KIẾN THỨC CƠ BẢN PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI
TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 2000
(Có giảm tải theo chương trình chuẩn)

BÀI 1:
SỰ HÌNH THÀNH TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI
SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1945-1949)
I. Hội nghị Ianta (2-1945) và những thỏa thuận của ba cường quốc
1. Hoàn cảnh lịch sử
- Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc, nhiều vấn đề quan trọng và cấp bách đặt ra trước các cường quốc Đồng minh. Đó là:
+ Việc nhanh chóng đánh bại phát xít.
+ Tổ chức lại thế giới sau chiến tranh.
+ Phân chia thành quả chiến thắng giữa các nước thắng trận.
Từ ngày 4 đến ngày 11-2-1945, Hội nghị Ianta được triệu tập, với sự tham gia của nguyên thủ ba cường quốc: Mĩ (Ph. Rudơven), Anh (U. Sớcsin), Liên Xô (Xtalin).
2. Nội dung của hội nghị
- Hội nghị đã đi đến những quyết định quan trọng:
+ Tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và chủ nghĩa quân phiệt Nhật để nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
+ Thành lập tổ chức Liên hợp quốc để duy trì hòa bình, an ninh thế giới.
+ Thỏa thuận việc đóng quân, giải giáp quân đội phát xít, phân chia phạm vi ảnh hưởng của các cường quốc thắng trận ở châu Âu và châu Á.
- Ở châu Âu: Liên Xô chiếm đóng Đông Âu, Đông Đức, Đông Béclin; Mĩ, Anh, Pháp chiếm Tây Âu, Tây Đức, Tây Béclin.
- Ở châu Á:
+ Hội nghị chấp nhận những điều kiện để Liên Xô tham chiến ở châu Á: giữ nguyên trạng Mông Cổ, khôi phục quyền lợi của nước Nga đã mất trong chiến tranh Nga – Nhật 1904-1905 (bao gồm việc trả đảo miền Nam Xakhalin, 4 đảo thuộc quần đảo Curin).
+ Nhật Bản: Do quân đội Mĩ chiến đóng.
+ Bán đảo Triều Tiên: Mĩ chiếm đóng phía Nam, Liên Xô chiếm đóng phía Bắc.
+ Trung Quốc trở thành quốc gia thống nhất và dân chủ.
+ Các vùng còn lại ở châu Á: Đông Nam Á, Nam Á, Tây Á vẫn thuộc phạm vi ảnh hưởng của các nước phương Tây cũ.
+ Theo quyết định của Hội nghị Pốtxđam (ở Đức, từ ngày 17-7 đến ngày 2-8-1945), việc giải giáp quân đội Nhật ở Đông Dương được giao cho quân đội Anh vào phía Nam vĩ tuyến 16, quân Trung Hoa Dân quốc ở phía Bắc.
* Ý nghĩa:
- Những quyết định của Hội nghị Ianta đã trở thành khuôn khổ của trật tự thế giới mới, thường được gọi là “Trật tự hai cực Ianta”.
3. Mở rộng: So sánh trật tự hai cực Ianta và trật tự Vécxai – Oasinhtơn
a. Giống nhau
- Đều là kết quả của những cuộc chiến tranh thế giới đẫm máu trong lịch sử nhân loại.
- Đều do các cường quốc thắng trận thiết lập nên để phục vụ những lợi ích cao nhất của họ.
- Đều có các tổ chức quốc tế được thành lập để giám sát và duy trì trật tự thế giới (Hội quốc liên và Liên hợp quốc).
b. Khác nhau
Nội dung
Trật tự hai cực Ianta
Trật tự Vécxai – Oasinhtơn

Lực lượng tham gia chi phối trật tự
- Các nước tư bản (Mĩ, Anh) và Liên Xô xã hội chủ nghĩa.
- Các nước đế quốc.

Tính phân cực
- Phân thành hai cực đứng đầu mỗi cực là Liên Xô và Mĩ. Đây không chỉ đơn thuần là sự phân chia quyền lợi chiến tranh mà còn thể hiện sự đối lập về ý thức hệ.
- Không có sự phân cực rõ ràng. Đây thực chất là sự phân chia quyền lợi giữa các nước thắng trận trong Chiến tranh thế giới thư nhất trong khối tư bản chủ nghĩa.

Tính chất
- Mang tính ôn hòa, không trừng phạt các nước bại trận quá nặng nề ( mang tính bền vững cao hơn.
- Mang tính áp đặt, quá khắt khe so với Trật tự hai cực Ianta đối với các nước thắng bại, chà đạp quyền lợi của dân tộc nhược tiểu ( không bền vững.

II. Sự thành lập Liên hợp quốc
1. Sự thành lập
- Từ ngày 25-4 đến ngày 26-6-1945, đại biểu 50 nước họp tại Xan Phranxixcô (Mĩ) thông qua Hiến chương thành lập Liên hợp quốc.
- Ngày 24-10-1945, Hiến chương chính thức có hiệu lực (được coi là “Ngày Liên hiệp quốc”). Trụ sở đặt tại Niu Oóc (Mĩ).
2. Mục đích hoạt động
- Duy trì hòa bình và an ninh thế giới.
- Phát triển các mối quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc và tiến hành hợp