học sách học bạn học thầy. Đêm ngày cần mẫn đủ đầy trí khôn

PHẦN I: CƠ HỌC
A KIẾN THỨC CƠ BẢN VÀ CÂU HỎI THỰC TẾ
CHUYỂN ĐỘNG CƠ HỌC
- Chuyển động và đứng yên có tính tương đối tuỳ thuộc vào vật được chọn làm mốc.
Người ta thường chọn những vật gắn với mặt đất làm vật mốc.
- Sự thay đổi vị trí của một vật theo thời gian so với vật khác (chọn làm mốc) gọi là
chuyển động cơ học. Ngược lại một vật được coi là đứng yên khi mà vị trí của nó
không thay đổi so với vật mốc. Ở đây chúng ta phải chú ý sự thay đổi vị trí so với vật
mốc chứ không phải là sự thay đổi khoảng cách so với vật mốc.
Ví dụ: Trong chuyển động tròn khoảng cách từ vật đến vật mốc ở tâm không đổi
nhưng vị trí của vật vẫn luôn thay đổi theo thời gian
Phân biệt chuyển động đứng im
Nhìn quanh vật đó mà tìm mốc so
Khoảng cách em chớ có đo
Quan tâm vị trí mới lo đứng, dời
Một vật chuyển động theo thời
Nếu mà vị trí nó dời khác đi
Một vật vẫn cứ đứng lì
Biết ngay vị trí khác gì lúc xưa
Câu 1: em hãy đọc câu chuyện sau đây và trả lời câu hỏi:
Năm 1935, trên chặng đường sắt nối giữa hai ga En-nhi-cốp và O-li-san-tra thuộc
nước Nga, anh lái tàu Booc-xép phát hiện từ xa một dãy các toa của đoàn tài phía
trước tuột móc nối, đang lăn ngược về phía mình do tuột dốc. Thậdt là khủng khiếp
nếu cả dãy toa kia băng băng xuống dốc lao thẳng vào đoàn tàu của anh.
Trong giây phút hiểm nguy đó, Booc-xép liền hãm tàu của mình lai rồi cho tàu chạy
lùi nhanh dần cho tới khi nhanh bằng các toa tầu đang tuột dốc. Nhờ vậy, anh đã
đón cả dãy toa kia áp sát vào tàu của mình một cách êm nhẹ, không hư hại gì. Em
hãy giải thích cơ sở khoa học của cách xử lí thông minh của người lái tàu
Cơ sở khoa học của cách xử lý thông minh của người lái tàu Boóc-xép là:
Boóc-xép hãm tàu mình lại, rồi cho tàu chạy lùi, nhanh dần rồi cho tới khi nhanh bằng
các toa tàu nên mặc dù các toa tàu tụt dốc rất nhanh nhưng so với tàu của Boóc-xép thì
các toa tàu gần như không chuyển động. Do đó, các toa tàu áp sát vào con tàu một
cách êm nhẹ, không bị hư hại gì.
Câu 2: Trong thời kỳ chiến tranh đế quốc, một phi công người Pháp gặp phải một
trường hợp kỳ lạ. Khi đang bay ở độ cao 2 km, anh nhận thấy ở gần ngay trước mặt
có một vật nhỏ đang chuyển động. Ngỡ là con côn trùng nào đó, anh đưa tay tóm
lấy, và xiết bao kinh ngạc khi thấy trong tay là... một viên đạn của quân Đức! Hãy
giải thích tại sao anh ta có thể dùng tay không tóm được viên đạn?

Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn (https://www.facebook.com/ruan.wennan)

Mới nghe, em có thể cho đó là hoang đường và khó tin lắm, vậy mà điều đó lại hoàn
toàn có thể xảy ra. Nguyên là vì một viên đạn không phải bao giờ cũng chuyển động
với vận tốc ban đầu của nó là từ 800-900m/giây. Sức cản không khí làm nó bay chậm
dần và đến khi hết khả năng hoạt động (tức là ở cuối đường đi) thì chỉ bay được 40
m/giây. Mà máy bay cũng bay với vận tốc ấy. Vậy có thể xảy ra trường hợp, viên đạn
và máy bay chuyển động cùng chiều và có vận tốc như nhau. Bấy giờ đối với anh phi
công thì viên đạn chỉ là đứng yên hoặc chuyển động chút ít. Lúc ấy phỏng có khó gì
mà không tóm được viên đạn bằng tay, nhất là tay lại đeo găng (vì viên đạn chuyển
động trong không khí đã bị nóng lên nhiều).
VẬN TỐC
- Độ lớn của vận tốc cho biết sự nhanh chậm của chuyển động được xác định bằng
quãng đường trong một đơn vị thời gian.
. CÔNG THỨC: v=s/t
=> s: quãng đường (km, m) ; t: thời gian (h, ph, s); v:
vận tốc (km/h, m/s).
- Đơn vị hợp pháp của vận tốc là m/s và km/h
- Trước khi so sánh vận tốc cần xem chúng đã cùng đơn vị chưa, nếu chưa thì phải đổi
cho chúng về cùng một đơn vị
Muốn biết chuyển động chậm nhanh
Muốn biết chuyển động chậm nhanh
Phải xem vận tốc ai dành phần hơn
Tưởng dễ nhưng chớ khinh nhờn
Trước khi so sánh đổi đơn vị kìa
CHUYỂN ĐỘNG ĐỀU – CHUYỂN ĐỘNG KHÔNG ĐỀU
- CĐ đều là CĐ mà vận tốc có độ lớn không thay đổi theo thời gian.
-Chuyển động không đều là CĐ mà vận tốc có độ lớn thay đổi theo thời gian
Muốn tính vận tốc trung bình
Quãng đường đi được trên mình thời gian
S s1 +s 2 +...+s n
t t1 +t 2 +...+t n

Vận tốc trung bình của chuyển động không đều: Công thức: Vtb = =

BIỂU DIỄN LỰC
Lực tác dụng lên vật có thể làm biến đổi chuyển động của vật đó hoặc làm nó
biến dạng.
Gọi lực là một vec tơ
Phương, chiều, độ lớn, F giờ đội tên
1. Lực là một đại lượng vectơ vì có 3 yếu tố: Phương - chiều - Độ lớn
2. Cách biểu diễn và kí hiệu vectơ lực:
a. Ta biểu diễn vectơ lực bằng một mũi tên có:
+ Gốc: điểm đặt của lực.
+ Phương chiều trùng với phương chiều của lực.
+ Độ dài của mũi tên biểu thị độ lớn của lực theo tỷ xích cho trước.
b. - Kí hiệu của vectơ lực là:
- Cường độ của lực kí hiệu là : F
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

1

Khi cho học sinh làm bài tập có thể ra câu hỏi:
Câu 4: Em hãy cho biết cơ thể em nặng khoảng bao nhiêu kg, từ đó hãy biểu diễn
cácvec tơ trọng lực tác dụng lên cơ thể em? (khi làm bài tập này các em học sinh có
thể sẽ để ý hơn đến cân nặng, sức khỏe của mình mà điều chỉnh thói quen ăn uống.
Những em quá gầy thì có thể ăn nhiều hơn, những em quá mập thì hạn chế, ăn
uống , tập thể dục một cách hợp lý)
SỰ CÂN BẰNG LỰC - QUÁN TÍNH
- Hai lực cân bằng là hai lực cùng đặt lên một vật, có cường độ bằng nhau, phương
nằm trên cùng một đường thẳng, chiều ngược nhau
Một vật chịu lực cân bằng
Nếu mà chuyển động: thẳng băng và đều
- Dưới tác dụng của các lực cân bằng, một vật đang đứng yên sẽ tiếp tục đứng yên;
đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động thẳng đều. Chuyển động này được gọi là
chuyển động theo quán tính.
-Khi có lực tác dụng, mọi vật không thể thay đổi vận tốc đột ngột được vì có quán
tính.
Câu 5: Tại sao khi nhảy xa và nhảy cao lại nên lấy đà?
Tại sao nhảy phải lấy đà?
Nhờ thêm quán tính cao xa hơn nhiều
Câu 6: Quan sát một vận động viên ném tạ xích ta thấy lúc đầu vận động viên
thườn quay dây xích rất nhanh để quả tạ chuyển động tròn quanh người, sau đó bất
ngờ buông tay thả dây xích cho nó chuyển động tự do. Động tác đó nhằm mục đích
gì? Hãy giải thích
Động tác quay tạ của vận động viên làm cho quả tạ chuyển động nhanh với vận tốc
lớn, khi thả dây xích do có quán tính lớn mà quả tạ có thể văng rất xa
Câu 7: Khi chất hàng lên xe tải, bao giờ người ta cũng cố gắng xếp cho thật chặt;
nếu hàng ít, thì phải chằng buột thật chắc. Tại sao vậy?
Xe tải thường chạy với vận tốc không nhỏ, hàng chất trên xe, dù nặng, dù nhẹ, đều có
quán tính. Xe đang chuyển động đều với vận tốc v, mọi thứ trên xe đều có cùng vận
tốc v ấy, nếu xe giảm tốc, đặt biệt là khi giảm tốc đột ngột, quán tính sẽ làm cho hàng
hóa bị ném về phía trước, va vào Cabin, có thể gây tai nạn hoặc làm hỏng xe, vỡ, hỏng
hàng hóa. Ngoài ra , đường dù tốt đến mấy, giảm sóc của xe có tốt đến đâu, thì khi xe
chạy, hàng hóa nhiều lúc cũng bị sóc lên, sóc xuống (cũng do quán tính) và có thể bị
hỏng, vỡ. Vì vậy, bao giờ chất hàng cũng phải lèn chặt, cả các hàng trong từng hòm
cũng vậy. Nếu số hòn hàng ít, thì phải dùng dây chằng cho chắc vào thùng xe
Câu 8: Em đang đứng trong một xe buýt Ninh Bình- Me- Nho Quan. Khi xe đang
chạy đều , em cảm thấy vẫn đứng vững một cách bình thường, không cần vịn vào
đâu cả. Nhưng lúc xe giảm tốc để tạt vào chỗ đỗ, em cảm thấy như có một lực vô
hình đẩy vào em, khiến em phải tìm ngay chỗ vịn tay mới khỏi ngã. Hỏi:
-Lực đẩy em hướng về đầu xe hay cuối xe?
- Nguyên nhân gây ra lực đấy là gì?
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

2

Em đứng trong xe buýt cũng ở trong tình trạng giống như hòm hàng trong xe tải (câu
trên).Khi xe đang chạy êm ru đều, với vận tốc v, em cũng có vận tốc v, nên không cảm
thấy xe đang chạy hoặc bạn đang chuyển động. Nhưng khi xe giảm tốc để chuẩn bị
dừng, do quán tính, bạn vận giữa nguyên vận tốc v, nên bị văng về phía đầu xe, tựa
như bị ai đó đẩy cho tiến về phía trước. Vậy nguyên nhân gây ra lực đẩy ấy vẫn chỉ là
quán tính của bạn. Còn khi xe chuyển bánh và tăng tốc thì trái lại quán tính sẽ khiến
cho bạn bị đẩy lùi về phía cuối xe. Vì xe buýt phải luôn luôn dừng, đỗ cho khách lên
xuống, nên trong xe buýt người ta phải treo nhiều cái vòng, để hành khách níu vào cho
khỏi ngã
Câu 9: Luật giao thông đường bộ của mọi nước đều bắt buộc mọi người ngồi trong
ô tô phải thắt dây an toàn, dù xe đang chạy trong thành phố hay trên xa lộ. Dây đó
có tác dụng bảo vệ như thế nào?
Trên đường lúc nào cũng tấp nập xe cộ, nên rất dễ xảy ra nhiều tình huống khó lường,
nhẹ là chuyện dừng xe đột ngột, nặng thì va quệt, thậm chí va chạm với xe khác cũng
phóng nhanh như xe mình...Gặp trường hợp ấy, dẫu cho người lái xe kịp dừng xe, hoặc
giảm tốc độ rồi chuyển hướng xe chạy , tránh được tai nạn, thì quán tính của mọi
người trong xe cũng ném họ về phía trước, và họ rất dễ bị va đầu vào các phần cứng
của xe, nếu không vỡ đầu, cũng chấn thương sọ não. Để tránh tai nạn không đáng có
ấy người đi xe ô tô cần dùng dây an toàn, để buộc chặt mình vào ghế ngồi. Như vậy,
dẫu ô tô có gặp tai nạn, đổ nghiêng sang bên, thậm chí lộn hẳn một vài vòng, người
ngồi trong xe vẫn có nhiều hi vọng thoát khỏi tử vong, tuy có thể bị thương. Từ đây
các em học sinh cũng chú ý khuyên bố mẹ đi xe ô tô nên thắt dây bảo hiểm và không
nên đi xe quá nhanh đề phòng tai nạn đáng tiếc xảy ra.
Ngồi xe nhớ thắt an toàn
Phòng khi phanh gấp thân toan lộn nhào
Câu 10: Tại sao khi nhảy từ trên cao xuống, chân ta phải gập lại?
Khi nhảy từ cao xuống, bàn chân chạm đất nên dừng lại trong khi đó do quán tính
phần thân trên chưa kịp dừng lại vẫn tiếp tục chuyển động xuống dưới nên ta phải gập
chân để tránh chân bị gãy, đau.
Nhảy xuống ta phải gập chân
Là do quán tính phần thân chưa ngừng
Bàn chân chạm đất đã dừng
Nếu mà chẳng gập không chừng gẫy xương
Câu 11: Lúc chạy để tránh con chó đuổi bắt, con cáo thường thoát thân bằng cách
bất thình lình rẽ ngoặt sang hướng khác, đúng vào lúc con chó định ngoạm cắn nó.
Tại sao làm như vậy chó lại khó bắt được cáo?
- Khi cáo bất thình lình thay đổi hướng chạy, con chó sẽ không thể chạy được theo
cáo, vì theo quán tính, chó còn phải chạy hướng cũ thêm một lúc nữa.
Câu 12: Tại sao một người đang chạy, đột nhiên muốn đi quanh một cái cột hay
một thân cây, phải lấy một tay ôm lấy cột hay thân cây?
- Để thay đổi hướng chuyển động nhất thiết phải tác động thêm một lực nào đó.
Tác động giữa tay người và thân cây tạo ra lực này.
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

3

Câu 13: Tại sao diễn viên xiếc ngồi trên yên ngựa đang phi nhanh, nhảy lên cao,
khi rơi xuống lại vẫn đúng vào yên ngựa?
- Diễn viên xiếc khi rời khỏi mình ngựa, vẫn tiếp tục chuyển động theo quán tính với
vận tốc ban đầu, vì vậy mà vẫn rơi đúng vào yên ngựa.
Câu 14: Khi bị trượt chân hay bị vấp ngã, người ta ngã như thế nào?
- Khi một người bị vấp thì hai chân dừng bước nhưng thân người vẫn tiếp tục chuyển
động, vì thế người đó bị ngã dập mặt xuống. Còn khi bị trượt chân, thường bao giờ
cũng ngã ngửa.
Câu 15: Tại sao khi nhổ cỏ dại không nên dứt quá đột ngột, kể cả khi rễ cỏ bám
trong đất không được chắc?
- Khi nhổ cỏ quá đột ngột thì rễ cỏ chưa kịp chuyển động thân đã bị đứt. Rễ vẫn nằm
trong đất, cỏ dại sẽ nhanh chóng mọc lại.
Câu 16: Khi tàu đi vào các vùng biển nhiệt đới ở Ấn Độ Dương và Đại Tây Dương,
các thuỷ thủ thường thấy có những con cá bay trên mặt biển để trốn tránh cá dữ.
Thoạt đầu, chúng lấy đà, rồi quẫy mạnh đuôi, vọt lên khỏi mặt nước và bay một
quãng dài đến 150 m. Bay như thế cá thường bị rơi vào boong tàu. Tại sao chúng
lại không đổi được hướng bay?
- Sự bay của cá được ổn định là nhờ vẫy đuôi. Vây này không thể đổi được hướng bay
do đó cá bay chỉ nhờ quán tính.
Câu 17:Một số cây họ đậu đã lợi dụng quán tính để phát tán như thế nào?
- Quả đậu khi chín đã nhanh chóng tách ra và nở theo đường cong. Đồng thời, theo
quán tính, hạt trong quả văng ra mọi phía theo đường tiếp tuyến.
LỰC MA SÁT
Câu 18: Vì sao nói việc phát minh ra ổ bi có ý nghĩa quan trọng đến sự phát triển
của khoa học và công nghệ?
Ổ bi có tác dụng giảm lực ma sát giữa trục quay với ổ đõ trong các chi tiết máy. Việc
sử dụng ổ bi đã thay thế ma sát trượt bằng ma sát lăn của các viên bi làm cho các máy
móc hoạt động dễ dàng góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành động lực hoc, cơ
khí, chế tạo máy..chính vì vậy phát minh ra ổ bi có ý nghĩa quan trọng đến sự phát
triển của khoa học và công nghệ
Câu 19: Ở các mỏ than, than khai thác trong hầm lò được xúc đầy lên xe goòng,
mỗi xe chừng một tấn than. Sau đó, hai, ba công nhân khỏe mạnh đẩy cho xe lăn
bánh trên đường ray. Khi xe đã chạy rồi, chỉ cần một nữ công nhân , thậm chí có
khi chỉ một thiếu niên đấy tiếp đi xa hàng mấy trăm mét tới chỗ gom tham. Hãy giải
thích tại sao, lúc đầu cần nhiều người khỏe, rồi sau, lại chỉ cần một người yếu?
Xe goòng chở than có bánh bằng thép, lăn trên đường ray cũng bằng thép, trục bánh xe
có ổ bi rất trơn, mặt đường ray lại phẳng, nhẵn nên ma sát chống lại chuyển động của
xe rất nhỏ. Một người yếu hoặc một thiếu niên cũng có thể tạo được một lực đủ để
thắng lực ma sát ấy, giúp xe đang chuyển động có thể tiếp tục chuyển động thẳng đều.
Nhưng xe chất đầy than có khối lượng lớn, tức sức ì lớn, nên xe đang đứng yên, muốn
đẩy cho nó chuyển động, tức là muốn làm cho nó thay đổi vận tốc cần một lực lớn hơn
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

4

rất nhiều. Vì vậy ban đầu cần hai, ba người khỏe mới đủ sức đẩy được cho xe chạy.
Nhưng khi xe chạy rồi, chỉ cần một lực nhỏ, đủ thắng lực ma sát là được.
Câu 20: Một em học sinh dùng tay không mở một nắp chai nhưng không được. Nếu
có một sợi dây cao su em hãy trình bày cách giúp em học sinh mở nắp chai đó? Giải
thích cách làm?
Dùng sợi dây cao su quấn quanh nắp chai để tăng ma sát giúp dễ mở hơn
Câu 21: Những lông mọc trên bề mặt thân giun đất có ý nghĩa gì đối với sự di
chuyển của nó?
Ở động vật, rất phổ biến những bộ phận mà nhờ chúng lúc đang chuyển động theo một
hướng, ma sát sẽ nhỏ và khi chuyển động theo hướng ngược lại, ma sát lại lớn.
Lớp lông của con giun đất giúp nó di chuyển về phía trước dễ dàng, và giữ chặt không
cho thân chuyển động ngược lại, nhờ đó giun bò được. Lúc thân kéo dài ra, phần đầu
chuyển dịch lên phía trước, còn phần đuôi vẫn giữ nguyên tại chỗ. Khi thân co ngắn
lại, phần đầu được giữ nguyên, còn phần đuôi được kéo lại gần đầu.
Câu 22: Trong lúc bơi nhanh có một số cá ép vây sát vào mình để nhằm mục đích
gì? Tại sao khó cầm được con cá còn sống trong tay?
- Cá ép vây sát vào mình để giảm bớt lực cản chuyển động. Khó cầm được cá còn sống
trên tay bởi sự ma sát của cá trên tay nhỏ, do đó cá dễ tuột khỏi tay.
Câu 23: Giẫm lên hạt đậu Hà Lan khô người ta có thể bị trượt ngã. Tại sao?
- Ma sát tạo điều kiện cho sự chuyển dịch của con người. Hạt đậu khô, giống như hòn
bi, làm giảm sự ma sát giữa chân người và điểm tựa.
Câu 24: Về mùa thu, đôi khi người ta treo một tấm biển: "Cẩn thận! Có lá rụng" ở
chỗ có đường xe điện chạy bên các vườn cây và công viên. Ý nghĩa của việc báo
trước này là thế nào?
- Những chiếc lá khô rụng xuống đường ray làm giảm ma sát, vì vậy khi đã hãm
phanh, toa xe điện có thể còn trôi một đoạn đường dài nữa.
Tích hợp bảo vệ môi trường: Trong quá trình lưu thông của các phương tiện giao
thông đường bộ, ma sát giữa bánh xe và mặt đường giữa bộ phận cơ với nhau, ma sát
giữa phanh xe và vành bánh xe làm phát sinh các bụi cao su, bụi khí và kim loại. Các
bụi khí này gây ra tác hại to lớn đối với môi trường, ảnh hưởng đến sự hô háp của cơ
thể người, sự sống của sinh vật và sự quanh hợp của cây xanh.
Nếu đường nhiều bùn đất, xe đi trên đường có thể bị trượt dễ gây tai nạn, đặc biệt khi
trời mưa và lốp xe bị mòn.
Để giảm thiểu các tác hại này cần giảm số phương tiện lưu thông trên đường và cấm
các phương tiện đã cũ nát, không đảm bảo chất lượng. Các phương tiện tham gia giao
thông cần đảm bảo các tiêu chuẩn về khí thải và an toàn đối với môi trường. Cần
thường xuyên kiểm tra chất lượng xe và vệ sinh mặt đường sạch sẽ
ÁP SUẤT
-Áp lực là lực ép có phương vuông góc với mặt bị ép.
-Áp suất là độ lớn của áp lực trên một đơn vị diện tích bị ép.
Công thức: p=F/s
F: Áp lực (N) S: diện tích bị ép (m2) p: áp suất (N/ m2hoặc Pa)
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

5

Trong đời sống và kĩ thuật vấn đề tăng hoặc giảm áp suất có ý nghĩa rất quan trọng.
Tùy vào từng trường hợp người ta cần phải tìm cách tăng hoặc giảm áp suất một cách
hợp lý. Chẳng hạn, với những vật quá nặng đặt trên mặt đất người ta phải làm chân đế
to để giảm áp suất, tránh sự lún xuống của chúng. Nhưng khi làm các vật dụng như
dao, xẻng xúc đất, kim, đinh... người ta lại làm chúng mỏng, sắc, hoặc đầu kim, đầu
đinh nhọn để tăng áp suất, phục vụ tốt cho những nhu cầu sử dụng của con người.
Các cách làm tăng áp suất:
Các cách làm giảm áp suất:
- Giữ nguyên S, tăng F
- Giữ nguyên S, giảm F
- Giữ nguyên F, giảm S
- Giữ nguyên F, tăng S
- Vừa tăng F, vừa giảm S
- Vừa giảm F, vừa tăng S
Câu 25: Tại sao máy kéo nặng nề ( hoặc xe tăng) lại chạy bình thường trên nền đất
mềm trong khi đó ôtô nhẹ hơn nhiều lại bị lún bánh và sa lầy trên chính quãng
đường này?
Vì máy kéo (xe tăng) có bánh xích rộng nên diện tích tiếp xúc với mặt đất lớn, chính vì
vậy áp suất do máy kéo (xe tăng) tác dụng lên mặt đất nhỏ hơn so với áp suất do ô tô
tác dụng lên mặt đất (diện tích tiếp xúc của các bánh xe ô tô với mặt đất rất nhỏ nên áp
suất tác dụng lên mặt đất tương đối lớn)
Tại sao máy kéo nặng nề
Chạy trên nền đất chẳng hề lún sâu
Nhờ rộng bánh xích chứ đâu (diện tích bị ép lớn)
Áp lực giảm xuống trên đầu mét vuông (áp suất giảm)
Câu 26: Tại sao loài nai Anxet có thể chạy dễ dàng trên những cánh đồng lầy lội
mà những động vật lớn khác thì sa lầy?
- Loài nai Anxet ở Đông Âu có một đôi móng ở mỗi chân, giữa hai móng có một cái
màng. Lúc nai chạy thì đôi móng này tự tách, tấm màng ở chân căng ra, áp lực của
thân con vật được phân bố trên bề mặt tựa lớn và nai không bị thụt lầy.
Câu 27: Tại sao đường ray tàu đều phải đặt trên các thanh tà-vẹt nằm ngang?
Để tăng diện tích bị ép, giảm áp suất tác dụng lên mặt đất, tránh làm lún đất nguy hiểm
cho tàu.
Đường sắt thật lắm thanh ngang
Giảm bớt áp lực ray mang trên mình
Câu 28: Ai cũng biết nằm trên đệm mút lại thấy êm ái dễ chịu hơn là nằm trên phản
bằng gỗ? Hãy giải thích tại sao?
Áp lực trong hai trường hợp đều bằng nhau (bằng trọng lượng của người) tuy nhiên do
đệm mút có khả năng biến dạng theo hình dạng phần cơ thể tiếp xúc với nó nên diện
tích tiếp xúc trong trường hợp nằm trên đệm mút lớn hơn so với nằm trên giường
(phản gỗ) dẫn đến áp suất do người tác dụng lên đệm mút nhỏ hơn áp suất tác dụng lên
phản gỗ vì vậy nằm trên đệm mút thấy êm ái dễ chịu hơn.
Đệm mút có thể biến hình
Theo phần tiếp xúc thân mình nằm trên
Diện tích bị ép tăng lên
Áp suất giảm bớt, thấy êm hơn giường
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

6

Câu 29: Tại sao nằm võng thấy tương đối êm, mặc dù võng làm bằng những dây
khá xù xì?
- Dưới sức nặng cơ thể, cái võng bị trũng xuống, nhờ trọng lượng được trải đều trên
một bề mặt lớn mà mỗi đơn vị diện tích của võng chỉ chịu có một trọng lượng nhỏ, nên
nằm võng thấy khá êm.
Câu 30: Tại sao kim, khoan dùi đục đột thường được làm nhọn đầu?
Kim khoan dùi đục nhọn đầu
Giúp tăng áp suất đâm sâu dễ dàng
(giảm diện tích tiếp xúc nên tăng áp suất)
Câu 31: Những người thợ nề xây dựng nhà cửa, khi cần phải đi trên mái tôn, mái
ngói họ thường bò (cả tay lẫn chân). Đi như vậy có tác dụng gì? Hãy giải thích?
Đi như vậy có hai tác dụng chính. Thứ nhất là tránh bị ngã. Thứ hai là tăng diện tích bị
ép lên mái, nhằm giảm áp suất để không bị vỡ ngói hoặc móp méo tôn.
Thợ nề bò cả tay chân
Áp lực giảm xuống trên phần mái tôn
Câu 32: Một xe ô tô chở hàng bị sa lầy trên một đoạn đường đất mềm? Trong
trường hợp này phải tìm cách tăng hay giảm áp suất lên mặt đường. Trình bày ba
cách giúp xe giảm áp suất để vượt qua đoạn đường trên?
Trường hợp này phải giảm áp suất
Ba cách giúp xe giảm áp suất để vượt qua quãng đường trên là:
- Giữ nguyên S, giảm F bằng cách dỡ bớt hàng xuống
- Giữ nguyên F, tăng S bằng cách kê những tấm ván dưới bánh xe
- Vừa giảm F, vừa tăng S bằng cách vừa dỡ bớt hàng xuống đồng thời kê những tấm
ván dưới bánh xe. (Với S là diện tích bị ép, F là áp lực)
Tích hợp bảo vệ môi trường: Áp suất do các vụ nổ gây ra có thể làm nứt, đổ vỡ các
công trình xây dựng và ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và sức khỏe con người.
Việc sử dụng chất nổ trong khai thác đá sẽ tạo ra các khí thải độc hại ảnh hưởng đến
môi trường sinh thái ngoài ra còn gây ra các vụ sập, sạt lở đá ảnh hưởng đến tính mạng
công nhân. Do đó những người thợ khai thác đá cần được đảm bảo những điều kiện an
toàn lao động ( khẩu trang, mũ cách âm, cách li các khu vực mất an toàn…)
ÁP SUẤT CHẤT LỎNG -BÌNH THÔNG NHAU- MÁY NÉN THỦY LỰC
Áp suất chất lỏng đặt lên
Đáy , thành, mọi vật ở bên trong bình
Chất lỏng không chỉ tác dụng áp suất lên đáy bình mà lên cả thành bình và mọi vật
trong lòng chất lỏng.
Sâu dưới mặt thoáng càng nhiều
Áp suất càng lớn là điều hiển nhiên
p = h.d – Với p: áp suất ở đáy cột chất lỏng (N/m2 , Pa); d: Trọng lượng riêng của
chất lỏng (N/m3); h: chiều cao cột chất lỏng (m). Từ công thức trên ta thấy là càng
xuống sâu thì áp suất chất lỏng càng lớn. Do đó, một người càng lặn xuống sâu càng
cảm thấy tức ngực khó chịu. Chính vì vậy những người thợ lặn khi lặn xuống biển cần
mặc một bộ quần áo lặn đặc biệt chịu được áp suất lớn.
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

7

Trong bình thông nhau chứa cùng một chất lỏng đứng yên, các mặt thoáng của chất
lỏng ở các nhánh khác nhau đều ở cùng một độ cao.
Trong đời sống và đặc biệt trong kĩ thuật, những đặc điểm của áp suất chất lỏng gây ra
do trọng lực được áp dụng rất nhiều. Chẳng hạn những người thợ lặn , họ phải trang bị
rất cẩn thận về áp quần lặn, chúng phải chịu được áp lực lớn, áp suất cao khi lặn sâu.
Những kiến trúc sư khi thiết kế những bể nước trên cao, họ phải tính toán rất kĩ về kết
cấu của đáy và thành bể, để nó có thể chịu được áp suất lớn do trọng lượng nước chứa
trong bể gây ra
Trong đời sống, người ta ứng dụng quy tắc bình thông nhua để chế tạo những chiếc
bình tưới nước, ấm đun nước, bình trà...sao cho chúng có thể chứa lượng nước nhiều
nhất
Trong kĩ thuật, người ta cũng lợi dụng quy tắc bình thông nhau để thiết kế mạng ống
nước sinh hoạt, do mực chất lỏng trong bình kín (không quan sát được bên trong) hoặc
dùng nguyên tắc bình thông nhua để xác định vị trí những điểm có cùng độ cao
Câu 33: Vì sao khi làm bể cá bằng kính, người ta thường làm bể có đáy rộng và
thành thấp mà không làm bể có đáy hẹp và thành cao?
Làm bể cá có đáy rộng và thành thấp có tác dụng làm cho mực nước chứa trong bể
thấp và gây ra áp suất lên đáy bể không lớn lắm, như thế bể sẽ khó bị vỡ do áp lực lớn.
Làm bể đáy hẹp thành cao
Áp suất lên đáy chịu sao được mà
Đáy rộng thành thấp mới là
Áp lực lên đáy chia ra rất nhiều
Câu 34:Tại sao ống máng dẫn nước mưa từ mái nhà xuống bể bao giờ cũng ở cao
hơn miệng bể 10 đến 20 cm, chứ không cắm sâu vào bể?
Khi trời mưa to và nước đã vào đầy bể, mà nước từ mái nhà vẫn tiếp tục qua máng đổ
xuống, thì nước sẽ tràn qua miệng bể xuống sân. Nhưng miệng bể thường không lớn,
lượng nước tràn nhỏ hơn lượng nước đổ xuống, sẽ làm cho máng đầy nước và bể sẽ
chịu áp suất bằng trọng lượng của cột nước trong máng, và có thể bị vỡ. Các cụ ta xưa
kia đã có kinh nghiệm ấy, nên bao giờ cũng để máng nước “cụt” lơ lửng cách mặt bể
10 đến 20 cm, để cột nước tóe ra, không tạo được áp suất cho nước trong bể và thành
bể
Câu 35: Hãy tự thiết kế một thiết bị đơn giản có thể quan sát được mực nước trong
bể đặt ở trên cao mà không cần leo lên để nhìn?
Thiết bị bao gồm phần A được làm bằng vật liệu không trong suốt (bể nước), phần B
được làm bằng vật liệu trong suốt có thể là một ống nhựa. Nguyên tắc của thiết bị là
ứng dụng nguyên tắc của bình thông nhau. Phần A và phần B là hai nhánh của bình
thông nhau, mực chất lỏng của hai nhánh này luôn bằng nhau, quan sát mực chất lỏng
ở nhánh B (nhờ ống trong suốt) ta biết mực chất lỏng của bình A.
Câu 36: Em hãy giải thích hoạt động của đài phun nước
Hoạt động của đài phun nước dựa trên nguyên tắc bình thông nhau. Nếu độ chênh lệch
giữa mực nước và vòi phun càng lớn thì nước phun càng mạnh

Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

8

Câu 37: Những người thợ nề khi xây tường thường dùng một ống nhỏ, dài bên
trong chứa đầy nước. Hãy tìm hiểu và cho biết ống này có tác dụng gì? Nó hoạt
động dựa trên nguyên tắc vật lý nào?
Óng có tác dụng cân bằng, đánh dấu độ cao giữa hai điểm. Ống hoạt động theo nguyên
tắc bình thông nhau: Khi nước trong ống ổn định, mực nước hai đầu của ống luôn
cùng độ cao
Câu 38: Em hãy cho biết ý nghĩa của máy nén thủy lực (máy ép chất lỏng)
Trong máy ép chất lỏng,pittông lớn có diện tích S lớn hơn diện tích s của pittông nhỏ
bao nhiêu lần thì lực nâng F có độ lớn hơn lực tác dụng f lên pittông nhỏ bấy nhiêu
lần. nghĩa là chỉ cần tạo ra áp lực nhỏ lên pittông nhỏ thì có thể tạo ra áp lực lớn trên
pittông lớn, nếu S>s nhiều lần
Ví dụ: S/s=100, tạo áp lực 10N trên pittông nhỏ thì pittông lớn có lực 1000N để đội
vật nặng 1000 kg lên.
Ở đây giáo viên cũng có thể hướng dẫn các em chế tạo một máy nén thủy lực đơn giản
bằng hai pitttông (ống tiêm bỏ kim) và một đoạn ống nối (dây truyền). Những dụng cụ
này có thể mua dễ dàng ở các hiệu thuốc. Hoặc hướng dẫn học sinh chế tạo các máy
xúc sử dụng máy nén thủy lực bằng những dụng cụ dễ kiếm theo mô hình sau

Một số ứng dụng của máy nén thủy lực: nâng vật nặng, ép nén chất lỏng vào buồng
đốt, buồng làm mát động cơ máy bay. Theo nguyên lý của máy nén thủy lực người ta
còn chế tạo ra các máy nén có sức nén hang vạn tấn .. được ứng dụng rất hiệu quả
trong sản xuất và đời sống
Câu 39: Chân con nhện không có các sợi cơ, tuy thế nhện không những chạy
nhanh mà còn nhảy được. Điều đó có thể giải thích như thế nào?
- Người ta đã xác định là các chi của nhện có tác dụng giống như bộ phận truyền
chuyển động dùng sức nước, mà máu đóng vai trò chất lỏng.
Tích hợp bảo vệ môi trường: Sử dụng chất nổ để đánh cá sẽ gây ra một áp suất rất
lớn, áp suất này truyền theo mọi phương gây ra tác động của áp suất rất lớn lên các
sinh vật khác sống trong đó. Dưới tác dụng của áp suất này hầu hết các sinh vật bị
chết. Việc đánh bắt cá bằng chất nổ gây ra tác dụng hủy diệt sinh vật, ô nhiễm môi
trường sinh thái. Do đó cần tuyên truyền để ngư dân không sử dụng chất nổ để đánh
bắt cá và cần có các biện pháp để ngăn chặn các hành vi đánh bắt cá này.
ÁP SUẤT KHÍ QUYỂN
Áp suất khí quyển đặt lên
Mọi phương, mọi vật ở trên địa cầu (Trái Đất)
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

9

- Trái đất và mọi vật trên Trái đất đều chịu tác dụng của áp suất khí quyển theo mọi
phương. Càng lên cao không khí càng loãng, do đó áp suất khí quyển càng giảm
Vì sao khi lên cao thì con người thường có cảm giác chóng mặt, ù tai?
Lên cao đột ngột ù tai
Áp suất khí quyển khác sai ít nhiều
Nhai kẹo, giải pháp mỹ miều
Cân bằng áp suất là điều nên theo
Càng lên cao thì không khí càng loãng, nên áp suất khí quyển càng giảm. Chính vì vậy
khi con người lên cao, ở trong cơ thể có mang theo sẵn một lượng không khí ở sát mặt
đất tạo ra áp suất khí quyển tác dụng lên cơ thể người từ bên trong, áp suất khí quyển
này lớn hơn áp suất khí quyển tác dụng lên cơ thể người ở phía bên ngoài. (khi lên
cao) nên áp suất khí quyển bên trong và bên ngoài không cân bằng nhau làm cho con
người có cảm giác chóng mặt ù tai. Để khắc phục hiện tượng này khi đột ngột lên cao
hay xuống thấp (Máy bay cất cánh hay chuẩn bị hạ cánh....) người ta thường nhai
kẹo để giúp không khí lưu thông làm cho áp suất khí quyển bên trong và bên ngoài
cân bằng nhau giúp con người hạn chế chóng mặt, ù tai.
Lúc cất cánh và trước khi hạ cánh, người phục vụ trên máy bay phân phát cho
hành khách kẹo để nhằm mục đích gì?
- Áp suất khí quyển phụ thuộc vào độ cao so với mặt biển. Lúc độ cao có sự thay đổi
đột ngột: trong quá trình bay lên của máy bay, áp suất khí quyển nhanh chóng giảm
xuống và màng nhĩ bị ép ra ngoài; khi máy bay hạ cánh, áp suất khí quyển tăng lên và
màng nhĩ bị đẩy vào trong. Sự thay đổi nhanh chóng về áp suất gây đau đầu. Như đã
biết, lúc nuốt, tai giữa thông với khoang miệng qua ống Ơxtasơ. Ngậm kẹo làm tăng sự
tiết nước bọt và miệng phải nuốt luôn, nhờ đó mà áp suất trong tai giữa nhanh chóng
cân bằng với áp suất khí quyển. Do đó sự đau tức trong tai giảm bớt.
Các pháo thủ lúc bắn phải há mồm để làm gì?
- Để cho áp suất phía trong màng nhĩ cân bằng với bên ngoài.
Tại sao trên núi cao không thể luộc chín trứng theo cách thông thường?
Càng cao khí loãng càng nhiều
Áp suất giảm xuống là điều hiển nhiên
Nhiệt sôi của nước thấp liền
Cố chi luộc trứng cho phiền thêm ra
Càng lên cao thì không khí càng loãng do đó áp suất khí quyển giảm, dẫn đến nhiệt độ
sôi của nước giảm (không còn làm 1000C nữa) mà trứng chỉ chín được khi nước sôi ở
1000C
Hãy giải thích tại sao, khi nhúng kim tiêm vào trong ống thuốc, rồi rút dần pittông của xơ ranh, thuốc lại vào đầy xơ ranh?
Khi rút pit tông lên , ta tạo ra chân không trong xơ ranh, và áp suất khí quyển tác dụng
vào thuốc đã đẩy thuốc vào xơ ranh để lấp đầy chỗ trống đó. Sau khi thuốc đã hết, nếu
tiếp tục rút pit-tông, thì đến lượt không khí trong ống thuốc bị hút vào
Vì sao nắp ấm pha trà hoặc bình đựng nước thường có một lỗ hở nhỏ?
Ths Trần Minh Tú sưu tầm và biên soạn-(https://www.facebook.com/ruan.wennan)

10

Nắp ấm pha trà thường có một lỗ hở nhỏ để ta có thể rót nước dễ dàng
Giải thích: vì có lỗ hở nhỏ trên nắp nên không khí trong ấm thông với khí quyển, áp
suất không khí trong ấm cộng với áp suất nước trong ấm(khi rót) sẽ lớn hơn áp suất
khí quyển vì vậy nước từ trong ấm sẽ chảy ra dễ dàng hơn
Vì sao các nhà du hành vũ trụ khi ra ngoài khoảng không vũ trụ phải mặc một bộ
quần áo đặc biệt?
Trong cơ thể con người và trong cả máu của con người đều có không khí. Áp suất của
không khí bên trong con người bằng áp suất khí quyển. Thông thường con người sống
trong sự cân bằng giữa áp suất bên trong và bên ngoài cơ thể. Khi nhà du hành vũ trụ
từ trong tàu bước ra khoảng không vũ trụ, áp suất từ bên ngoài tác dụng lên cơ thể là...