Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
TỔNG HỢP ĐỀ THI VÀO 10
NGỮ LIỆU ĐỌC HIỂU NGOÀI SÁCH GIÁO KHOA

ĐỀ SỐ 1
I. ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
Có một cậu bé ngỗ nghịch hay bị mẹ khiển trách. Ngày nọ giận mẹ, cậu chạy đến một
thung lũng giữa cánh rừng rậm. Lấy hết sức mình, cậu thét lớn: “Tôi ghét người”.
Khu rừng có tiếng vọng lại: "Tôi ghét người”. Cậu bé hốt hoảng quay về, sà vào lòng
mẹ khóc nức nở. Cậu bé không sao hiểu được lại có tiếng người ghét cậu.
Người mẹ cầm tay con, đưa cậu trở lại khu rừng. Bà nói: “Giờ thì con hãy hét thật to:
Tôi yêu người”. Lạ lùng thay, cậu bé vừa dứt tiếng thì có tiếng vọng lại: “Tôi yêu
người”. Lúc đó người mẹ mới giải thích cho con hiểu: “Con ơi, đó là định luật trong
cuộc sống của chúng ta. Con cho điều gì con sẽ nhận lại điều đó. Ai gieo gió thì ắt
gặt bão. Nếu con thù ghét người thì người cũng thù ghét con. Nếu con yêu thương
người thì người cũng yêu thương con”.
(Theo Quà tặng cuộc sống, NXB Trẻ, 2002) 
Câu 1. (0,5 điểm) Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản.
Câu 2. (0,5 điểm) Xác định và gọi tên thành phần biệt lập trong câu sau: “Con ơi, đó
là định luật trong cuộc sống của chúng ta”.
Câu 3. (1,0 điểm) Câu nói “Ai gieo gió thì ắt gặt bão” gợi cho em nghĩ đến thành ngữ
nào? Hãy giải thích ý nghĩa thành ngữ đó.
Câu 4. (1,0 điểm) Câu chuyện mang đến cho người đọc thông điệp gì? 
II. LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1. (2,0 điểm) Hãy viết đoạn văn (khoảng 100 chữ) trình bày suy nghĩ của em về
lòng thương người.
Câu 2. (5,0 điểm) Phân tích nhân vật anh thanh niên trong tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa
của nhà văn Nguyễn Thành Long.
GỢI Ý LÀM BÀI
I. ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Câu 1. (0,5 điểm) Phương thức biểu đạt chính của văn bản: tự sự
Câu 2. (0,5 điểm) Thành phần biệt lập gọi đáp "Con ơi"
Câu 3. (1,0 điểm) Câu nói “Ai gieo gió thì ắt gặt bão” gợi cho em nghĩ đến "Gieo
nhân nào gặt quả nấy"
Ý nghĩa tục ngữ gieo nhân nào gặt quả nấy có nghĩa là khi bạn ở hiền thì gặp lành và
khi bạn đối xử không tốt với ai thì sau này bạn sẽ bị người ta đối xử không tốt lại, và
cứ thế cứ thế thì những đời kế tiếp bạn cũng sẽ bị như thế, vì thế hãy sống tốt và biết
giúp đỡ người khác như thương người như thể thương thân thì sau này bạn nhận lại sẽ
là lòng tốt của họ đối với mình.
Câu 4. (1,0 điểm)
1

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
Thông điệp: Con người nếu cho đi những điều gì sẽ nhận lại được những điều như
vậy, cho đi điều tốt đẹp sẽ nhận được điều tốt đẹp.
II. LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1. (2,0 điểm)
Giới thiệu lòng thương người: Mỗi chúng ta ai cũng đã từng nghe câu tục ngữ “
thương người như thể thương thân”, đó là một nghĩa cử rất cao đẹp của con người.
Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về lòng thương người.
Bàn luận vấn đề
1. Giải thích thế nào là lòng thương người:
- Lòng thương người được hiểu là sự đồng cảm, chia sẻ, thấu hiểu, giúp đỡ giữa con
người với nhau.
- Là làm những điều tốt đẹp cho người khác và nhất là những người gặp khó khăn
hoạn nạn.
- Là thể hiện tính cảm yêu thương và quý mến người khác.
2. Biểu hiện
a. Trong gia đình:
- Ông bà thương con cháu, cha mẹ thương con, con thương ba mẹ
- Cha mẹ chấp nhận hi sinh, cực nhọc để làm việc vất vả và nuôi dạy con cái nên
người
- Con cái biết nghe lời, yêu thương cha mẹ là thể hiện tính yêu thương của mình đối
với ba mẹ
- Tình yêu thương còn thể hiện ở sự hòa thuận quý mến lẫn nhau giữa an hem với
nhau.
*Trong xã hội:
- lòng thương người là truyển thống đạo lí:
“ bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”
3. Phê phán bác bỏ những người không có lòng thương người:
- Phê phán lối sống vô cảm, không có tình thương
- Phê phán những người không biết quan tâm, chia sẻ và đồng cảm với mọi người
xung quanh
Kết thúc vấn đề: nêu cảm nghĩ của em về lòng thương người
Câu 2. (5,0 điểm) 
I. Mở bài
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Thành Long và tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa.
Ví dụ: Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của tác giả Nguyễn Thành Long lấy cảm hứng từ
chuyến đi thực tế ở Lào Cai và nhân vật anh thanh niên đang làm nhiệm vụ khí tượng
chính là hình ảnh trung tâm, ca ngợi những đóng góp thầm lặng của những người lao
động trong công cuộc xây dựng đất nước.
II. Thân bài
2

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
1. Giới thiệu tình huống truyện
- Cuộc gặp gỡ giữa anh thanh niên làm việc ở một mình trên trạm khí tượng với bác
lái xe, ông kĩ sư và cô họa sĩ trên chuyến xe lên Sa Pa.
- Tình huống truyện đặc sắc, tạo điều kiện bộc lộ tư tưởng, quan điểm của tác giả khi
ngợi ca con người lao động.
2. Phân tích nhân vật anh thanh niên
a, Hoàn cảnh sống và làm việc của anh thanh niên
    + Làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 m, quanh
năm sống với hoa cỏ
    + Công việc của anh: đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất,
dựa vào công việc dự báo trước thời tiết hằng ngày, phục vụ sản xuất và chiến đấu
    + Công việc đòi hỏi tỉ mỉ, chính xác cũng như tinh thần trách nhiệm cao (nửa đêm
đi ốp dù trời mưa tuyết, giá lạnh)
- Điều gian khổ nhất chính là vượt qua nỗi cô đơn, vắng vẻ, quanh năm suốt tháng chỉ
sống trên đỉnh núi một mình
b, Những nét đẹp trong cách sống, suy nghĩ, hành động và quan hệ tình cảm với mọi
người
- Vượt lên hoàn cảnh sống khắc nghiệt, anh có suy nghĩ rất đẹp:
    + Với công việc khắc nghiệt gian khổ, anh luôn yêu và mong muốn được làm việc
ở điều kiện lý tưởng (đỉnh cao 3000 m)
    + Anh có những suy nghĩ đúng đắn, sâu sắc về cuộc sống con người: “khi ta làm
việc, ta với công việc là một, sao lại gọi là một mình được”
    + Anh thấu hiểu nỗi vất vả của đồng nghiệp
    + Quan niệm về hạnh phúc của anh thật đơn giản và tốt đẹp
- Hành động, việc làm đẹp
    + Mặc dù chỉ có một mình không ai giám sát nhưng anh luôn tự giác hoàn thành
nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao (nửa đêm đúng giờ ốp dù mưa gió thế nào anh
cũng trở dậy ra ngoài trời làm việc một cách đều đặn và chính xác 4 lần trong một
ngày)
- Anh thanh niên có phong cách sống cao đẹp
    + Anh có nếp sống đẹp khi tự sắp xếp công việc, cuộc sống của mình ở trạm một
cách ngăn nắp: có vườn rau xanh, có đàn gà đẻ trứng, có vườn hoa rực
    + Đó là sự cởi mở chân thành với khách, quý trọng tình cảm của mọi người
    + Anh còn là người khiêm tốn, thành thực cảm thấy công việc của mình có những
đóng góp chỉ là nhỏ bé
→ Chỉ bằng những chi tiết và chỉ xuất hiện trong một khoảnh khắc của truyện, tác giả
phác họa được chân dung nhân vật chính với vẻ đẹp tinh thần, tình cảm, cách sống và
những suy nghĩ về cuộc sống, về ý nghĩa công việc.
- Anh thanh niên đại diện cho người lao động
3

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
    + Anh thanh niên là đại diện chung cho những người lao động nhiệt huyết, sống
đẹp, cống hiến vì Tổ quốc một cách thầm lặng, vô tư.
    + Những con người khiêm tốn, giản dị, trung thực, âm thầm thực hiện công việc
nhiệm vụ được giao.
III. Kết bài
- Nêu cảm nhận hình tượng anh thanh niên: Hình tượng nhân vật anh thanh niên miệt
mài, hăng say lao động vì lợi ích đất nước, có sức lan tỏa tới những người xung
quanh.
- Tác giả rất thành công khi xây dựng hình tượng nhân vật anh thanh niên cùng những
người đồng nghiệp thầm lặng cống hiến sức trẻ, thanh xuân cho đất nước, dân tộc.
- Nhắc nhở thế hệ trẻ lòng biết ơn, trách nhiệm với vận mệnh quốc gia.
-------------------------------------------------------------------------------------------ĐỀ SỐ 2
Câu 1 : (2.0 điểm) Hãy đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi :
   “…Tôi lặng lẽ gật đầu và quày quả chạy về nhà để kịp thu dọn đồ đạc. Sau khi
chào từ biệt mọi người trong nhà, cả bà Sáu lẫn người mẹ tội nghiệp của chị Ngà, tôi
ngậm ngùi quay lưng bước qua ngách cửa, vội vàng như người chạy trốn. Nhưng khi
băng qua sân, mắt chạm phải dãy cúc vàng từ nay không người nâng niu chăm sóc,
lòng tôi bất giác chùng xuống và đôi chân bỗng dưng nặng nề không bước nổi.
Những cánh hoa vàng mỏng manh kia rồi đây biết sẽ đem lại niềm vui cho tâm hồn
ai trong những ngày sắp tới khi chị Ngà đã vĩnh viễn ra đi và tôi cũng đang từ bỏ nơi
này? Chiều nay tôi ra đi, tuổi thơ tôi ở lại, mối tình đầu của tôi ở lại và màu hoa kỷ
niệm kia cũng ngập ngừng ở lại. Ðừng buồn hoa cúc nhé, tao cũng như mày thôi, từ
nay trở đi mỗi khi hoàng hôn buông xuống, trái tim lẻ loi trong ngực tao sẽ luôn đớn
đau khi nhớ tới một người... "
(Trích “Đi qua hoa cúc” – Nguyễn Nhật Ánh – NXB Trẻ -2005)
1. Hãy chỉ ra các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn. Hãy cho biết,
trong các phương thức biểu đạt ấy, đâu là phương thức biểu đạt chính được sử
dụng? (0.5 điểm)
2. Câu văn “Chiều nay tôi ra đi, tuổi thơ tôi ở lại, mối tình đầu của tôi ở lại và màu
hoa kỷ niệm kia cũng ngập ngừng ở lại…” mang hàm ý gì? Tác dụng? (0.5 điểm)
3. Hãy chỉ ra và phân tích tác dụng nghệ thuật của các biện pháp tu từ được Nguyễn
Nhật Ánh sử dụng trong đoạn văn. (1.0 điểm)
4

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
Câu 2 : (3.0 điểm)
Nhà khoa học vĩ đại của nhân loại, Albert Einstein đã từng chia sẻ rằng :
   “Tôi rất biết ơn tất cả những người đã nói KHÔNG với tôi. Nhờ vậy mà tôi biết
cách tự mình giải quyết sự việc.”
(Nguồn: www.loihayydep.org)
   Trình bày suy nghĩ của em về bài học rút ra từ câu nói của Einstein.
Câu 3 : (5.0 điểm) Cảm nhận của em về hai đoạn thơ sau :
      “Bỗng nhận ra hương ổi
       Phả vào trong gió se
       Sương chùng chình qua ngõ
       Hình như thu đã về
 
      Sông được lúc dềnh dàng
      Chim bắt đầu vội vã
      Có đám mây mùa hạ
      Vắt nửa mình sang thu…”
GỢI Ý LÀM BÀI
Câu 1 (2.0 điểm)
1. - Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn văn : Tự sự, biểu cảm.
- Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn văn: Tự sự.
3. Các biện pháp tu từ (chính) được Nguyễn Nhật Ánh sử dụng :

5

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
- Tương phản (Đối lập) : “Chiều nay tôi ra đi, tuổi thơ tôi ở lại, mối tình đầu của
tôi ở lại và màu hoa kỷ niệm kia cũng ngập ngừng ở lại…”: Tương phản giữa ra đi
và ở lại.
- Ẩn dụ: “Lòng tôi bất giác chùng xuống…”; “đôi chân bỗng dưng nặng nề không
bước nổi…”: Lòng tôi chùng xuống và đôi chân nặng nề là ẩn dụ cho nỗi niềm luyến
tiếc của nhân vật.
- Hoán dụ + Nhân hóa: “Trái tim lẻ loi trong ngực tao sẽ luôn đớn đau…”: Trái
tim hoán dụ cho cảm xúc, tâm trạng, cho nỗi đau đớn của nhân vật trữ tình. Trái
tim cũng được nhân hóa, cũng có tâm tư, tình cảm như con người.
* Tác dụng (hiệu quả nghệ thuật) :
- Tương phản: nhấn mạnh sự ra đi của nhân vật trữ tình, sự ra đi để lại nhiều nỗi
niềm, gây cảm giác chia lìa, mất mát.
- Ẩn dụ: thể hiện sâu sắc nỗi tiếc tuối khi phải rời xa nơi mình đã một thời gắn bó,
tình cảm yêu thương của chàng trai trong câu chuyện.
- Hoán dụ + Nhân hóa: sự kết hợp của hai biện pháp nghệ thuật này cũng là dụng ý
của tác giả, diễn tả chiều sâu cảm xúc trong tâm hồn của nhân vật.
- Hiệu quả chung: Sự tổng hòa của các thủ pháp tu từ trong đoạn trích trên góp phần
bộc bạch tâm trạng, nỗi niềm của nhân vật trữ tình. Đó là những cung bậc cảm
xúc: buồn bã, nuối tiếc, xót xa, cay đắng, luyến tiếc… khi phải rời xa những kỷ niệm
tuổi thơ, phải để lại mối tình đầu khắc khoải nhung nhớ gắn với loài hoa kỷ niệm:
hoa cúc. Trạng thái cảm xúc quen thuộc, những rung động nhẹ nhàng của lứa tuổi
mới lớn- tuổi học trò đã được nhà văn gửi gắm một cách tài tình qua lớp vỏ ngôn từ
giàu hình tượng với những biện pháp tu từ đặc sắc.
Câu 2 (3.0 điểm)
1. Giải thích:
- “Tất cả những người đã nói không với tôi”: từ chối giúp đỡ khi mình gặp khó khăn,
thử thách.
- “Tự mình giải quyết sự việc”: đối phó, xoay sở với những gian khó, thử thách; tạo
nên thành công bằng chính đôi tay, bằng sự độc lập, tinh thần tự chủ của bản thân.
6

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
→ Ý nghĩa câu danh ngôn: Những lời từ chối giúp đỡ trong cuộc sống chưa hẳn đã
là điều không tốt. Ngược lại, ta phải biết ơn vì nhờ những lời chối từ ấy mà bản thân
có cơ hội rèn luyện ý chí, tinh thần tự chủ, độc lập trong mọi hoàn cảnh. Câu nói đề
cao vai trò, giá trị của tính tự chủ, độc lập.
2. Bàn luận.
2.1. Những lời khước từ trong cuộc sống (Biểu hiện của vấn đề):
- Những lời từ chối giúp đỡ trong cuộc sống rất đa dạng, có thể xuất hiện ở mọi hoàn
cảnh. Những lời từ chối ấy có thể xuất phát từ tính vị kỷ của con người nhưng cũng
hoàn toàn có thể xuất phát từ lòng yêu thương, mong muốn những điều tốt đẹp đến
với ta, mong muốn ta đạt được thành công bằng chính đôi tay của mình. Những
người yêu thương, quý mến ta muốn để ta tự lập, tự chủ để trưởng thành hơn.
- Trước những lời từ chối, con người không nên chán nản, bi quan tuyệt vọng mà
ngược lại, phải biết ơn vì đây là cơ hội để bản thân bộc lộ khả năng, thể hiện ý chí,
nghị lực…
2.2. Lý giải khái niệm: Tự chủ (độc lập)
- Tự chủ: tự mình giải quyết, sắp xếp công việc; độc lập làm việc trong cả suy nghĩ
lẫn hành động, không phụ thuộc vào người khác.
→ Khẳng định: Tự chủ là đức tính tốt cần gìn giữ ở con người.
2.3. Tại sao cần phải tự chủ? (Nguyên nhân của vấn đề)
- Mỗi người đều có công việc, nhiệm vụ riêng; không phải lúc nào người mình muốn
nhận được sự giúp đỡ cũng ở bên cạnh để gỡ rối cho ta, giúp ta giải quyết vấn đề.
Chính vì vậy, cần phải tự chủ trong mọi hoàn cảnh.
- Mỗi con người đều phải có trách nhiệm với cuộc sống của mình, không phụ thuộc
vào người khác; không phải lúc nào người xung quanh cũng vui vẻ giúp đỡ ta.
2.4. Chúng ta sẽ nhận được những gì từ đức tính tự chủ(Hệ quả của vấn đề):
- Tự chủ giúp con người nhanh nhẹn, linh hoạt hơn, ít bị thụ động trước hoàn cảnh,
tự mình giải quyết công việc, tự mình quyết định cuộc sống… Từ đó, có thể tiết kiệm
7

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
thời gian, công sức; hiệu quả công việc cao hơn; tinh thần ta thoải mái hơn, tránh làm
phiền người khác. (Dẫn chứng cụ thể)
- Tự chủ giúp chúng ta rèn luyện ý chí, nghị lực vượt qua khó khăn; rèn luyện khả
năng làm việc độc lập, khám phá những khả năng tiềm ẩn của bản thân; nâng cao giá
trị cuộc sống, được mọi người yêu quý, tôn trọng. (Dẫn chứng cụ thể. VD: Bill
Gates, Thomas Edison…)
3. Mở rộng, nâng cao vấn đề:
- Độc lập, tự chủ trong cuộc sống không có nghĩa là làm việc mà không quan tâm
đến những góp ý, nhận xét của mọi người. Phải biết chọn lọc, tiếp thu, trân trọng
những ý kiến đúng đắn để hoàn thiện bản thân.
- Phê phán những cá nhân không biết tự mình giải quyết công việc, chỉ trông chờ, ỷ
lại sự giúp đỡ của mọi người. Hèn nhát, ngại khó, ngại khổ hoặc tỏ thái độ tiêu cực
khi không được giúp đỡ.
4. Bài học (Phương hướng giải quyết vấn đề):
- Trong cuộc sống, trước những gian nan, thử thách, phải kiên trì, cố gắng, tự mình
giải quyết sự việc, không ỷ lại người khác…
Câu 3 :(5.0 điểm)
1. Nội dung cơ bản :
1.1 Những tín hiệu giao mùa (Khổ thơ thứ nhất):
- “Sang thu” ở đây là chớm thu, là thời điểm thiên nhiên giao mùa. Mùa hè vẫn chưa
hết mà mùa thu đã xuất hiện với những tín hiệu đầu tiên. Trước những sự thay đổi
tinh vi ấy, tâm hồn con người phải vô cùng nhạy cảm mới có thể cảm nhận. Với Hữu
Thỉnh mùa thu bắt đầu thật giản dị:
   “Bỗng nhận ra hương ổi
   Phả vào trong gió se”
- Nếu trong “Đây mùa thu tới”, cảm nhận thu sang của Xuân Diệu là rặng liễu thu
buồn ven hồ “Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang/ Tóc buồn buông xuống lệ ngàn
8

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
hàng” thì Hữu Thỉnh lại cảm nhận về một mùi hương quen thuộc phảng phất
trong “gió se” – thứ gió khô và se se lạnh, đặc trưng của mùa thu về ở miền Bắc. Đó
là “hương ổi” – mùi hương đặc sản của dân tộc, mùi hương riêng của mùa thu làng
quê ở vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam. Mùi hương ấy không hòa quyện
mà “phả” vào trong gió.“Phả” nghĩa là bốc mạnh và tỏa ra từng luồng. Hữu Thỉnh
đã không tả mà chỉ gợi, đem đến cho người đọc một liên tưởng thú vị: tại vườn tược
quê nhà, những quả ổi chín vàng trên các cành cây kẽ lá tỏa ra hương thơm dịu dàng,
thoang thoảng trong gió. Chỉ một chữ “phả” thôi cũng đủ khiến gợi hương thơm như
sánh lại. Sánh lại bởi hương đậm một phần, đồng thời sánh bởi cái se lạnh của gió
thu.
- Nếu như trong thơ ca cổ điển mùa thu thường hiện ra qua các hình ảnh ước lệ
như “ngô đồng”, “rặng liễu”, “lá vàng mơ phai”, “hoa cúc”…thì với Hữu Thỉnh
ông lại cảm nhận hương vị thu sang qua “hương ổi”. Đó là một hỉnh ảnh, một tứ thơ
khá mới mẻ với thơ ca viết về mùa thu nhưng lại vô cùng quen thuộc và gần gũi đối
với mỗi người dân Việt Nam, đặc biệt là người dân Đồng bằng Bắc Bộ mỗi độ thu
về.
- “Hương ổi” gắn liền với bao kỉ niệm của thời thơ ấu, là mùi vị của quê hương đã
thấm đẫm trong tâm tưởng nhà thơ và cứ mỗi độ thu về, thứ hương thơm giản dị mà
thanh tao ấy lại trở thành tác nhân gợi cảm trong lòng người. Chính Hữu Thỉnh đã
tâm sự rằng: “Giữa trởi đất mênh mang, giữa cái khoảnh khắc giao mùa kì lạ thì
điều khiến cho tâm hồn tôi phải lay động, phải giật mình để nhận ra đó chính là
hương ổi. Với tôi, thậm chí là với nhiều người khác không làm thơ thì mùi hương đó
gợi nhớ đến tuổi ấu thơ, gợi nhớ đến buổi chiều vàng với một dòng sông thanh bình,
một con đò lững lờ trôi, những đàn trâu bò no cỏ giỡn đùa nhau và những đứa trẻ ẩn
hiện trong triền ổi chín ven sông…Nó giống như mùi bờ bãi, mùa con trẻ…Hương ổi
tự nó xốc thẳng vào những miền thơ ấu thân thiết trong tâm hồn chúng ta. Mùi
hương đơn sơ ấy lại trở thành quý giá vì nó đã trở thành chiếc chìa khóa vàng mở
thẳng vào tâm hồn mỗi người, có khi là cả một thế hệ…”.
→ Bình luận: Nhận ra trong gió có hương ổi là cảm nhận tinh tế của một người sống
gắn bó với quê hương. Nhờ những trải nghiệm thú vị ấy, nhà thơ đã đem đến cho ta
một tín hiệu mùa thu dân dã mà thi vị. Ông đã phát hiện một nét đẹp đáng yêu của
mùa thu thôn quê vùng đồng bằng Bắc Bộ.

9

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
- Nếu hai câu đầu diễn tả cái cảm giác chưa hẳn đã đủ để tin rằng thu đã về, thì đến
hình ảnh “Sương chùng chình qua ngõ”, lòng người mới bâng khuâng, xao xuyến.
Đây là một hình ảnh nhân hóa rất gợi cảm. Không phải là màn sương dày đặc, mịt
mù như trong câu ca dao quen thuộc miêu tả cảnh Hồ Tây lúc ban mai “Mịt mù khói
tỏa ngàn sương”, hay như nhà thơ Quang Dũng đã viết trong bài thơ “Tây Tiến”:
“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi” mà là “Sương chùng chình qua ngõ” gợi ra
những làn sương mỏng, mềm mại, giăng phủ khắp đường thôn ngõ xóm quê hương.
Nó làm cho khí thu mát mẻ và cảnh thu thơ mộng, huyền ảo, phảng phất chút thong
thả, yên bình. Nhà thơ đã nhân hóa màn sương qua từ “chùng chình” khiến cho
sương thu chứa đầy tâm trạng. Sương thu như đang chờ đợi ai hay lưu luyến điều gì?
Câu thơ lắng đọng trong lòng người, tạo cảm giác mơ hồ đan xen nhiều cảm xúc.
Bằng tất cả các giác quan: khứu giác, xúc giác và thị giác, nhà thơ cảm nhận những
nét đặc trưng của mùa thu với tâm hồn tinh tế, nhạy cảm. Có “hương ổi”, “gió se”
và “sương”. Mùa thu đã về trên quê hương. Vậy mà thi nhân vẫn còn dè dặt: “Hình
như thu đã về”. Sao lại là “Hình như” chứ không phải là “chắc chắn”? Một chút
nghi hoặc, một chút bâng khuâng không thực sự rõ ràng. Đúng là một trạng thái cảm
xúc của thời điểm giao mùa. Thu đến sao mà nhẹ nhàng quá, mơ hồ quá.
→ Bình luận: Đằng sau không gian làng quê sang thu ấy ta cảm nhận được tâm hồn
nhạy cảm của một tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống đến khắc khoải, thiết tha.
1.2. Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa (Khổ thơ thứ 2)
- Sau giây phút ngỡ ngàng và khe khẽ vui mừng, cảm xúc của thi sĩ tiếp tục lan tỏa,
mở ra trong cái nhìn xa hơn, rộng hơn. Không gian như được đẩy cao hơn, xa hơn,
rộng hơn.
   “Sông được lúc dềnh dàng
   Chim bắt đầu vội vã
   Có đám mây mùa hạ
   Vắt nửa mình sang thu”
- Bức tranh mùa thu được cảm nhận bởi sự thay đổi của đất trời theo tốc độ di
chuyển từ hạ sang thu, nhẹ nhàng mà rõ rệt. Thiên nhiên sang thu đã được cụ thể
bằng những hình ảnh: “sông dềnh dàng”, “chim vội vã”, “đám mây vắt nửa
mình”. Như thế, thiên nhiên đã được quan sát ở một không gian rộng hơn, nhiều tầng
10

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
bậc hơn. Và bức tranh sang thu từ những gì vô hình như “hương ổi” ,”gió se”, từ
nhỏ hẹp như con ngõ chuyển sang những nét hữu hình, cụ thể với một không gian
vừa dài rộng, như xa xăm, miên man tít tắp.
- Tác giả cảm nhận thu sang bằng cả tâm hồn:
   “Sông được lúc dềnh dàng
   Chim bắt đầu vội vã”
   Bằng phép nhân hóa đặc sắc, nhà thơ đã rất tài hoa ghi lại linh hồn của cảnh vật,
của dòng sông quê hương nơi vùng đồng bằng Bắc Bộ ăm ắp nước phù sa, vươn
mình giữa ruộng đồng vào khoảnh khắc giao mùa. Vào mùa thu, nước sông êm đềm,
nhẹ nhàng, trôi lững lờ mà không chảy xiết như sau những cơn mưa mùa hạ. Cái
“dềnh dàng” của dòng sông không chỉ gợi ra vẻ êm dịu của bức tranh thiên nhiên
mùa thu mà còn mang nét ẩn dụ cho tâm trạng của con người: như chậm lại, như trễ
nải, như ngẫm ngợi nghĩ suy về những trải nghiệm một đời.
- Trái ngược với vẻ khoan thai của dòng sông là sự vội vàng của những cánh chim
trời bắt đầu di trú về phương Nam. Không gian trở nên xôn xao, không trực tiếp miêu
tả âm thanh nhưng câu thơ lại gợi được cái động của tạo vật.
- Hai câu thơ đối nhau rất nhịp nhàng, dựng lên hai hình ảnh đối lập, ngược chiều
nhau: sông dưới mặt đất, chim trên bầu trời, sông “dềnh dàng” chậm rãi, chim “vội
vã” lo lắng. Đó là sự khác biệt của vạn vật trên cao và dưới thấp trong khoảnh khắc
giao mùa. (Ý thơ đồng thời còn gợi cho người đọc một liên tưởng khác: Sự chuyển
động của dòng sông, của cánh chim phải chăng còn là sự chuyển mình của đất nước.
Cả đất nước ta vừa trải qua chiến tranh tàn khốc mới có được hòa bình, và giờ đây
mới được sống một cuộc sống yên bình, êm ả. Nhưng rồi mỗi người dân Việt Nam
cũng lại bắt đầu hối hả nhịp sống mới để xây dựng đất nước trong niềm vui rộn
ràng)
→ Bình luận: Nhà thơ đã gợi ra tốc độ trái chiều của thiên nhiên, của sự vật để tạo ra
một bức tranh mùa thu đang về - có những nét dịu êm, nhẹ nhàng, lại có những nét
hối hả, vội vàng.
- Đất trời mùa thu như đang khẽ cựa mình để thay áo mới. Cả bầu trời mùa thu cũng
có sự thay đổi:
11

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
   Có đám mây mùa hạ
   Vắt nửa mình sang thu.
- Trong thơ ca Việt Nam, không ít những vần thơ nói về mây trời mùa thu:
- “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt” (Nguyễn Khuyến – “Thu điếu”)
- “Lớp lớp mây cao đùn núi bạc” (Huy Cận – “Tràng giang”)
   Thế mà, Hữu Thỉnh dùng động từ “vắt” để gợi ra trong thời điểm giao mùa, đám
mây như kéo dài ra, nhẹ trôi như tấm lụa mềm mại treo lơ lửng giữa bầu trời trong
xanh, cao rộng. Hình như đám mây đó vẫn còn lưu lại một vài tia nắng ấm của mùa
hạ nên mới “Vắt nửa mình sang thu”. Đám mây vắt lên cái ranh giới mỏng manh và
ngày càng bé dần, nhỏ dần đi rồi đến một lúc nào đó không còn nữa để toàn bộ sự
sống, để cả đám mây mùa hạ hoàn toàn nhuốm phủ sắc thu. Đây là một sự liên tưởng
thú vị - một hình ảnh đầy chất thơ. Thời khắc giao mùa được sáng tạo từ một hồn thơ
tinh tế, nhạy cảm, độc đáo không những mang đến cho người đọc…mà còn đọng lại
những nỗi bâng khuâng trước vẻ dịu dàng êm mát của mùa thu.
→ Bình luận: Có lẽ đây là những thơ hay nhất trong sự tìm tòi khám phá của Hữu
Thỉnh ở khoảnh khắc giao mùa. Nó giống như một bức tranh thu vĩnh hằng được
khắc tạc bằng ngôn ngữ. Dòng sông, cánh chim, đám mây đều được nhân hóa khiến
cho bức tranh thu trở nên hữu tình, chứa chan thi vị. Cả ba hình ảnh trên là tín hiệu
của mùa thu sang còn vương lại một chút gì của cuối hạ. Nhà thơ đã mở rộng tầm
quan sát lên chiều cao (chim), chiều rộng (mây) và chiều dài (dòng sông). Phải chăng
có sợi tơ duyên đồng điệu giữa con người với thiên nhiên đang chuyển mình vào thu?
Qua cách cảm nhận ấy, ta nhận thấy ở Hữu Thỉnh một hồn thơ nhạy cảm, yêu thiên
nhiên tha thiết, một trí tưởng tượng diệu kỳ.
2. Nghệ thuật cơ bản:
- Hình ảnh thơ tự nhiên, dường như không cầu kỳ, trau chuốt mà vẫn gợi hình, gợi
cảm.
- Từ ngữ được sử dụng độc đáo, giàu sức biểu cảm: “phả”, “chùng chình”, “vắt”…
- Hệ thống các biện pháp tu từ được vận dụng linh hoạt: nhân hóa, đối…
- Thể thơ 5 chữ cô đọng, hàm súc.
12

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
→ Hữu Thỉnh đã thể hiện một cách đặc sắc những cảm nhận tinh tế, tạo ra một bức
tranh chuyển giao từ cuối hạ sang thu nhẹ nhàng, êm dịu, trong sáng nên thơ…
3. Đánh giá, nâng cao :
- “Sang thu” của Hữu Thỉnh, đặc biệt là hai khổ thơ đầu, đã thể hiện sâu sắc cá tính,
phong cách của nhà thơ: một tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, cuộc sống, tinh tế
trước những biến thái tinh vi của tạo vật. Đây là một hồn thơ khá độc đáo, tiêu biểu
của nền Văn học hiện đại Việt Nam.
- Bài thơ nói chung và hai đoạn thơ đầu nói riêng, đã đánh thức tâm tư tình cảm trong
mỗi người. Đó là bài học về tình yêu quê hương đất nước, là thông điệp: cuộc đời
con người cần phải có những phút lắng lòng để suy tư, ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm về
cuộc đời, để nhận ra những biến chuyển kỳ diệu của cuộc sống, của thiên nhiên, để
tâm hồn thêm phong phú, nhạy cảm.
-------------------------------------------------------------------------------------------ĐỀ SỐ 3
I. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (3,0 điểm)
Hãy đọc trích đoạn bài báo dưới đây rồi trả lời câu hỏi từ 1 đến 4:
“(...) Đã từng nghe ai đó nói: “đọc sách là khoản đầu tư có lãi nhất cuộc đời”. Vậy
thì phải chăng là người Việt đang có sự “đầu tư” chệch hướng. Khi mà trong khoảng
thời gian hữu hạn của một ngày, một tháng, một năm... mỗi chúng ta vẫn đang say mê
với những “like, share, bình luận” thì khoảng thời gian ta dành cho việc đọc sách sẽ
là bao nhiêu? Đã bao giờ mỗi chúng ta tự hỏi chính mình về sự đầu tư cho văn hóa
đọc”. Đó không đơn giản chỉ là sự đầu tư 100, 200 nghìn cho việc sở hữu cuốn sách
nào đấy. Ở đó còn là thời gian, công sức, sự chiêm nghiệm, suy tư... và sau cùng, thu
về được? Đó chắc chắn là những giá trị đích thực mà chỉ khi tác giả, nhà xuất bản,
độc giả cùng nghiêm túc. (...)”.
(Dân theo công nghệ số thay đổi văn hóa đọc"; http://vanhoadoisong.vn) 
Câu 1 (0,5 điểm): Văn bản trên bàn về vấn đề gì? 
Câu 2 (0,5 điểm): Chỉ ra phép liên kết câu trong 2 câu sau:
“Đã bao giờ mỗi chúng ta tự hỏi chính mình về sự đầu tư cho “văn hóa đọc”. Đó
không đơn giản chỉ là sự đầu tư 100, 200 nghìn cho việc sở hữu cuốn sách nào đấy.".
Câu 3 (1,0 điểm): Tác giả bài báo đưa ra lý do nào để giải thích người Việt ít dành
thời gian cho việc đọc sách?
Câu 4 (1,0 điểm): Để đọc - hiểu một cuốn sách mang lại hiệu quả, em phải đọc như
thế nào?
II. TẠO LẬP VĂN BẢN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm)
13

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
Em hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ bàn về lợi ích của việc đọc sách.
Câu 2 (5,0 điểm):
(...) " Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đóa hoa tỏa hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này ."
(Trích "Viếng lăng Bác" (Viễn Phương), Ngữ văn 9, tập hai, NXB Giáo dục, 2018)
   Trình bày cảm nhận cả em về hai khổ thơ trên. Em cần làm gì để xứng đáng với
những công lao to lớn của Bác.
GỢI Ý LÀM BÀI
I. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN (3,0 điểm)
Câu 1 (0,5 điểm): Văn bản trên bàn về vấn đề: văn hóa đọc
Câu 2 (0,5 điểm): Phép liên kết câu trong 2 câu sau:
Phép thế: Đó = văn hóa đoc
Phép lặp: "đầu tư"
Câu 3 (1,0 điểm): Tác giả bài báo đưa ra lý do nào để giải thích người Việt ít dành
thời gian cho việc đọc sách: mỗi chúng ta vẫn đang say mê với những “like, share,
bình luận”
Câu 4 (1,0 điểm): Để đọc - hiểu một cuốn sách mang lại hiệu quả, em phải đọc như
thế nào:
+ Xác định mục đích của việc đọc sách đó
+ Phải đọc kỹ, vừa đọc vừa nghiền ngẫm suy nghĩ, ghi chép những điều bổ ích.
+ Thực hành, vận dụng những điều học được từ sách vào cuộc sống hàng ngày.
II. TẠO LẬP VĂN BẢN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm)
I. Mở đoạn
- Vai trò của tri thức đối với loài người, và sách chính là một nền tảng để nâng cao tri
thức.
- Đọc sách là điều vô cùng cần thiết và nó đem lại vô vàn lợi ích cho con người.
II. Thân đoạn
- Ý nghĩa tác dụng của sách: Sách là tài sản vô giá, là người bạn tốt. Bởi sách là nơi
lưu trữ toàn bộ sản phẩm tri thức của con người, giúp ích cho con người về mọi mặt
trong đời sống xã hội.
- Chứng minh tác dụng của việc đọc sách:
14

Tổng hợp đề thi vào 10 – Ngữ liệu ngoài SGK Văn 9- Đào Văn Thọ
+ Đọc sách giúp ta có thêm tri thức, mở rộng hiểu biết, thu thập thông tin một cách
nhanh nhất (nêu dẫn chứng).
+ Sách bồi dưỡng tinh thần, tình cảm cho chúng ta, để chúng ta trở thành người tốt
(dẫn chứng)
+ Sách là người bạn động viên,chia sẻ làm vơi đi nỗi buồn (dẫn chứng)
- Tác hại khi không đọc sách: Hạn hẹp về tầm hiểu biết, tâm hồn cằn cỗi.
- Phương pháp đọc sách:
+ Phải chọn sách tốt, có giá trị để đọc
+ Phải đọc kỹ, vừa đọc vừa nghiền ngẫm suy nghĩ, ghi chép những điều bổ ích.
+ Thực hành, vận dụng những điều học được từ sách vào cuộc sống hàng ngày.
III. Kết đoạn
- Khẳng định sách là người bạn tốt
- Lời khuyên phải chăm chỉ đọc sách.
Văn mẫu: Nghị luận về lợi ích của việc đọc sách
Câu 2 (5,0 điểm):
I. Mở bài:
Giới thiệu qua về tác giả, tác phẩm. 
Trích dẫn 2 khổ thơ
II. Thân bài: Cảm nhận về 2 khổ thơ
1. Cảm xúc của nhà thơ khi ở trong lăng:
- Khổ thơ thứ ba diễn tả thật xúc động cảm xúc và suy nghĩ của tác giả khi vào lăng
viếng Bác. Khung cảnh và không khí thanh tĩnh như ngưng kết cả thời gian và không
gian ở bên trong lăng Bác đã được nhà thơ gợi tả rất đạt:
"… Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng diệu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim”
+ Cụm từ “giấc ngủ bình yên” diễn tả chính xác và tinh tế sự yên tĩnh, trang nghiêm
và ánh sáng dịu nhẹ, trong trẻo của không gian trong lăng Bác.
+ Bác còn mãi với non sông đất nước như trời xanh còn mãi mãi, Người đã hóa thành
thiên nhiên, đất nước, dân tộc. Tác giả đã rất đúng khi khẳng định Bác sống mãi trong
lòng dân tộc vĩnh hằng như trời xanh không bao giờ mất đi.
2. Tâm trạng lưu luyến của nhà thơ trước lúc khi trở về miền Nam:
– Khổ thơ thứ tư (khổ cuối) diễn tả tâm trạng lưu luyến của nhà thơ. Muốn ở mãi bên
lăng Bác, nhưng tác giả cũng biết rằng đến lúc phải trở về miền Nam, chỉ có cách gửi
l...