn thấu như là
một năng lượng tích cực, một mức độ vi tế của trí thông minh trong vũ trụ
bao la, thuộc một trật tự khác với trật tự thông thường mà chúng ta trải
nghiệm trong lĩnh vực tinh thần‗vật chất. Ông gợi ra rằng một sự nhìn thấu
như thế có khả năng tác động trực tiếp vào cấu trúc của bộ não, xua tan "màn
sương mù điện hóa" [7] do các phản xạ tích lũy tạo ra. Hoàn toàn khác với
cấu trúc trĩu nặng kí ức của "chủ thể tư duy" hoạt động trên tư duy, tính tự
cảm nhận cung cấp một môi trường vi tế thích hợp cho hoạt động của một sự
nhìn thấu như thế. Theo cách này, tri thức, sự tự cảm nhận và sự nhìn thấu

hoạt động cùng nhau với thế năng lập lại trật tự cho quá trình tư duy của
chúng ta và đem đến một mức độ liên kết phổ biến mà nếu chỉ thông qua
riêng tư duy thì không có được.
Trong khi tất cả các thí nghiệm này có thể được tiến hành bởi các cá
nhân, thì Bohm đã vạch ra một cách thức điều tra bổ sung thông qua quá
trình đối thoại nhóm. Ông đề nghi những cuộc họp như thế không có chương
trình nghị sự soạn sẵn, mà chỉ nhằm mục đích khảo sát tư duy. Và mặc dầu
lúc đầu một người trợ giúp có thể có ích, nhưng cuộc họp không cần có chủ
tọa điều khiển nên mọi người có thể nói trực tiếp với nhau. Trong một nhóm
từ hai mươi đến bốn mươi người, người ta dễ dàng tập trung nhằm nhìn rõ
bản chất mang tính phản xạ và có hệ thống của tư duy, gợi ra một dải rộng
các lời đáp từ những người tham gia. Sự tự nhận thức bản thân, các giả thiết
và các thành kiến có thể hiện ra, thường kèm theo các xúc cảm như thủ thế,
giận dữ, sợ hãi và nhiều thứ khác. Bohm nói, ưu điểm của cách tiếp cận như
thế nằm ở chỗ các nhóm có thể phát hiện ra dòng ý nghĩa đi qua giữa các
thành viên của nó. Ý nghĩa này có thể là nội dung của một số chủ đề đặc
biệt, nó cũng có thể là xung động gấp chạy qua nhóm như kết quả của sự
xung đột giữa hai hay nhiều thành viên. Cuộc đối thoại như thế tạo khả năng
cho mọi người có được một sự nhìn thấu nhằm nhìn thấu trực tiếp vào vận
động tập thể của tư duy hơn là vào biểu hiện của nó trong từng cá nhân riêng
biệt. Bohm gợi ra rằng tiềm năng của trí thông minh tập thể sẵn có trong các
nhóm như thế có thể dẫn tới một hình thức nghệ thuật mới và mang tính sáng
tạo, là cái có thể lôi cuốn số đông người và ảnh hưởng có lợi đến quỹ đạo
của nền văn minh chúng ta hiện nay.
Thông qua Tư duy như một hệ thống, Tiến sĩ Bohm nhấn mạnh rằng hình
mẫu tư duy mà ông đưa ra chỉ có tính chất đề xuất. Ông không chỉ từ chối
đưa ra bất kì loại tri thức nào về những vấn đề này, mà còn tuyên bố rằng
không thể có loại tri thức như thế. Tri thức như thế có thể là tư duy, song nó
chỉ có thể tạo ra những sự biểu hiện gần đúng. Tiến sĩ Bohm thường dẫn
chứng nhận xét của Alffred Korzybsky rằng bất kì đối tượng nào của tư duy
(đối với Bohm, trong đó có cả bản thân tư duy) vừa lớn hơn vừa khác cái mà
chúng ta nghĩ. Tuy vậy, khi trên một phạm vi rộng lớn chúng ta tin vào
những hình ảnh và những sự biểu hiện, thì một tấm bản đồ tương đối chính

xác về quá trình tư duy, dựa trên quan sát rõ ràng và suy luận hợp lí chắc
chắn là đáng mong đợi hơn một bản đồ không hoàn hảo. Chính là Tiến sĩ
Bohm có ý định để cho cuốn Tư duy như một hệ thống được tiếp cận như
một bản đồ gợi ý, cần được thử nghiệm với kinh nghiệm sống trực tiếp, và
cần được đo lường qua tính xác thực và hữu ích của nó toong việc giảm thiểu
xung đột và bất hạnh trên thế giới nói chung.
Lee Nichol Ojai, California Tháng Chín, 1993

LỜI CẢM TẠ

Từ năm 1986, hằng năm David Bohm đều đến Ojai, California để tiến
hành những cuộc hội thảo mà về sau được biết đến với tên gọi Hội thảo
David Bohm. Những cuộc hội thảo ấy do một nhóm người đứng ra tổ chức,
nhờ có họ mà quyển sách này, dựa trên cuộc hội thảo 1990, mới được viết ra.
David đánh giá cao tình thân hữu và sự giúp đỡ của họ, và tôi muốn thay mặt
ông cảm ơn họ. Đó là Michael Frederick, Booth Harris, David Moody, và
Joe Zorskie. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến Phildea Fleming và
James Brodsky, những người đã ghi lại, biên tập và cho in ra những bản thảo
này, để phân phát cho tất cả những người tham dự các cuộc hội thảo. Các vị
đã thường xuyên tiếp xúc qua điện thoại với David, đề cập đến mọi chi tiết
trong việc biên tập những cuốn băng ghi âm và tạo điều kiện để ông tiến
hành sửa chữa lần cuối.
Tôi cũng xin cảm ơn tất cả những người đã tham gia hội thảo, sau đó đã
trở thành bạn của chúng tôi, và tất cả những người quan tâm khác, không có
họ tất cả công việc này đã không thể đạt được thành tựu. Tôi xin cảm ơn Ban
Giám đốc và Hội đồng nhà trường Oak Grove ở Ojai, đã cho phép dùng Thư
viện nhà trường như một nơi lí tưởng để tổ chức các cuộc hội thảo.
Cuối cùng tôi muốn cảm ơn David Stonestreet ở Routledge đã thường
xuyên quan tâm đến công việc của David Bohm và đã dành cho tôi sự giúp
đỡ không mệt mỏi.
Sara Bohm

TỐI THỨ SÁU

David Bohm: Tại cuộc hội thảo này ta có đông người tham dự hơn những
lần hước, trong đó có nhiều người hôm nay mói đến lần đầu. Tôi sẽ cố gắng
không lặp lại quá nhiều, nhưng ta vẫn phải rà xét lại một vài vấn đề cũ, và hi
vọng sẽ có thêm một số tư liệu mới.
Những cuộc họp mặt như thế này nhằm đề cập đến vấn đề về tư duy và
việc nó đã và đang đóng vai trò gì trong thế giới này.
Xin nhắc qua một chút, tất cả chúng ta đều biết rằng thế giới hiện đang ở
trong tình cảnh khốn khó, mà về cơ bản nó cũng đã như thế từ lâu rồi; và nay
lại đang xảy ra nhiều cuộc khủng hoảng hên khắp thế giới. Có một thực tế là
chủ nghĩa dân tộc đang có mặt ở mọi nơi. Mọi người dường như có đủ thứ để
hằn thù, từ hằn thù tôn giáo đến hằn thù sắc tộc,, và v.v. Có cả cuộc khủng
hoảng về sinh thái, lúc tạm lắng, lúc rộ lên, và có cả cuộc khủng hoảng về
kinh tế đang liên tục phát triển. Con người hình như không thể ngồi lại với
nhau để đối phó với những vấn đề chung, như vấn đề về sinh thái và về kinh
tế. Mọi thứ đều phụ thuộc lẫn nhau; ấy thế m