Một số dạng bài tập về CTVH:
Để cảm thụ một bài thơ, đoan thơ, bài văn hay câu văn cần trả lời các câu hỏi sau:
1. Tên bài? Tên tác giả? ( Nhìn vào đề bài viết lại)
2. Nghệ thuật gì? - ( so sánh, nhân hoá, ẩn dụ, điệp từ, điệp ngữ, hình ảnh đối lập,…),
3. Nội dung bài là gì?
4. Em thích hình ảnh câu thơ nào? vì sao?
5. Em cảm nhận được gì qua bài đọc?( bài học rút ra)
Ví dụ:
Cảm thụ đoạn thơ cuối trong bài Thăm nhà Bác của Tố Hữu.
Có những bài thơ đọc một lần rồi ta vội lãng quên, có những bài thơ đọc một lần rồi ta nhớ
mãi. Bài thơ: “ Thăm nhà Bác” của tác giả “ Tố Hữu” là một bài thơ hay như thế. Tác giả sử
dụng hình ảnh so sánh “dòng sông chảy nặng phù sa” để làm nổi bật tình cảm của Bác luôn dạt dào,
bền bỉ và giàu ý nghĩa. Em rất thích hình ảnh này vì nó thể hiện rất rõ tấm lòng nhân hậu của Bác.
Qua đó, em càng thêm kính yêu Bác và tự nhắc mình phải chăm ngoan, học giỏi, xứng đáng là cháu
Bác Hồ kính yêu.
KHI KHÔNG XÁC ĐỊNH ĐƯỢC NGHỆ THUẬT BÀI ĐỌC THÌ VIẾT CHUNG CHUNG:

Có những bài thơ đọc một lần rồi ta vội lãng quên , có những bài thơ đọc một lần rồi ta nhớ
mãi. Bài thơ: A” của tác giả “ B” là một bài thơ hay như thế. Bằng biện pháp nghệ thuật tu từ, bằng
những từ ngữ gợi tả, gợi cảm, tác giả đã cho thấy (đã vẽ lên một bức tranh thật đẹp) về làng quê
( về thiên nhiên/ tình mẹ con/ tình yêu thiên nhiên/ tình cảm gia đình/ tình yêu quê hương đất
nước/tình yêu thương con người,…. ). Thông qua hình ảnh đó, em càng thấy thêm yêu, ( tự hào)
về quê hương đất nước ( về mẹ, về anh em, về truyền thống yêu nước…) . Em hứa sẽ chăm
ngoan, học giỏi để mai này xây dựng quê hương đất nước ngày càng giàu đẹp hơn( để mẹ vui lòng,
để viết tiếp trang sử hào hùng của dân tộc). Cảm ơn nhà thơ đã gieo vào lòng em những vần thơ
( lời văn,…) hay đến thế!
Ví dụ:
Cảm thụ đoạn thơ cuối trong bài Thăm nhà Bác của Tố Hữu.
Có những bài thơ đọc một lần rồi ta vội lãng quên, có những bài thơ đọc một lần rồi ta nhớ
mãi. Bài thơ: “ Thăm nhà Bác” của tác giả “ Tố Hữu” là một bài thơ hay như thế. Bằng biện pháp
nghệ thuật tu từ, bằng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm, tác giả đã cho thấy tình yêu thương con người
của Bác như dòng sông chảy mãi.,…. Thông qua hình ảnh đó, em càng thấy thêm yêu quý Bác.
Em hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi xứng đáng cháu Bác Hồ kính yêu. Cảm ơn nhà thơ đã gieo vào
lòng em những vần thơ hay đến thế!
Trong bài thơ “Con cò”, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:
Con dù lớn vẫn là con của mẹ,
Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.
*Đáp án tham khảo:
Tình Mẫu tử - Tình mẹ con, xưa nay vẫn được coi là thứ tình cảm thiêng liêng nhất. “Con dù
lớn vẫn là con của mẹ / Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con.” Chỉ bằng 2 câu thơ ngắn (gói gọn trong
16 tiếng), nhà thơ Chế Lan Viên đã giúp ta hiểu rõ hơn sự cao cả của tình mẹ. Vâng, con dù đã lớn,
đã trưởng thành nhưng con mãi mãi “vẫn là con của mẹ”. Tình thương yêu của mẹ dành cho con
vẫn luôn tràn đầy, không bao giờ vơi cạn. Và dù có “đi hết đời” (sống trọn cả cuộc đời) thì tình
1

thương của mẹ với con vẫn còn sống mãi, “vẫn theo con” để quan tâm, lo lắng, giúp đỡ con, dẫn
đường chỉ lối và tiếp cho con thêm sức mạnh, giúp con chống chọi và vượt qua mọi thử thách của
cuộc đời. Thế mới biết, tình mẹ bao la như biển Thái Bình...Thế mới biết, tình mẹ dành cho con
thật là to lớn, thật là vĩ đại. Có thể nói, đó là một tình yêu thương mãnh liệt, vô bờ bến, một tình
yêu thương bất tử, trường tồn mãi mãi cùng thời gian.
Câu thơ sau có những hình ảnh nào đối lập nhau? Sự đối lập đó gợi cho người đọc cảm nhận
được điều gì?
Mồ hôi xuống, cây mọc lên
Ăn no, đánh thắng, dân yên, nước giàu.
(Thanh Tịnh)
*Đáp án tham khảo:
Câu thơ có những hình ảnh đối lập nhau là: “Mồ hôi xuống” > < “ Cây mọc lên”.
` Sự đối lập đó gợi cho người đọc cảm nhận rõ nét hơn những thành quả lao động do sức lực của
con người tạo ra, giúp người đọc càng thấy rõ hơn ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn do lao động
mang lại: Nhờ có lao động, con người mới có lương thực để “ ăn no”, có sức lực để “đánh thắng”,
để cho “dân yên”, từ đó đất nước mới giàu mạnh.
3. Chỉ rõ từng điệp ngữ (từ ngữ được lặp lại) trong đoạn văn dưới đây và cho biết tác dụng của nó
(nhằm nhấn mạnh ý gì hoặc gợi cảm xúc gì cho người đọc?)
Thoắt cái, lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu. Thoắt cái, trắng long lanh một cơn
mưa tuyết trên những cành đào, lê, mận. Thoắt cái, gió xuân hây hẩy nồng nàn với những
bông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý.
(Nguyễn Phan Hách)
*Đáp án tham khảo:
Bằng cách sử dụng điệp ngữ “Thoắt cái...”, tác giả đã giúp người đọc cảm nhận được sự thay
đổi bất ngờ của cảnh vật. Qua sự thay đổi bất ngờ đó, không gian cũng thoắt ẩn, thoắt hiện, thời
gian cũng vì thế mà thoắt đến, thoắt đi... Sự thay đổi đó còn gợi cho người đọc những cảm giác đột
ngột, ngỡ ngàng và vỡ oà theo từng khoảnh khắc thay đổi của nhịp thu
Trong bài thơ: “Vàm Cỏ Đông”, nhà thơ Hoài Vũ có viết:
Đây con sông như dòng sữa mẹ
Nước về xanh ruộng lúa, vườn cây
Và ăm ắp như lòng người mẹ
Chở tình thơng trang trải đêm ngày.
Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận được vẻ đẹp đáng quý của dòng sông quê hương như thế nào?
*Đáp án tham khảo:
Xưa nay, dòng sông luôn gắn bó mật thiết với mỗi đồng quê. Sông đưa nước về đồng, nó làm
“xanh ruộng lúa, vườn cây”. Nhờ có dòng sông mà bãi lúa, nương dâu tràn đầy sức sống. Vì vậy,
dòng sông được ví như “dòng sữa mẹ” nuôi dưỡng các con khôn lớn. Cũng như tấm lòng người mẹ
tràn đầy yêu thương, dòng sông lúc nào cũng “ăm ắp” đầy nước, ngày đêm sẻ chia tình tình yêu
thương (dòng nước mát lành) cho những cánh đồng. Tình yêu cao cả và vẻ đẹp ấm áp tình người đó
càng làm cho ta thêm yêu quý và gắn bó với dòng sông quê hương.
Trong bài thơ “Tiếng ru”, nhà thơ Tố Hữu có viết:
Một ngôi sao chẳng sáng đêm

Một thân lúa chín chẳng lên mùa vàng
Một người đâu phải nhân gian?
Sống chăng một đốm lửa tàn mà thôi !
Từ cách diễn đạt giàu hình ảnh trong đượn thơ trên, em hiểu được nhà thơ muốn nói với chúng ta
điều gì?
*Đáp án tham khảo:
Ở đoạn thơ trên, tác giả đã sử dụng cách diễn đạt mang tính chất tương phản giữa các hình
ảnh: Một “ngôi sao” với một màn đêm (một ngôi sao thì chỉ có ánh sáng yếu ớt, không làm sáng
được cả màn đêm); “Một thân lúa chín” với “mùa vàng” (một bông lúa thì thật nhỏ bé, không thể
làm nên cả một vụ mùa bội thu); “Một người” với cả “nhân gian” (một người lẻ loi thì không thể
tạo nên cả cõi đời, nơi cả loài người sinh sống, vì vậy, nếu có tồn tại thì cũng chỉ như một đốm lửa
nhỏ nhoi sắp tàn lụi). Qua cách diễn đạt giàu hình ảnh trên, tác giả muốn gửi gắm tới người đọc
một triết lí sâu sắc: Con người chỉ thực sự trở nên hữu ích khi biết sống trong mối quan hệ gắn bó
đoàn kết với tập thể, với cộng đồng. Nếu sống mà tách rời khỏi tập thể, cộng đồng, chỉ nghĩ đến
riêng mình và sống cho riêng mình thì cuộc sống đó trở nên vô vị, chẳng có ý nghĩa gì cả.
BÓNG MÂY
Hôm nay trời nắng như nung
Mẹ em đi cấy phơi lưng cả ngày Ước gì em hoá đám mây
Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm
(Thanh Hào)
Đọc bài thơ trên, em thấy được những nét gì đẹp đẽ vè tình cảm của người con đối với mẹ?
*Đáp án tham khảo:
Qua bài thơ “Bóng mây”, tác giả Thanh Hào đã khắc hoạ hình ảnh một người mẹ thật lam lũ,
thật vất vả. Mẹ phải “phơi lưng” đi cấy cả ngày dưới bầu trời “nắng như nung” (cái nắng nóng như
có lửa nung). Thấu hiểu được nỗi vất vả của mẹ, người con thầm ước mình hoá thành mây để suốt
ngày che mát cho mẹ. Quả thật, một bóng mây xuất hiện giữa một bầu trời nắng nóng vô cùng có
giá trị với một người mẹ đang phải phơi nắng để làm việc ngoài đồng. Điều ước nhỏ nhoi mà thật là
ý nghĩa, thật là cảm động. Nó thể hiện một tình yêu thương vừa sâu sắc lại vừa cụ thể, vừa thiết
thực của người con đối với mẹ.
Kết thúc bài “Tre Việt Nam”, nhà thơ Nguyễn Duy viết:
Mai sau, Mai sau, Mai sau,
Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh.
Em hãy cho biết, những câu thơ trên nhằm khẳng định điều gì? Cách diễn đạt của nhà thơ có gì độc
đáo, góp phần khẳng định điều đó?
*Đáp án tham khảo:
Những câu thơ trong phần kết của bài “Tre Việt Nam” nhằm khẳng định một màu xanh vĩnh
cửu của tre Việt Nam, qua đó khẳng định sức sống bất diệt của con người Việt Nam, truyền thống
cao đẹp của dân tộc Việt Nam. Bằng cách thay đổi cách ngắt nhịp và ngắt dòng (Mai sau/ Mai sau/
Mai sau/), với biện pháp sử dụng điệp ngữ “Mai sau”, tác giả đã khiến cho người đọc có cảm giác
như thời gian và không gian được mở ra vô tận, khiến cho ý thơ âm vang, bay bổng và đem đến cho
người đọc những liên tưởng phong phú. Với việc sử dụng từ “xanh” 3 lần trong dòng thơ với những
sự kết hợp khác nhau (xanh tre, xanh màu, tre xanh), tác giả đã tạo ra những nét nghĩa đa dạng,
3

phong phú và khẳng định sự trường tồn của màu sắc, của sức sống của tre cũng như của dân tộc
Việt Nam.
Cảm thụ bài Sắc màu em yêu – Phạm Đình Ân
Bài thơ Sắc màu em yêu của nhà thơ Phạm Đình Ân đã thể hiện tình yêu tha thiết của bạn
nhỏ đối với những sắc màu quen thuộc trong cuộc sống. Mỗi màu sắc đều gắn với những sự vật gần
gũi như màu đỏ của lá cờ, màu xanh của đồng lúa, màu vàng của nắng… làm cho bức tranh cuộc
sống trở nên tươi đẹp. Em thích nhất cách tác giả lặp lại từ “em yêu” vì thể hiện tình cảm chân
thành, trong sáng. Qua bài thơ, em càng thêm yêu thiên nhiên, quê hương và biết trân trọng những
điều bình dị xung quanh.
Cảm thụ cả bài Thăm nhà Bác
Bài thơ Thăm nhà Bác của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu đã để lại trong em nhiều xúc động sâu
sắc. Bài thơ khắc họa hình ảnh ngôi nhà đơn sơ của Bác Hồ với những cảnh vật quen thuộc như
vườn cây, ao cá, gợi lên cuộc sống giản dị mà thanh cao của Người. Tác giả sử dụng những hình
ảnh gần gũi, giàu ý nghĩa để làm nổi bật tình yêu thương bao la của Bác dành cho nhân dân. Em
đặc biệt ấn tượng với hình ảnh so sánh “dòng sông chảy nặng phù sa” vì gợi lên tình cảm dạt dào,
bền bỉ và sâu nặng. Qua bài thơ, em càng thêm kính yêu Bác Hồ và tự nhắc mình phải chăm ngoan,
học giỏi để xứng đáng với tình yêu thương của Người.
Cảm thụ bài Bay trên mái nhà của mẹ
Bài thơ Bay trên mái nhà của mẹ của nhà thơ Anh Ngọc đã vẽ nên hình ảnh cánh diều bay
cao trên bầu trời quê hương thật đẹp và yên bình. Tác giả sử dụng những hình ảnh giản dị, gần gũi
để thể hiện ước mơ trong sáng của tuổi thơ gắn với tình yêu tha thiết dành cho mẹ. Em đặc biệt
thích hình ảnh cánh diều “bay trên mái nhà” vì gợi lên cảm giác êm đềm, thân thuộc và đầy yêu
thương. Qua bài thơ, em càng thêm yêu gia đình và biết trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ hồn
nhiên, đẹp đẽ.
Cảm thụ bài Hè vui
Bài thơ Hè vui của nhà thơ Nguyên Hà đã mang đến cho em một bức tranh mùa hè thật rộn
ràng, tươi sáng và đầy sức sống. Tác giả đã khéo léo sử dụng những hình ảnh quen thuộc như tiếng
ve ngân vang trong vòm lá, ánh nắng vàng rực rỡ trải khắp không gian và những trò chơi vui nhộn
của trẻ em để làm nổi bật không khí náo nhiệt của ngày hè. Những hình ảnh ấy không chỉ gợi tả
một mùa hè sinh động mà còn gợi lên bao kỉ niệm đẹp của tuổi thơ. Em đặc biệt thích âm thanh
tiếng ve vì nó như gọi về những ngày hè vui tươi, khiến lòng em cảm thấy náo nức, háo hức. Qua
bài thơ, em cảm nhận sâu sắc niềm vui hồn nhiên, trong sáng của tuổi thơ và càng thêm yêu những
ngày hè đầy ắp tiếng cười và kỉ niệm.
Cảm thụ bài Ngôi nhà thiên nhiên
Bài thơ Ngôi nhà thiên nhiên của nhà thơ Bảo Ngọc đã giúp em hiểu rằng thiên nhiên chính
là ngôi nhà rộng lớn và thân thương của muôn loài. Tác giả sử dụng những hình ảnh gần gũi như
cây cối xanh tươi, bầu trời cao rộng, muông thú hiền hòa để vẽ nên một bức tranh thiên nhiên sống
động và ấm áp. Em đặc biệt thích cách gọi thiên nhiên là “ngôi nhà” vì gợi cảm giác che chở, gắn
bó và đầy ý nghĩa. Qua bài thơ, em cảm nhận được vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên và càng thêm yêu
quý, có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh.
Cảm thụ bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa
Bài văn Quang cảnh làng mạc ngày mùa của nhà văn Tô Hoài đã vẽ nên một bức tranh làng
quê thật đẹp và trù phú. Tác giả sử dụng nghệ thuật miêu tả tinh tế, chọn lọc những hình ảnh tiêu

biểu và từ ngữ giàu sức gợi. Nội dung bài văn làm nổi bật vẻ đẹp rực rỡ, no ấm của làng quê trong
mùa gặt. Em ấn tượng nhất với hình ảnh cánh đồng lúa chín vàng óng, trải dài như tấm thảm vì gợi
lên sự ấm no, sung túc. Qua bài văn, em càng thêm yêu quê hương và trân trọng công sức lao động
của người nông dân.

5