TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN

KHOA SƯ PHẠM

ĐỀ CƯƠNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN CHO HỌC SINH KỸ
NĂNG TƯ DUY TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 Ở
MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BUÔN MA
THUỘT

Sinh viên

: Trần Thị Khánh Dương
Siu Khơm

Chuyên ngành : Giáo dục Tiểu học
Khóa học

: 2020

Đắk Lăk, tháng 2 năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN

KHOA SƯ PHẠM

ĐỀ CƯƠNG KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN CHO HỌC SINH KỸ
NĂNG TƯ DUY TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 Ở
MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ BUÔN MA
THUỘT

Sinh viên

: Trần Thị Khánh Dương
Siu Khơm

Chuyên ngành : Giáo dục Tiểu học
GVHD: Đinh Thị Kiều Loan

Đắk Lăk, tháng 2 năm 2023

MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
1.1. Lí do chọn đề tài
Trước đây, dạy học được coi là một hoạt động "lấy giáo viên làm trung
tâm". Nói cách khác, dạy học là quá trình giáo viên truyền đạt kiến thức cho
học sinh. Học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động thông qua hoạt động
giảng dạy của giáo viên, giáo viên mong muốn học sinh hiểu được kiến thức
mình dạy và vận dụng được những kiến thức đã học. Trong quan niệm học tập
hiện đại ngày nay, dạy học không còn là hoạt động truyền thụ kiến thức một
chiều mà là hoạt động đa chiều, “lấy học sinh làm trung tâm”. Trong hoạt động
dạy học này, giáo viên đóng vai trò là người lập kế hoạch, tổ chức để học sinh
khám phá, tiếp thu tri thức mới, học sinh tự chịu trách nhiệm về việc học của
mình. Dưới sự hướng dẫn, khuyến khích của giáo viên, học sinh không chỉ tiếp
thu, hiểu sâu, ghi nhớ và vận dụng lâu kiến thức mà còn biết cách học tập, xử
lý và giải quyết vấn đề... Không những thế, các em còn có thể tự đánh giá, tự
điều chỉnh hoạt động học tập của mình, từ đó khơi dậy hứng thú học tập, hứng
thú học tập và ý thức học tập.
Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII khẳng định “Phải đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khác phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp
tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến
và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian
tự học, tự nghiên cứu cho học sinh nhất là sinh viên đại học”. Điều 28 Luật
Giáo dục năm 2005 quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của
từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc
theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Như vậy, dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, hình thành cho học sinh hệ thống kỹ năng,
kỹ xảo là một quan điểm dạy học phù hợp với xu thế hiện nay, phù hợp với
1

quan niệm đổi mới giáo dục của Đảng và Nhà nước. Có nhiều phương pháp và
hình thức tổ chức dạy học khác nhau đã vận dụng quan điểm dạy học này.
Thêm vào đó, môn Tự nhiên và xã hội 3 nôi dung được trình bày thiết kế
chủ yếu là các hoạt động minh họa, có nhiều thuận lợi tạo ra các tình huống sư
phậm đa dạng cũng như tổ chức được các hoạt động giải quyết tình huống có
vấn đề cho học sinh rất phong phú. Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học
môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường Tiểu học, nhằm đáp ứng được quan
điểm dạy học “lấy học sinh làm trung tâm”, chúng tôi chon đề tài nghiên cứu
“Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy
trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường Tiểu học trên địa
bàn thành phố Buôn Ma Thuột”.
1.2. Mục tiêu nghiên cứu
a. Mục tiêu chung
Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy
trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường Tiểu học trên địa bàn
thành phố Buôn Ma Thuột góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
b. Mục tiêu cụ thể
Xác định cơ sở lí luận của việc sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện
cho học sing kĩ năng tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3.
Nhận diện thực trạng về nhận thức của giáo viên tiểu học về dạy học sử
dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy, thực trạng sử
dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy trong dạy học
môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường trên địa bàn thành phố Buôn Ma
Thuột.
Thiết kế 04 hoạt động sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học
sing kĩ năng tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3.
Thực nghiệm 02 hoạt động sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho
học sing kĩ năng tư duy (6 tiết) nhằm kiểm chứng tính khả thi.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1. Trên thế giới

2

2.2. Trong nước

3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy
trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường Tiểu học trên địa bàn
thành phố Buôn Ma Thuột.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Xây dựng bài tập tình huống nhằm phát triển năng lực giả quyết vấn đề.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột (Trường Tiểu
học Tô Hiệu; Trường Tiểu học Phan Đăng Lưu; Trường Tiểu học, THCS,
THPT Victory; Trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn).
3.4.

Nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện

cho học sing kĩ năng tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3.
Khảo sát thực trạng về nhận thức của giáo viên tiểu học về sử dụng bài
tập tình huống, thực trạng việc sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học
sing kĩ năng tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3 ở một số trường
trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột.
Tiến hành hiết kế 04 hoạt động để rèn luyện cho học sing kĩ năng tư duy
trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3.
Tổ chức thực nghiệm sư phạm.
3.5.

Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc và nghiên cứu các tài liệu trong

và ngoài nước về dạy học sử dụng bài tập tình huống, thiết kế hoạt động dạy
học sử dụng bài tập tình huống, dạy học phát triển bài tập tình huống để rèn
luyện cho học sing kĩ năng tư duy, dạy học phát triển bài tập tình huống, dạy
học phát triển việc sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sing kĩ năng
tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3.
3

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Phương pháp điều tra bằng hỏi (anket):
1. Khảo sát giáo viên tiểu học:
+ Mục đích: Tìm hiểu thực trạng nhận thức của giáo viên về sử dụng bài tập
tình huống, thực trạng thiết kế các hoạt động giáo dục cho học sinh ở 04 trường
Tiểu học trên địa bàn TP. Buôn Ma Thuột (Trường Tiểu học Tô Hiệu; trường
Tiểu học Phan Đăng Lưu; trường Tiểu học, THCS, THPT Victory; trường Tiểu
học Trần Quốc Tuấn).
+ Cách tiến hành:
 Xây dựng mẫu phiếu điều tra trên 30 chỉ tiêu (mẫu phiếu P01);
 Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên (chọn mẫu thuận tiện): Đề tài chọn 04
trường Tiểu học tại TP. Buôn Ma Thuột (Trường Tiểu học Tô Hiệu;
trường Tiểu học Phan Đăng Lưu; trường Tiểu học, THCS, THPT Victory;
trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn) để tiến hành khảo sát.
 Phương pháp phát phiếu: Điều tra tổng thể (152 giáo viên/152 giáo viên/4
trường). Cụ thể: Trường Tiểu học Tô Hiệu: 43; trường Tiểu học Phan
Đăng Lưu: 20; trường Tiểu học, THCS, THPT Victory: 55; trường Tiểu
học Trần Quốc Tuấn: 34.
 Tiến hành tới các trường và trực tiếp phát phiếu cho đối tượng khảo sát,
thu thập và xử lí số liệu, đưa ra nhận định làm cơ sở thực tiễn cho đề tài.
2. Khảo sát học sinh tiểu học:
+ Mục đích: Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức các hoạt động giáo dục
STEM cho học sinh lớp 3 ở 04 trường Tiểu học trên địa bàn TP. Buôn Ma
Thuột (Trường Tiểu học Tô Hiệu; trường Tiểu học Phan Đăng Lưu; trường Tiểu
học, THCS, THPT Victory; trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn).
+ Cách tiến hành:
 Xây dựng mẫu phiếu điều tra dưới 30 chỉ tiêu (mẫu phiếu P02);
 Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên (chọn mẫu thuận tiện): Đề tài chọn
04 trường tiểu học tại TP. Buôn Ma Thuột (Trường Tiểu học Tô Hiệu; trường
Tiểu học Phan Đăng Lưu; trường Tiểu học, THCS, THPT Victory; trường Tiểu
học Trần Quốc Tuấn) để tiến hành khảo sát.
4

 Phương pháp phát phiếu: Điều tra ngẫu nhiên 80 học sinh lớp 3/4 trường. Cụ
thể: Trường Tiểu học Tô Hiệu: 20; trường Tiểu học Phan Đăng Lưu: 20; trường
Tiểu học, THCS, THPT Victory: 20; trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn: 20.
 Tiến hành tới các trường và trực tiếp phát phiếu cho đối tượng khảo sát,
thu thập và xử lí số liệu, đưa ra nhận định làm cơ sở thực tiễn cho đề tài.
- Phương pháp phỏng vấn: Chúng tôi tiến hành xây dựng phiếu và tiến hành
phỏng vấn cán bộ quản lí, giáo viên trường Tiểu học về những vấn đề liên quan
đến việc triển khai thiết kế và tổ chức các hoạt động giáo dục cho học sinh lớp
3.
- Phương pháp quan sát: Theo dõi, lắng nghe, dự giờ các giáo viên thực hiện
các hoạt động giáo dục (nếu có) ở 4 trường Tiểu học (Trường Tiểu học Tô Hiệu;
trường Tiểu học Phan Đăng Lưu; trường Tiểu học, THCS, THPT Victory;
trường Tiểu học Trần Quốc Tuấn).
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm 02 hoạt
động giáo dục STEM (6 tiết) để đánh giá tính khả thi và hiệu quả. Chuẩn bị học
liệu, các thiết bị dạy học và tiến hành quá trình thực nghiệm sư phạm (Power
Point, tranh ảnh, âm thanh, video).
- Phương pháp xử lí số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lí số liệu
số liệu phục vụ nội dung đề tài.
4. Cấu trúc nội dung khóa luận:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung bản luận văn chia làm 3
chương:
- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
- Chương 2: Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện cho học sinh các kỹ
năng tư duy trong dạy học môn Tự nhiên và xã hội 3
- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Tình huống dạy học
1.1.1.1. Khái niệm tình huống, tình huống dạy học
1.1.1.2. Cấu trúc của một tình huống dạy học
5

1.1.1.3. Tiêu chuẩn của một tình huống tốt
1.1.2. Bài tập tình huống
1.1.2.1. Khái niệm bài tập tình huống
1.1.2.2. Đặc điểm của bài tập tình huống
1.1.2.3.
Các yêu cầu và quy trình thiết kế, sử dụng bài tập tình huống trong
dạy học
1.1.2.4. Ưu, nhược điểm của phương pháp dạy học bằng bài tập tình huống
1.1.2.5. Một số lưu ý khi sử dụng bài tập tình huống
1.1.3. Khái niệm kỹ năng và kỹ năng tư duy
1.1.3.1. Kỹ năng
1.1.3.2. Một số kỹ năng
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Một số đặc điểm trường tiểu học
1.2.1.1. Khái quát về nhà trường
1.2.1.2. Đặc điểm cơ sở vật chất
1.2.1.3. Đặc điểm nhân lực
1.2.2. Thực trạng việc sử dụng bài tập tình huống rèn luyện kỹ năng tư duy cho
học sinh trong dạy học
1.2.3. Thực trạng việc rèn luyện các kỹ năng tư duy trong quá trình học tập
CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG ĐỂ RÈN LUYỆN CHO
HỌC SINH CÁC KĨ NĂNG TƯ DUY TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ
NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
2.1. Phân tích cấu trúc, nội dung môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
2.1.1. Thành phần kiến thức cơ bản
2.1.2. Cấu trúc chương trình môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
2.1.3. Nội dung môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
2.2. Thiết kế bài tập tình huống để rèn luyện các kĩ năng tư duy trong
dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
2.2.1. Bài tập tình huống rèn luyện kĩ năng phân tích – tổng hợp
2.2.2. Bài tập tình huống rèn luyện kĩ năng so sánh
2.2.3. Bài tập tình huống rèn luyện kĩ năng suy luận
2.3. Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện các kĩ năng tư duy trong
dạy học môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
2.3.1. Quy trình chung
2.3.2. Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện tư duy trong dạy học môn Tự
nhiên và xã hội lớp 3
2.3.3. Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện kĩ năng phân tích – tổng hợp
2.3.3.1.
Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện kĩ năng so sánh
2.3.3.2.
Sử dụng bài tập tình huống để rèn luyện kĩ năng suy luận
2.4. Tiêu chí đánh giá các kỹ năng tư duy ở học sinh
2.4.1. Các tiêu chí đánh giá kỹ năng phân tích – tổng hợp
2.4.2. Các tiêu chí đánh giá kỹ năng so sánh
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
6

3.1.
3.2.
3.2.1.
3.2.2.
3.2.3.
3.3.
3.4.

Mục đích thực nghiệm sư phạm
Nội dung và phương pháp thực nghiệm
Đối tượng thực nghiệm
Nội dung thực nghiệm
Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Xử lý kết quả thực nghiệm
Kết quả thực nghiệm sư phạm và đánh giá

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
2. Kiến nghị
TÀI LIỆU THAM KHẢO

7

8