TÂY TIẾN


* TÂY TIẾN ĐOẠN 1
Nếu nói nền văn học Việt Nam là một bức tranh với đầy đủ các sắc màu thì Quang Dũng là một gam màu nổi bật với tài hoa phóng khoáng, hồn hậu, đầy lãng mạn. Chất lính luôn đong đầy trong từng tác phẩm của ông. Trong đó không thể không nói đến bài thơ “Tây Tiến” được sáng tác năm 1948 tại Phù Lưu Chanh trong tập thơ Mây đầu ô. Một tác phẩm tiêu biểu, đặc sắc, đã thể hiện rõ nét hình ảnh người lính Tây Tiến trong hoàn cảnh chiến đấu khắc nghiệt, gian khổ, chấp nhận hi sinh nhưng vẫn toát lên khí phách hiên ngang, kiên cường, bất khuất, bi tráng được thể hiện trong đoạn thơ sau:
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời!
Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.
Cảm nhận sâu sắc về bút pháp tài hoa của Quang Dũng ta đã thấy được bức tranh nền trời Tây Bắc. Nổi bật là thiên nhiên hùng vĩ, dữ dội, nhưng đặc biệt là sự khắc nghiệt đã làm cho bước đường hành quân người lính Tây Tiến gặp nhiều gian khổ nhưng vẫn đậm chất lí tưởng, yêu nước, tinh thần đấu tranh đậm chất bi tráng. Nỗi nhớ đã trở thành cảm xúc chủ đạo trong lòng Quang Dũng, bao dồn nén đã bật ra bằng 2 câu thơ:
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi”.
Nỗi nhớ về Tây Tiến là âm hưởng, kí ức hoài niệm trầm buồn, sâu lắng. Tất cả được bắt đầu từ cách nói “xa rồi” kết hợp với nghệ thuật nhân hóa như nỗi lòng tâm sự của nhà thơ gợi bao cảm xúc lưu luyến, bâng khuâng trước dòng sông Mã với những năm kháng chiến hào hùng. “Tây Tiến” được dùng cách viết hoa để gọi tên trong lòng mình bằng niềm cảm phục, tự hào người lính kháng chiến thời chống Pháp tiếp tục được tái hiện qua ngòi bút của Quang Dũng. Vận dụng cách gieo vần ơi có lẽ người đọc sẽ cảm nhận được bao nổi nhớ “chơi vơi”, là những cảm xúc dạt dào kỉ niệm đang từng bước hiện hữu. Thiên nhiên Tây Bắc là cơ sở đầu tiên tạo nên bức chân dung người lính Tây Tiến trong kháng chiến. Điệp từ “nhớ” càng sâu đậm, hồi ức một thời kháng chiến khắc nghiệt, hùng vĩ, gian khổ, mất mát, hy sinh, đầy niềm tự hào và tinh thần lạc quan, đậm chất lính.
Hoài niệm từng bước được lật ra như một trang sách, hình ảnh bước đường hành quân của người lính Tây Tiến là cảm xúc đầu tiên giữa núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội, hoang sơ, thơ mộng trữ tình, đầy bút pháp lãng mạn theo mạch cảm xúc:
“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời”.
Ấn tượng sâu đậm về núi rừng hùng vĩ, dữ dội của miền Tây là các địa danh gợi lên vẻ đẹp khí phách người lính Tây Tiến “Sài Khao, Mường Lát”. Hai địa danh nhà thơ đã sử dụng hai bút pháp hiện thực và lãng mạn để nói về vùng đất khắc nghiệt với hình ảnh sương dày và đêm hơi. Kết hợp với nhịp thơ 4/3 là dụ ý để biểu tượng cho con đường hành quân đầy gian khổ. Tác giả bắt đầu từ “lấp” và kết thúc từ “mỏi”, liên kết với hình ảnh lãng mạn “hoa về”. Con đường hành quân dù gian khổ nhưng lí tưởng lòng yêu nước đã xua tan tất cả chỉ còn lại tiến lên để bảo vệ đường biên giới Việt – Lào. Con đường hành quân tác giả đã sử dụng từ láy kết hợp tượng hình “khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút”. Không gian hiểm trở, heo hút, hoang vắng, rợn ngợp, mù mịt, cheo leo tạo nên một con đường đầy khó khăn, bí ẩn của núi cao, vực sâu. Nỗi nhớ của Quang Dũng như để chứng tỏ thiên nhiên đang thách thức sức chiến đấu của người lính Tây Tiến. Vẻ đẹp người lính với nghệ thuật nhân hóa “súng ngửi trời”, hình ảnh đưa đến cảm nhận súng đã chạm đến trời xanh như để làm rõ vẻ tinh nghịch, lãng mạn pha chút hóm hĩnh đậm chất lính. Mục tiêu của Quang Dũng là ca ngợi để nâng lên vẻ đẹp, tầm kì vĩ của người lính.
Chất bi tráng đã làm nên