https://thuviensach.vn

Giới thiệu

Mục lục

Lời tâm niệm 1. Sao phải bình thường?
Lời tâm niệm 2. Hãy ra khỏi vùng trời bình yên
Lời tâm niệm 3. Hãy nhớ rằng ta có một mục đích
Lời tâm niệm 4. Mỗi chiếc bút chì đều mang trong mình một lời
hứa
Lời tâm niệm 5. Hãy làm những điều nhỏ nhặt nhưng khiến
người khác cảm thấy lớn lao
Lời tâm niệm 6. Du khách vãn cảnh còn lữ khách kiếm tìm
Lời tâm niệm 7. Xin phép là hỏi xin sự khước từ
Lời tâm niệm 8. Hãy nắm lấy những khoảnh khắc lóe sáng
Lời tâm niệm 9. Những ước vọng lớn lao đều bắt đầu từ những
hành động nhỏ nhặt, phi lý
Lời tâm niệm 10. Tập khiêm nhường thay vì ngạo mạn
Lời tâm niệm 11. Muốn trở thành ai, hãy học cách nói của người
đó
Lời tâm niệm 12. Hãy đi có mục đích
Lời tâm niệm 13. Khi tôn vinh người khác, ta sẽ thấy hạnh phúc

https://thuviensach.vn

Lời tâm niệm 14. Đi tìm những điều bất khả
Lời tâm niệm 15. Hãy chỉ tập trung vào một người trong mỗi
phòng
Lời tâm niệm 16. Hãy đọc những biển báo dọc đường
Lời tâm niệm 17. Tách ra để kết nối
Lời tâm niệm 18. Đừng bao giờ chấp nhận câu trả lời “không” từ
một người không thể nói “có”
Lời tâm niệm 19. Hãy để chuẩn mực dẫn dắt thay vì nhu cầu
Lời tâm niệm 20. Không thể “lộng giả thành chân” được
Lời tâm niệm 21. Chỉ có duy nhất một cơ hội vào lần gây ấn
tượng đầu tiên
Lời tâm niệm 22. Thừa nhận thất bại
Lời tâm niệm 23. Học cách chốt vấn đề
Lời tâm niệm 24. Thay lời nói để đổi giá trị
Lời tâm niệm 25. Mục đích khi đã được nhận ra là mục đích đã
được xác định
Lời tâm niệm 26. Hãy ở bên những người giúp ta tốt đẹp hơn
Lời tâm niệm 27. Mềm yếu là thiết yếu
Lời tâm niệm 28. Hãy lắng tai nghe những tiếng đồng vọng với
mình
Lời tâm niệm 29. Nếu giấc mơ của bạn không khiến bạn phải
sợ, thì hẳn là nó chưa đủ lớn

https://thuviensach.vn

Lời kết. Hãy biến cuộc đời bạn thành một câu chuyện đáng kể

https://thuviensach.vn

V

Giới thiệu

ào một chiều thu nắng đẹp ngay trước sinh nhật lần thứ 25
của mình, tôi ghé vào một ngân hàng lớn ở thị trấn. Lúc này,
tôi đang sở hữu tất cả những gì mà tôi từng cho là sẽ khiến
mình hạnh phúc – công việc, căn hộ, cuộc sống mơ ước. Tủ quần áo
của tôi chật cứng những bộ com-lê công sở ấn tượng, tấm danh
thiếp in tên của một công ty danh giá, khiến tôi đi đâu cũng được
trọng vọng. Trông tôi giống một thanh niên đang trên đúng con
đường cần đi, tạt qua ngân hàng để ký gửi khoản tiền lương hàng
tháng của mình.
Nhưng từ sâu thẳm lòng mình, tôi không còn ham mê cuộc sống
mà tôi đã tạo ra. Mục đích duy nhất mà tôi phụng sự lúc này chỉ là tư
lợi. Niềm hạnh phúc của tôi đã phai nhạt dần theo thời gian dù
hiếm khi tôi để lộ điều đó ra ngoài. Luôn có giọng nói văng vẳng
bên tai khiến tôi trằn trọc mỗi đêm, nhủ tôi rằng nếu không tìm
được ý nghĩa đích thực cho cuộc sống, tiền bạc sẽ chẳng còn giá trị
gì. Nó nói với tôi, tôi sẽ tìm được sự viên mãn hơn nhiều nếu đong
đếm cuộc sống của mình bằng mục đích sống thay vì tiền bạc.
Và rằng tôi không nên chậm trễ nữa, rằng đây là “thời cơ” để bắt
đầu hành trình theo đuổi những giấc mơ lớn của cuộc đời.
Thật lạ, đôi khi ta cảm thấy một khao khát thậm chí còn lớn hơn
con người thực của mình. Đó là cảm giác của tôi lúc này. Tôi muốn
trở thành một phần của thứ gì đó lớn lao, vượt khỏi tầm với cũng
như những tài sản mà đôi bàn tay mình có thể nắm giữ. Dù sợ rời
bước khỏi con đường an toàn đến đâu đi nữa, tôi vẫn cần biết
chuyện gì sẽ xảy ra nếu tôi dấn thân vào một địa hạt mới, nơi ẩn
chứa khát vọng và những cơ hội bất tận.

https://thuviensach.vn

Điều đáng sợ nhất là tôi không phải là một doanh nhân thành
đạt chuyên gây dựng rồi bán các công ty của mình. Tôi cũng không
có một sự nghiệp lâu dài đủ để chứng minh rằng tôi thành công. Tôi
cũng không có hàng triệu đô-la để yên tâm về tài chính. Tôi chỉ là
một gã trai bình thường với 25 đô-la giắt túi và muốn chứng minh
rằng ai cũng có khả năng làm thay đổi thế giới bất kể họ bao
nhiêu tuổi, có địa vị ra sao hay đến từ nơi nào. Vì thế tôi đã sử dụng
khoản tiền ít ỏi đó của mình để mở một tài khoản mới với hy vọng
một ngày nào đó tôi có thể xây dựng được một ngôi trường. Tất cả
những gì diễn ra sau đó đều là thành quả của bước đi đầu tiên này.
Niềm tin vô hình đó đã lan ra, mở rộng sang các nền văn hóa và lục
địa khác.
Kể từ đó tôi đắm mình vào lĩnh vực giáo dục toàn cầu. Tôi tin
rằng bất kể bạn xuất phát từ đâu trong đời, nó cũng không ảnh
hưởng đến điểm đích mà bạn sẽ chạm tới. Và rằng, chẳng có công
cụ nào có thể mở khóa khả năng một người có thể thay đổi vị trí của
chính mình trong đời dễ dàng hơn là việc cho họ tiếp cận một nền
giáo dục có chất lượng. May mắn là chúng ta có khả năng mang lại
cho mọi trẻ em trên thế giới một nền giáo dục chất lượng ngay bây
giờ. Chúng ta không tìm kiếm một loại vắc xin diệu kỳ hay dò tìm
một nguồn tài nguyên bí ẩn nằm sâu dưới lòng đất mà nhiều khả
năng là không tồn tại. Ngay lúc này, chúng ta đã có tất cả các công
cụ cần thiết trong tay. Thế nhưng, vẫn có đến 57 triệu trẻ em
không được đến trường và hàng triệu trẻ khác đang ngồi trong lớp
học mỗi ngày, mà không thể đọc thông viết thạo.
Giáo dục là một vấn đề không đơn giản, đòi hỏi một loạt các giải
pháp phức hợp. Chẳng có giải pháp đơn giản nào cho vấn đề giáo
dục trẻ em trên thế giới, song cuộc khủng hoảng giáo dục toàn cầu
vẫn luôn là vấn đề có khả năng giải quyết nhất và là vấn đề
nhân quyền quan trọng trong thời đại chúng ta. Nhờ biết rằng

https://thuviensach.vn

cuộc khủng hoảng này có thể giải quyết, tôi đã có được niềm hy
vọng và mục đích sống. Tuy nhiên, không một cá nhân nào có thể tự
mình giải quyết các vấn đề toàn cầu. Thay vào đó, chúng ta cần
đến một nỗ lực tập thể, và mỗi người đều giữ một vai trò không thể
thiếu trong nỗ lực ấy.
Câu chuyện này sẽ cho bạn biết những gì sẽ xảy ra khi bạn thừa
nhận rằng mình có thể trở thành một người hơn bản thân mình hiện
tại, và rằng bạn không cần phải có những nguồn lực lớn lao mới
tạo ra được sự khác biệt trên thế giới. Đó là câu chuyện về những gì
có thể mở ra khi cảm hứng đến và bạn nhận ra rằng phần thưởng
có được nhờ sống có mục đích vô cùng phong phú và lâu bền. Đó là
câu chuyện về cuộc đời tôi (dù tôi đã thay đổi tên của một số nhân
vật do yếu tố riêng tư), nhưng đây cũng có thể là câu chuyện của
bất kỳ ai.
Mỗi chương trong 30 chương của cuốn sách này đều được đặt
tên bằng một câu chú. Những câu chú này là những tấm biển dẫn
lối chỉ đường cho tôi khi phải đối mặt với những quyết định lớn
nhỏ trong cuộc đời. Chúng đã trở thành những chân lý thiết yếu
đối với tôi. Tôi viết chúng ra đây với hy vọng thúc đẩy, sẻ chia
chúng với mọi người và chúng sẽ được áp dụng theo những cách thức
giúp mỗi người vững bước trên hành trình của riêng mình. Mỗi câu
chuyện có một ý nghĩa riêng nhưng khi được đặt cạnh nhau, chúng
tạo nên một lộ trình mà tôi mong có thể giúp bạn biến ước mơ của
mình thành hiện thực.
Nếu một trong những câu chuyện ở đây nhen lên thứ gì đó trong
bạn, hãy lắng nghe cảm giác thôi thúc mà lý trí thì khuyên nhủ phớt
lờ còn con tim lại thôi thúc dấn bước. Sự khác biệt lớn nhất giữa
người sống với những ước mơ của mình và những người ôm mộng là
quyết định biến tia lửa động lực đầu tiên thành hành động ngay
lập tức. Hãy bước bước nhỏ đầu tiên, rồi đi theo dấu chân mà bạn
https://thuviensach.vn

muốn để lại phía sau. Ai cũng có một động lực thực hiện một cuộc
biến chuyển to lớn thôi thúc trong lồng ngực. Tôi hy vọng cuốn
sách này sẽ giúp bạn tìm thấy động lực ấy của mình.

https://thuviensach.vn

D

LSao ờpihảtâimbìnnhiệtmhư1ờ.ng?

ù chưa bao giờ chính thức phân chỗ ngồi ở bàn ăn, nhưng
chúng tôi luôn biết mình phải ngồi đâu trong bữa tối ngày
thứ Sáu. Cha tôi ngồi ở đầu bàn, anh trai tôi và tôi ngồi bên
phải ông, còn em gái và mẹ tôi ngồi bên trái. Chúng tôi thường có
vài người bạn và họ hàng đến dùng bữa cùng. Những thành viên
tham dự có thay đổi đôi chút giữa các tuần nhưng sự nhiệt tình
trong cuộc tranh luận thì vẫn nguyên như thế. Và thường thì, sức
nóng luôn đến từ vị trí đầu bàn.
Ở thị trấn quê tôi, cha tôi nổi tiếng là một người cha đáng sợ.
Ông tham gia huấn luyện và chơi gần như mọi môn thể thao với
cường độ cao không ai sánh được – bóng rổ, bóng chày, bóng đá –
ông chơi tất. Ông cảm thấy bọn trẻ ở quê tôi được nuông chiều
thái quá và muốn chắc rằng chúng phải biết điều đó: “Thôi
ngay cái trò ẻo lả đó đi!” Ông thường hét lên như thế vào mặt những
đứa nhóc 12 tuổi trong đội bóng rổ của tôi. Khi ông khen ngợi chúng
tôi, những lời khen ấy cũng được đưa ra một cách thận trọng và luôn
có ẩn ý sâu xa. Ông muốn chúng tôi xứng với lời khen đó – bằng
tinh thần thép và sự kiên trì nỗ lực. Thế nên, hầu hết bọn trẻ
đều vừa quý trọng vừa sợ cha tôi. Ông là mẫu người tuân thủ kỷ luật
kiểu cũ và không ngại để mọi người biết điều đó.
Khi anh em chúng tôi bước vào tuổi ẩm ương mới lớn, ông có một
bộ những “mật ngữ” và dùng chúng để cảnh báo chúng tôi sắp sửa đi
vào “khu vực cấm”. Ông sử dụng mật ngữ trong các cuộc trò chuyện,
ở bàn ăn hoặc ở nơi công cộng để ám chỉ, “Đây là cảnh báo cuối cùng

https://thuviensach.vn

cho con đấy, đừng thử sức nhẫn nại của cha thêm nữa!” Anh trai tôi,
Scott, là mẫu con trai trưởng điển hình; anh ấy thích trêu tức cha
tôi. Mật ngữ dành cho anh ấy là “Cream – Kem”, của tôi là “Ice –
Đá” và em gái tôi, Liza, là “Sundae – Kem trộn trái cây”. Nếu tất cả
chúng tôi đều cư xử không phải phép, khiến mẹ tôi khó chịu và
chuẩn bị “xử” chúng tôi, cha tôi chỉ cần quát: “Đá, Kem, Kem trộn
trái cây!” là chúng tôi sẽ dừng lại ngay lập tức. Nhưng khi nghĩ lại, tôi
nhận thấy việc là một ông bố giận dữ quát “Đá, Kem, Kem trộn trái
cây!” cũng chẳng giúp cha tôi bỏ được cái tiếng “ông bố đáng sợ”
trong tâm trí những người bạn của tôi.
Ngay từ hồi đó, chúng tôi đã biết tính khí nóng nảy và kỷ luật
nghiêm ngặt chỉ là biểu hiện của tình yêu “yêu cho roi cho vọt”. Ông
muốn mỗi chúng tôi đều phải nỗ lực hết mình – và ông đã làm
được điều đó. Chưa có một huấn luyện viên nào thúc ép tôi nỗ lực
hết sức mình như ông. Cha đã để tôi chơi ba trận vào ngày cuối
cùng của giải Vô địch bang dành cho lứa tuổi 14 trong tình trạng sốt
cao bởi ông biết tôi muốn giành chiến thắng trong giải đấu
đến nhường nào. Cha sắp sẵn những trụ hình chóp dưới tầng
hầm để sau bữa tối, tôi có thể tập lừa bóng trong bóng tối. Kết
quả thật bõ công. Và khi ngẫm nghĩ xem điều gì luôn thôi thúc anh
em tôi nhiều nhất, tôi nhận ra, nó chẳng ở đâu xa mà chính là ở
câu nói cha vẫn thường dùng, câu nói cho phép và yêu cầu chúng tôi
làm gì cũng phải làm cho thật khác biệt. Ông thích nhắc nhở chúng
tôi rằng, “Người nhà Braun thì phải khác.”
Anh em tôi biết rằng một số ông bố bà mẹ trong vùng thường
thưởng cho con cái mỗi khi chúng đạt điểm tốt. Có khi cả 100 đô-la
cho điểm A, 75 đô-la cho điểm B, 50 đô-la cho điểm C, v.v… Khi tôi
đòi cha mẹ thưởng gì đó cho kết quả học tập của mình, yêu sách đó
bị dập đi ngay lập tức.

https://thuviensach.vn

“Paul Mazza vừa được cha mẹ cậu ấy thưởng cho 150 đô-la vì
được điểm cao. Con có được thưởng gì không ạ?” tôi hỏi.
“Nhà Braun thì phải khác. Con được bố mẹ tuyên dương,” cha mẹ
nói.
Trong suốt dịp Lễ hội Ánh sáng (Hanukkah), thay vì nhận được
quà vào cả tám đêm, chúng tôi chỉ được nhận quà trong bốn đêm,
còn quà của bốn đêm còn lại được cha mẹ quy đổi và thay chúng tôi
đóng góp cho một tổ chức từ thiện. Khi chúng tôi hỏi tại sao một nửa
số quà tặng trong dịp lễ Hanukkah lại được đóng góp cho tổ chức từ
thiện mà không phải là quà của chúng tôi, cha mẹ tôi trả lời bằng
một câu quen thuộc rằng, “Bởi nhà Braun thì phải khác.”
Hầu hết bạn bè của chúng tôi đều có những món đồ chơi công
nghệ cao và trò chơi video, nhưng anh em chúng tôi được cha mẹ
khuyến khích đọc sách hoặc ra ngoài chơi. Mọi lời nài xin và cự nự
của chúng tôi đều gặp đúng một phản ứng: “Nhà Braun thì phải
khác.” Cha tôi không nghĩ chúng tôi là những đứa trẻ giỏi giang hơn,
ông chỉ muốn chúng tôi phải giữ mình theo một tiêu chuẩn cao hơn.
Câu nói này không chỉ được dùng để lý giải cho cách nuôi dạy con
khác biệt của cha mẹ tôi, mà còn để chúc mừng chúng tôi khi chúng
tôi dũng cảm chọn con đường chông gai hơn để dấn bước. Nếu
chúng tôi đứng lên bênh vực một người bạn cùng lớp bị bắt nạt, cha
mẹ sẽ cổ vũ chúng tôi bằng câu nói: “Các con biết sao các con làm
vậy không? Vì nhà Braun thì phải khác.” Bọn trẻ con chúng tôi
thường chẳng muốn gì khác ngoài sự ủng hộ của cha mẹ mình, và
chẳng mấy chốc, chúng tôi đã phát triển trong mình một thiên
hướng cố hữu – vững tin sống theo những lý tưởng mà họ đã ươm
mầm trong chúng tôi.

https://thuviensach.vn

Hồi học trung học cơ sở và trung học phổ thông, tối nào mà
chúng tôi ra ngoài tiệc tùng, cha tôi lại nói, “Nhớ các Quy tắc của
Cha đấy”. Các Quy tắc của Cha có nghĩa là: “Đừng làm những gì mà
con sẽ không làm nếu biết cha đang nhìn. Hành động như khi cha
đang đứng cạnh.”
Những kỳ vọng về sự xuất sắc trở thành kim chỉ nam định hình
các giá trị của chúng tôi, và rồi các giá trị đó chi phối những lựa
chọn của chúng tôi. Chúng luôn ở đó, như một lời nhắc nhở rằng để
đạt được những điều đặc biệt, ta phải luôn giữ mình theo những tiêu
chuẩn đặc biệt, bất kể người khác có nghĩ gì đi nữa. Cha tôi thậm chí
còn đi xa đến mức làm hẳn chiếc biển báo có nội dung “YBNML”,
mà những đứa bạn sợ sệt ở cùng trường phổ thông với chúng tôi luôn
dịch là “Why be an animal – Sao lại là một con vật?” Nhưng ý nghĩa
thực sự của nó lại là “Why be normal – Sao phải bình thường?”
Sự quyết liệt và niềm tin vào sức mạnh của sự bất tuân lề thói
ở cha rõ ràng là từ những trải nghiệm của ông bà nội tôi mà ra. Năm
14 tuổi, bà nội Eva, (chúng tôi thường gọi bà là Ma) và 27 thành viên
trong gia đình gồm cả cụ ngoại và người em gái 12 tuổi của bà buộc
phải rời quê nhà ở Hungary đến một khu ổ chuột cùng với những
người Do Thái đồng hương khác. Từ đó, họ được chở đến trại tập
trung đáng sợ nhất, Auschwitz, bằng xe chở gia súc. Khi đến nơi,
mọi người phải xếp hàng trước các bác sĩ của trại và được lệnh phải
bước sang trái hoặc phải. Toàn bộ gia đình Ma nhận lệnh bước sang
trái, nhưng vì bà đang ở độ tuổi lao động nên các bác sĩ đã yêu cầu
bà bước sang phải. Quá sợ hãi, bà đã than khóc và nhất quyết
không chịu rời mẹ và em gái mình. Các lính canh Đức quốc xã đã
đánh bà cho đến khi bà bất tỉnh. Khi tỉnh dậy, bà cầu xin các tù
nhân khác trong trại nói cho bà biết, bà có thể tìm thấy gia đình
mình ở đâu. Với những ánh mắt nhẫn tâm, họ chỉ tay về phía đám

https://thuviensach.vn

khói. Cả gia đình bà đã bị đưa đến phòng hơi ngạt, bị giết và đốt
thành tro ngay ngày đầu tiên họ đặt chân đến Auschwitz.
Sau sáu tháng trong trại, phải sinh tồn trong điều kiện sống
khắc nghiệt và chứng kiến không biết bao nhiêu người chết ngay
bên cạnh mình mỗi ngày, Ma được chuyển sang một trại tập trung
mới. Theo lời bà, “trại Bergen-Belsen thậm chí còn khủng khiếp hơn
trại Auschwitz. Nó chẳng khác nào địa ngục trần gian.” Nhưng Ma
tin rằng cha bà sẽ chờ bà trở về khi chiến tranh kết thúc, và
niềm tin rằng bà phải sống để đảm bảo rằng chí ít gia đình bà
cũng còn một người thân sống sót trở về đã giúp bà vững tinh
thần để tiếp tục chống chọi mỗi ngày. Ý thức được mục đích ấy
đã giúp bà sống sót qua những điều kiện khắc nghiệt đã khiến
bao nhiêu người khác phải bỏ mạng.
Sau tám tháng bà phải sống ở Bergen-Belsen, chiến tranh kết
thúc, những người lính Mỹ giải thoát bà khỏi trại giam. Bà yếu đến
nỗi không thể tự ăn, nhưng may sao rốt cuộc chính điều này lại cứu
mạng bà vì người ta phải cho bà ăn thật chậm để dạ dày bà dần quen
với thức ăn đặc. Bà đã suýt chết vì đói, vì vậy bà luôn tự nhủ sẽ
không bao giờ để điều đó xảy ra với những đứa cháu của mình. Sau
này, bà bị ám ảnh với việc nhìn chúng tôi ăn. Bà thường bỏ ra nhiều
ngày chuẩn bị súp gà, thịt ức, bánh mì kẹp kem và sô-cô-la để chúng
tôi có thể ăn no căng bụng trong những buổi tối thứ Sáu. Ngay sau
khi chúng tôi ăn hết một món, một phần ăn khổng lồ khác sẽ được
tiếp thêm. “Còn có cả món tráng miệng nữa đấy nhé, mấy đứa!”
bà vừa nói vừa gật đầu ra vẻ khuyến khích chúng tôi ăn thêm.
Sau khi sức khỏe phục hồi, Ma thực hiện chuyến đi mà bà đã
chờ đợi từ rất lâu – trở lại Hungary tìm cha. Trong khi những người
khác đoàn tụ với người thân yêu của họ trong nước mắt hạnh phúc
thì bà lại đứng bơ vơ giữa nhà ga xe lửa ở Budapest. Cụ ngoại chẳng
bao giờ xuất hiện. Cụ đã bỏ mạng tại một trại lao động ở Nga. Không
https://thuviensach.vn

một ai xuất hiện. Suy sụp cùng cực, bà gọi điện thoại cho người thân
duy nhất mà bà nghĩ có thể còn sống, người chú của bà, và ông
đến đón bà về sống cùng.
Vài năm sau đó, chú của Ma giới thiệu bà với một người bạn của
ông, Joseph, cũng là một nạn nhân của nạn tàn sát người Do Thái
dưới thời Hitle. Ông đã sống một năm tại trại tập trung Dachau, cả
hai người em trai và cha ông đều bỏ mạng ở đây. Nhờ sự kiên trì,
khả năng thuyết phục của ông và sự thấu hiểu thế nào là mất
mát, hai người gắn kết sâu sắc. Joseph Braun nhanh chóng cầu
hôn Eva, và sau khi kết hôn, bà sinh được hai người con, một trai,
một gái. Người con trai, Ervin Braun, là cha tôi. Năm 1956, khi cuộc
Cách mạng Hungary nổ ra, họ lên kế hoạch vượt biên để đến với
miền đất hứa Hoa Kỳ. Ông nội tôi (chúng tôi gọi ông là Apu) đã đi
tiền trạm, đêm đến ông một mình trốn qua biên giới Hungary
rồi sau đó trở lại đón mẹ, các chị em, vợ và các con.
Sau khi chui lủi trên một chiếc thuyền chật ních người nhập cư,
lênh đênh 13 ngày qua Đại Tây Dương để đến thành phố New York,
cha tôi và gia đình đã trải qua đêm đầu tiên trên đất Mỹ trong một
trại tị nạn người Do Thái. Với sự hỗ trợ của một tổ chức cứu trợ, họ
tìm thấy một căn hộ một phòng ngủ ở Crown Heights, Brooklyn.
Ông tôi là kỹ thuật viên nha khoa chuyên làm răng giả, còn bà tôi làm
việc trong một xưởng dệt may bóc lột sức lao động. Suốt 10 năm trời,
bà đã làm việc với thù lao một đô-la/ngày, dệt hàng may mặc trong
điều kiện lao động khắc nghiệt để các con và các cháu sau này có
cuộc sống tốt đẹp hơn.
Cha tôi đã học nói thứ tiếng Anh chuẩn nhờ cần mẫn học cách
người Mỹ phát âm qua các chương trình truyền hình như The Lone
Ranger và The Little Rascals. Ông là một học sinh xuất sắc, được
học vượt lớp tám và vào học trường Trung học Khoa học Bronx. Ông
bà tôi ai cũng sợ đứa con trai duy nhất bị thương, nên không cho
https://thuviensach.vn

phép cha tôi tham gia bất kỳ đội thể thao nào. Thế nhưng, cha tôi
luôn chờ ông bà tôi đi làm, sau đó lẻn ra ngoài để chơi bóng rổ và
bóng đá ở các sân chơi trong thành phố.
Theo lời kể của cha, ông bà tôi muốn cha trở thành một nha sĩ
thành công. Sau khi hoàn thành chương trình Cao đẳng trong ba
năm, cha đã chọn ngành Nha khoa của Đại học Pennsylvania, tại đây
ông gặp một người phụ nữ làm thay đổi quỹ đạo cuộc đời mình: mẹ
tôi, Susan, cô gái quê đến từ một thị trấn nhỏ ở Catskills. Ông
ngoại tôi, ông Sam, đã trốn khỏi Ba Lan để lánh khủng bố ngay
trước khi nạn diệt chủng người Do Thái diễn ra, nhưng ông đã qua đời
khi mẹ tôi 11 tuổi. Bà ngoại tôi, bà Dorothy, một mình nuôi nấng và
dạy dỗ mẹ tôi trong sự đề cao đạo đức và trách nhiệm công dân. Từ
mà mẹ tôi thích nhất là từ chính trực, vì đó là đức tính mà bà được
dạy là phải trân trọng nhất.
Cuối tuần đầu tiên khi mẹ tôi mới vào năm thứ nhất ở Upenn,
cha tôi đi dự một bữa tiệc ở trường, tại đó ông gặp Lynn, chị gái bà.
Ngày hôm sau, ông thấy ai như Lynn đi xuống cầu thang và lên
tiếng gọi. Nhưng đó không phải là Lynn; đó là mẹ tôi, Susan. Bà đã
hớp hồn ông. Ông bắt đầu theo đuổi bà từ đó, và sau buổi hẹn hò
đầu tiên, ông nói với bạn bè: “Tớ sẽ kết hôn với cô gái ấy”. Ông
thậm chí còn viết điều đó ra một tờ giấy và bỏ nó vào chiếc chai
rỗng đặt trên nóc lò sưởi, và nó vẫn ở đó cho đến khi ông mở nó cho
bà xem vào đám cưới của họ.
Khi cha mẹ tôi sẵn sàng cho việc mở phòng nha riêng, họ cùng
nhau lên một danh sách những điều mình mong muốn nhất và
đánh giá từng cộng đồng xung quanh theo thứ tự tương ứng. Giáo
dục là tiêu chí quan trọng nhất, và Greenwich, Connecticut là nơi có
những trường công tốt nhất. Thành phố này vừa là cái nôi của văn
hóa tình nguyện mà mẹ tôi mong muốn, vừa có sự đa dạng ngày
càng tăng mà cha tôi muốn các con mình được tiếp xúc. Họ đã vay
https://thuviensach.vn

tiền mua một mảnh đất ở Cos Cob, khu phố từng là của dân cổ
xanh, người Ý, nơi sinh sống của những người lao động thời vụ đã
góp một tay xây dựng các tòa nhà ở thành phố này trong những năm
1950. Nhà tôi chuyển về đây khi tôi còn là một cậu bé con, và đây là
nơi diễn ra những ký ức đầu đời của tôi.
Khi vào trung học, tôi chơi bóng rổ quanh năm. Thế rồi một dịp
cuối tuần nọ, có hai anh chàng người châu Phi cao to gia nhập đội
của tôi để chuẩn bị cho một giải đấu mùa hè ở Albany. Họ cao hơn
hẳn những người khác, Sam cao cỡ 2m còn Cornelio cao cỡ 2,1m –
nhưng tôi thấy ngay được sự ấm áp và chân thành ở họ. Họ là bạn
bè thời thơ ấu, đến từ Mozambique và càng thấy gắn bó hơn với
nhau trên chuyến đi đến Hoa Kỳ tìm kiếm cơ hội học tập.
Trong giải đấu cuối tuần, chúng tôi nhanh chóng trở thành
bạn. Trên đường từ Albany về nhà, Sam và Cornelio hỏi liệu họ có
thể ở lại nhà tôi năm ngày để đi đấu vào cuối tuần sau luôn
không. Chúng tôi vui vẻ đồng ý bởi chúng tôi luôn chào đón các
đồng đội, bạn bè và người thân đến nhà. Nhưng khi giải đấu thứ
hai kết thúc, họ đã hỏi cha tôi, “Chúng cháu có thể ở lại thêm tuần
nữa không ạ?”
Sam và Cornelio đáng lẽ sẽ phải sống ở Philadelphia, nơi họ đã ở
suốt tám tháng qua. Nhưng họ nhất quyết không trở lại đó – thậm
chí chỉ để dọn đồ. Khi chúng tôi hỏi tại sao, họ kể cho chúng tôi
nghe họ đã bị rủ rê sang Mỹ với một lời hứa dối trá về một nền
giáo dục tuyệt vời ra sao. Gia đình họ đã đầu tư 1.000 đô-la mua vé
máy bay cho họ, nhưng khi vừa đặt chân đến Hoa Kỳ, họ đã bị lùa
vào một căn hộ tạm bợ trong một khu ổ chuột ở Nam Philadelphia.
“Trường học” mà họ được cho là sẽ theo học chỉ là một lớp học duy
nhất nằm ở phía sau của một nhà thờ xập xệ. Sáng sớm, một ông
thầy bước vào lớp, phát sách giáo khoa cho 25 nam sinh trong lớp,
rồi đi đâu mất dạng. Trường chỉ là một bức bình phong để một
https://thuviensach.vn

huấn luyện viên bóng rổ đội lốt nghệ sĩ tuyển mộ cầu thủ. Ông ta
đã dụ họ đến Hoa Kỳ, sau đó gửi họ vào các trường được liên kết
với các công ty giày, tùy theo công ty giày nào trả cho ông ta nhiều
tiền hơn. Nếu một trong những cầu thủ này đưa được đội vào giải
NBA, công ty giày tài trợ sẽ có lợi thế, nhưng không ai trong số
những đứa trẻ này được học trung học tử tế trong suốt thời gian
này.
Tuần thứ hai họ ở nhà chúng tôi, anh trai tôi từ trường đại học
về nhà và lái xe đưa Sam cùng Cornelio đến trường Trung học
Greenwich, ngôi trường công lập mà tôi hiện đang theo học lúc đó.
Mắt họ sáng lên. Họ đã đi hàng ngàn dặm để được vào học tại một
ngôi trường lớn. Họ nhìn thấy cơ hội thực hiện giấc mơ Mỹ của
mình và đã nhờ chúng tôi đứng ra làm những người giám hộ hợp
pháp cho họ tại Hoa Kỳ