Gửi em, cô bộ đội lái xe
(Phạm Tiến Duật)
Không thể tin là em đã qua
Nơi túi bom bay mù bụi đỏ
Đường gập ghềnh ngổn ngang cây đổ
Trời lô nhô thân gỗ cưa ngang.
Không thể tin là em đã sang
Nơi đất lạ trời xanh leo lẻo
Anh đón em qua tầm đạn réo
Tiếng tàu càng sốt ruột vo ve.
Em là cô bộ đội lái xe
Giặc đuổi bắn bốn bề lửa cháy
Cái buồng lái là buồng con gái
Vẫn cành hoa mềm mại cài ngang.
Em đã qua và em đã sang
Đẹp lắm đấy những ngày đánh Mỹ
Đất nước mình nhiều điều giản dị
Ai chưa tin rồi sẽ tin thôi.
(Trường Sơn, 1968)
* Có nơi chép tên bài thơ trên là "Niềm tin có thật".
* Phạm Tiến Duật (1941-2007) là một nhà thơ nổi bật của Việt Nam, nổi tiếng với việc mang
Trường Sơn vào thơ một cách chân thực và sâu sắc. Ông tốt nghiệp khoa Văn, Đại học Sư
phạm, nhưng nhập ngũ năm 1965 và trải qua 14 năm trong quân đội, trong đó có 8 năm gắn bó
với đoàn vận tải Quang Trung 559 ở Trường Sơn. Thơ Phạm Tiến Duật có giọng điệu đùa tếu,
tinh nghịch nhưng lại chạm đến những miền sâu thẳm của tình cảm con người. Giọng thơ này
đặc biệt thành công trong bối cảnh kháng chiến chống Mỹ ác liệt, khi thơ cần phản ánh hiện
thực gian khổ nhưng không được bi lụy hay lên gân. Ông đã vượt qua thử thách này bằng cách
đưa vào thơ những chi tiết đời thường, giản dị, gần gũi với lời nói hàng ngày, giúp người đọc
cảm nhận được sự chân thực và sâu xa của cuộc sống chiến tranh. Phạm Tiến Duật đã mở rộng
đáng kể phạm vi của những điều có thể trở thành thơ. Từ những chi tiết nhỏ nhặt như "giếng
nước có bom từ trường," "phá bom nổ chậm," hay "xe không kính," đến những thông tin khô
khan của "bản tin thông tấn xã," tất cả đều được ông biến thành thơ. Điều này thể hiện sự tinh
tế trong quan sát và khả năng liên tưởng phong phú của ông, giúp chi tiết tự kể chuyện và bộc
lộ cảm xúc. Dù vật liệu xây dựng nên thơ là những sự việc thô mộc, lấm láp của đời sống chiến

tranh, giọng thơ lại vui tươi, nhưng cảm xúc lại trữ tình sâu sắc. Những hình ảnh như "cũng
vương tóc rối chân gà," "cũng tiếng chó sủa chiều tà," hay "cũng gàu múc nước" đã gợi lên một
nỗi nhớ làng quê da diết của người lính Trường Sơn. Phạm Tiến Duật không trực tiếp bày tỏ
cảm xúc mà để người đọc tự cảm nhận được nỗi lòng sâu kín ẩn sau giọng thơ. Ông đã góp
phần đưa thơ trực tiếp hơn vào đời sống và giúp đời sống trực tiếp bước vào thơ.

(*) Giới thiệu bài thơ (nhan đề, tác giả) và nêu ấn tượng chung về bài thơ:
- Bài thơ "Gửi em, cô bộ đội lái xe" của nhà thơ Phạm Tiến Duật là một tác phẩm tiêu biểu
của văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Bài thơ khắc họa hình ảnh người nữ bộ
đội lái xe trên tuyến đường Trường Sơn ác liệt.
- Ấn tượng chung về bài thơ là sự ngưỡng mộ, ngợi ca vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam
trong chiến tranh: vừa kiên cường, dũng cảm đối mặt với hiểm nguy, vừa giữ được nét duyên
dáng, dịu dàng rất riêng. Qua những khổ thơ, người đọc cảm nhận được sự ác liệt của chiến
trường, nhưng hơn hết là tinh thần lạc quan, ý chí mạnh mẽ của những người lính, đặc biệt là
những nữ lái xe, những người đã góp phần làm nên huyền thoại đường Trường Sơn.
(*) Trình bày cảm nghĩ về nội dung (mạch cảm xúc, chủ đề, thông điệp,....) của bài thơ:
- Mạch cảm xúc
+ Mạch cảm xúc của bài thơ xuyên suốt từ sự ngạc nhiên, khâm phục đến tự hào, tin tưởng.
-> Hai khổ đầu mở đầu bằng điệp khúc "Không thể tin là em đã qua/sang" thể hiện sự bất
ngờ, ngạc nhiên tột độ của tác giả trước sự dũng cảm phi thường của cô gái lái xe. Hình ảnh
"túi bom bay mù bụi đỏ", "đường gập ghềnh ngổn ngang cây đổ", "đất lạ trời xanh leo lẻo",
"tầm đạn réo" gợi lên sự khốc liệt, hiểm nguy của chiến trường. Sự ngạc nhiên này không
phải vì nghi ngờ khả năng của người con gái mà là sự kinh ngạc trước ý chí kiên cường, vượt
lên mọi thử thách, hiểm nguy tưởng chừng không thể vượt qua.
-> Khổ thứ ba là sự lý giải cho sự "không thể tin" đó. Cô gái lái xe, đối mặt với "giặc đuổi
bắn bốn bề lửa cháy" nhưng "cái buồng lái là buồng con gái / Vẫn cành hoa mềm mại cài
ngang". Sự tương phản giữa hiện thực chiến tranh khốc liệt và vẻ đẹp dịu dàng, nữ tính của
người con gái tạo nên một điểm nhấn cảm xúc mạnh mẽ, thể hiện vẻ đẹp của sự bất khuất
nhưng vẫn giữ vẹn nét hồn hậu, duyên dáng.
-> Khổ cuối là sự tổng kết, đúc kết cảm xúc từ ngạc nhiên, khâm phục chuyển thành niềm tự
hào, tin tưởng tuyệt đối vào sức mạnh, vẻ đẹp của người Việt Nam. Điệp khúc "Em đã qua và
em đã sang" được lặp lại một lần nữa, nhưng giờ đây không còn là sự bất ngờ mà là sự khẳng
định, ngợi ca. Câu thơ "Đẹp lắm đấy những ngày đánh Mỹ" là lời khẳng định về vẻ đẹp của
những con người và những hành động anh hùng trong cuộc chiến tranh vệ quốc. Cuối cùng,
thông điệp "Đất nước mình nhiều điều giản dị / Ai chưa tin rồi sẽ tin thôi" thể hiện niềm tin
sắt đá vào lòng yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc, một vẻ đẹp giản dị nhưng phi thường
mà ai cũng sẽ phải công nhận.
- Chủ đề và thông điệp
+ Chủ đề chính của bài thơ là ngợi ca vẻ đẹp của người con gái Việt Nam trong chiến tranh.
Đó là vẻ đẹp của:
-> Sự dũng cảm, kiên cường: Họ không chỉ vượt qua những khó khăn, hiểm nguy vật chất mà
còn vượt qua giới hạn của bản thân để hoàn thành nhiệm vụ.
-> Sự giản dị nhưng phi thường: Dù đối mặt với bom đạn, cái chết cận kề, họ vẫn giữ được
nét nữ tính, hồn hậu ("cành hoa mềm mại cài ngang").

-> Tình yêu nước, ý chí quyết tâm giải phóng dân tộc: Sự hy sinh, cống hiến của họ góp phần
làm nên thắng lợi vĩ đại của đất nước.
+ Thông điệp mà Phạm Tiến Duật muốn gửi gắm qua bài thơ là:
-> Sức mạnh phi thường của con người Việt Nam: Đặc biệt là người phụ nữ Việt Nam, dù
nhỏ bé nhưng có thể làm nên những điều vĩ đại.
-> Vẻ đẹp của sự hy sinh và cống hiến: Những năm tháng chiến tranh tuy gian khổ nhưng
cũng là những năm tháng ngời sáng của lòng yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng.
-> Niềm tin vào tương lai: Khẳng định rằng những giá trị, phẩm chất tốt đẹp của dân tộc sẽ
luôn được nhận ra và trân trọng.
(*) Nêu cảm nghĩ về những yếu tố nghệ thuật và tác dụng của chúng trong việc biểu đạt nội
dung; nêu tác dụng của thể thơ bảy chữ trong việc tạo nên nét đặc sắc của bài thơ:
- Những yếu tố nghệ thuật và tác dụng
+ Bài thơ sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật hiệu quả, góp phần truyền tải nội dung một
cách sâu sắc:
-> Điệp ngữ "Không thể tin là em đã qua/sang": Cụm từ này được lặp lại ở đầu khổ 1 và khổ
2, tạo nên một cảm giác ngỡ ngàng, thán phục của tác giả trước sự vượt qua gian khó, hiểm
nguy của cô gái. Nó nhấn mạnh sự khắc nghiệt của chiến trường và lòng quả cảm phi thường
của người lính. Điệp ngữ này còn tạo nhịp điệu dồn dập, thể hiện sự lo lắng, dõi theo của
người nói.
-> Liệt kê và hình ảnh tương phản:
--> Ở khổ 1, những hình ảnh như "túi bom bay mù bụi đỏ", "đường gập ghềnh ngổn ngang
cây đổ", "trời lô nhô thân gỗ cưa ngang" khắc họa rõ nét sự khốc liệt, hoang tàn của chiến
trường.
--> Khổ 2 tiếp tục với "đất lạ trời xanh leo lẻo", "tầm đạn réo", "tiếng tàu càng sốt ruột vo
ve", bổ sung thêm những âm thanh và không gian đầy thử thách.
--> Đặc biệt, hình ảnh tương phản nổi bật ở khổ 3: "Cái buồng lái là buồng con gái / Vẫn
cành hoa mềm mại cài ngang". Sự đối lập giữa buồng lái (nơi gắn liền với bom đạn, khói lửa,
sự mạnh mẽ) và buồng con gái (gợi sự dịu dàng, riêng tư của phái nữ), cùng với hình ảnh
"cành hoa mềm mại", cho thấy vẻ đẹp tâm hồn, sự nữ tính vẫn tồn tại và tỏa sáng giữa gian
khổ. Đây là điểm nhấn nghệ thuật tạo nên sự độc đáo và sức lay động cho hình tượng nhân
vật.
+ Ngôn ngữ giản dị, gần gũi: Từ ngữ trong bài thơ mộc mạc, chân thực, mang đậm hơi thở
cuộc sống người lính. Điều này tạo cảm giác chân thành, dễ đồng cảm và gần gũi với độc giả.
+ Giọng điệu: Bài thơ có giọng điệu vừa ngạc nhiên, thán phục, vừa trìu mến, yêu thương.
Giọng điệu này thể hiện rõ tình cảm của tác giả đối với người nữ chiến sĩ lái xe.
- Tác dụng của thể thơ bảy chữ
+ Thể thơ bảy chữ (thất ngôn) đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên nét đặc sắc của bài
thơ:
-> Nhịp điệu linh hoạt: Mỗi câu thơ bảy chữ có thể ngắt nhịp linh hoạt (ví dụ: 2/2/3, 4/3, 3/4),
tạo nên sự đa dạng trong nhịp điệu, lúc nhanh, lúc chậm, phù hợp với diễn biến tâm trạng và
cảnh vật. Nhịp điệu này giúp bài thơ không bị đơn điệu, nhàm chán.
-> Dễ biểu cảm và gợi hình: Số tiếng vừa phải trong mỗi câu cho phép tác giả thể hiện được
nhiều ý, nhiều hình ảnh một cách súc tích mà vẫn đủ gợi cảm. Thể thơ này đặc biệt thích hợp

cho việc kể chuyện và miêu tả, giúp người đọc dễ dàng hình dung được khung cảnh chiến
trường và hình ảnh người nữ chiến sĩ.
-> Tính nhạc điệu: Vần (giao vần hoặc liền vần) và nhịp điệu trong thể thơ bảy chữ tạo nên
tính nhạc cho bài thơ, khiến bài thơ dễ đọc, dễ nhớ và có sức truyền cảm mạnh mẽ.
-> Phù hợp với không khí anh hùng ca: Thể thơ bảy chữ thường được sử dụng trong các bài
thơ mang tính tự sự, trữ tình hoặc anh hùng ca. Trong bài thơ này, thể thơ bảy chữ góp phần
tạo nên không khí trang trọng nhưng không kém phần gần gũi, tôn vinh hình ảnh người lính
một cách tự nhiên.
=> Tổng thể, "Gửi em, cô bộ đội lái xe" là một bài thơ thành công nhờ sự kết hợp nhuần
nhuyễn giữa các yếu tố nghệ thuật đặc sắc và sự phù hợp của thể thơ bảy chữ. Những yếu tố
này không chỉ giúp khắc họa rõ nét hình tượng người nữ chiến sĩ lái xe trên tuyến đường
Trường Sơn đầy hiểm nguy mà còn thể hiện tình cảm trân trọng, ngưỡng mộ của tác giả, góp
phần ngợi ca vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.
(*) Liên hệ, mở rộng (bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính" - Phạm Tiến Duật):
- Phạm Tiến Duật được mệnh danh là nhà thơ của Trường Sơn, người đã khắc họa một cách
chân thực và đầy chất thơ về cuộc sống, chiến đấu của những người lính trên tuyến đường
huyết mạch. Nếu như "Gửi em, cô bộ đội lái xe" là một nét chấm phá nhẹ nhàng, ca ngợi vẻ
đẹp nữ tính nhưng kiên cường của người lính nữ trên tuyến lửa, thì "Bài thơ về tiểu đội xe
không kính" lại là một bản hùng ca về sự dũng cảm, lạc quan của những người lính lái xe nói
chung.
- Cả hai bài thơ đều tái hiện bối cảnh khốc liệt của chiến tranh, nơi "túi bom bay mù bụi đỏ"
và "bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi". Tuy nhiên, mỗi bài lại đi sâu vào một khía cạnh
riêng. "Gửi em, cô bộ đội lái xe" tập trung làm nổi bật sự phi thường của những cô gái trẻ
trong hoàn cảnh chiến tranh. Hình ảnh "cái buồng lái là buồng con gái / Vẫn cành hoa mềm
mại cài ngang" đã tạo nên một sự đối lập đầy ấn tượng, khẳng định sức sống, sự lạc quan và
vẻ đẹp tâm hồn của người nữ chiến sĩ giữa bom đạn. Nàng không chỉ là người lính lái xe mà
còn là biểu tượng của tuổi trẻ, của tình yêu cuộc sống được giữ gìn trọn vẹn. Điều này giúp
bài thơ "Gửi em, cô bộ đội lái xe" trở thành một minh chứng cho vẻ đẹp nhân văn trong chiến
tranh, một vẻ đẹp không bị hoen ố bởi khói lửa.
- Trong khi đó, "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" lại mở rộng góc nhìn, khắc họa tinh thần
gang thép, bất chấp hiểm nguy của cả một tập thể. Những câu thơ như "Nhìn đất, nhìn trời,
nhìn thẳng", "Bụi phun tóc trắng như người già", "Mưa tuôn, mưa xối như ngoài trời" đã phác
họa rõ nét hiện thực khó khăn mà người lính phải đối mặt. Song, nổi bật hơn cả là tinh thần
lạc quan, yêu đời, coi thường gian khổ của họ: "Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc /
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha", hay "Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa / Mưa ngừng, gió
lùa khô mau thôi". Đặc biệt, hình ảnh "Chỉ cần trong xe có một trái tim" đã trở thành biểu
tượng sống động, khái quát sức mạnh nội tại, ý chí kiên cường và lòng yêu nước cháy bỏng
của người lính lái xe Trường Sơn, biến những chiếc xe không nguyên vẹn trở thành những
chiến mã thép mang theo trái tim quả cảm.
- Dù khai thác những khía cạnh khác nhau, cả hai bài thơ đều thể hiện tình cảm trân trọng,
ngợi ca sâu sắc của Phạm Tiến Duật đối với những người lính lái xe. Đó là những con người
giản dị nhưng vĩ đại, đã đóng góp công sức và xương máu vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
"Gửi em, cô bộ đội lái xe" là lời ngợi ca vẻ đẹp bình dị mà kiên cường của người phụ nữ Việt
Nam trong chiến tranh, còn "Bài thơ về tiểu đội xe không kính" là bản anh hùng ca về tinh

thần tập thể, sự lạc quan và ý chí sắt đá của những người lính trên tuyến đường Trường Sơn
huyền thoại. Cả hai bài thơ đã bổ sung cho nhau, tạo nên một bức tranh hoàn chỉnh về hình
tượng người lính lái xe thời chống Mỹ cứu nước, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn
học Việt Nam.
(*) Khái quát cảm nghĩ về bài thơ:
Tóm lại, "Gửi em, cô bộ đội lái xe" của Phạm Tiến Duật là một bức tượng đài thơ ca về
người nữ chiến sĩ Trường Sơn. Bài thơ không chỉ khắc họa một cách chân thực vẻ đẹp kiên
cường, mạnh mẽ vượt qua bom đạn, mà còn khéo léo tôn vinh nét duyên dáng, nữ tính và tinh
thần lạc quan đáng ngưỡng mộ của họ ngay giữa chiến trường ác liệt. Qua những vần thơ
đầy cảm xúc, tác giả đã khẳng định niềm tin vững chắc vào sức mạnh giản dị mà vĩ đại của
con người Việt Nam, minh chứng hùng hồn cho câu nói: "Anh hùng không phải là người
không biết sợ hãi, mà là người chiến thắng nỗi sợ hãi đó."