Chương 2: NITROGEN – SULFUR
A. HỆ THỐNG LÝ THUYẾT ................................................................................................................2
CHỦ ĐỀ 1: NITROGEN ...................................................................................................................................2
CHỦ ĐỀ 2: AMMONIA - MUỐI AMMONIUM ............................................................................................3
CHỦ ĐỀ 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN ........................................................7
CHỦ ĐỀ 4: SULFUR VÀ SULFUR DIOXIDE .............................................................................................10
CHỦ ĐỀ 5: SULFURIC VÀ MUỐI SULFATE ...........................................................................................13
CHỦ ĐỀ 6: ÔN TẬP CHƯƠNG 2 .................................................................................................................16

B. HỆ THỐNG BÀI TẬP .....................................................................................................................18
PHẦN 1: BÀI TẬP TỰ LUẬN ACID .......................................................................................................18
DẠNG 1: NITROGEN : N2 .................................................................................................................................... 18
Dạng 1.1: Tính chất vật lí, tính chất hóa học của nitrogen ............................................................................ 18
Dạng 1.2. Bài toán về nitrogen (có thể gặp ở bài toán về NH3) ...................................................................... 18
DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH 4 ........................................................................................... 19
+

Dạng 2.1: Cấu tạo phân tử, tính chất vật lí ammonia: NH3 - ammonium: NH 4 ........................................ 19
+

Dạng 2.3. Ứng dụng ammonia: NH3 - ammonium: NH 4 .............................................................................. 21
+

Dạng 2.4: Bài toán về ammonia ........................................................................................................................ 22
Dạng 2.5: Bài toán về ammonium .................................................................................................................... 22
DẠNG 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN ................................................................ 23
Dạng 3.1: Các oxide của nitrogen và mưa acid ............................................................................................... 23
Dạng 3.2: Nitric acid & hiện tượng phú dưỡng .............................................................................................. 24
Dạng 3.3: Viết phương trình hóa học về nitrogen và hợp chất nitrogen....................................................... 27
DẠNG 3.4 : ĐIỀU CHẾ..................................................................................................................................... 28
DẠNG 3.5: NHẬN BIÊT ................................................................................................................................... 28
Dạng 3.6: Bài toán hỗn hợp kim loại, oxide kim loại phản ứng với HNO3 ................................................... 28
Dạng 3.7. Bài toán hỗn hợp kim loại , oxide kim loại + HNO3 (tính nhanh) ................................................ 29
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ....................................................................................... 30
Dạng 4.1: Cấu tạo, tính chất vật lí, lý thuyết tính chất hóa học ..................................................................... 30
Dạng 4.2. Trạng thái tự nhiên, ứng dụng , xử lí khi thải vào môi trường của sulfur (S) và sulfur dioxide
(SO2) .................................................................................................................................................................... 31
Dạng 4.3: Tính chất hóa học của sulfur (S) và sulfur dioxide (SO2)............................................................. 31
Dạng 4.4: Bài toán về sulfur (S) và sulfur dioxide (SO2) ................................................................................ 32
Dạng 4.5: SO2 tác dụng với dung dịch NaOH/KOH ....................................................................................... 33
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ........................................................................................... 33
Dạng 5.1: Đặc điểm cấu tạo, tính chất vật lí sulfuric acid và muối sulfate ................................................... 33
Dạng 5.2: Sản xuất, ứng dụng, an toàn khi sử dụng sulfuric acid và muối sulfate ..................................... 34
Dạng 5.3: Tính chất hóa học sulfuric acid và muối sulfate ............................................................................ 35
Dạng 5.4: Bài toán về sulfuric acid và muối sulfate ........................................................................................ 37
DẠNG 6: BÀI TẬP TỔNG HỢP SULFUR & HỢP CHẤT SULFUR .............................................................. 38
Dạng 6.1: Viết phương trình hóa học sulfur & hợp chất sulfur .................................................................... 38
Dạng 6.2 : Nhận biết & điều chế ....................................................................................................................... 39
Dạng 6.3: Bài toán hỗn hợp kim loại + H2SO4 ................................................................................................ 40
PHẦN 2: BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM NHIỀU PHƯƠNG ÁN CHỌN (CHỌN 1 ĐÁP ÁN)...................................41

MỨC ĐỘ 1: BIẾT........................................................................................................................................41
DẠNG 1: NITROGEN : N2 .................................................................................................................................... 41
Dạng 1.1: Đặc điểm cấu tạo, tính chất vật lí .................................................................................................... 41
Dạng 1.2: Điều chế, ứng dụng, trạng thái tự nhiên ......................................................................................... 42
Dạng 1.3: Tính chất hóa học ............................................................................................................................. 44
DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH 4 ........................................................................................... 45
+

DẠNG 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN ................................................................ 47
Dạng 3.1: các oxide của nitrogen và mưa acid ................................................................................................ 47
Dạng 3.2: Nitric acid & hiện tượng phú dưỡng.............................................................................................. 50
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ....................................................................................... 53
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ........................................................................................... 56

MỨC ĐỘ 2 : HIỂU ......................................................................................................................................59
DẠNG 1: NITROGEN ........................................................................................................................................... 59

DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH 4 ........................................................................................... 63
+

DẠNG 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN ................................................................ 66
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ....................................................................................... 68
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ........................................................................................... 72

MỨC ĐỘ 3 : VẬN DỤNG ...........................................................................................................................76
DẠNG 1: NITROGEN: N2 & AMMONIA (NH3) - MUỐI AMMONIUM ........................................................ 76
DẠNG 2: NITRIC ACID & HIỆN TƯỢNG PHÚ DƯỠNG............................................................................... 77
DẠNG 3: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ....................................................................................... 79
DẠNG 4: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ........................................................................................... 80
PHẦN 3: BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM ĐÚNG SAI .........................................................................................82

DẠNG 1: NITROGEN : N2 .........................................................................................................................82
DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH +4 ...................................................................................86
DẠNG 3: Một số hợp chất của nitrogen với oxygen ..................................................................................92
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) .............................................................................96
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ..................................................................................99

PHẦN 4: BÀI TẬP TRẢ LỜI NGẮN .......................................................................................................103
Mức 2: THÔNG HIỂU ..............................................................................................................................103
DẠNG 1: NITROGEN ......................................................................................................................................... 103
DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH 4 ......................................................................................... 104
+

DẠNG 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN .............................................................. 105
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ..................................................................................... 106
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ......................................................................................... 107

Mức 3: VẬN DỤNG...................................................................................................................................108
DẠNG 1: NITROGEN ......................................................................................................................................... 108
DẠNG 2: AMMONIA: NH3 - AMMONIUM: NH 4 ......................................................................................... 109
+

DẠNG 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN .............................................................. 110
DẠNG 4: SULFUR (S) VÀ SULFUR DIOXIDE (SO2) ..................................................................................... 112
DẠNG 5: SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE ......................................................................................... 113

C. ĐỀ KIỂM TRA CHƯƠNG 2 THEO KIỂU MINH HỌA 2025 .................................... 114

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

1

A. HỆ THỐNG LÝ THUYẾT
CHỦ ĐỀ 1: NITROGEN
I. TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN : Nitrogen tồn tại ở dạng đơn chất và hợp chất.
- Đơn chất: Nitrogen chiếm 75,5% khối lượng, 78% thể tích không khí. Nguyên tố Nitrogen có 2 đồng

N(99,63%) và 15 N (0,37%) .
- Hợp chất: Nitrogen có trong diêm tiêu natri hay diêm tiêu Chile (NaNO3), thành phần protein,
vị

14

nucleic acid…và nhiều hợp chất hữu cơ, trong đất và nước : tồn tại ion nitrate ( NO3 ), nitrite ( NO2 )
và amamonium ( NH 4 ), chlorophyll (chất diệp lục).
II. CẤU TẠO NGUYÊN TỬ, PHÂN TỬ
1. Cấu tạo nguyên tử
- Nguyên tố nitrogen ở ô số 7, nhóm VA, chu kì 2 trong bảng tuần hoàn.
- Có độ âm điện lớn (3,04), là phi kim điển hình.
- Các số oxi hoá thường gặp của nitrogen : -3,0,+1,+2,+3,+4,+5.
2
3
1
3
0

NH3 ; NH4

N 2O

N2

N 2 O3

NO

4
NO2

5

N2O5 ;NO3

2. Cấu tạo phân tử

- Phân tử nitrogen gồm 2 nguyên tử liên kết với nhau bằng một liên kết ba (1  +2  ), không phân cực.
- Công thức phân tử : N2
- Công thức electron:

N N

; Công thức Lewis:

;

- Công thức cấu tạo: N  N, ENN =945kJ/mol
III. TÍNH CHẤT VẬT LÍ
- Ở điều kiện thường, nitrogen là chất khí, không màu, không mùi, không vị, khó hoá lỏng (hóa lỏng ở
-1960C), hóa rắn -2100C.Tan rất ít trong nước :1 lít nước hòa tan được 0,012 (0,015) lít nitrogen.
- Khí nitrogen không duy trì sự cháy và sự hô hấp.
IV. TÍNH CHẤT HOÁ HỌC
- Khí N2 ở nhiệt độ thường khá trơ, nhiệt độ cao hoạt động hơn. Thể hiện cả tính khử và tính oxi hoá
Số oxi hóa N:
-3
0 +1
+2 +4
+5
Chất
NH3, Na3N,... N2 N2O , NO, NO2 HNO3
Tính chất N:
1. Tác dụng với hydrogen

N2(g) +3H2(g)

t o ,p,xt

Tính oxi hóa

Tính khử

0
=-92kJ.
2NH3(g)  r H 298

- t0(3800C - 4500C, p (25bar -200bar) xt (Fe) : Sách Chân Trời sáng tạo.
- t0(4000C - 6000C, p (200bar) xt (Fe) : Sách cánh Diều
2. Tác dụng với oxygen
Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

2

- Ở 30000C (hoặc tia lửa điện), nitrogen kết hợp với oxygen tạo nitrogen monoxide.

N2(g) + O2(g)

3000o C

2NO(g)

0
 r H 298
=180,6kJ.

- Trong tự nhiên, phản ứng trên xảy ra trong cơn mưa dông kèm sấm chớp, khởi đầu quá trình tạo và
cung cấp đạm nitrate cho đất từ nước mưa:
+O

+O

+O +H O

2
2
N2 2
 NO 2
 NO2 
 HNO3 
 H+ +NO3

N2(g) + O2(g)

3000o C

2NO(g)

0
 r H 298
=180,6kJ.

0
= -116,2kJ.
2NO(g) + O2(g) 
 2NO2 (g)  r H 298

4NO2(g) + O2(g) + 2H2O(l) 
 HNO3(aq)
- Thực tế, quá trình đốt cháy nhiên liệu ở nhiệt độ cao, các hoạt động giao thông vận tải, sản xuất công
nghiệp gây phát thải các oxide của nitrogen vào khí quyển.
V. ỨNG DỤNG
- Là một trong những nguyên tố dinh dưỡng chính của thực vật.
- Trong công nghiệp : tổng hợp ammonia(NH3), sản xuất HNO3, sản xuất phân đạm…làm môi trường
trơ trong luyện kim, điện tử, hạn chế cháy nổ…
- Trong y tế và nghiên cứu khoa học: Nitrogen lỏng làm môi trường đông lạnh để bảo quản máu, tế
bào, trứng, tinh trùng, các mẫu vật sinh học khác, đông lạnh thực phẩm…

CHỦ ĐỀ 2: AMMONIA - MUỐI AMMONIUM
I. AMMONIA (NH3)
1. Cấu tạo phân tử

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

3

- Phân tử ammonia được tạo bởi 1 nguyên tử nitrogen liên kết với 3 nguyên tử hydrogen → Phân tử có
dạng hình chóp tam giác.
- Đặc điểm cấu tạo của phân tử:
+ Nguyên tử N còn 1 cặp e không liên kết, tạo ra vùng có mật độ điện tích âm trên nguyên tử N.
+ Liên kết N-H phân cực về phía N → Nguyên tử H mang một phần điện tích dương => tạo được liên
kết hydrogen giữa các phân tử ammonia và với nước.
H
H
H
H
H
H
H
N
N
H
H
H
H
H
O
N
N
N
O

H

H

H

H

H

H

H

Liên kết hydrogen giữa các phân tử NH3
Liên kết hydrogen giữa các phân tử NH3 và H2O
+ Liên kết N-H tương đối bền, EN-H = 386 kJ/mol
2. Tính chất vật lí
- NH3 tồn tại trong cả môi trường đất, nước và không khí.
- NH3 là chất khí, không màu, nhẹ hơn không khí, mùi khai và xốc.
- Tan nhiều trong nước, dung dịch ammonia đặc thường có nồng độ 25%.
- Hóa lỏng ở -33,3oC, hóa rắn ở -77,7oC.
3. Tính chất hóa học
a. Tính base
- Tác dụng với nước: NH3 +H 2 O

NH 4+ +OH 

=>NH3 nhận proton H+ của H2O → Dung dịch NH3 có môi trường base yếu, làm quỳ tím hóa xanh,
làm phenolphtalein hóa hồng.
- Tác dụng với acid:

Giải thích sự tạo thành ion ammonium dạng hình học

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

4

NH3 tác dụng với HCl
NH3 + H+ 
 NH 4 => ammonia là base theo Bronsted
NH3(g) + HCl(g) 
 NH4Cl(s) : ammonium chloride.
NH3 +HNO3 
 NH4NO3: ammonium nitrate.
2:1
2NH3+H2SO4 
 (NH4)2SO4 ammonium sulfate

NH3 dạng khí & dung dịch
Sản xuất phân bón trong
công nghiệp

1:1
NH3+H2SO4 
 NH4HSO4: ammonium hydrogen sulfate

1:1
NH3 + H3PO4 
 NH4H2PO4 : ammonium dihydrogen phosphate
2:1
2NH3 + H3PO4 
 (NH4)2HPO4 :ammonium hydrogen phosphate

Phân phức hợp ammophos:
NH4H2PO4 và (NH4)2HPO4

3:1
3NH3 + H3PO4 
 (NH4)3PO4 :ammonium phosphate
- Tác dụng với dung dịch muối một số kim loại (không phản ứng với nước ở điều kiện thường) tạo
hydroxide của kim loại đó.

Ví dụ: MgCl2(aq) + 2NH3(aq) + 2H2O(l) 
 Mg(OH)2(s) + 2NH4Cl(aq)
b. Tính khử: N trong NH3 có số oxi hóa -3 (mức oxi hóa thấp nhất của N) → Tính khử
t
- Tác dụng với oxygen không có xúc tác: 4NH3 +3O2 
 2N2 +6H2O => ngọn lửa màu vàng.
o

800-900 C
 4NO + 6H 2 O
- Tác dụng với oxygen có xúc tác: 4NH3 + 5O2 
Pt
o

4. Ứng dụng
- Tác nhân làm lạnh.
- Làm dung môi.
- Sản xuất nitric acid.
- Sản xuất phân đạm.

5. Sản xuất trong công nghiệp
Thực hiện ở 450-500oC, xúc tác Fe, áp suất 150-200 bar:

2N 2(g) +3H2(g)

xt,t o ,p

2NH3(g) ;Δr H0298 =-91,8kJ

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

5

II. MUỐI AMMONIUM
1. Tính tan và sự điện li
- Một số muối ammonium phổ biến: NH4Cl, NH4ClO4, NH4NO3, (NH4)2SO4, NH4H2PO4,
(NH4)2HPO4, NH4HCO3, (NH4)2Cr2O7.
- Hầu hết tan trong nước, phân li hoàn toàn ra ion. Ví dụ: NH4Cl 
 NH+4 + Cl
2. Tác dụng với kiềm : Nhận biết ion ammonium
Đun nóng muối ammonium với dung dịch kiềm, sinh ra khí ammonia có mùi khai.
t
Phương trình ion rút gọn: NH+4 + OH 
 NH3 +H2O
o

(OH- nhận proton)

t
 Na2SO4 + 2NH3 + 2H2O
Ví dụ: (NH4)2SO4 + 2NaOH 
3. Tính chất kém bền nhiệt: Các muối ammonium đều kém bền nhiệt và dễ bị phân hủy khi nung
nóng.
Ví dụ:
o

0
t
 NH3(g) + HCl(g)  r H 298
NH4Cl(s) 
=176kJ
o

t
 NH3(g) + CO2(g) + H2O(g)
NH4HCO3(s) 
o

t
 2NH3(g) + CO2(g)+H2O(g)
(NH4)2CO3(s) 
o

t
0
 N2O(g) + H2O(g)  r H 298
NH4NO3(s) 
= -36kJ
o

Các phản ứng đều làm tăng áp suất
khí, nên có nguy cơ gây nổ => bảo
quản phân bón ammonium xa
nguồn nhiệt => tránh cháy nổ.

NH4NO2(s)  N2(g) + 2H2O(g)
t0

4. Ứng dụng
- Làm phân bón hóa học.
- Làm chất phụ gia thực phẩm.
- Làm thuốc long đờm, thuốc bổ sung chất điện giải.
- Chất đánh sạch bề mặt kim loại trước khi hàn: ZnO +2NH4Cl 
 ZnCl2 +2NH3 +H2O
- NH4HCO3 : Làm bột nở sản xuất bánh bao.
- NH4Cl : Túi chườm lạnh.

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

6

Phân bón ammonium
natrite

Phân ammophos

Túi chườm lạnh

NH4HCO3 sản xuất
bánh bao

CHỦ ĐỀ 3: MỘT SỐ HỢP CHẤT CỦA NITROGEN VỚI OXYGEN
I-CÁC OXIDE CỦA NITROGEN
1.Công thức, tên gọi
- Kí hiệu: NOx (là hợp chất gây ô nhiễm không khí điển hình)
- Gồm N2O, NO, NO2, N2O4
Oxide
N2O
NO
NO2
Tên gọi
Dinitrogen oxide
Nitrogen monoxide
Nitrogen dioxide

N2O4
Dinitrogen tetroxide

2.Ngồn gốc phát sinh NOx trong không khí
-Trong tự nhiên: NOx sinh ra do sự phun trào núi lửa, cháy rừng, mưa dông có sấm sét, phân hủy hợp
chất hữu cơ
-Ngoài ra do các hoạt động của con người như: hoạt động giao thông vận tải, sản xuất công nghiệp,
nông nghiệp, nhà máy điện và trong đời sống
Loại NOx
NOx nhiệt (theralNOx nhiên liệu
NOx tức thời
NOx)
(fuel-NOx)
(prompt- NOx)
Nhiệt độ rất cao (trên Nitrogen trong nhiên liệu Nitrogen trong không khí tác
Nguyên
nhân tạo 30000C) hoặc tia lửa hoặc sinh khối (vật chất dụng với các gốc tự do ( là
điện làm nitrogen trong hữu cơ có nguồn gốc sinh nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử
thành
không khí bị oxi hóa
vật) kết hợp với oxygen có electron tự do , chưa ghép
trong không khí
đôi), gốc hydrocacbon, gốc
N2 + O2
2NO
hydroxyl
*NOx là một trong các nguyên nhân gây mưa acid, sương mùa quang hóa, hiệu ứng nhà kính, thủng
tầng ozone và hiện tượng phú dưỡng , làm ô nhiễm môi trường
3. Mưa acid
-Nước mưa thường có pH=5,6 . Khi nước mưa có pH< 5,6 gọi là hiện tượng mưa acid.
+ Tác nhân: do SO2 và NOx phát thải chủ yếu do các hoạt động công nghiệp, nhiệt điện, giao thông ,
khai thác và chế diến dầu mỏ.
+ Quá trình tạo acid : với sự xúc tác của ion kim loại trong khói bụi, khí SO2 và NOx bị oxi hóa bởi
oxygen , ozone, hydrogen peroxide, gốc tự do…rồi hòa tan vào nước tạo thành sulfuric acid và nitric
acid.
xuùc taùc

2SO2 +O2 +2H2O  2H2SO4

xuùc taùc

4NO2 +O2 +2H2O  4HNO3
Các giọt acid li ti tạo thành theo mưa rơi xuống bề mặt Trái Đất
+ Tác hại: Mưa acid gây tác hại xấu với môi trường và con người. Mưa acid ăn mòn công trình xây
dựng, kiến trúc bằng đá ….

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

7

Tác hại mưa acid
II. NITRIC ACID
1.Cấu tạo
Nitric acid (HNO3) có công thức :

Mô hình phân tử dạng rỗng
Công thức Lewis
Công thức cấu tạo
Đặc điểm cấu tạo :
- Số oxi hóa của N là +5
- Liên kết O-H phân cực mạnh về phía oxygen.
- Liên kết N → O là liên kết cho nhận
2.Tính chất vật lí
- Nitric acid tinh khiết là chất lỏng,không màu, có khối lượng riêng D=1,53 g/mL
- Nitric acid nóng chảy ở -42oC và sôi ở 830C.
- Nitric acid bốc khối mạnh trong không khí ẩm và tan vô hạn trong nước
3.Tính chất hóa học
Nitric acid là một acid rất mạnh và có tính oxi hóa rất mạnh
a)Tính acid
- Nitric acid có khả năng cho proton , thể hiện tính chất của một acid Bronsted-Lowry
+ Làm quỳ tím hóa đỏ
+ Tác dụng oxide base, base , muối
CuO + 2HNO3 
 Cu(NO3)2 + H2O
NaOH + HNO3 
 NaNO3 + H2O
BaCO3 + 2HNO3 
 Ba(NO3)2 +CO2 +H2O
-Trong công nghiệp , nitric acid được sử dụng để sản xuất phân bón giàu dinh dưỡng : ammonium
nitrate, calcium nitrate
NH3 + HNO3 
 NH4NO3
CaCO3 + 2HNO3 
 Ca(NO3)2 +CO2 +H2O
b)Tính oxi hóa : (bổ sung các phương trình hóa học).
Nitric acid có tính oxi hóa rất mạnh do chứa nguyên tử N có số oxi hóa cao nhất (+5) →HNO3 có khả
năng nhận electron
- Tác dụng với kim loại: với hầu hết kim loại trừ Au, Pt
Tùy vào độ mạnh yếu của kim loại + acid loãng hay đặc mà có thể tạo ra: NH4NO3, N2, N2O, NO, NO2.
Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

8

* Chỉ có Mg, Al, Zn tác dụng với HNO3 loãng thì mới có khả năng tạo ra sản phẩm khử là NH4NO3,
N2, N2O.
* Không có gợi ý gì thì HNO3 đặc => NO2; KL yếu+ HNO3 loãng =>NO
10Al+36HNO3loãng 
 10 Al(NO3)3+3N2 +18H2O
8Al+30HNO3 loãng 
 8Al(NO3)3 +3N2O +15H2O
8Al+30HNO3loãng 
 8Al(NO3)3+3NH4NO3+9H2O
Fe+ 4HNO3 loãng dư 
 Fe(NO3)3 + NO + 2H2O
Fe +6HNO3 đặc nóng dư 
 Fe(NO3)3+ 3NO2+ 3H2O
- Tác dụng với phi kim: C=> CO2; S => H2SO4; P => H3PO4.
t
 6NO2+ H2SO4 + 2H2O
S+ 6HNO3 đặc 
o

0

+5

+4

t0

+4

C+4H N O3 (ñaëc) 
 CO2 +4 N O2  +2H 2O
t
 5NO2 + H3PO4 + H2O
P + 5HNO3 đặc 
- Tác dụng với hợp chất: đưa nguyên tố kim loại trong hợp chất lên số oxi hóa cực đại.
o

0

t
 Fe(NO3)3 + NO2 + 2H2O
FeO + 4HNO3đặc 
0

t
 2Fe(NO3)3 +3 H2O
Fe2O3 + 6HNO3đặc 
3Fe3O4 +28HNO3loãng →9Fe(NO3)3 +NO+14H2O
0

t
 Mg(NO3)2 + 2H2O
Mg(OH)2 +2HNO3đặc 
* Nước cường toan(cường thủy)–aqua regia = (3HCl đặc+1 HNO3 đặc) có khả năng hòa tan Au, Pt
0

t
 AuCl3 + NO + 2H2O
Au + HNO3 + 3HCl 
* Al, Fe,Cr thụ động với HNO3 đặc nguội.
4.Ứng dụng:
- Sản xuất phân đạm.
- Sản xuất thuốc nổ: Trinitrotoluene (TNT), nitroglycerin và thuốc súng không khói: cellulose
trinitrate.
- Thuốc nhuộm, dược phẩm,…
- Do có tính oxi hóa mạnh, nitric acid thường được sử dụng để phá mẫu quặng trong việc nghiên cứu ,
xác định hàm lượng trong quặng.

III. HIỆN TƯỢNG PHÚ DƯỠNG
- Khái niệm: là hiện tượng nguồn nước dư quá nhiều chất dinh dưỡng (nitrogen, phosphorus).
- Nguyên nhân: Do sự dư thừa sinh dưỡng
+ Khi làm lượng nitrogen trong nước đạt 300 μg/L và hàm lượng phosphorus đạt 20 μg/L sẽ gây
hiện tượng phú dưỡng.
+ Nước thải, hay các đầm nuôi trồng thủy sản, sự dư thừa thức ăn chăn nuôi, phân bón hóa học...
- Tác hại: Cản trở sự hấp thụ ánh sáng mặt trời vào nước, giảm sự quang hợp của thực vật thủy sinh.
Rong, tảo phát triển mạnh gây thiếu oxygen, gây mất cân bằng sinh thái. Ngoài ra, xác rong tảo phân
hủy gây ô nhiễm môi trường nước, không khí và tạp chất bùn lắng xuống lòng ao hồ.
- Để hạn chế hiện tượng phú dưỡng cần:
Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều
9

+Tạo điều kiện để nước trong kênh rạch, ao, hồ được lưu thông.
+ Xử lí nước thải trước khi cho chảy vào kênh rạch, ao, hồ.
+ Sử dụng phân bón đúng liều lượng, đúng cách, đúng thời điểm trong năm để hạn chế sự rửa trôi ion
NO3 , PO34 từ nguồn phân bón dư thừa vào kênh rạch, ao, hồ.

Hiện tượng phú dưỡng ở ao hồ

CHỦ ĐỀ 4: SULFUR VÀ SULFUR DIOXIDE
I. SULFUR
1. Trạng thái tự nhiên
- Sulfur (lưu huỳnh) là nguyên tố phổ biến thứ 17 trên vỏ Trái Đất, tồn tại ở 4 dạng đồng vị bền là
32
S , 33 S , 34 S và 36 S .
- Trong tự nhiên, sulfur tồn tại ở cả dạng đơn chất và hợp chất.
+ Đơn chất sulfur được phân bố ở vùng lân cận núi lửa và suối nước nóng,…
+ Hợp chất sulfur gồm các khoáng vật sulfide, sulfate, protein,… như pyrite (FeS 2), chalcopyrite
(CuFeS2), chu sa, thần sa (HgS), thạch cao (CaSO4.2H2O),…
- Trong cơ thể người, sulfur chiếm khoảng 0,2% khối lượng cơ thể, có trong thành phần nhiều protein
và enzyme.

Đá sulfur ở núi lửa

Pyrite (FeS2)

Chalcopyrite (CuFeS2)

Chu sa, thần sa (HgS)

Quặng gypsum
Quặng galena (PbS)
Quặng barite
(CaSO4.2H2O)
(BaSO4)
2. Cấu tạo nguyên tử, phân tử
- Nguyên tố sulfur nằm ở ô số 16, nhóm VIA, chu kì 3 trong bảng tuần hoàn.
- Nguyên tử sulfur có độ âm điện 2,58, có tính phi kim, tạo ra nhiều hợp chất với các số oxi hóa khác
nhau từ -2 đến +6.

Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

10

- Phân tử sulfur gồm 8 nguyên tử (S8) có dạng vòng khép kín, mỗi nguyên tử liên kết với 2 nguyên tử
bên cạnh bằng 2 liên kết cộng hóa trị không phân cực.
- Trong phản ứng hóa học, phân tử sulfur được viết đơn giản là S.

Bột sulfur

Phân tử sulfur ở điều kiện thường (S8)

3. Tính chất vật lí
- Đơn chất sulfur có 2 dạng thù hình: dạng tà phương và dạng đơn tà.
- Sulfur không tan trong nước, ít tan trong alcohol, tan nhiều trong carbon disulfide, nóng chảy ở
1130C và sôi ở 4450C.

Tinh thể sulfur
4. Tính chất hoá học
Số oxi hóa S:
Chất

-2
0
FeS, H2S,... (S)

+4
SO2

+6
SF6

Tính chất S:
tính oxi hóa
Tính khử
a. Tác dụng với hydrogen và kim loại => thể hiện tính oxi hóa
- Ở nhiệt độ cao, sulfur tác dụng với hydrogen tạo hydrogen sulfide, tác dụng với nhiều kim loại(trừ
Au,Pt, Ag) tạo muối sulfide.
t
 H2S: Hydrogen sulfide
H2 + S 
0

t
 Al2S3 Aluminiumsulfide
2Al + 3S 
0

t
 FeS: Iron (II) sulfide
Fe + S 
0

- Sulfur tác dụng với thủy ngân (mercury) ở ngay nhiệt độ thường: phản ứng này được dùng để xử lí
mercury rơi vãi.
 HgS : mercury (II) sulfide
Hg + S 
- Trong phản ứng với hydrogen và với kim loại, sulfur thể hiện tính oxi hóa: bị khử từ số oxi hóa 0 về 2.
b. Tác dụng với phi kim => thể hiện tính khử
- Ở nhiệt độ thích hợp, sulfur tác dụng với một số phi kim như fluorine, oxygen,…
 SF6: Sulfur Hexafluoride
S + 3F2 
t
 SO2 : Sulfur dioxide
S + O2 
0

5. Ứng dụng
Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều

11

Khoảng 90% sulfur sản xuất dùng sản xuất H2SO4, 10% phần còn lại: Lưu hóa cao su, sản xuất
diêm, thuốc nổ, sản xuất thuốc trừ sâu, thuốc diệt nấm, phẩm nhuộm...

Sản xuất diêm

Sản xuất H2SO4

Sản xuất thuốc trừ sâu

Lưu hóa cao su

II. SULFUR DIOXIDE: SO2
1. Tính chất vật lí
- Là chất khí, không màu, mùi hắc, nặng hơn không khí, tan nhiều trong nước.
- Là khí độc, hít phải khí SO2 vượt ngưỡng cho phép sẽ gây viêm đường hô hấp.
2. Tính chất hóa học : Oxide acid (acidic oxide) + chất oxi hóa. + chất khử
a) SO2 là oxide acid:
SO2 + H2O

H2SO3 : sulfurous acid

 NaHSO3
SO2 + NaOH 
1:2
SO2 +2NaOH  Na2SO3 + H2O
b) SO2 là chất oxi hóa:
- Sulfur dioxide tác dụng với hydrogen sulfide tạo sulfur và nước: phản ứng được dùng để chuyển hóa
hydrogen sulfide trong khí thiên nhiên thành sulfur.
1:1

+4

-2

0

SO2 +2H 2 S 
 3S+2H 2O

c) SO2 là chất khử
- Sulfur dioxide tác dụng với nitrogen dioxide (NO2) khi có xúc tác nitrogen oxide tạo sulfur trioxide:
phản ứng giải thích quá trình tạo mưa acid khi không khí bị ô nhiễm bởi sulfur dioxide.
xt
 SO3 + NO
SO2 + NO2 
- Tác dụng các chất oxi hóa mạnh : halogen (Br2), postassium permanganate (KMnO4)
+4

0

-1

+6

SO2 + Br2 +2H 2O 
 2H Br +H 2 SO4 => mất màu dung dịch Br2, (SO2 khác CO2).

5SO2 +2KMnO4 +2H2O 
 2H2SO4 +2MnSO4 +K 2SO4
=>mất màu thuốc tím : KMnO4 (SO2 khác CO2).
3. Ứng dụng
- Dùng để tẩy trắng bột giấy, khử màu trong sản xuất đường, chống nấm mốc cho sản phẩm mây tre
đan,...
- Là chất trung gian trong quá trình sản xuất sulfuric acid.
- SO2 được dùng để sản xuất H2SO4; tẩy trắng vải sợi, giấy; chống nấm mốc.
- Sử dụng làm chất tẩy trắng bột giấy và dung dịch đường:
+ Trong quá trình tiếp xúc với lignin và một số hợp chất khác trong bột giấy hay giấy, SO2 sẽ làm mất
màu của một số hợp chất tạo ra hợp chất hữu cơ màu trắng sáng.
+ Khi sản xuất đường tinh luyện từ mía, một chút nước vôi trong sẽ được cho vào nước mía và sục khí
SO2 vào. Sulfur Dioxide sẽ làm trong nước mía bằng cách kết tủa nước vôi trong và khi cô đặc thu
được đường tinh luyện màu trắng.
- Ứng dụng trong làm chất bảo quản cho các loại thực phẩm sấy khô:
+ Làm chất bảo quản cho các loại hoa quả sấy khô như vải, mơ, nho,.. với khả năng giúp ngăn cản sự
phát triển của một số loại vi khuẩn và nấm gây hư hại cho thực phẩm.
+ Giúp thực phẩm không bị hư hỏng, thối rữa, giữ màu sắc tươi ngon trong một thời gian dài.
- Trong ngành sản xuất rượu:
+ Sử dụng sulfur dioxide trong sản xuất rượu với tỷ lệ rất nhỏ
Kết nối tri thức - Chân trời sáng tạo - Cánh diều
12

+ Nồng độ SO2 dưới 50 ppm, rượu vẫn giữ được vị thơm ngon đặc trưng của rượu.
+ Ứng dụng trong làm sạch các thiết bị trong nhà máy sản xuất rượu.
- Trong phòng thí nghiệm:
+ Sử dụng làm thuốc thử để nhận biết các chất khác và được dùng như một dung môi trơ.
+ SO2 lỏng dùng để chạy một số máy làm lạnh và làm dung môi để chiết một số dầu thảo.
4. Sulfur dioxide và ô nhiễm môi trường
a. Nguồn phát sinh sulfur dioxide
- SO2 là nguyên nhân gây mưa acid
- Một số nguồn phát thải khí sulfur dioxide vào khí quyển:
+ Nguồn tự nhiên: Khí thải núi lửa, trên toàn thế giới, nguồn sulfur dioxide tự nhiên chiếm ưu thế,
nhưng ở các khu vực đô thị và công nghiệp, nguồn nhân tạo chiếm ưu thế.
+Nguồn nhân tạo: Chủ yếu sinh ra từ quá trình đốt cháy nhiên liệu có chứa tạp chất sulfur (than đá,
dầu mỏ), đốt quặng sulfide (galen, blend) trong luyện kim, đốt sulfur và quặng pyrite trong sản xuất
sulfuric acid, …
b. Tác hại
- Sul...