Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com

Mục lục
CÁC NHÂN VẬT:
MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU
1. GALILEO GALILEI, GIÁO SƯ TOÁN ĐẠI HỌC PADUA,
QUYẾT CHỨNG MINH HỆ THỐNG VŨ TRỤ MỚI THEO
THUYẾT KOPERNIKUS(1).
2. GALILEI TRAO CHO NƯỚC CỘNG HÒA VENEDIG MỘT
PHÁT MINH MỚI.
4. GALILEI RỜI CỘNG HÒA VENEDIG VỀ SỐNG DƯỚI
TRƯỚNG TRIỀU ĐÌNH ĐẠI CÔNG TƯỚC FLORENZ. NHỮNG
PHÁT HIỆN QUA VIỄN KÍNH CỦA ÔNG KHÔNG ĐƯỢC GIỚI
BÁC HỌC TẠI ĐÓ CÔNG NHẬN.
3. 10 THÁNG GIÊNG 1610: NHỜ ỐNG VIỄN KÍNH GALILEI
PHÁT HIỆN TRÊN BẦU TRỜI NHỮNG HIỆN TƯỢNG CÓ THỂ
CHỨNG MINH HỆ THỐNG KOPERNIKUS. TRƯỚC SỰ CẢNH
BÁO CỦA NGƯỜI BẠN VỀ HẬU QUẢ CÓ THỂ XẢY RA DO
NHỮNG NGHIÊN CỨU CỦA ÔNG, GALILEI KHẲNG ĐỊNH
NIỀM TIN VÀO LÝ TRÍ CỦA CON NGƯỜI.
5. KỂ CẢ BỆNH DỊCH HẠCH CŨNG KHÔNG LÀM GALILEI
CHÙN BƯỚC. ÔNG TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU.
a
b
7. NHƯNG TÒA ÁN TÔN GIÁO GHI HỌC THUYẾT CỦA
KOPERNIKUS VÀO DANH SÁCH CẤM (NGÀY 5 THÁNG BA
1616)
6. 1616: COLLEGIUM ROMANUM - VIỆN NGHIÊN CỨU CỦA
VATICAN - CHỨNG THỰC NHỮNG PHÁT HIỆN CỦA GALILEI.
8. MỘT CUỘC TRÒ CHUYỆN
10. TRONG THẬP KỶ TIẾP THEO, THUYẾT CỦA GALILEI PHỔ
BIẾN RỘNG TRONG DÂN CHÚNG. KHẮP NƠI NHỮNG NGƯỜI
VIẾT ĐOẢN VĂN TRÀO PHÚNG VÀ HÁT BA-LÁT LẤY
NHỮNG TƯ TƯỞNG MỚI LÀM ĐỀ TÀI. TẠI HỘI HÓA TRANG
NĂM 1632, NHIỀU THÀNH PHỐ Ý CHỌN THIÊN VĂN LÀM ĐỀ
TÀI CHO CÁC ĐOÀN DIỄU HÀNH CỦA PHƯỜNG HỘI.
9. SAU TÁM NĂM IM LẶNG, ĐƯỢC CỔ VŨ BẰNG SỰ LÊN
NGÔI CỦA GIÁO HOÀNG MỚI - VỐN LÀ MỘT NHÀ KHOA
HỌC - GALILEI LẠI TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRÊN LÃNH VỰC
BỊ CẤM: VẾT ĐEN MẶT TRỜI.(1)

11. 1633: TÒA ÁN TÔN GIÁO RA LỆNH GỌI NHÀ NGHIÊN CỨU
NỔI TIẾNG THẾ GIỚI VỀ ROM.
12. GIÁO HOÀNG
13. NGÀY 22 THÁNG SÁU 1633, TRƯỚC TÒA ÁN TÔN GIÁO
GALILEO GALILEI CHỐI BỎ THUYẾT CỦA MÌNH VỀ SỰ
CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT.
14. 1633-1642. GALILEO GALILEI SỐNG TRONG MỘT NGÔI
NHÀ Ở VÙNG QUÊ GẦN FLORENZ. ÔNG LÀ NGƯỜI TÙ CỦA
TÒA ÁN GIÁO HỘI CHO TỚI KHI NHẮM MẮT. QUYỂN
“DISCORSI”.
15. NĂM 1637, QUYỂN “DISCORSI” CỦA GALILEI VƯỢT BIÊN
GIỚI Ý.
GALILEI TRONG LỊCH SỬ
BẠT
NIÊN BIỂU Bertolt Brecht
NIÊN BIỂU Galileo Galilei

CÁC NHÂN VẬT:
Galileo Galilei
Andrea Sarti
Bà Sarti, quản gia của Galilei, mẹ của Andrea
Ludovico Marsili, một thanh niên con nhà giàu
Priliu, quản trị viên Đại học Padua
Sagredo, bạn của Galilei
Virginia, con gái của Galilei
Federzoni, thợ mài thấu kính, cộng sự của Galilei
Đại thống lãnh
Các ủy viên Hội đồng nước Cộng hòa Venedig
Cosmo de Medici, Đại công tước Florenz
Quan nội quản
Nhà thần học
Nhà triết học
Nhà toán học
Cung nhân đứng tuổi
Cung nhân trẻ
Nội thị của Đại công tước
Hai bà sơ

Hai người lính
Một bà lão
Giám mục to béo
Hai học giả
Hai tu sĩ
Hai nhà thiên văn
Tu sĩ gầy còm
Hồng y già
Linh mục Christopher Clavius, nhà thiên văn
Tu sĩ nhỏ nhắn
Hồng y Tòa án Tôn giáo
Hồng y Barberini, sau trở thành Giáo hoàng Urban VIII
Hồng y Bellarmin
Hai tu sĩ thư ký
Hai cô gái
Filipo Mucius, học giả
Gaffone, viện trưởng đại học Pisa
Người hát ba-lát
Vợ người hát ba-lát
Vanni, nhà đúc sắt
Một viên chức

Một viên chức cấp cao
Người theo dõi bố con Galilei
Một tu sĩ
Một nông dân
Nhân viên biên phòng
Thư ký trạm kiểm soát
Đàn ông, đàn bà, trẻ con

LỜI GIỚI THIỆU
Bertolt Brecht sinh ngày 10/01/1898 tại
Augsburg, mất ngày 14/08/1956 ở (Đông) Berlin.
Brecht sáng tác vở Cuộc đời Galilei năm 19381939, lúc đang sống lưu vong ở Đan Mạch, khi được
tin nhà Vật lý Otto Hahn(1) và các cộng sự đã tách
thành công nguyên tử Uranium.
Vở này trình diễn lần đầu năm 1943 tại nhà hát Zürich (Thụy Sĩ).
Kịch bản thứ hai trình diễn năm 1947 tại nhà hát Coronet (Beverly
Hills - Mỹ).
Bertolt Brecht (1898-1956) là nhà soạn kịch mác xít kiêm đạo diễn
Đức lỗi lạc. Ngoài kịch, ông còn trước tác nhiều lý luận về lý thuyết
sân khấu, phê bình kịch nghệ và rất nhiều bài thơ trữ tình nổi tiếng.
Song, có lẽ tên tuổi ông vẫn còn tương đối xa lạ ở Việt Nam.
Năm 1974, Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, mới chỉ giới thiệu
được bốn vở kịch Người mẹ, Vòng phấn Kapkazơ, Bà mẹ dũng cảm
và những người con và Súng của bác Cara. Năm 1999, thêm vở
Người hảo tâm thành Tứ Xuyên do Thái Kim Lan ở Đức dịch.
Tuy Brecht qua đời đã hơn năm mươi năm nhưng những tác
phẩm của ông vẫn giữ một vị trí quan trọng trong văn học Đức,
những vở kịch “kinh điển” của ông được giảng dạy ở bậc trung học bao gồm cả Tây Đức, trước khi nước Đức thống nhất - và thường
xuyên được công diễn trên nhiều sân khấu lớn ở Đức và thế giới.
Cuộc đời Galilei là một trong những vở “kinh điển” vừa được
nhắc đến ở trên, đồng thời cũng là tác phẩm quan trọng bậc nhất của
Brecht.
Kịch dựng lại một số chặng đời của nhà khoa học Ý lỗi lạc Galileo
Galilei, từ năm 1609 đến 1637, từ Padua tới Florenz (Florence), Rom
và những năm cuối đời ở Florenz, về quan hệ và những cọ xát của ông
với giới lãnh chúa, với Giáo hội Thiên Chúa giáo La Mã, với những
con người bình thường và những quyết định của ông.

Năm 1609, nhà toán học kiêm vật lý và thiên văn học Galilei là
giáo sư đại học Padua, thuộc Cộng hòa Venedig (Venise), với đồng
lương ít ỏi. Ông phải dạy tư để kiếm sống nên không có thì giờ học
hỏi và nghiên cứu thêm. Nhờ cải tiến ống viễn kính, một sáng chế từ
Hòa Lan, Galilei được tăng lương. Cũng nhờ ống viễn kính này mà
Galilei có thể chứng minh được thuyết nhật tâm của Kopernikus: quả
đất không phải là trung tâm vũ trụ và nó quay xung quanh mặt trời,
một thuyết bị Giáo hội La Mã kết án là sai quấy, thậm chí “tà giáo”.
Tuy bạn ông hết mực khuyên can hãy ở lại Venedig để có thể tự
do tiếp tục nghiên cứu thêm phát kiến trên, vì thế lực Giáo hội ở Cộng
hòa này không mạnh lắm, Galilei vẫn quyết định đi Florenz làm nhà
toán học trong cung đình của đại công tước Cosmo. Ông hy vọng
được trọng vọng hơn. Nhưng thế lực Giáo hội ở đây rất mạnh. Những
vệ tinh của sao Mộc do Galilei phát hiện không được phép tồn tại, dù
có thể thấy được rõ ràng qua ống viễn kính. Giáo hội khẳng định
thuyết của Aristoteles: quả đất phải là trung tâm của vũ trụ đã được
Chúa Trời an bài. Năm 1616, Tòa án Tôn giáo nghiêm cấm mọi nghiên
cứu trái ngược với thần học. Galilei và các học trò đành rút vào
những lĩnh vực vô hại như tìm hiểu về vật nổi. Khi Barberini, một
Hồng y tương đối cởi mở trong việc nghiên cứu khoa học, lên ngôi
Giáo hoàng Urban VIII, Galilei cho rằng đây là cơ hội thuận lợi nên
lại tiếp tục lao vào lĩnh vực nghiên cứu bị cấm đoán. Vì những phát
kiến này đe dọa uy quyền Giáo hội vốn được kiến lập đã hơn một
nghìn năm, Galilei bị Tòa án Tôn giáo bắt giam, đe dọa dùng cực hình
để buộc ông phải chối bỏ phát kiến mặt trời là trung tâm vũ trụ.
Galilei đã quyết định như thế nào? Có thật ông đã hiên ngang
quát vào mặt các quan tòa tôn giáo rằng “Dù sao trái đất vẫn cứ quay”,
chứ không chịu khuất phục cường quyền, phủ nhận chân lý? Các học
trò ông đã phản ứng thế nào trước quyết định của người thầy, tấm
gương lớn của họ? Dân chúng, vốn luôn bị Giáo hội và các lãnh chúa
chà đạp, đã phản ứng ra sao?
Vở Cuộc đời Galilei có tất cả ba kịch bản, được tác giả sửa đổi
theo diễn biến thời sự thế giới.
Năm 1933, khi Hitler và đảng Quốc xã nắm chính quyền ở Đức,
Brecht và gia đình trốn sang Đan Mạch. Một số văn nghệ sĩ nổi tiếng
khác, như Thomas Mann - giải Nobel Văn chương 1929, cũng phải
lánh nạn ở nước ngoài. Tác phẩm của họ bị đốt, bị cấm. Nhiều văn

nghệ sĩ khác bị giam cầm.
Năm 1938, Brecht hoàn thành kịch bản thứ nhất, mới đầu mang
tên “Dù sao trái đất vẫn cứ quay” - sau đổi thành Cuộc đời Galilei chỉ gồm mười ba cảnh. Brecht muốn qua đó nêu lên lòng tin rằng tuy
nước Đức bị bạo quyền thống trị nhưng rồi sẽ tới thời đại mới. Vở
này được trình diễn lần đầu năm 1943 tại Zürich (Thụy Sĩ).
Năm 1939, sau khi Đan Mạch bị Đức chiếm, Brecht buộc phải
trốn qua Thụy Điển, rồi Phần Lan, sang Liên Xô, từ đó qua Mỹ. Năm
1945, chấn động trước việc Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima
và Nagasaki, Brecht cùng với diễn viên điện ảnh và sân khấu nổi tiếng
Charles Laughton gấp rút hoàn thành kịch bản thứ hai bằng tiếng Mỹ
gồm mười lăm cảnh để công diễn tại Beverly Hills vào năm 1947.
Ngay sau Thế chiến II, nhân loại khát khao được sống hòa bình,
nhưng các siêu cường lại quyết liệt chạy đua chế tạo những vũ khí
mới, có sức hủy diệt khủng khiếp hơn nữa. Tại Mỹ, có “Tòa án Tôn
giáo” kiểu mới như Ủy ban McCarthy trù dập những nhà khoa học từ
chối phục vụ các công trình này. Bản thân Brecht cũng đã từng phải
ra điều trần trước Ủy ban nói trên vì những bài viết và phát biểu
“thiên tả” của ông. Trước tình hình ấy, năm 1954-1956, kịch bản thứ
hai được dịch ra tiếng Đức, với đôi chút thay đổi, cho nhà hát Berliner
Ensemble (bấy giờ ở Đông Berlin, nơi Brecht đã chọn để định cư cho
đến khi nhắm mắt).
Câu hỏi của Brecht: “Nhà khoa học có trách nhiệm gì trước xã
hội, trước nhân loại và phải hành xử thế nào” vẫn luôn nóng bỏng!
Vì thế, Cuộc đời Galilei vẫn không hề mất tính thời sự! Nó vẫn là
tác phẩm quan trọng bậc nhất của Brecht.
Lê Chu Cầu

1. GALILEO GALILEI, GIÁO SƯ TOÁN ĐẠI
HỌC PADUA, QUYẾT CHỨNG MINH HỆ
THỐNG VŨ TRỤ MỚI THEO THUYẾT
KOPERNIKUS(1).
Vào năm một nghìn sáu trăm lẻ chín
ánh sáng của kiến thức nhân loại bừng lên
từ một ngôi nhà nhỏ ở Padua.
Galileo Galilei tính toán ra rằng:
vầng dương bất di dịch, còn địa cầu
chuyển động.
Phòng nghiên cứu trang bị sơ sài của Galilei ở Padua. Vào buổi
sáng. Andrea, con trai bà quản gia, bưng vào một ly sữa và một ổ
bánh mì.
Galilei đang lau người, thở phù phù, vẻ hả hê Để sữa lên bàn,
nhưng đừng gấp quyển sách nào lại đấy nhé.
Andrea Mẹ cháu bảo mình phải trả tiền cho người giao sữa ngay.
Nếu không ông ta sẽ làm một vòng tròn quanh nhà mình đấy(2), ông
Galilei ạ.
Galilei Andrea, cháu phải nói là ông ta vẽ một vòng tròn chứ!
Andrea Tùy ý ông thôi. Nếu chúng ta không trả tiền ngay thì ông
ấy sẽ vẽ một vòng tròn quanh nhà mình đấy, ông Galilei ạ.
Galilei Còn ông Cambione, nhân viên tịch biên của tòa án, người
luôn trực chỉ nhà mình, sẽ chọn lộ trình nào giữa hai điểm?
Andrea cười Chọn đường thẳng ngắn nhất.

Galilei Giỏi. Ta có cái này cho cháu. Tìm phía sau mấy tấm bảng
các thiên thể ấy.
Andrea lôi từ phía sau mấy tấm bảng các thiên thể một mô hình
lớn bằng gỗ phỏng theo hệ thống vũ trụ Ptolemaeus(3).
Andrea Cái gì thế này, hở ông?
Galilei Đó là cái kính trắc tinh(5), giúp ta mường tượng các thiên
thể quay quanh trái đất như thế nào, theo quan điểm của người xưa.
Andrea Quay như thế nào ạ?
Galilei Cháu thử tìm hiểu xem nào. Trước hết: cháu miêu tả nó
đã.
Andrea Ở giữa là một hòn đá nhỏ.
Galilei Trái đất đấy.
Andrea Chung quanh có nhiều lớp vỏ, lớp này bọc tiếp lớp kia.
Galilei Bao nhiêu lớp cả thảy?
Andrea Tám(4).
Galilei Đó là những tầng pha lê.
Andrea Ở các lớp vỏ có gắn những quả cầu tròn...
Galilei Đó là các thiên thể.
Andrea Lại có những tấm băng vẽ chữ.
Galilei Chữ gì nào?
Andrea Tên của các vì sao.
Galilei Tên gì chẳng hạn?

Andrea Trái cầu dưới cùng là mặt trăng, có ghi sẵn.
Tiếp đến là mặt trời, phía trên.
Galilei Bây giờ cho mặt trời chạy đi.
Andrea quay các lớp vỏ Hay thật. Nhưng mà chúng ta bị nhốt
kín trong này.
Galilei lau người Phải, lần đầu tiên nhìn thấy mô hình này ta
cũng cảm thấy thế. Có vài người cũng cùng cảm tưởng đó. Ông quăng
cho Andrea cái khăn để nó chà lưng cho ông. Những là tường với vỏ
bọc, và sự bất di bất dịch! Suốt hai nghìn năm qua loài người tin rằng
mặt trời và mọi thiên thể quay vòng quanh mình. Giáo hoàng với các
Hồng y, các lãnh chúa cùng bậc trí giả, các thuyền trưởng và thương
nhân, cả các bà bán cá và lũ học trò đều tin rằng mình ngồi bất động
trong quả cầu pha lê ấy. Nhưng mà Andrea này, bây giờ chúng ta xuất
hành làm một cuộc đại viễn du. Vì thời đại cũ đã qua rồi, giờ là kỷ
nguyên mới. Như thể loài người từ trăm năm nay vẫn ngóng đợi một
điều gì đó sẽ xảy đến.
Các thành phố thì chật chội, nên đầu óc người sống trong đó cũng
như thế. Chứa toàn những điều mê tín. Tâm trí họ cứ mãi quẩn quanh
âu lo vì nạn dịch hạch(5)
Nhưng bây giờ đã tỏ tường: Vũ trụ đã là thế thì không thể bất di
bất dịch được. Bởi mọi thứ đều chuyển động, chú bé ạ.
Ta vẫn nghĩ rằng mọi sự bắt đầu từ khi có tàu bè. Từ ngàn xưa tàu
bè chỉ dám men theo bờ biển, nhưng đột nhiên nó tách khỏi bờ, dong
buồm ra khơi, tìm đến bao bờ bến lạ.
Trên lục địa cũ người ta đồn đại: có những lục địa mới. Rồi từ khi
tàu của chúng ta tới được những lục địa ấy thì họ cười kháo nhau
rằng: biển cả đáng sợ trước đây hóa ra chỉ là một vũng nước thôi. Và
thế là người ta thích thú tìm hiểu về nguyên do của mọi sự kiện: tại
sao hòn đá rơi xuống khi ta thả nó ra, nếu ném lên cao thì nó sẽ bay
như thế nào. Ngày nào cũng có điều mới mẻ được phát hiện. Ngay cả
những cụ già trăm tuổi cũng bảo con cháu hét vào tai báo tin về
những khám phá mới.

Lắm thứ đã được khám phá nhưng vẫn còn cơ man điều còn phải
phát hiện. Giới hậu sinh thế là còn khối việc để làm.
Hồi còn trẻ, lúc ở Siena ta thấy mấy người thợ xây bỏ lối thao tác
quen thuộc từ nghìn xưa khi di chuyển các khối đá granit, họ dùng
một cách sắp xếp dây thừng mới và hợp lý hơn, mà chỉ sau có năm
phút bàn bạc thôi. Ngay lúc đó ta hiểu rằng: thời đại cũ đã qua rồi,
một kỷ nguyên mới đang bắt đầu. Chẳng bao lâu nữa loài người sẽ
tìm biết rõ hơn về vùng đất mình ở, về cái thiên thể mình đang sống
trên đó. Họ thấy những gì viết trong sách xưa bây giờ không đủ để
giải đáp những thắc mắc của họ nữa.
Bởi: nơi nào lòng tin thống trị được suốt nghìn năm qua thì bây
giờ chính ở đó nỗi hoài nghi lại thắng thế. Ai cũng nói rằng: phải, điều
này có ghi trong sách vở thật, nhưng nay hãy để tự chúng tôi đích
thân chiêm nghiệm tận mắt. Những chân lý hằng được tôn vinh nay
phải đem ra tái sát nghiệm; những gì chưa hề bị hồ nghi thì nay họ
đặt thành nghi vấn.
Thế là như có một luồng gió thổi tốc lên những vạt áo chùng thêu
vàng thêu bạc của các lãnh chúa và giáo chủ, lộ ra những ống chân
mập mạp hay khẳng khiu, không khác gì cẳng chân chúng ta. Giờ mọi
sự đã tỏ tường: Bầu trời trống không. Thế là thiên hạ phá ra cười
ngặt nghẽo.
Nhưng mà nước sông nước suối giúp quay loại guồng mới chạy
máy dệt; còn ở các xưởng đóng tàu, trong các hãng làm dây thừng và
buồm thì cả hàng năm trăm bàn tay cùng đồng thời thao tác theo một
quy trình mới.
Ta tiên đoán rằng trước khi lìa đời ta sẽ được chứng kiến cảnh
dân chúng đem những chuyện thuộc đề tài thiên văn học ra bàn cãi
giữa chợ. Ngay cả lũ con trai của mấy bà bán cá cũng đổ xô đến
trường học. Vì những thị dân nghiện điều mới lạ cũng sẽ thích nghe
rằng theo môn thiên văn học mới thì quả đất đang quay. Chúng ta đã
phải nghe mãi rằng các thiên thể bám dính vào mặt lõm vòm pha lê
nên không thể rơi được. Bây giờ chúng ta mạnh dạn để chúng lửng lơ
trong thinh không, chẳng tựa vào đâu cả, thế là chúng bay vút đi, y
như các con tàu của chúng ta, không bị neo giữ, cứ thẳng đường ra
khơi.

Trái đất nhởn nhơ quay quanh mặt trời, các bà hàng cá, các
thương nhân, lãnh chúa, hồng y, thậm chí cả giáo hoàng cũng xoay
theo với nó.
Chỉ qua một đêm mà vũ trụ thoắt mất đi trung tâm điểm của nó,
để sáng ra nó có vô vàn tâm điểm. Giờ đây điểm nào cũng thành tâm
điểm cả, nên hóa ra không còn đâu là trung tâm nữa. Vì bỗng dưng
không gian thành mênh mông.
Tàu bè của chúng ta ngày nay đi đến những nơi xa xôi, tinh tú di
chuyển theo những quỹ đạo dài vô tận trong vũ trụ, ngay cả mới đây
trong môn 'Cờ Vua' các quân tháp cũng đi vượt qua hết các ô.
Có nhà thi hào từng nói gì nhỉ? “Ôi, sáng tinh mơ...”
Andrea “Ôi, sáng tinh mơ của buổi sơ khai!
Ôi, làn gió đến từ bờ biển mới!”
Ông uống sữa đi chứ, kẻo người ta sắp tới đây bây giờ.
Galilei Thế cháu đã hiểu điều ta nói hôm qua chưa?
Andrea Điều gì cơ? Về sự quay của ông Kippernikus(6) ấy à?
Galilei Phải.
Andrea Cháu không hiểu. Sao ông lại muốn cháu hiểu? Cái đó
khó quá, đến tháng Mười cháu mới đầy mười một tuổi cơ mà.
Galilei Vì ta muốn cháu cũng hiểu. Để ai cũng có thể hiểu được
điều đó nên ta mới ra sức làm việc và mua những quyển sách đắt tiền
thay vì trả tiền cho ông bán sữa.
Andrea Nhưng cháu quả có thấy buổi chiều mặt trời ở chỗ khác
buổi sáng. Thành ra nó không thể nào đứng yên được! Không bao giờ.
Galilei Mày thấy! Mày thấy cái gì? Mày chẳng thấy gì cả. Mày chỉ
giương mắt nhìn thôi. Nhìn không phải là thấy. Ông đặt cái giá sắt
đỡ chậu thau ở giữa phòng. Đây là mặt trời. Ngồi xuống. Andrea
ngồi xuống một cái ghế. Galilei đứng sau lưng nó. Mặt trời ở đâu,

bên phải hay bên trái?
Andrea Bên trái.
Galilei Nó sang bên phải bằng cách nào?
Andrea Dĩ nhiên là khi ông bưng nó sang bên phải.
Galilei Chỉ thế thôi à? Ông nâng cả thằng bé lẫn ghế lên, quay
nửa vòng. Bây giờ mặt trời ở đâu?
Andrea Bên phải.
Galilei Có phải nó di động không?
Andrea Không.
Galilei Thế cái gì di động?
Andrea Cháu.
Galilei quát Sai! Đồ ngu! Cái ghế di động!
Andrea Cháu với cái ghế chứ!
Galilei Dĩ nhiên. Cái ghế là trái đất. Mày ngồi trên trái đất.
Bà Sarti vào phòng để dọn giường, chứng kiến cảnh này Ông
Galilei, ông làm gì với thằng cháu nhà tôi thế?
Galilei Tôi dạy nó thấy, bà Sarti ạ.
Bà Sarti Bằng cách kéo nó đi khắp phòng à?
Andrea Thôi mẹ. Mẹ không hiểu đâu.
Bà Sarti Thế à? Còn mày hiểu, chứ gì? Có một công tử muốn xin
theo học. Ăn mặc rất bảnh bao, có thư giới thiệu. Đưa thư. Ông dạy
vừa vừa kẻo thằng Andrea nhà tôi sẽ bảo rằng hai với hai là năm đấy.
Nó lẫn lộn hết mọi điều ông dạy nó. Tối hôm qua nó đã chứng minh
với tôi rằng trái đất quay chung quanh mặt trời. Nó cả quyết rằng một

ông tên Kippernikus đã tính toán ra thế.
Andrea Không phải ông Kippernikus đã tính toán thế sao, ông
Galilei? Ông hãy nói cho mẹ cháu biết đi!
Bà Sarti Sao cơ, thế ra ông đã bảo cháu điều vớ vẩn ấy à? Để rồi
nó nói nhăng nói cuội như vẹt trong trường khiến các ông cha đến
mách tôi, vì nó toàn nói những điều vô thần vô thánh. Ông nên xấu hổ
mới phải, ông Galilei ạ.
Galilei ăn sáng Bà Sarti ạ, trên cơ sở các nghiên cứu, sau khi
tranh cãi kịch liệt, chúng tôi đã có những khám phá mà không thể giữ
bí mật trước thế giới lâu hơn được nữa. Một thời đại mới đã mở ra,
một thời kỳ vĩ đại, được sống trong đó là cả một sự thích thú.
Bà Sarti Thế cơ đấy. Mong rằng trong thời đại mới này ta vẫn có
thể trả được tiền cho người bán sữa, ông Galilei ạ. Chỉ vào thư giới
thiệu. Tôi chỉ có một yêu cầu duy nhất thôi: xin ông đừng có mà lại từ
chối người ta. Tôi nghĩ đến tiền sữa phải trả. Đi ra.
Galilei cười Ít ra bà hãy để tôi uống hết sữa đã chứ! Quay qua
Andrea. Thế nghĩa là hôm qua mình cũng hiểu nhau chút ít!
Andrea Cháu chỉ nói để mẹ cháu ngạc nhiên thôi. Nhưng đâu có
đúng. Ông chỉ xoay cái ghế với cháu sang một bên chứ không xoay thế
này. Tay nó làm động tác xoay về phía trước. Nếu xoay thế thì cháu
sẽ ngã xuống, hiển nhiên như thế. Tại sao ông không xoay ghế tới
trước? Vì rõ ràng nếu trái đất quay như vậy thì cháu sẽ rơi khỏi trái
đất ngay. Ông thấy chưa?
Galilei Ta đã chứng minh cho cháu...
Andrea Nhưng tối hôm qua cháu đã thấy rằng nếu trái đất quay
như ông nói thì vào buổi tối đầu cháu sẽ quay xuống đất, hiển nhiên
như thế.
Galilei cầm quả táo trên bàn Đây là trái đất.
Andrea Ông Galilei ơi, ông đừng lấy toàn những ví dụ như thế
nữa. Với những ví dụ như thế thì ông luôn luôn đúng thôi.

Galilei để táo lại chỗ cũ Được.
Andrea Với ví dụ thì người ta lúc nào cũng đạt được ý muốn,
nếu khôn. Khổ một nỗi là cháu không kéo nổi cái ghế với mẹ cháu
như ông kéo cháu. Ông thấy cái ví dụ đó dở chưa? Còn nếu quả táo là
trái đất thì sao? Chẳng sao hết.
Galilei cười Mày không muốn biết mà.
Andrea Ông cứ lấy trái táo đi. Tại sao ban đêm cháu lại không
ngược đầu xuống dưới?
Galilei Đây là trái đất, còn mày đứng ở đây. Ông bẻ một mảnh
gỗ từ thanh củi đốt lò sưởi rồi cắm vào quả táo. Bây giờ trái đất
quay.
Andrea Lúc này đầu cháu quay xuống dưới.
Galilei Tại sao? Nhìn kỹ vào! Đâu là cái đầu?
Andrea chỉ vào quả táo Đây. Dưới này.
Galilei Cái gì? Quay trái táo trở lại. Chẳng lẽ nó không cùng một
chỗ à? Chẳng lẽ hai chân mày không còn ở phía dưới à? Chẳng lẽ mày
đứng thế này, khi ta quay? Ông rút mảnh gỗ ra, xoay ngược lại.
Andrea Không. Nhưng tại sao cháu không nhận thấy cái sự quay
kia chút nào hết?
Galilei Vì mày cùng quay! Mày với lớp không khí phía trên mày
và mọi thứ trên quả địa cầu.
Andrea Nhưng tại sao lại có vẻ như mặt trời chạy?
Galilei lại quay quả táo có cắm mảnh gỗ Mày thấy trái đất phía
dưới mày, nó không thay đổi, lúc nào cũng ở dưới và đối với mày nó
không hề chuyển động. Nhưng bây giờ hãy nhìn lên phía trên mày.
Lúc này trên đầu mày là cái đèn, nhưng bây giờ khi tao quay thì phía
trên đầu mày là cái gì?
Andrea quay theo Cái lò sưởi.

Galilei Thế cái đèn ở đâu?
Andrea Ở dưới.
Galilei À đấy!
Andrea Hay quá, mẹ cháu sẽ ngạc nhiên cho mà xem. Ludovico
Marsili, một thanh niên ăn mặc ra dáng con nhà giàu, bước vào.
Ludovico Xin chào ông. Tôi tên là Ludovico Marsili.
Galilei đọc thư giới thiệu anh ta Anh trước ở Hòa Lan à?
Ludovico Thưa ông Galilei, ở bên đó tôi được nghe nói nhiều về
ông.
Galilei Gia đình anh có nhiều cơ ngơi ở vùng Campagna à?
Ludovico Mẹ tôi muốn tôi đi đây đi đó một chút để biết trên thế
giới xảy ra chuyện gì ấy mà.
Galilei Và bên Hòa Lan anh nghe nói rằng ở nước Ý này xảy ra
chẳng hạn chuyện của tôi à?
Ludovico Và bởi vì mẹ tôi mong muốn rằng tôi cũng làm quen
với khoa học...
Galilei Dạy riêng tại nhà: mỗi tháng mười Skudo(7).
Ludovico Thưa vâng.
Galilei Anh thích cái gì?
Ludovico Thích ngựa ạ.
Galilei Ra thế.
Ludovico Về khoa học tôi không được sáng dạ, ông Galilei ạ.
Galilei Ra thế. Trong trường hợp này thì phải mười lăm Skudo
mỗi tháng.

Ludovico Xin vâng, thưa ông Galilei.
Galilei Tôi sẽ phải dạy anh vào buổi sớm vậy. Andrea, mày phải
chịu thiệt thôi. Tất nhiên mày không được học. Mày hiểu rằng mày
không trả tiền mà.
Andrea Cháu đi ngay đây. Cháu xin quả táo được không?
Galilei Lấy đi.
Andrea đi ra.
Ludovico Ông cần phải kiên nhẫn với tôi mới được. Cơ bản vì
khoa học luôn không giống những gì đầu óc người bình thường vẫn
nghĩ. Chẳng hạn ông hãy lấy cái ống kỳ khôi mà người ta bán ở
Amsterdam này làm ví dụ. Tôi đã xem xét rất kỹ. Một cái vỏ bằng da
màu lục và hai thấu kính, một cái thế này - tay hắn phác một thấu
kính lõm, một cái thế này - phác một thấu kính lồi. Tôi nghe nói một
cái phóng lớn, một cái thu nhỏ. Người nào nghiêm túc có lẽ cũng sẽ
nghĩ rằng chúng cân bằng nhau. Thế là sai. Qua cái ống này người ta
thấy mọi vật to gấp năm lần. Đó là khoa học của ông đấy.
Galilei Người ta thấy cái gì lớn gấp năm lần?
Ludovico Đỉnh tháp nhà thờ, chim bồ câu; hết thảy những gì ở
xa.
Galilei Anh đã tự mình thấy mấy cái đỉnh tháp nhà thờ lớn ra à?
Ludovico Đúng thế, thưa ông.
Galilei Và cái ống này có hai thấu kính à? Ông phác trên giấy. Có
phải thế này không? Ludovico gật. Phát minh này đã có bao lâu rồi?
Ludovico Tôi tin rằng mới vài ngày trước khi tôi rời Hòa Lan,
chắc chắn là được đem ra bán chưa lâu.
Galilei gần như thân thiện Tại sao anh lại phải học Vật lý? Sao
không học nuôi ngựa?

Bà Sarti vào mà Galilei không biết.
Ludovico Mẹ tôi nghĩ rằng cần một chút khoa học. Cả thế giới
uống vang của bà với khoa học, ông ạ.
Galilei Anh vẫn có thể chọn một tử ngữ hay thần học. Dễ hơn.
Thấy bà Sarti. Được, sáng thứ Ba anh lại đây.
Ludovico đi ra.
Galilei Đừng nhìn tôi như thế. Tôi đã nhận dạy hắn rồi.
Bà Sarti Vì ông trông thấy tôi đúng lúc đấy thôi. Ông quản trị
viên đại học đang chờ ngoài kia.
Galilei Đưa hắn vào, lão này quan trọng đấy. Có thể đáng giá 500
Skudo đấy. Được thế thì tôi chẳng cần phải dạy riêng nữa.
Bà Sarti đưa người quản trị viên đại học vào. Galilei đã áo quần tề
chỉnh, đang nguệch ngoạc vài con số lên một mẩu giấy.
Galilei Chào ông, cho tôi vay một nửa Skudo. Đưa đồng tiền
quản trị viên vừa móc trong bọc cho bà Sarti. Bà Sarti, bà bảo cháu
Andre