SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG THPT

BÁO CÁO BIỆN PHÁP
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

TÊN BIỆN PHÁP:
SỬ DỤNG CÁC CÔNG CỤ AI (CHATGPT, CANVA MAGIC) ĐỂ
THIẾT KẾ HỌC LIỆU SỐ VÀ CÁ NHÂN HÓA LỘ TRÌNH ÔN
TẬP PHẦN TIẾN HÓA VÀ SINH THÁI HỌC CHO HỌC SINH
LỚP 12.

Tác giả :
Tổ: Khoa học tự nhiên

MỤC LỤC

A. MỞ ĐẦU...................................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................5
2. Mục đích nghiên cứu.............................................................................8
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................8
4. Phương pháp nghiên cứu......................................................................9
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến..............................................9
B. NỘI DUNG..............................................................................................10
1. Cơ sở lý luận.......................................................................................10
2. Cơ sở thực tiễn....................................................................................11
3. Biện pháp thực hiện............................................................................14
3.1. Biện pháp 1: Khai thác sức mạnh của trí tuệ nhân tạo ChatGPT
trong việc phân hóa năng lực và xây dựng lộ trình ôn tập cá nhân hóa
.............................................................................................................14
3.2. Biện pháp 2: Thiết kế và bổ sung hệ thống học liệu số trực quan
thông qua công cụ Canva Magic nhằm hiện thực hóa mục tiêu "Hiểu
khoa học - Giỏi tổ hợp"........................................................................21
4. Hiệu quả của sáng kiến.......................................................................27

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1
2
3
4
5
6
7
8

Chữ viết tắt
AI
SKKN
THPT
SGK
CNTT
GD&ĐT
KHTN
TPACK

Giải thích nội
dung
Trí tuệ nhân tạo
(Artificial
Intelligence)
Sáng kiến kinh
nghiệm
Trung học phổ
thông
Sách giáo khoa
Công nghệ thông
tin
Giáo dục và Đào
tạo
Khoa học tự nhiên
Khung lý thuyết
tích hợp Kiến thức
công nghệ, Phương
pháp và Nội dung

4

5

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư
đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, ngành giáo dục
đào tạo đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng
có trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy và hình thức tổ
chức dạy học. Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh tầm quan trọng của
việc ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng
dạy và học, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của học
sinh trong kỷ nguyên số. Đối với chương trình Giáo dục phổ
thông 2018, môn Sinh học lớp 12 không chỉ dừng lại ở việc cung
cấp kiến thức lý thuyết thuần túy mà còn hướng tới việc hình
thành và phát triển các năng lực cốt lõi như năng lực nhận thức
sinh học, năng lực tìm hiểu thế giới sống và năng lực vận dụng
kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tiễn.
Đặc biệt, phần Tiến hóa và Sinh thái học trong chương
trình Sinh học 12 được đánh giá là những nội dung có tính trừu
tượng cao, đòi hỏi học sinh phải có khả năng tư duy hệ thống và
khả năng liên kết các sự kiện lịch sử sinh giới cũng như các mối
quan hệ phức tạp trong quần xã và hệ sinh thái. Tuy nhiên, qua
thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy đa số học sinh thường gặp
khó khăn trong việc ghi nhớ các học thuyết tiến hóa hay các
quy luật sinh thái do các nội dung này thường dài, nhiều thuật
ngữ chuyên môn và thiếu đi sự trực quan sinh động trong các
học liệu truyền thống. Việc ôn tập cho học sinh cuối cấp để
chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng thường rơi vào tình trạng
quá tải thông tin, dẫn đến sự mệt mỏi và thiếu tập trung, trong
khi đó, mỗi học sinh lại có một trình độ nhận thức và tốc độ tiếp

6

thu khác nhau, đòi hỏi một lộ trình ôn tập cá nhân hóa mà
phương pháp dạy học đại trà chưa thể đáp ứng triệt để.
Sự xuất hiện của các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT
và các tính năng thiết kế thông minh của Canva Magic đã mở ra
một hướng đi mới đầy triển vọng trong việc giải quyết những
tồn tại nêu trên bằng cách hỗ trợ giáo viên thiết kế các học liệu
số thông minh, trực quan và đa dạng. ChatGPT với khả năng xử
lý ngôn ngữ tự nhiên vượt trội có thể giúp giáo viên nhanh
chóng tổng hợp kiến thức, xây dựng ngân hàng câu hỏi phân
hóa và đặc biệt là thiết lập các lộ trình ôn tập riêng biệt dựa
trên năng lực của từng cá nhân học sinh. Song hành cùng đó,
Canva Magic cung cấp các công cụ thiết kế mạnh mẽ dựa trên
AI để biến những nội dung văn bản khô khan thành các
Infographic, sơ đồ tư duy và hình ảnh minh họa sống động, giúp
kích thích thị giác và khả năng ghi nhớ dài hạn của người học.
Xuất phát từ những đòi hỏi thực tế về việc nâng cao chất
lượng dạy học và nhu cầu cấp thiết trong việc ứng dụng công
nghệ hiện đại để cá nhân hóa giáo dục, tôi đã nghiên cứu và
triển khai đề tài: "Sử dụng các công cụ AI (ChatGPT, Canva
Magic) để thiết kế học liệu số và cá nhân hóa lộ trình ôn
tập phần Tiến hóa và Sinh thái học cho học sinh lớp 12".
Sáng kiến này không chỉ nhằm mục đích tối ưu hóa quy trình
thiết kế bài giảng của giáo viên mà còn hướng tới việc tạo ra
một môi trường học tập linh hoạt, nơi mỗi học sinh đều được hỗ
trợ để phát huy tối đa năng lực của bản thân, từ đó góp phần
thực hiện thắng lợi mục tiêu đổi mới giáo dục tại địa phương và
nhà trường.
Để có cơ sở thực tiễn cho việc triển khai đề tài, tôi đã tiến
hành khảo sát thực trạng thái độ và hiệu quả học tập của học

7

sinh đối với phần Tiến hóa và Sinh thái học trước khi áp dụng
biện pháp, kết quả được thể hiện cụ thể qua bảng số liệu dưới
đây:
Bảng 1: Kết quả khảo sát thực trạng học sinh trước khi
áp dụng sáng kiến
Mức độ: Rất
Tiêu chí

hứng thú /

khảo sát

Rất hiểu bài
(%)

Mức độ:
Bình thường
(%)

Mức độ:
Thấy khó /
Không hứng
thú (%)

Thái độ đối
với các bài
học phần Tiến

15.5

35.0

49.5

12.0

30.5

57.5

20.0

45.0

35.0

78.0

15.0

7.0

hóa
Khả năng tự
hệ thống hóa
kiến thức Sinh
thái học
Hiệu quả của
các học liệu
truyền thống
(SGK, hình
ảnh tĩnh)
Nhu cầu được
có lộ trình ôn
tập riêng phù
hợp năng lực

8

2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích cốt lõi của nghiên cứu này là xây dựng một quy
trình bài bản và hệ thống trong việc ứng dụng ChatGPT và
Canva Magic để thiết kế các loại hình học liệu số phong phú, từ
đó tạo ra một bộ tài liệu ôn tập phần Tiến hóa và Sinh thái học
có tính tương tác và trực quan cao. Nghiên cứu tập trung vào
việc khai thác tối đa sức mạnh của AI để xây dựng các lộ trình
ôn tập mang tính cá nhân hóa, giúp học sinh nhận diện được lỗ
hổng kiến thức của bản thân và rèn luyện theo các cấp độ nhận
thức phù hợp, nhằm nâng cao điểm số và năng lực tự học của
các em. Đồng thời, sáng kiến còn hướng tới việc giảm bớt áp lực
công việc cho giáo viên trong khâu soạn thảo đề cương và thiết
kế minh họa, tạo tiền đề để nhân rộng mô hình ứng dụng AI
trong các phần học khác của chương trình Sinh học nói riêng và
các môn học khác nói chung.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trọng tâm của sáng kiến này bao
gồm các phương pháp và quy trình kỹ thuật sử dụng ChatGPT
để biên soạn nội dung, câu hỏi ôn tập và sử dụng Canva Magic
để thiết kế Infographic, sơ đồ chuyển hóa kiến thức chuyên sâu
về Tiến hóa và Sinh thái học. Phạm vi về nội dung kiến thức
được giới hạn trong Phần sáu (Tiến hóa) và Phần bảy (Sinh thái
học và Môi trường) thuộc chương trình Sinh học 12 bộ sách
Cánh Diều, bao gồm các khái niệm từ bằng chứng tiến hóa, học
thuyết tiến hóa cho đến các đặc trưng cơ bản của quần thể,
quần xã và hệ sinh thái. Đối tượng thực nghiệm là học sinh các
lớp 12 tại trường Trung học phổ thông nơi tôi đang công tác, với
sự đa dạng về trình độ học lực để kiểm chứng tính hiệu quả của
việc cá nhân hóa lộ trình học tập.

9

4. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện sáng kiến này, tôi đã phối hợp sử dụng nhóm
phương pháp nghiên cứu lý thuyết thông qua việc phân tích các
tài liệu về trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, các hướng dẫn về đổi
mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cùng với
việc nghiên cứu kỹ cấu trúc chương trình Sinh học 12. Phương
pháp nghiên cứu thực tiễn được triển khai thông qua việc quan
sát sư phạm, phát phiếu điều tra khảo sát học sinh và thực hiện
dạy học thực nghiệm tại các lớp đối chứng và lớp thực nghiệm
để có sự so sánh khách quan nhất. Ngoài ra, phương pháp
thống kê toán học được ứng dụng triệt để để xử lý các dữ liệu
về điểm số, tỉ lệ phần trăm mức độ hài lòng của học sinh trước
và sau khi áp dụng sáng kiến, nhằm đảm bảo tính chính xác và
khoa học cho các kết luận về hiệu quả của biện pháp.
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến
Tính mới vượt trội của sáng kiến này nằm ở việc chuyển
dịch từ cách ứng dụng công nghệ thông tin đơn thuần sang việc
khai thác trí tuệ nhân tạo thế hệ mới để giải quyết bài toán khó
nhất trong giáo dục hiện đại là "cá nhân hóa ở quy mô lớn".
Trong khi các phương pháp cũ thường chỉ sử dụng slide bài
giảng tĩnh, sáng kiến này đã tạo ra các học liệu số có khả năng
tùy biến cao, nơi ChatGPT đóng vai trò như một trợ lý sư phạm
thông minh hỗ trợ giải đáp và xây dựng lộ trình riêng cho từng
học sinh dựa trên dữ liệu đầu vào cụ thể. Sự sáng tạo còn thể
hiện ở việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa nội dung khoa học
chuẩn xác từ ChatGPT với ngôn ngữ hình ảnh hiện đại từ Canva
Magic, tạo ra một hệ sinh thái học tập số hóa toàn diện mà
trước đây giáo viên phải mất rất nhiều thời gian mới có thể
hoàn thành thủ công. Đây là một hướng tiếp cận tiên phong,

10

chưa từng được áp dụng tại đơn vị và địa phương, đáp ứng hoàn
hảo yêu cầu về chuyển đổi số và phát huy phẩm chất, năng lực
học sinh trong giai đoạn hiện nay.
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển
phẩm chất và năng lực người học theo Chương trình Giáo dục
phổ thông 2018 đòi hỏi giáo viên phải không ngừng tiếp cận và
làm chủ các công nghệ giáo dục hiện đại nhằm tối ưu hóa quá
trình truyền thụ kiến thức. Cơ sở lý luận cốt lõi của đề tài này
dựa trên thuyết kiến tạo trong giáo dục, nhấn mạnh rằng học
tập là một quá trình chủ động mà ở đó người học tự xây dựng
hiểu biết của mình dựa trên những trải nghiệm và kiến thức đã
có dưới sự hướng dẫn của giáo viên và sự hỗ trợ của các công
cụ học tập. Trong kỷ nguyên số, việc tích hợp trí tuệ nhân tạo
vào dạy học không chỉ đơn thuần là thay thế bảng đen bằng
màn hình điện tử mà là một sự thay đổi mang tính hệ thống
trong cách thức thiết kế bài giảng, chuyển từ mô hình giáo dục
đồng loạt sang mô hình học tập cá nhân hóa. Cá nhân hóa lộ
trình học tập dựa trên sự hỗ trợ của các thuật toán thông minh
cho phép giáo viên nhận diện chính xác các cấp độ nhận thức
của từng nhóm học sinh, từ đó cung cấp các nhiệm vụ học tập
có độ khó phù hợp để thúc đẩy tối đa tiềm năng của các em.
Về mặt công nghệ, trí tuệ nhân tạo mà đại diện tiêu biểu là
ChatGPT đóng vai trò như một hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên
có khả năng tương tác và tạo ra các nội dung văn bản có tính
logic cao, hỗ trợ giáo viên trong việc chuyển đổi các kiến thức
hàn lâm từ sách giáo khoa thành các định dạng câu hỏi thảo
luận, các kịch bản bài giảng hoặc các tóm tắt kiến thức đa dạng

11

theo yêu cầu cụ thể. ChatGPT không chỉ là một kho tri thức
khổng lồ mà còn là một công cụ có khả năng phân tích các đầu
vào dữ liệu về năng lực học sinh để đưa ra những gợi ý về lộ
trình ôn tập sát sườn, giúp tiết kiệm thời gian cho giáo viên
trong khâu lập kế hoạch giảng dạy. Song song với đó, Canva
Magic đại diện cho xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong
thiết kế đồ họa giáo dục, giúp giáo viên hóa thân thành các nhà
thiết kế học liệu chuyên nghiệp mà không cần quá nhiều kỹ
năng kỹ thuật phức tạp. Thông qua các tính năng như chuyển
đổi văn bản thành hình ảnh hay tự động hóa bố cục Infographic,
Canva Magic giúp hình ảnh hóa các khái niệm trừu tượng trong
Sinh học, biến các dữ liệu thô thành những học liệu trực quan,
sinh động, góp phần kích thích tư duy hình ảnh và khả năng ghi
nhớ dài hạn của học sinh lớp 12 vốn đang phải đối mặt với khối
lượng kiến thức khổng lồ.
Việc ứng dụng các công cụ này hoàn toàn phù hợp với
khung lý thuyết về mô hình TPACK, một khung năng lực tích hợp
giữa kiến thức chuyên môn, kiến thức phương pháp dạy học và
kiến thức công nghệ. Đối với nội dung Tiến hóa và Sinh thái học,
việc sử dụng AI không chỉ giúp giải quyết các nút thắt về sự
trừu tượng của các cơ chế tiến hóa hay sự phức tạp của các chu
trình sinh địa hóa mà còn tạo ra một môi trường học tập tương
tác, nơi công nghệ đóng vai trò là cầu nối giúp học sinh tiếp cận
tri thức một cách tự nhiên và hứng thú hơn.
2. Cơ sở thực tiễn
Trong quá trình giảng dạy chương trình Sinh học 12 tại
trường Trung học phổ thông, tôi đã tiến hành quan sát và phân
tích kỹ lưỡng cấu trúc nội dung của bộ sách Cánh Diều, đặc biệt
là phần sáu và phần bảy. Nội dung về Tiến hóa (từ bài 15 đến

12

bài 19) và Sinh thái học (từ bài 20 đến bài 26) chứa đựng một
lượng lớn các khái niệm trừu tượng, các giả thuyết khoa học và
các mối quan hệ đa chiều giữa sinh vật với môi trường. Học sinh
thường phản hồi rằng các em cảm thấy khó khăn khi phải phân
biệt giữa các nhân tố tiến hóa theo thuyết tiến hóa tổng hợp
hiện đại hoặc việc ghi nhớ các đặc trưng của quần thể và quần
xã do sự thiếu hụt các hình ảnh minh họa mang tính hệ thống
và tương tác. Đa số các em học sinh lớp 12 hiện nay đều sở hữu
thiết bị điện tử có kết nối internet và có kỹ năng sử dụng công
nghệ khá nhạy bén, tuy nhiên phần lớn việc ứng dụng này vẫn
chỉ dừng lại ở mức độ giải trí hoặc tìm kiếm tài liệu rời rạc, chưa
thực sự có một hệ thống hay lộ trình học tập được cá nhân hóa
để phục vụ cho mục tiêu ôn thi cuối cấp một cách hiệu quả.
Thực tiễn nhà trường cho thấy mặc dù cơ sở vật chất đã
được trang bị máy chiếu và mạng internet nhưng việc khai thác
các nguồn học liệu số vẫn còn mang tính thủ công và chưa thực
sự sáng tạo. Giáo viên thường tốn rất nhiều thời gian để soạn
thảo một bộ câu hỏi ôn tập hay tự thiết kế một sơ đồ tư duy
chất lượng, dẫn đến việc thiếu thời gian cho các hoạt động
tương tác trực tiếp trên lớp. Để đánh giá một cách khách quan
thực trạng này, tôi đã thực hiện một cuộc khảo sát trên quy mô
120 học sinh lớp 12 tại đơn vị mình đang công tác về thói quen
tự học và nhu cầu sử dụng công cụ AI trong học tập trước khi
triển khai các biện pháp thực nghiệm.
Bảng 2: Kết quả khảo sát nhu cầu và thói quen sử dụng
học liệu số của học sinh
Nội dung

Thường

khảo sát

xuyên (%)

Sử dụng các

12.5

Đôi khi (%)
32.5

Chưa từng
(%)
55.0

13

ứng dụng AI
(như
ChatGPT) để
giải đáp thắc
mắc bài học
Tự thiết kế
hoặc sử dụng
Infographic để

5.0

25.0

70.0

8.3

21.7

70.0

85.0

12.0

3.0

hệ thống kiến
thức Sinh học
Học tập theo
một lộ trình
ôn tập được
thiết kế riêng
cho năng lực
bản thân
Mong muốn
được tiếp cận
với các học
liệu trực quan
do giáo viên
thiết kế bằng
AI
Từ kết quả khảo sát trên, có thể thấy một sự mâu thuẫn
lớn giữa nhu cầu học tập cá nhân hóa, mong muốn tiếp cận
công nghệ mới của học sinh với thực tế triển khai hiện nay tại
đơn vị. Phần lớn học sinh (70%) chưa bao giờ được tiếp cận với
lộ trình ôn tập cá nhân hóa và cũng chưa có thói quen sử dụng

14

các công cụ AI để hỗ trợ học tập một cách chuyên sâu. Điều này
cho thấy một dư địa rất lớn cho việc ứng dụng các biện pháp đổi
mới giáo dục. Đồng thời, qua các buổi dự giờ và trao đổi chuyên
môn với đồng nghiệp, tôi nhận thấy một bộ phận giáo viên vẫn
còn e ngại về việc AI sẽ làm giảm vai trò của người thầy hoặc lo
sợ về tính chính xác của dữ liệu do AI cung cấp. Đây chính là
những tiền đề thực tiễn quan trọng để tôi xây dựng và chuẩn
hóa quy trình sử dụng ChatGPT và Canva Magic, nhằm chứng
minh rằng khi được sử dụng một cách có kiểm soát và khoa học,
trí tuệ nhân tạo sẽ là cánh tay nối dài giúp giáo viên nâng cao
năng suất và chất lượng giảng dạy một cách đột phá.
Bên cạnh đó, việc phân tích kết quả điểm kiểm tra định kỳ
phần Tiến hóa và Sinh thái học của học sinh trong năm học
trước cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi ở các câu hỏi
vận dụng và vận dụng cao còn thấp, chủ yếu do các em không
nắm vững bản chất hệ thống của kiến thức mà chỉ học vẹt các
khái niệm. Thực trạng này càng củng cố thêm quyết tâm của tôi
trong việc thiết kế lại các học liệu số sao cho vừa đảm bảo tính
thẩm mỹ, vừa chứa đựng hàm lượng khoa học cao, giúp học
sinh có cái nhìn toàn cảnh và sâu sắc về thế giới sống dưới góc
độ tiến hóa và sinh thái.
3. Biện pháp thực hiện
3.1. Biện pháp 1: Khai thác sức mạnh của trí tuệ nhân
tạo ChatGPT trong việc phân hóa năng lực và xây dựng lộ
trình ôn tập cá nhân hóa
Trong bối cảnh dạy học theo định hướng phát triển năng
lực, việc cào bằng lộ trình ôn tập cho mọi đối tượng học sinh
không còn mang lại hiệu quả tối ưu, đặc biệt là với những phần
kiến thức mang nặng tính tư duy hệ thống và lý thuyết chuyên

15

sâu như Tiến hóa và Sinh thái học. Để giải quyết bài toán này,
tôi đã ứng dụng ChatGPT như một trợ lý sư phạm thông minh
nhằm phân hóa đối tượng người học dựa trên kết quả khảo sát
đầu vào, từ đó thiết kế các lộ trình ôn tập riêng biệt giúp học
sinh yếu kém nắm vững kiến thức nền tảng và học sinh khá giỏi
vươn tới các mức độ vận dụng cao. Quy trình thực hiện biện
pháp này được triển khai một cách hệ thống qua bốn bước cụ
thể, đảm bảo tính khoa học và khả năng kiểm soát chất lượng
nội dung một cách chặt chẽ.

Hình 1: Ảnh chụp giao diện của Chat GPT
Bước thứ nhất: Khảo sát và phân loại nhóm năng lực học
sinh
Trước khi bắt đầu thiết kế lộ trình, tôi tiến hành một bài
kiểm tra đánh giá năng lực nhanh gồm 20 câu hỏi trắc nghiệm
khách quan bao quát các chủ đề từ bằng chứng tiến hóa đến
các quy luật sinh thái cơ bản trên nền tảng số hoặc giấy. Dựa
trên kết quả thu được, tôi chia học sinh thành ba nhóm chính
bao gồm nhóm nền tảng (dưới 5 điểm), nhóm tăng tốc (từ 5 đến

16

7.5 điểm) và nhóm về đích (trên 7.5 điểm) để làm dữ liệu đầu
vào cho AI xử lý. Việc phân loại này không nhằm mục đích gắn
nhãn học sinh mà để tạo ra một điểm tựa dữ liệu giúp ChatGPT
hiểu rõ "chân dung" đối tượng cần hỗ trợ, từ đó đưa ra các gợi ý
về nội dung và phương pháp tiếp cận phù hợp nhất với vùng
phát triển gần nhất của từng em.

Hình 2: Bộ 20 câu hỏi trắc nghiệm trên Quizizz
Bảng 3: Phiếu phân loại năng lực học sinh trước khi thiết
kế lộ trình (Dữ liệu đầu vào cho AI)
Nhóm năng lực

Đặc điểm nhận

Mục tiêu ôn tập

thức hiện tại

hướng tới

Chưa phân biệt rõ
các nhân tố tiến
Nhóm Nền tảng

hóa, hay nhầm lẫn
các khái niệm sinh
thái cơ bản.

Nhóm Tăng tốc

Nắm vững các khái
niệm trong SGK
Cánh Diều, đạt mức
thông hiểu.

Nắm được kiến

Rèn luyện kỹ năng

thức cơ bản nhưng

phân tích, so sánh

gặp khó khăn với

và giải quyết các

các bài tập tổng

tình huống thực

17

hợp hoặc mối quan

tiễn.

hệ quần xã.
Tư duy tốt, nắm
chắc lý thuyết, cần
Nhóm Về đích

thử thách với các
câu hỏi vận dụng
cao và thực tiễn
phức tạp.

Phát triển năng lực
dự đoán sự biến đổi
của hệ sinh thái và
các cơ chế tiến hóa
ở mức phân tử.

Bước thứ hai: Xây dựng bộ câu lệnh (Prompt) chuẩn hóa
để yêu cầu ChatGPT thiết kế lộ trình
Sau khi đã có dữ liệu phân loại, tôi tiến hành nhập các câu
lệnh có cấu trúc chặt chẽ vào ChatGPT để yêu cầu AI đóng vai
trò là một chuyên gia giáo dục Sinh học lớp 12. Câu lệnh cần
đảm bảo cung cấp đủ bốn yếu tố là vai trò của AI, mục tiêu bài
học (dựa trên SGK Cánh Diều), đối tượng học sinh và định dạng
đầu ra mong muốn. Ví dụ, đối với phần Sinh thái học, tôi sử
dụng câu lệnh yêu cầu AI thiết kế một lộ trình ôn tập trong 2
tuần cho nhóm nền tảng tập trung vào việc hình ảnh hóa các
khái niệm, trong khi đối với nhóm về đích là các bài toán về
hiệu suất sinh thái và quản lý tài nguyên bền vững.

18

Hình 3: Câu trả lời của Chat GPT
Bước thứ ba: Tinh chỉnh nội dung và thiết kế Phiếu lộ
trình cá nhân hóa
Kết quả trả về từ ChatGPT thường mang tính hệ thống rất
cao nhưng giáo viên cần thực hiện vai trò kiểm chứng chuyên
môn để đảm bảo các thuật ngữ hoàn toàn tương thích với bộ
sách Cánh Diều. Sau khi tinh chỉnh, tôi trình bày lại thành các
Phiếu lộ trình ôn tập cá nhân hóa gửi đến từng nhóm học sinh
qua ứng dụng liên lạc hoặc bản in. Điểm đặc biệt của lộ trình
này là sự phân hóa rõ rệt về nhiệm vụ học tập, trong đó học
sinh nhóm nền tảng sẽ tập trung vào các từ khóa then chốt và
sơ đồ đơn giản, còn học sinh khá giỏi sẽ được dẫn dắt qua các
câu hỏi mở đòi hỏi sự liên kết giữa các bài học khác nhau trong
chương trình.
Bảng 4: Mẫu lộ trình ôn tập cá nhân hóa do ChatGPT gợi
ý (Ví dụ cho Chủ đề: Tiến hóa)
Tuần học

Nhiệm vụ

Nhiệm vụ

Nhiệm vụ

Nhóm Nền

Nhóm Tăng

Nhóm Về

19

tảng
Vẽ sơ đồ phân
biệt học
1

thuyết Darwin
và thuyết tiến
hóa hiện đại.
Liệt kê và nêu
ví dụ về các

2

loại bằng
chứng tiến
hóa trực tiếp
và gián tiếp.

tốc

đích

So sánh vai

Phân tích tác

trò của các

động của biến

nhân tố tiến

đổi khí hậu

hóa (Chọn lọc

đến tốc độ

tự nhiên, Đột

tiến hóa của

biến...).

các loài.

Giải thích cơ

Phản biện các

chế hình

giả thuyết về

thành loài

nguồn gốc sự

bằng con

sống dựa trên

đường cách li

bằng chứng

địa lí và sinh

phân tử mới

thái.

nhất.

Bước thứ tư: Thiết kế Phiếu học tập tự đánh giá kèm hệ
thống phản hồi từ AI
Để đảm bảo tính khả thi, tôi hướng dẫn học sinh cách sử
dụng ChatGPT như một "gia sư riêng" tại nhà để giải đáp thắc
mắc trong lộ trình đã giao. Tuy nhiên, để kiểm soát chất lượng,
tôi thiết kế các Phiếu học tập có cấu trúc đặc biệt mà ở đó học
sinh phải ghi lại những câu hỏi các em đã hỏi AI và phần phản
biện của cá nhân về câu trả lời đó. Điều này giúp học sinh
không lệ thuộc hoàn toàn vào công nghệ mà phát triển được tư
duy phê phán, đồng thời giáo viên cũng nắm bắt được những
điểm nghẽn trong tư duy của học sinh thông qua các tương tác
này.

20

Hình 4: Phiếu học tập số 01
Điều kiện cần thiết để thực hiện giải pháp:
Để biện pháp này đạt hiệu quả cao nhất, nhà trường cần
đảm bảo hệ thống mạng không dây ổn định phục vụ cho việc
truy cập các nền tảng AI. Về phía giáo viên, cần có năng lực
ngoại ngữ cơ bản để khai thác các nguồn tài liệu mở nếu cần và
đặc biệt là kỹ năng thiết kế câu lệnh chuyên sâu để tránh việc
AI đưa ra các câu trả lời chung chung hoặc không sát chương
trình. Đối với học sinh, các em cần được hướng dẫn về quy tắc
đạo đức khi sử dụng AI, nhấn mạnh vào việc AI là công cụ hỗ trợ
tư duy chứ không phải công cụ làm bài thay, từ đó tạo nên một
văn hóa học tập trung thực và sáng tạo trong môi trường số.
Hiệu quả dự kiến của giải pháp 1:
Việc triển khai lộ trình cá nhân hóa thông qua ChatGPT
giúp rút ngắn 50% thời gian thiết kế tài liệu của giáo viên và
tăng mức độ hài lòng của học sinh lên đáng kể do các em được
học đúng với khả năng của mình. Kết quả theo dõi ban đầu cho
thấy nhóm học sinh nền tảng có sự tự tin hơn khi đối mặt với
các câu hỏi lý thuyết, trong khi nhóm về đích bắt đầu hình

21

thành được năng lực nghiên cứu độc lập và giải quyết vấn đề
phức tạp, tạo tiền đề vững chắc cho các kỳ thi học sinh giỏi v