Phòng GD - ĐT Thuận Thành
Thiết kế giáo án môn toán
theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học
Ngành giáo dục Thuận Thành là một đơn vị triển khai khá sớm việc đổi mới PPDH và đã có những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhìn chung giáo viên đã có những đổi mới về nhận thức, nắm được những đặc trưng của PPDH mới, bước đầu tích luỹ được một số kinh nghiệm. Tuy nhiên vẫn còn không ít giáo viên lúng túng trong khâu soạn giáo án, cách tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh, giải quyết các tình huống nảy sinh trong quá trình lên lớp, nhất là các giáo viên năng lực hạn chế và giáo viên mới ra trường.
Qua thực tế chỉ đạo và dự giờ thăm lớp, chúng tôi đưa ra một số ý kiến về cách thiết kế một giáo án và tổ chức các hoạt động nhận thức của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả giờ lên lớp.
A- những vấn đề chung
I- kết cấu của một giáo án :
Tuỳ theo đặc trưng của từng loại bài khác nhau, lớp học khác nhau để thiết kế giáo án cho phù hợp. Nhìn chung một giáo án tốt theo tinh thần đổi mới phải là giáo án hướng tới HS, lấy HS làm trung tâm . Học sinh với vai trò chủ động phải được làm việc nhiều hơn (làm việc trực tiếp với các bài toán, các tình huống có vấn đề, với các dụng cụ học tập như thước đo góc, com pa...), được nghĩ nhiều hơn (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, tư duy rút ra kết luận), được nói nhiều hơn (trao đổi với bạn, với thầy, phát biểu nhận thức của mình về nội dung bài học)... Giáo viên với vai trò chủ đạo phải là người tổ chức hướng dẫn, điều khiển các hoạt động, là người cung cấp thông tin, là trọng tài trong các buổi thảo luận ... để hướng tới mục tiêu bài học đề ra.
Qua thực tế chỉ đạo và dạy học trên lớp, theo sự chỉ đạo của Phòng GD&ĐT Thuận Thành. chúng tôi đưa ra một mô hình giáo án gồm những phần cứng như sau:
I- Mục tiêu bài học.
II- Chuẩn bị tài liệu, đồ dùng.
III- Tiến hành bài mới:
- Tổ chức sơ bộ lớp học, vào bài, thiết kế các hoạt động dạy và học, thông thường phần này được chia thành các cột như sau:
t,
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
Nội dung ghi bảng


Hoạt động 1:..............
(Có thể là kiểm tra bài cũ, giới thiệu bài mới)
Các hoạt động của học sinh
Các nội dung cần ghi bảng và học sinh phải ghi


Hoạt động 2:..............
Các hoạt động của học sinh
Các nội dung cần ghi bảng và học sinh phải ghi


.....
......
......


Hoạt động : Luyện tập.
Các hoạt động của học sinh
Các nội dung cần ghi bảng và học sinh phải ghi


Hoạt động : Củng cố - HDVN.
Các hoạt động của học sinh
Các nội dung cần ghi bảng và học sinh phải ghi

 * Lưu ý: ( có thể tách riêng phần luyện tập, củng cố và hướng dẫn về nhà thành các phần riêng như sau).
IV- Luyện tập - Củng cố.
- Luyện tập bài nào, câu nào, làm như thế nào.
- Giáo viên chú ý luyện tập theo mục tiêu bài học, đặc biệt là phần trọng tâm bài học, luyện tập từ dễ đến khó ( Các bài tập áp dụng ngay lý thuyết, sau đó đến các bài cần tư duy lôgich kiến thức cũ và mới).
V- Hướng dẫn bài tập về nhà.
- Về nhà học phần nào, làm bài nào, câu nào (giáo viên hướng dẫn học sinh làm các bài khó, hoặc bài liên quan đến kiến thức trọng tâm ).
II- yêu cầu chi tiết của từng phần:
Yêu cầu chung của việc thiết kế một giáo án là:
- Xác định rõ được mục tiêu của bài học, kiến thức trọng tâm của bài.
- Xác định rõ con đường hình thành kiến thức, lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp. Chú ý phương pháp dạy học “ Đặt - Giải quyết vấn đề”, phương pháp chia nhóm, khi thiết kế giáo án cần thể hiện rõ: (Tình huống đưa ra phải là tình huống có vấn đề, đề xuất cách giải quyết vấn đề đó, kết luận vấn đề đưa ra và làm nảy sinh tình huống có vấn đề mới ví như việc chuyển ý trong nội dung bài học).
- Tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh như suy diễn, đo đạc, cắt gấp từ đó đoán nhận, tiếp nhận kiến thức, thể hiện, tái hiện , củng cố kiến thức...
- Xác định các hình thức hoạt động đối với học sinh ( hoạt động tập thể, hoạt động độc lập, chia nhóm...).
- Xác định các đơn vị kiến thức học sinh phải tự học, tự tìm hiểu và tự mình rút ra kiến thức.
- Chi tiết yêu cầu của từng phần như sau:
Mục tiêu bài học:
Cần xác định rõ mục tiêu về kiến thức, rèn luyện kĩ năng; , thái độ, mục tiêu bồi dưỡng năng lực nhận thức, phẩm chất tư duy, vận dụng kĩ năng vào thực tiễn. Cũng có thể xác định mục tiêu chung cho cả lớp và mục tiêu riêng cho một số nhóm học sinh đặc biệt ( HSG, HSY).
Tóm lại ngoài mục tiêu bài học mà SGK và SGV đã xác định, GV cần điều chỉnh sao cho mục tiêu bài học phải cụ thể, sát với yêu cầu của chương trình, phù hợp với trình độ học sinh, với hoàn cảnh và điều kiện dạy học của từng địa phương, giúp GV định hướng tốt cho bài giảng.
2- Chuẩn bị tài liệu, đồ dùng, phương tiện dạy học:
Để chuẩn bị tốt một giờ dạy, giáo viên cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu, đồ dùng, phương tiện dạy học có liên quan đến bài học. Đây là yêu cầu bắt buộc và GV cần phải có ý thức chuẩn bị thường xuyên, biết làm thêm những DDDH chưa có hoặc thấy cần thiết( bảng phụ, phiếu học tập...), hướng dẫn học sinh sử dụng thành thạo các dụng cụ để vẽ hình, đo đạc...
Tiến trình bài mới:
Về các khâu bước của quá trình lên lớp, ở đây chúng ta chỉ coi là tương đối, tuyệt nhiên không áp đặt một cách máy móc. Thí dụ như khâu ổn định tổ chức lớp và kiểm tra không nhất thiết chỉ làm vào đầu giờ mà trong thực tế phải tiến hành trong suốt cả tiết dạy.
Như trên đã trình bày, tuỳ theo từng bài, từng lớp học và bản lĩnh sư phạm của từng GV mà thiết kế giáo án cho phù hợp về nội dung cũng như cách trình bày. Song cần thống nhất một số vấn đề chung sau đây:
a) Tổ chức sơ bộ lớp học:
b) Giới thiệu bài mới:
c) Thiết kế các hoạt động của thầy và trò:
Giáo viên dựa vào nội dung của bài mới trong SGK, tham khảo SGV và các tài liệu khác để thiết kế các hoạt động của thày và trò, mỗi hoạt động tương ứng với một nội dung của bài, song không nên qúa phụ thuộc vào SGK, tài liệu mà cần chủ động sáng tạo chuyển hoá thành cách làm riêng của mình cho phù hợp với từng đối tượng học sinh cụ thể.
Mỗi một hoạt động, mỗi một nội dung khi thiết kế cần chú ý các vấn đề sau:
- Xác định kiến thức trọng tâm cần đạt được. Xác định các kĩ năng cần hình thành, cần rèn luyện cho học sinh. Có thể có những phần học sinh phải tự học.
- Xác định các vấn đề cần giải quyết, xây dựng hệ thống các câu hỏi phù hợp, dự kiến các phương án giải quyết một vấn đề, dự kiến các tình huống và cách xử lí. Dự kiến các kết luận cho từng phần và các câu chuyển từ ý này sang ý kiến nhằm gây hứng thú cho học sinh. Dự kiến thời gian cho từng hoạt động.
- Chuẩn bị các phiếu học tập nếu thấy cần thiết, các đê bài, các câu hỏi để kiểm tra đánh giá. . Dự kiến các hình thức học tập, các phương pháp dạy học phù hợp. Dự kiến cách trình bày: Kẻ cột, nội dung ghi trong giáo án, phần ghi trên bảng... cho cụ thể rõ ràng.
*Lưu ý: áp dụng phương pháp dạy học nào thì cần tuân thủ qui trình và tập hợp các kĩ thuật tương ứng của phương pháp dạy học đó ( dạy học nhóm phải giao việc cho các nhóm làm việc, dạy học nêu ván đề phải nêu được tình huống có vấn đề cho học sinh....).
Luyện tập - Củng cố:
Giáo viên cần xác định đúng những kiến thức và kĩ năng cần luyện tập, củng cố theo mục tiêu bài học đề ra. Chú trọng mục tiêu bồi dưỡng năng lực nhận thức, tư duy, năng lực tự học và rèn luyện các kĩ năng học tập, kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, khả năng ứng dụng linh hoạt từ kiến thức bài học để giải quyết một vấn đề trong thực tiễn.
- Luyện tập, củng cố phải đảm bảo đủ các yêu cầu: từ thấp tới cao, từ dễ đến khó, đảm bảo tính đa dạng hệ thống và tuân theo qui trình: Xác định rõ nhiệm vụ - Hướng dẫn gợi ý phương hướng, định hướng chung để giải quyết nhiệm vụ - Làm mẫu- Tổ chức luyện tập (xây dựng nhiều hình thức luyện tập khác nhau).
Hướng dẫn HS học ở nhà:
Giáo viên cần giành thời gian cần thiết để hướng dẫn học sinh học ở nhà theo hướng: Giao nhiệm vụ cho học sinh (làm bài tập cũ, đọc và chuẩn bị bài mới ... nên có bài tập dễ và khó, yêu cầu từ đơn giản đến phức tạp), hướng dẫn gợi ý các vấn đề khó, hướng dẫn phương pháp tự học.
III- tổ chức, điều khiển các hoạt động nhận thức của học sinh trong giờ học:
Trong thực tế, tổ chức dạy học theo giáo án đã thiết kế thành công đến mức độ nào là phụ thuộc vào kinh nghiệm và năng lực sư phạm của từng giáo viên. Nhìn chung, trong giờ dạy GV cần phải quan tâm tới sự tương tác giữa ba yếu tố: Hoạt động của thầy (chủ đạo), hoạt động của trò (chủ động) và môi trường sư phạm (môi trường hướng tới người học).
1- Tổ chức sơ bộ lớp học:
Các vấn đề thông thường như chào hỏi, kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp học, việc chuẩn bị và tư thế ho