https://thuviensach.vn

Vô Gia Đình
Hector Malot
Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động

Nguồn: http://vnthuquan.net

Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ.


https://thuviensach.vn

Mục lục
LỜI NÓI ĐẦU


Phần I - Chương I


Chương II


Chương III


Chương IV


Chương V


Chương VI


Chương VII


Chương VIII


Chương IX


Chương X


Chương XI


Chương XII


Chương XIII


Chương XIV
Chương XV


Chương XVI


Chương XVII


Chương XVIII


Chương XIX


Chương XX


Chương XXI


Phần II - Chương XXII


Chương XXIII


Chương XXIV


Chương XXV


Chương XXVI


https://thuviensach.vn

Chương XXVII


Chương XXVIII


Chương XXIX


Chương XXX


Chương XXXI


Chương XXXII


Chương XXXIII


Chương XXXIV


Chương XXXV


Chương XXXVI


Chương XXXVII


Chương XXXVIII


Chương XXXIX


Chương XL


Chương XLI


Chương XLII



https://thuviensach.vn

Hector Malot
Vô Gia Đình
Dịch giả: Hà Mai Anh
LỜI NÓI ĐẦU
Nguyên tác: Sans Famille



 
Truyện VÔ GIA ĐÌNH này dịch ở quyển SANS FAMILLE, một tiểu thuyết
hay nhất trong các tác phẩm của Hector Malot, một danh văn nước Pháp.
Tiểu thuyết Sans Famille xuất bản lần đầu tiên về năm 1878, được công
chúng rất hoan-nghênh và được Viện Hàn-Lâm Pháp khen-thưởng, cho vào
hạng sách hữu ích. Vì có một giá trị về văn-chương cũng như về phương
diện giáo-dục, nên sách đó đã được lưu hành trong các nam-nữ học-đường.

Không những thế, các nước Anh, Đức, Nhật, Trung-Hoa, vân vân, cũng

https://thuviensach.vn

nhận thấy ích lợi của cuốn sách đó nên đã phiên dịch ra trên mười thứ tiếng
và phát hành khắp nơi.

Ở nước ta, năm 1931, ông Nguyễn đỗ Mục và ông Đào-Hùng đã theo bản
văn của Tàu “Khổ nhi lưu lãng ký” dịch ra Việt văn nhan đề là “Vô gia
đình” (Tiểu thuyết giáo dục Đứa trẻ khốn nạn), đăng báo “Trung Bắc Tân
Văn” và in thành sách do nhà “Tân Việt Nam Thư Xã” xuất bản.

Nay, để cho truyện được sát với nguyên tác chữ Pháp, về tư tưởng cũng
như về văn từ, theo ý muốn của một số bạn yêu văn, tôi không quản tài trí
thiển sơ, cố gắng phiên dịch, may ra có ích phần nào trong học văn của các
bạn thanh niên.

“Vô gia đình” là truyện một đứa bé bị bỏ đường, được một thôn phụ nuôi
nấng như con. Không may, chồng thôn phụ đó làm thợ bị một tai nạn lao
động thành tàn tật, buộc lòng phải bán em cho một ông lão diễn trò rong.

Cuộc phân ly đau đớn. Rồi đến cuộc đời lang thang, trôi dạt của em trên đất
Pháp và đất Anh. Những biến cố liên tiếp xảy ra, nhưng nhờ trí thông minh,
lòng quả cảm, em đã phấn đấu và đã vượt mọi gian nan.

Sau em tìm được mẹ cùng em trai và không quên trả ơn những người đã
cứu giúp em trong những ngày gian khổ.

“Vô gia đình” nêu cho ta một tấm gương ưu cần, nhẫn nại, một tinh thần
thanh cao và tự lập, một chí phấn đấu không sờn, nhất là lòng trung hậu
tuyệt vời.

Ngoài giá trị về đạo đức, câu truyện lại ly-kỳ và vô cùng cảm động nên
không những được giới học sinh ưa chuộng mà mọi người ai đã đọc một
vài trang đầu không thể bỏ qua không xem hết.

Trong lúc phong trào “chấn hưng đạo đức” đang sôi nổi trên Thế giới Tự
do, tôi mong rằng bản dịch “Vô gia đình” này sẽ giúp một phần mọn vào
công cuộc “vãn hồi chính đạo” lớn lao đó.


Saigon, ngày 23-3-1958


https://thuviensach.vn

DỊCH GIẢ

https://thuviensach.vn

Hector Malot
Vô Gia Đình
Dịch giả: Hà Mai Anh
Phần I - Chương I
LÀNG TÔI



 
Tôi là một đứa trẻ bỏ rơi.

Nhưng cho đến năm lên tám, tôi vẫn tưởng tôi có một người mẹ như những
đứa trẻ khác, vì lúc nào tôi khóc thì lại có một bà đến ôm ấp, dỗ dành cho
tôi nín.

Không bao giờ tôi đi ngủ lại không có bà đến vuốt ve tôi. Về mùa đông, khi
gió gieo tuyết vào cửa kính trắng xóa, bà kéo chân tôi ủ vào hai bàn tay bà
và ru tôi. Đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ giọng hát và câu hát của bà.

Khi tôi chăn bò trên những con đường cỏ xanh hay ở bãi hoang mà chợt
gặp mưa to, bà vội vã chạy ra đón, kéo vạt áo che đầu cho tôi và đưa tôi về.
Khi tôi cãi nhau với một đứa trẻ khác, bà bảo tôi kể lại cho bà nghe rồi bà
tìm lời ngọt dỗ tôi và bao giờ cũng cho tôi là phải.

Vì những điều đó và nhiều điều khác nữa, vì giọng nói âu yếm, vì đôi mắt
trìu mến của bà, vì những sự vỗ về thương yêu tôi, vì vẻ nhân từ của bà dẫu
khi mắng mỏ tôi, tôi cứ tưởng bà là mẹ tôi.

Đây, tại sao tôi biết bà chỉ là mẹ nuôi tôi thôi.

Làng tôi, hay gọi cho đúng, nơi tôi được nuôi nấng – vì tôi không có làng
riêng cho tôi, không có nơi sinh mà không có cả cha lẫn mẹ nữa – làng mà
tôi đã sống trong thời thơ ấu gọi là Tả-Văn-Ông, một làng vào hạng nghèo
nhất ở nước Pháp.

Sự nghèo nàn đó không phải là tại dân cư đần độn hay lười biếng mà chính
là vì vị trí của làng ở vào một nơi ít màu mỡ. Đất không sâu, muốn được
hoa màu tốt phải có đồ bón nhưng ở miền này đều thiếu thốn. Vì thế người
ta chỉ thấy (trong thời tôi ở đấy) một số ít ruộng được cày cấy, còn toàn là
https://thuviensach.vn

những bãi hoang bao la để cho bụi rậm và cỏ mọc đầy. Trên những bãi cao
đó, lác đác cũng có một vài khóm cây to nhưng khi những ngọn gió may
thổi đến thì còn trơ những cành khẳng khiu.

Muốn tìm những cây đẹp, phải xuống lũng, đến chỗ các bờ sông con; trong
những đồng cỏ hẹp mới có những cây giẻ cao và những cây sồi xanh tốt.

Chính ở trong một những lũng đó, trên bờ suối, một dòng suối, đổ vào phụ
lưu sông Loa, là nhà thân yêu của tôi, thời thơ ấu.

Ở đấy, cho đến năm lên tám, tôi không hề trông thấy một người đàn ông
nào trong nhà. Tuy nhiên, mẹ tôi không phải góa bụa, vì chồng bà đi làm
thợ đẽo đá ở Ba-Lê cũng như phần đông người ở miền này. Từ ngày tôi đến
tuổi hiểu biết, tôi không thấy ông ta về lần nào. Thỉnh thoảng bạn ông có về
quê thì ông nhắn tin thôi.

- Bà Liên ơi! Ông ấy vẫn khỏe mạnh, có nhờ tôi về nói cho bà biết là việc
làm ăn cũng khá và có gửi ít tiền về đây. Bà đếm lại xem.

Tin tức có thế thôi. Bà Bảo-Liên cũng đành biết có thế thôi: chồng bà mạnh
giỏi, công việc đều, làm ăn khá.

Ông Bảo-Liên ở mãi Ba-Lê không về, không phải là trong gia đình có
chuyện xích mích gì đâu. Việc bất hòa không phải là nguyên nhân cuộc xa
vắng đó. Ông phải ở luôn Ba-Lê là vì công việc bắt buộc, có thế thôi. Khi
ông tuổi già, ông sẽ trở về. Với số tiền cóp nhặt, dành dụm, vợ chồng ông
sẽ khỏi bị đói rét trong những ngày suy yếu.

Một ngày về tháng một, trời sắp tối, có một người đàn ông mà tôi không
quen, đến đứng ngoài bờ giậu. Tôi ở trên hè đang chẻ củi. Người lạ mặt
đứng ngoài nghển đầu vào hỏi tôi có phải đây là nhà bà Bảo-Liên không.

Tôi mời ông ta vào. Ông khách đẩy cửa bước vào.

Ông ta lấm như vùi. Những vấy bùn chỗ khô, chỗ ướt bám từ đầu xuống
chân. Trông thấy thế, ai cũng hiểu rằng ông ta đã vất vả trên những con
đường lầy lội. Nghe có tiếng người, mẹ tôi chạy ra thì vừa gặp ông ta đang
vào. Ông ta nói:

- Tôi đem tin ở Ba-Lê về đây.

Đó là một câu rất quen tai, nhưng giọng nói câu đó nghe khác hẳn giọng
nói các câu mấy lần trước thường kèm thêm những tin: “ông ấy khỏe mạnh,
https://thuviensach.vn

làm ăn khá”.

Mẹ tôi chắp tay lại và kêu to:

- Trời ơi! Chắc có tin chẳng lành cho chồng tôi!

- Phải đấy. Bà đừng lo sợ quá. Ông nhà bị thương, may không chết. Nhưng
có lẽ rồi thành tật. Hiện giờ ông nằm nhà thương. Tôi nằm giường bên
cạnh. Nhân tôi về quê, ông bảo đi qua nhắn giúp. Thôi, chào bà, tôi không
thể ở lâu được vì còn phải đi ba dặm nữa, mà trời đã sắp tối rồi.

Mẹ tôi muốn biết thêm, lưu ông khách ở lại ăn cơm. Đường thì xấu, mà
người ta lại bảo trong rừng có nhiều chó sói, nên ông ta cũng vui lòng ở lại.
Ông ta ngồi trong góc cạnh lò sưởi vừa ăn vừa kể lại cho chúng tôi nghe.

Ông Liên bị gióng xây nhà đổ sập xuống đè phải. Xét ra lúc bấy giờ không
phải việc của ông ở đấy nên chủ thầu không chịu bồi thường.

Ông khách nói thêm:

- Thực không may! Phải kẻ tinh khôn hơn có lẽ họ tìm cách đòi được tiền
cấp dưỡng chung thân. Nhưng ông nhà thì chẳng được đồng nào.

Ông ta vừa sấy quần áo cứng cộp vì bùn khô lại vừa nhắc lại câu: “Thực
không may!” với một vẻ buồn thành thực như tỏ ra rằng nếu vào địa vị ông,
ông sẽ vui lòng xin cưa phăng đi một chân hòng đòi khoản cấp dưỡng
chung thân. Để kết thúc câu chuyện, ông nói:

- Tuy nhiên, tôi đã khuyên ông nhà đệ đơn kiện chủ thầu.

Mẹ tôi nói:

- Kiện thì tốn kém lắm.

- Phải, nhưng lúc được kiện thì sao?

Mẹ tôi muốn đi Ba-Lê xem sao nhưng đi là cả một sự phiền phức vì cuộc đi
rất diệu vợi và tốn nhiều tiền.

Sáng hôm sau, chúng tôi đến hỏi ý kiến Linh mục làng. Cha bảo để xét xem
mẹ tôi ra đó có ích gì, thì hãy nên đi. Rồi Cha viết thư cho Cha Tuyên úy ở
nhà thương ông Liên nằm điều trị. Mấy hôm sau, Cha nhận được thư trả
lời, bảo mẹ tôi không phải đi, cần gởi ít tiền ra cho ông để kiện chủ thầu.

Ngày, tháng qua. Thỉnh thoảng lại có thư về hỏi tiền. Lá thư cuối cùng khẩn
bách hơn, bảo nếu hết tiền thì đem bán bò đi.

Những ai đã sống ở nhà quê, mới biết có bao nhiêu khổ não, đau đớn trong
https://thuviensach.vn

hai tiếng “bán bò”.

Trước con mắt nhà bác vật, bò là một giống nhai lại, đối với du khách đó là
con vật tô điểm cho phong cảnh nên thơ mỗi khi nó nghếch cái mõm đẫm
sương trên đám cỏ, với trẻ con ở tỉnh, bò là nguồn cà phê sữa, bánh phomát kem. Nhưng đối với dân quê, còn có những điều hơn thế. Nhà dù
nghèo đến thế nào, đông đến thế nào, nếu trong chuồng có được một con bò
cái thì nhất định không phải nhịn đói.

Với một cái dây thừng để dài hay quấn gọn trên sừng, một đứa trẻ có thể
chăn nó trên những con đường đầy cỏ xanh non, không phải mất tiền mua.
Rồi chiều đến, cả gia đình có đủ bơ để ăn súp, đủ sữa để dầm khoai. Cha,
mẹ, con cái, người lớn cũng như trẻ con, mọi người đều sống về con bò.

Mẹ tôi và tôi, chúng tôi cũng sống, sống rất no đủ về con bò của chúng tôi,
ngoài sữa ra không hề cần đến thịt thà. Con bò cái đó không những là vú
nuôi của chúng tôi, nó lại còn là một người bạn thân nữa. Ta chớ tưởng con
bò là một con vật không biết gì, trái lại, nó là một giống rất thông minh và
có nhiều đức tính ngày đêm nảy nở do sự huấn luyện mà ra. Chúng tôi vuốt
ve nó, chúng tôi nói chuyện với nó, nó hiểu chúng tôi. Với nó, bằng đôi mắt
dịu hiền, nó có thể tỏ cho chúng tôi biết ý muốn hoặc sự cảm biết của nó.
Nói tóm lại, chúng tôi yêu nó và nó cũng mến chúng tôi.

Thế mà nó và chúng tôi phải lìa nhau, lìa nhau vì phải bán nó mới hài lòng
ông Liên.

Hôm sau, một người lái đến. Sau khi ngắm nghía con Hồng-Ti rồi vừa sờ
nắn, vừa lắc đầu sau khi nói đi nhắc lại đến trăm lần là con bò này chẳng
vừa ý ông ta chút nào, bò nhà nghèo, khó bán lại, ít sữa mà sữa lại xấu. Sau
cùng, ông ta cũng cố gắng mua, cốt để tỏ lòng tốt và để giúp đỡ bà Liên là
một người đàn bà đảm đang.

Con Hồng-Ti khốn khổ kia, hình như nó cũng biết câu chuyện vừa diễn ra
nên nó không chịu ra khỏi chuồng và kêu rống lên.

Người lái tháo cái roi vẫn quàng ở cổ, đưa cho tôi và bảo:

- Em vào phía sau đánh cho nó ra.

Mẹ tôi bảo:

- Đừng làm thế!

https://thuviensach.vn

Rồi cầm lấy dây, mẹ tôi nói nhẹ nhàng:

- Hồng-Ti, ra đây! Ngoan!

Con Hồng-Ti không kháng cự nữa. Ra đến đường cái, người lái buộc dây
bò vào sau xe, thế là nó phải chạy theo ngựa.

Chúng tôi trở về nhà, vẫn còn nghe thấy tiếng bò kêu, lâu lâu mới hết.

Thế là hết sữa, hết bơ. Từ nay, sáng ăn bánh suông, chiều ăn khoai với
muối.

Bán bò được mấy hôm thì đến ngày lễ “Tuần Thánh”. Năm ngoái, cũng
ngày này, mẹ tôi đã làm một bữa bánh rán, bánh sữa, rất ngon. Tôi ăn lấy
ăn để, mẹ tôi tỏ vẻ sung sướng vô cùng.

Bấy giờ chúng tôi còn Hồng-Ti, nó cho sữa pha bột, cho bơ để bỏ chảo.

Bây giờ không còn Hồng-Ti nữa, hết sữa, hết bơ, hết ngày “Tuần Thánh”.
Tôi nghĩ mà buồn.

Nhưng mẹ tôi đã đem lại cho tôi một sự ngạc nhiên. Không phải vay mượn
ai, bà đã xin hàng xóm người này một chén sữa, người kia một miếng bơ.
Khoảng trưa, tôi về nhà, thấy bà đang lúi húi đổ bột vào cái chảo sành lớn.

Tôi lại gần mẹ tôi và nói:

- A! Nhà có bột!

Mẹ tôi vừa cười vừa đáp:

- Có chứ! Bột đấy! Chính bột mì đấy! Minh xem có mịn không!

Lòng tôi muốn hỏi bột đó dùng để làm gì, nhưng tôi không dám nói ra. Tôi
cũng muốn nhắc hôm nay là ngày lễ “Tuần Thánh” nhưng sợ làm mẹ tôi
phiền lòng.

Chợt mẹ tôi hỏi:

- Đố Minh biết bột dùng để làm gì?

- Làm bánh mì.

- Làm gì nữa?

- Làm cháo sữa.

- Gì nữa?

- Trời! Con không biết!

- Có. Con biết đấy. Nhưng con là đứa trẻ ngoan nên con không nói đấy thôi.
Con biết hôm nay Thứ Ba, ngày “Tuần Thánh” được ăn bánh rán, bánh sữa.
https://thuviensach.vn

Nhưng con thấy nhà hết bơ, hết sữa nên con không dám nhắc đến. Phải
không?

- Mẹ…

- Mẹ biết trước thế. Nên mẹ đã sắp đặt để đến ngày lễ con khỏi phải nhăn
nhó. Con nhìn trong thùng xem.

Tôi mở mạnh nắp ra. Tôi thấy nào sữa, nào bơ, nào trứng, nào khoai.

Mẹ tôi bảo:

- Lấy trứng ra đây cho mẹ làm. Con đi gọt khoai đi!

Trong khi tôi thái khoai, mẹ tôi đập trứng cho vào bột, đánh đều rồi thỉnh
thoảng lại trộn vào một thìa sữa.

Khi bột đã hòa xong, mẹ tôi đặt chậu lên đống tro nóng để đến chiều làm,
vì bữa tối chúng tôi mới dùng đến. Cho được thành thực, tôi xin thú rằng
ngày hôm đó tôi thấy dài quá và nhiều lần tôi vào bếp mở trộm tấm khăn
phủ chậu bột ra nom.

Mẹ tôi gắt:

- Đừng mở. Bột bị lạnh không nở đâu!

Nhưng tôi thấy bột vẫn nở tốt. Nhiều chỗ phồng lên và trên mặt có thứ như
nước dùng. Bột lên men sao mà thơm thế, sực mùi trứng và sữa.

Mẹ tôi bảo tôi:

- Con nhóm bếp đi.

Không cần phải bảo đến hai lần, tôi vào bếp luôn vì đã nóng ruột lắm rồi.
Trong giây lát một ngọn lửa to đã bốc lên trong lò. Ánh sáng chập chùng
chiếu khắp căn bếp.

Mẹ tôi liền tháo chảo ở trên tường xuống, đặt lên lò:

- Lấy bơ cho mẹ.

Tôi đem ra, bà hớt một miếng vào đầu dao và bỏ vào chảo, bơ chảy ra và
kêu xèo xèo.

A! Bơ thơm ngon quá vì đã lâu tôi không ngửi thấy mùi. Đồng thời, tôi lại
được nghe một thứ âm nhạc vui tai do lửa reo và tiếng mỡ nổ hòa nên.

Trong khi tôi chăm chú nghe những âm thanh đó, thì hình như có tiếng
chân bước ngoài sân. Ai lại có thể đến làm bận ta trong giờ này? Có lẽ bà
hàng xóm sang xin lửa chăng?

https://thuviensach.vn

Nhưng tôi cũng chẳng để ý đến việc đó vì mẹ tôi đang múc ở chậu ra một
thìa bột trắng tinh đổ vào chảo. Lúc này không phải là lúc bỏ đi chơi.

Tiếng gậy chạm vào ngưỡng cửa rồi hốt nhiên cánh cửa toang ra.

Một người đàn ông bước vào. Nhờ ánh đèn tỏ, tôi trông rõ người đó mặc
một cái áo lu trắng, tay chống chiếc gậy to.

Người đó nói giọng chương chướng:

- Đây cũng ăn “Lễ Tuần Thánh” à? Cứ làm đi.

Mẹ tôi bắc vội chảo ra, kêu to:

- A! Ông đã về đấy à?

Xong, mẹ tôi cầm cánh tay tôi, đun tôi lại chỗ ông ta; ông đứng dừng lại.
Mẹ tôi bảo tôi:

- Cha con đấy!


https://thuviensach.vn

Hector Malot
Vô Gia Đình
Dịch giả: Hà Mai Anh
Chương II
NGƯỜI CHA NUÔI
Tôi lại gần để hôn ông, nhưng ông lấy đầu gậy ngăn tôi lại và hỏi:

- Đứa này là đứa nào?

- Cu Minh đấy.

- Bà có bảo tôi là…

- Có. Nhưng không phải, vì…

- A! Không phải, không phải.

Ông giơ cao gậy, tiến lại phía tôi, tự nhiên tôi lùi lại.

Tôi đã làm gì? Tôi có lỗi gì? Tại sao lại có sự nhạt nhẽo khi tôi đến hôn
ông? Tôi không đủ thời giờ để suy nghĩ về việc đó, nó làm rối bời trong óc
tôi.

Ông nói:

- Nhà này cũng ăn “Lễ Tuần Thánh”. Tốt lắm. Tôi đang đói bụng đây. Có
gì ăn bữa tối không?

- Tôi đang làm bánh tráng.

- Bánh tráng, biết rồi. Nhưng không phải thứ đồ ăn dành cho một người đã
đi bộ hơn mười dặm đường.

- Vì nhà chẳng có gì. Mà tôi không biết ông về.

- Thế nào? Không, không có gì mà ăn à?

Ông nhìn chung quanh rồi nói:

- Bơ kia thôi!

Rồi ông ngước mắt lên trần nhìn chỗ treo mỡ xưa nay, nhưng đã lâu, cái
móc vẫn để trơ và dưới sà ngang có treo lơ thơ mấy nhánh tỏi và hành.

Ông lấy gậy chọc mấy nhánh hành xuống và nói:

- Hành đây thôi. Độ 4, 5 củ và một chút bơ là đủ làm súp rồi. Bà hãy bỏ
bánh ra, cho hành vào.

Lấy bánh ở chảo ra! Mẹ tôi không cưỡng lại. Trái lại, mẹ tôi răm rắp làm
https://thuviensach.vn

theo ý ông. Còn ông ngồi tót trên ghế dài cạnh bếp. Tôi không dám ra khỏi
chỗ mà cái đầu gậy của ông đã chỉ định tôi ở đó. Tựa vào cạnh bàn, tôi
đứng nhìn ông.

Ông trạc 50 tuổi, mặt phũ, tướng nghiệt, đầu hơi vẹo do thương tích gây
nên. Hình thù đó làm tôi khiếp sợ.

Mẹ tôi lại đặt chảo lên bếp.

Ông nói:

- Làm súp bằng tí bơ thế thôi à?

Nói xong, ông tự cầm đĩa đổ cả cục bơ vào chảo.

Thế là hết bơ và cũng hết theo cả bánh rán.

Vào lúc khác thì chắc chắn tôi rất buồn về tai họa đó, nhưng lúc ấy tôi
không tưởng gì đến bánh rán, bánh sữa mà chỉ nghĩ một điều là người có vẻ
phũ phàng kia lại là cha tôi.

Cha ta, cha ta! Tôi lẩm bẩm tiếng đó trong mồm.

Ngày thường tôi không bao giờ tự hỏi để định rõ thế nào là một người cha.
Tôi chỉ mường tượng cha là một người mẹ có tiếng nói to. Đến bây giờ,
nhìn người cha tự trên trời rơi xuống kia, tôi đâm ra đau đớn, sợ hãi.

Tôi muốn đến hôn ông, ông đã cầm gậy ngăn tôi lại. Tại sao thế? Mẹ tôi
không bao giờ gạt tôi ra khi tôi đến hôn người, mà còn bế tôi lên và ôm
chặt vào lòng nữa.

Chợt ông bảo tôi:

- Sao mày cứ đứng như tượng thế, rét lắm à? Ra dọn đĩa lên bàn đi.

Tôi vội vàng tuân lệnh. Đã nấu xong. Mẹ tôi múc ra cái đĩa.

Ông liền rời góc lò sưởi đến bàn, ngồi vào ăn, thỉnh thoảng dừng lại để
nhìn tôi.

Tôi bối rối và lo quá đến nỗi không nuốt được. Tôi cũng nhìn ông, nhưng
nhìn trộm thôi, mỗi lần gặp mắt ông thì tôi lại trông xuống.

Chợt ông giơ thìa về phía tôi và hỏi:
- Thằng này ngày thường vẫn ăn hơn hôm nay chứ?

- Nó vẫn ăn được.

- Mặc xác nó. Nếu nó nhịn hẳn càng tốt.

Tôi chẳng buồn nói gì. Mẹ tôi cũng chẳng hơn gì tôi. Bà lẳng lặng đi quanh
https://thuviensach.vn

bàn, chăm chú hầu chồng.

Ông lại hỏi tôi:

- Thế mày không đói à?

- Không.

- Vậy đi ngủ đi. Cố ngủ ngay đi, nếu không, tao cáu tiết.

Mẹ tôi đưa mắt cho tôi, ngụ ý bảo phải nghe lời không được phụng phịu.
Nhưng sự dặn dò đó vô ích vì tôi không nghĩ đến việc làm reo.

Cũng như nhiều nhà khác của người dân quê, căn bếp nhà tôi vừa là chỗ
đun nấu, vừa là chỗ để ngủ. Gần lò bếp để những thức dùng vào việc nấu
ăn: bàn, chạn, thùng đựng bánh. Đầu kia là tấm ngựa. Một góc là chỗ mẹ
tôi nằm. Góc đối diện là giường tôi ngủ có che tấm riềm đỏ.

Tôi vội cởi áo ngoài và đi nằm. Còn ngủ, lại là một chuyện khác.

Mệnh lệnh không thể bắt người ta ngủ được. Người ta chỉ có thể ngủ được
khi nào buồn ngủ hay khi nào lòng yên.

Thế mà, tôi không buồn ngủ, lòng tôi không yên, thì bảo rằng chợp mắt làm
sao được? Hơn thế nữa tôi còn bứt rứt, buồn khổ. Người ấy là cha tôi à? Tại
sao lại hắt hủi tôi như thế?

Quay mặt vào tường tôi cố xua đuổi những ý nghĩ đó trong đầu để ngủ theo
lệnh của ông ta. Nhưng vô hiệu. Không những không ngủ được mà tôi lại
thấy càng tỉnh táo hơn.

Một lúc khá lâu tôi cũng không ước đoán được là bao nhiêu, tôi thấy có
người đến gần giường tôi.

Chân bước kéo lê, bước chậm chạp và nặng nề. Tôi biết ngay không phải là
mẹ tôi.

Một luồng hơi nóng thoảng qua tóc tôi. Rồi có tiếng hỏi:

- Mày ngủ chưa?

Tôi khôn không trả lời, vì những tiếng “tao cáu tiết” còn văng vẳng bên tai
tôi.

Mẹ tôi nói:

- Nó ngủ rồi. Tính nó thế, hễ nằm xuống là ngủ ngay. Ông cứ nói đi không
sợ nó nghe thấy đâu.

Đáng lẽ tôi phải nói là tôi còn thức nhưng tôi không dám vì người ta đã ra
https://thuviensach.vn

lệnh cho tôi ngủ mà tôi không ngủ là tôi có lỗi.

Mẹ tôi bắt đầu hỏi:

- Việc kiện của ông đã đi đến đâu rồi?

- Thua rồi! Các quan Tòa quả quyết rằng tôi có lỗi đứng dưới gióng xây và
người chủ thầu không phải đền gì.

Nói xong, ông đấm mạnh xuống bàn và văng những lời thô tục.

Ông nói:

- Kiện thua, tiền mất, chân què, cùng khốn. Đã thế, về đây lại trông thấy
thằng bé con, tại sao bà lại không làm theo lời tôi bảo?

- Vì tôi không thể làm được.

- Bà không thể đưa nó đến Nhà Phúc?

- Tôi không nở đem cho một đứa trẻ tôi đã nuôi bằng sửa của tôi và tôi yêu.
- Nhưng không phải con bà.

- Mải sau, tôi cũng định làm theo lời ông, nhưng lúc đó nó lại ốm.

- Ốm?

- Phải, nó ốm. Không phải là lúc đem nó đến Nhà Phúc để giết nó. Phải
không?

- Thế khi nó đã khỏi?

- Nó không khỏi ngay. Hết bệnh ấy lại đến bệnh khác. Nó ho, ho như xé
ruột gan! Ấy chính vì bệnh đó mà thằng Niết nhà ta mất đấy. Nếu tôi đem
thằng Minh ra tỉnh, tất nó cũng sẽ chết nốt!

- Nhưng về sau?

- Năm tháng qua. Tôi đã có công đợi đến ngày đó thì tôi cũng còn đợi
được.

- Hiện giờ nó lên mấy?

- Tám tuổi.

- Vậy thì đến năm lên tám, nó sẽ lại phải đi đến chỗ mà ngày trước người ta
đã định cho nó.

- Ông ơi! Ông đừng làm thế!

- Đừng làm thế? Ai cấm ta được? Bà tưởng ta có thể giữ nó suốt đời?

Một lúc yên lặng. Tôi có thể thở được. Vì lúc nãy, nỗi cảm xúc đưa lên đến
tận cổ, làm tôi nghẹn thở.

https://thuviensach.vn

Mười phút sau, mẹ tôi lại cất tiếng:

- Ba-Lê đã thay đổi tính nết ông nhiều quá! Trước khi đi Ba-Lê ông có nói
với tôi như thế đâu?

- Có lẽ. Nhưng điều đích xác nhất là nếu Ba-Lê đã cải hóa tôi thì nó cũng
đã bẻ què chân tôi. Bây giờ kiếm ăn thế nào được để nuôi tôi và nuôi bà?
Nhà ta hết cả tiền rồi. Bò cũng bán rồi. Khi ta không còn gì để ăn, ta có còn
nên nuôi nữa một đứa trẻ không phải con ta?

- Nó là con tôi.

- Không phải con bà mà cũng không phải con tôi. Không phải con trẻ nhà
quê. Tôi đã nhắm kỹ lúc nó ăn cơm: nó gầy gò, mảnh dẻ, không có cánh
tay, không có bắp chân.

- Đó là đứa trẻ đẹp nhất vùng này.

- Đẹp. Tôi không cãi. Nhưng phải mạnh mẽ. Nó có thể mài cái đẹp ra ăn
được không? Người ta có thể xốc vác với hai cái vai như nó không? Nó là
đứa trẻ tỉnh thành. Những trẻ tỉnh thành ở đây ta không cần đến.

- Tôi nói rằng nó là một đứa trẻ ngoan. Nó thông minh và có nghĩa. Nó sẽ
làm việc cho ta.

- Trong khi chờ đợi, ta phải làm việc cho nó. Bà trông thân hình tôi, tôi
không thể làm gì được nữa.

- Nếu cha mẹ nó đến đòi, ông sẽ ăn nói làm sao?

- Cha mẹ nó à? Không biết nó có cha mẹ không? Nếu có, người ta đã đi tìm
rồi, đi tìm từ tám năm nay rồi còn gì. A! Tôi đã dại dột tưởng rằng một
ngày kia, cha mẹ nó sẽ tìm đến chuộc nó và trả công nuôi nó. Tôi chỉ là một
thằng khờ, thằng xuẩn. Chỉ vì nó được bọc trong những cái tã viền ren,
nhưng những cái tã đẹp đó không có nghĩa là cha mẹ nó sẽ đến tìm nó. Có
lẽ họ đã chết rồi.

- Nếu họ còn sống, một ngày nào họ sẽ đến hỏi ta. Tôi yên trí rằng thế nào
họ cũng đến.

- Ớ! Đàn bà hay nói bướng!

- Nếu họ đến thực?
- Tôi cho nó vào Nhà Phúc. Vắn tắt có thế thôi. Việc đó cũng làm cho tôi
buồn, nhưng bắt buộc phải làm. Sáng mai tôi dẫn nó đến nhà Xã Trưởng.
https://thuviensach.vn

Bây giờ tôi đến thăm bác Phan. Tôi sẽ trở về trong một giờ.

Cánh cửa mở ra rồi đóng lại. Ông Liên đã đi chơi.

Bấy giờ, tôi ngồi nhổm dậy, gọi luôn:

- Mẹ ơi!

Bà chạy đến bên giường tôi.

- Mẹ có để con vào Nhà Phúc không?

- Không, con ạ, không.

Rồi bà hôn tôi và ôm chặt tôi trong cánh tay. Sự âu yếm đó làm cho tôi
vững dạ thêm. Tôi không khóc nữa. Bà dịu dàng hỏi tôi:

- Thế con không ngủ à?

- Không phải lỗi tại con.

- Mẹ có mắng con đâu. Vậy con đã nghe được tất cả những lời của ông
Liên?

- Vâng, mẹ không đẻ ra con “nhưng” ông Liên không phải là cha con.

Tôi nói những câu đó không cùng một giọng vì tôi thất vọng biết bà không
phải là mẹ tôi, nhưng tôi rất sung sướng có phần hãnh diện, thấy ông Liên
không phải là cha tôi, vì thế có sự tương phản trong tình cảm của tôi, nó lộ
ra trong tiếng nói.

Nhưng mẹ tôi không tỏ vẻ gì là đã biết tâm trạng của tôi.

Mẹ tôi nói:

- Lắm lúc mẹ cũng muốn nói cho con biết sự thật, nhưng con chẳng khác gì
con mẹ, nên bỗng dưng chẳng lẽ nói ra. Con ơi! Người mẹ sinh con ra, như
con đã nghe thấy, không biết ở đâu. Hiện còn sống hay chết? Cũng chẳng ai
biết. Một buổi sáng kia ở Ba-Lê khi ông Liên đi làm qua Đại lộ BảoTương, một con đường rộng, hai bên trồng cây, bỗng ông nghe thấy tiếng
con nít khóc. Những tiếng đó hình như từ một khuôn cửa vườn nọ đưa ra.
Lúc đó là tháng Hai. Trời mờ mờ sáng, ông nhìn chung quanh xem có ai để
hỏi thì ông trông thấy một người đàn ông ở sau một gốc cây to chạy vuột ra
trốn mất. Chắc hẳn, người đó đợi xem có ai nhìn thấy đứa trẻ mà hắn đã bỏ
ở cửa vườn là hắn trút được gánh nặng. Ông Liên cuống quít vì đứa trẻ
càng khóc già, hình như nó thấy dịp may đã đến phải bám lấy, không để bỏ
qua. Trong khi ông Liên đang suy nghĩ không biết làm thế nào thì đám thợ
https://thuviensach.vn

khác cũng đến nơi. Người ta bàn tán rồi đưa đứa trẻ về sở Cảnh binh. Đứa
bé cứ khóc hoài. Nó rét chăng? Nhưng ở văn phòng Cảnh Sát Trưởng ấm
lắm. Có lẽ nó đói thì đúng hơn. Người ta tìm một bà gần đây đến cho nó bú.
Nó vồ lấy. Nó đói thật. Lúc bấy giờ người ta mới cởi áo nó ra bên lò sưởi.
Thì ra là một đứa con trai xinh đẹp độ 5, 6 tháng, hồng hào, to, mập, trông
rất hay. Những tã và khăn bọc đứa bé chứng minh rõ ràng đó là con nhà
giàu. Đứa trẻ này có lẽ bị bắt cóc rồi đem bỏ đường. Đó là lời giải thích của
ông Cảnh Sát Trưởng. Người ta làm gì bây giờ? Sau khi đã ghi tất cả những
lời khai của ông Liên, tả hình dạng đứa bé cùng những khăn, tã không
mang dấu hiệu, ông Cảnh Sát Trưởng bảo: trong những người hiện diện nếu
không ai muốn rước nó về nuôi thì ông cho đưa nó vào Nhà Phúc. Còn nói
thêm một đứa bé kháu khỉnh, khỏe mạnh thế này thật dễ nuôi. Cha mẹ nó
tất nhiên sẽ phải tìm nó và sẽ trọng thưởng người đã có công nuôi nấng nó.
Ông Cảnh Sát Trưởng nói xong, Bảo Liên tiến ra xin rước nó về nuôi.
Người ta giao nó cho ông ẳm về. Ngày ấy, mẹ còn có một đứa con trai bằng
tuổi con. Mẹ nuôi sữa hai đứa cùng lúc xem như chẳng có gì khó nhọc. Cứ
như thế mà ta trở thành mẹ con.

- Ồ! Mẹ!

- Không may là con của mẹ nuôi được ba tháng thì mất, bấy giờ ta lại
thương con nhiều hơn. Mẹ quên mất rằng con không phải là con ruột.
Nhưng khốn nạn là ông Liên lại không quên việc này. Và ba năm sau
không thấy cha mẹ con đến tìm con, ít nhất họ không tìm ra con, thì ông ấy
muốn đưa con vào Nhà-Phúc. Con đã nghe vì sao mẹ không nghe lời ông
ấy?

Tôi vừa khóc vừa ôm chặt lấy mẹ tôi vừa kêu lên:

- Ồ! Mẹ ơi! Đừng đưa con đi Nhà-Phúc. Mẹ Liên ơi! Xin mẹ, đừng đưa con
đi Nhà-Phúc.

- Không. Con ơi! Con không phải đi đâu. Mẹ sẽ sắp xếp việc này. Ông Liên
thật không phải là người ác. Coi đó! Ông ấy gặp nhiều trở ngại và lo lắng
trong tương lai. Rồi chúng ta sẽ làm việc, cả con cũng phải làm việc nữa.

- Vâng, con sẽ làm bất cứ gì mẹ muốn. Nhưng đừng đưa con đến NhàPhúc.
https://thuviensach.vn

- Con sẽ không phải đi, nhưng với một điều kiện là con phải đi ngủ ngay,
đừng để ông ấy về trông thấy con còn thức.

Sau khi đó hôn tôi, mẹ bắt tôi phải quay mặt vào tường mà ngủ. Tôi muốn
ngủ lắm, nhưng lòng tôi quá run sợ và kích động đến nỗi khó có sự bình an
để rơi vào giấc ngủ.

Như vậy, người mẹ rất tốt, rất thương tôi lại không phải là mẹ tôi. Thế thì
một người mẹ thật là thế nào? Tốt hơn bà mẹ tôi bây giờ và thương tôi hơn
hay sao? Ồ! Không, không thể có được.

Nhưng cứ theo óc suy nghĩ của tôi lúc bấy giờ thì một người cha thế nào
vẫn không tàn nhẫn như ông Liên và quyết không giơ gậy lên và nhìn tôi
bằng con mắt lạnh lùng.

Ông muốn đem tôi cho Nhà-Phúc. Liệu mẹ tôi có thể giữ được không? Mà
Nhà-Phúc là cái gì?

Trong làng có hai đứa trẻ mà người ta thường gọi là trẻ Nhà-Phúc. Mỗi đứa
đeo một lắc chì có số ở cổ. Chúng ăn mặc rách rưới và bẩn thỉu. Trẻ con
trong làng thường chế riễu, đánh đập chúng. Có đứa độc ác hơn, xua đuổi
chúng như những con chó lạc để nô đùa, cũng bởi những con chó lạc không
người che chở.

A! Tôi không muốn như những đứa trẻ đó. Tôi không muốn có số đeo ở cổ,
tôi không muốn có những đứa trẻ chạy theo tôi và kêu: “Vào Nhà-Phúc đi!
Vào Nhà-Phúc đi!”

Nghĩ tới đó, tôi phát rét lên, hai hàm răng run cầm cập. Tôi không ngủ
được. Mà ông Liên cũng sắp về.

May sao, ông không về đúng giờ hẹn. Và cái ngủ đã đến với tôi trước khi
ông về.

https://thuviensach.vn

Hector Malot
Vô Gia Đình
Dịch giả: Hà Mai Anh
Chương III
ĐOÀN HÁT RONG
Đêm trước tôi đã mê man trong một cơn ác mộng đầy sợ hãi lo âu, nên sáng
dậy, cử chỉ thứ nhất của tôi là sờ lại giường, nhìn những vật chung quanh
nhà để yên trí là trong đêm, người ta đã không bế tôi đi nơi khác.

Suốt buổi sáng hôm đó, ông Liên không nói gì. Tôi tưởng rằng dự định
đem tôi đi Nhà-Phúc đã bỏ rồi. Có lẽ, mẹ tôi đã nói được cho tôi ở lại.

Nhưng đến trưa, ông Liên bảo tôi đội mũ và theo ông.

Sợ quá, tôi đưa mắt nhìn mẹ để cầu cứu. Nhưng bà ra hiệu cho tôi phải tuân
lời, đồng thời, bàn tay bà sẽ đưa đi đưa lại, ngụ ý bảo không việc gì mà sợ.

Không nói năng gì, tôi bước ra theo ông.

Con đường từ nhà tôi vào trong làng xa quá, phải đi đến một giờ. Trong
thời gian đó, ông không hề nói với tôi một câu nào. Ông bước khập khiễng,
cổ cứng đờ, thỉnh thoảng quay cả hai vai lại nhìn xem tôi có còn theo nữa
không.
Ông định đưa tôi đi đâu?

Câu hỏi này làm tôi buồn, mặc dầu bàn tay của mẹ tôi đã ra hiệu cho tôi
vững lòng, và muốn thoát cái nguy hiểm tuy không trông thấy nhưng tôi đã
cảm thấy tôi định chạy trốn. Vì thế, tôi cố ý đi chùn lại đằng sau. Khi nào
cách xa ông, tôi sẽ nhảy xuống hố rồi trốn đi, ông không thể nào đuổi kịp
tôi được.

Đầu tiên, ông bảo tôi bước theo gót chân ông. Nhưng sau đó có lẽ đoán
được ý định của tôi, ông liền cầm cánh tay dắt đi.

Tôi chỉ còn nước theo chân ông thôi, hết nhúc nhích.

Chúng tôi cứ như thế mà vào tới trong làng. Trên đường, mọi người đi
ngang qua đều quay đầu lại nhìn chúng tôi, vì lúc đó, tôi lếch thếch lôi thôi
như một con chó giận dỗi đang bị xích cổ lôi đi.

Khi chúng tôi đến trước cửa hàng cà phê, một người đàn ông đứng nơi cửa
https://thuviensach.vn

gọi ông Liên và mời ông vào.

Ông liền nắm tai tôi và đẩy tôi đi lên trước, ông vào sau rồi đóng cửa lại.
Tôi cảm thấy dể thở. Hiệu cà phê có vẻ không phải là một nơi nguy hiểm.
Vả lại đã từ lâu, khi bước ngang hiệu cà phê, tôi muốn vào xem lắm.

Quán cà phê Đức Bà này không biết ấy là gì?

Đã bao nhiêu lần tôi hỏi thế?

Tôi thường trông thấy những người ở quán ra, mặt đỏ gay, chân lại run lẩy
bẩy khi ra cửa. Mỗi lần tôi đi ngang qua thường nghe thấy tiếng kêu, hát ca
rung cả cửa kính.

Người ta làm gì trong đó? Sau bức màn đỏ có những trò gì? Bây giờ tôi sẽ
được trông thấy.

Trong khi ông Liên ngồi vào một bàn để nói chuyện với chủ quán là người
đã gọi ông, tôi tìm chỗ gần lò sưởi để ngồi và nhìn liếc quanh tôi.
Trong góc gần nơi chỗ tôi ngồi, có một ông già, cao lớn, râu bạc, mặc một
bộ quần áo kỳ dị chưa từng trông thấy bao giờ. Trên đầu đội một cái mũ
phớt cao màu xám có cắm những l...