https://thuviensach.vn

NHỮNG LỜI CA NGỢI
ANCHEE MIN VÀ NỮ
HOÀNG CUỐI CÙNG
Câu chuyện về bí mật cung đình này
diễn ra trong một thời kỳ Trung Hoa bị
khốn đốn bởi sự can thiệp của nước ngoài...
Cái nhìn thông cảm với người đàn bà bị báo
chí phương Tây thời ấy lăng mạ.
MILWAUKEE JOURNAL SEUTINEL
(Min) đã đảm nhận cái nhiệm vụ không
những chỉ cho sự sụp đổ của nền quân chủ
Trung Hoa sống động thêm mà còn tu
chính lại phiên bản chủ chốt của thời kỳ ấy.
MINNEAPOLIS STAR TRIBUNE
Chỉ có chúng ta thấy Phong Lan là một
https://thuviensach.vn
người đàn bà đầy quyền lực, người phải chịu

những phán xét nghiệt ngã từ những người
đương thời của bà, và của những sử gia theo
họ.
BOSTON GLOBE
Min cố liếc nhìn xuống tầng lớp dưới,
khai thác những cảm xúc của những người
đàn bà mà lịch sử đã giảm thiểu thành nét
phác họa hoặc chôn vùi hoàn toàn... đối với
các nho sinh giai đoạn này. Cuốn Nữ hoàng
cuối cùng là lời chú giải thú vị về lịch sử.
CHICAGO TRIBUNE
Kỳ diệu... Min chưng cất và vượt qua cả
một đấng mênh mông sự thật lịch sử từ lâu
bị che khuất để sáng tạo ra một cuốn tiểu
thuyết đầy sức tưởng tượng tài tình và trong
sáng mang cả tính kịch và sự bất bình của
một bi kịch Hy lạp trong việc miêu tả chân
dung một nhà lãnh đạo phụ nữ thực sự kiệt
xuất đã bị bôi bác bất công.
https://thuviensach.vn
BOOKLIST

Những người hâm mộ cuốn đầu sẽ không
bị thất vọng trong thiên anh hùng ca lịch sử
bôi cuốn và mê đắm này.
VIRTAOSOLIFE
Trước sau như một, Min hòa trộn việc
nghiên cứu tỉ mỉ lịch sử với kiến thức thu
được từ chính bản thân về nền văn hóa
Trung Hoa và khả năng suy nghĩ đúng mực
của đàn bà để mang đến cho độc giả một cái
nhìn độc nhất vô nhị về phụ nữ trong lịch sử
Trung Hoa. Thiết thực đối với tất cả những
bộ sách hư cấu.
LIBARARY JOURNAL
Những mẫu sưu tập lớn chi tiết lịch sử sẽ
làm cho những độc giả thường nhìn lịch sử
bằng một lối nhìn phương Tây sẽ được sáng
mắt ra.
KIRKUS REVIEW
https://thuviensach.vn

Câu chuyện đau buồn và thú vị này sẽ
chiếu sáng lên những sự kiện mà ít người
biết về lịch sử Trung Hoa.
BOOK PAGA

https://thuviensach.vn

Một cuộc đàm luận với
Anchee Min về cuốn Nữ
hoàng cuối cùng
Động cơ gì thúc đẩy chị viết Nữ hoàng Phong
Lan?
Nữ hoàng Phong Lan là một ảnh hưởng lớn lên
tính cách của đất nước Trung Hoa ngày nay. Tôi tin
rằng nếu người ta hiểu Phong Lan, họ sẽ hiểu Trung
Hoa. Họ sẽ biết được Trung Hoa từ đâu và sẽ đi về
đâu. Cuốn Nữ hoàng cuối cùng này làm Trung Hoa
đã đau khổ thế nào và tái phát hiện ra vai trò và mục
đích của mình trên thế giới như thế nào?
Không giống như Nữ hoàng Anh quốc, vâng,
đúng thế, Hoàng hậu Phong Lan không được trao
quyền trị vì. Người con gái này đến từ một tỉnh nghèo
nhất Trung Hoa và tiếp tục quyền trị vì nửa thế kỷ
https://thuviensach.vn
trong thời kỳ khó khăn nhất của
Trung Hoa trong

lịch sử. Bà giữ quyền lực cho cả ba Hoàng đế: chồng
bà, con trai bà và con nuôi bà. Thật là một câu
chuyện cực kỳ kỳ vĩ và ấn tượng về khát khao và
sống còn.
Tại sao Nữ hoàng lại gây tranh cãi ở Trung Hoa
ngày nay đến thế?
Nữ hoàng Phong Lan không chỉ đơn thuần được
xem là gây tranh cãi; bà còn bị xem như là một đầu
sỏ của tội ác xấu xa. Đó là bởi vì bà đã không “cứu
được Trung Hoa”. Điều lạ lùng là chưa bao giờ có
người hỏi, Trung Hoa có thể cứu được không? Phong
Lan đối mặt với những gì mà không một Hoàng đế
nào trước đây phải đối mặt: Sự xâm lược của mười ba
cường quốc, do Anh, Pháp, Đức, Nga và Hoa Kỳ lãnh
đạo. Bà thừa kế cuộc chiến tranh này từ chồng mình,
một cuộc chiến của gậy tre, dáo gỗ chống lại những
lực lượng chiến đấu được trang bị súng trường và đại
bác.
Nhưng đối với chế độ hiện hành của Trung Hoa,
đem lại cho Nữ hoàng Phong Lan danh dự thích đáng
có nghĩa là làm một việc mạo hiểm. Phong Lan làm
https://thuviensach.vn
những gì cộng sản không thể làm và không muốn

làm, đó là đem hết nỗ lực để cải cách chế độ chính trị.
Nhà văn đã bỏ ra rất nhiều thời gian để sưu tầm.
Chị đã phát hiện ra những gì và điều gì khiến chị
ngạc nhiên?
Trong tất cả những cuốn sách của tôi, tôi đã cố
gắng chính xác về phương diện lịch sử, sao cho bạn
đọc của tôi có thể có được một ý niệm đúng đắn về
Trung Hoa. Tôi chú tâm vào những sự cố đã bị lu mờ
và những cuộc đời bị bỏ quên và tôi biết, sau khi đã
cày xới qua mọi tư liệu, là những khám phá đích thực
nằm ở việc tôi nhìn thế nào vào tình tiết. Chẳng hạn
có khá đầy đủ chi tiết về các cuộc chiến chống Trung
Hoa từ mỗi nước. Điều làm tôi ngạc nhiên là lịch sử
được viết lại thiển cận đến thế. Không có một khía
cạnh nhân đạo nào đối với Nữ hoàng Phong Lan.
Không có một quan điểm nào về việc bà trở thành
người trị vì Trung Hoa cũng như là một thứ phi bị bỏ
rơi, một người mẹ và một góa phụ trẻ đấu tranh để
nuôi dạy con trai giữa mọi âm mưu và đã sống còn.
Chị nổi tiếng về việc tạo ra sức mạnh tình cảm
nồng nàn trong các nhân vật. Cách nhìn của chị
https://thuviensach.vn
về tính cách của Nữ hoàng đã thay đổi như thế

nào từ cuốn Nữ hoàng Phong Lan sang cuốn Nữ
hoàng cuối cùng?
Nữ hoàng Phong Lan nói về một phụ nữ trẻ
trong trắng vươn lên để trở thành nữ hoàng của
Trung Hoa. Cuốn Nữ hoàng cuối cùng nói về việc bà
trụ lại ở ngôi vị đó thế nào. Bà chín chắn hơn Phong
Lan, ta gặp ở cuốn Nữ hoàng Phong Lan. Bà đã cứng
cỏi hơn nhiều, bởi vì bà tồn tại được trong những sự
kiện có thể mất mạng mình. Bà bị buộc phải đưa ra
những quyết định cứng rắn, trái với bản tính của bà,
ví dụ, chặt đầu một viên tướng vốn là người bạn, bởi
vì ông ta đe dọa đế triều của con trai bà. Tính cách
của bà thay đổi một cách kịch tính, được hé lộ ra qua
những sự lựa chọn của bà và bà sống với những hậu
quả của nó như thế nào. Đương nhiên mọi người
chúng ta đều phải làm những việc lựa chọn cứng rắn
trên đời và rồi sống cùng với chúng. Như vậy chúng
ta có thể hoàn toàn thông cảm và chia sẻ với Phong
Lan.
Chị có thể giải thích mình xây dựng tính cách
của Phong Lan qua những mối quan hệ với
những người khác như thế nào không? Làm sao
https://thuviensach.vn
chị có thể thông cảm với bà?

Đây là tiểu thuyết khởi hành từ những cuốn sách
lịch sử. Các sử gia khảo sát mối quan hệ giữa các sự
kiện, trong khi các tiểu thuyết gia chú trọng hơn về
mối quan hệ giữa các nhân vật và môi trường xung
quanh họ. Chuyện tâm tình của Phong Lan là điều tôi
đang nói. Tôi muốn các bạn đọc của tôi cảm thấy bà
đã cảm nghĩ thế nào về chồng bà, con trai bà, em gái,
em trai, các đối thủ, các đồng nghiệp và người yêu
của bà. Và nhất là không thể nào tin nổi, các thái
giám của bà, những người đã bỏ ra cả cuộc đời của họ
để đồng hành cùng bà, tuy bị xem như không phải là
những con người mà là những sinh linh.
Tôi được sinh ra ở Trung Hoa và đã sống ở đó
suốt hai mươi bảy năm. Việc đó giúp tôi thấu hiểu
được Phong Lan. Tôi rất thân quen với lý lịch các
nhân vật của tôi. Tôi lớn lên cùng với những câu
chuyện của họ và biết đi tới đâu để đào đá qúy tôi
cần. Chẳng hạn, tôi có thể nắm được những ghi chép
về thị trấn Vu Hồ, nơi Phong Lan được sinh ra và
nuôi dạy. Tôi đọc sách cổ Trung Hoa nên tôi có thể
đọc được những vở kinh kịch, thơ ca và sách vở
Phong Lan ưa thích. Tôi biết được các nhân vật của
tôi đã chịu ảnh hưởng của văn hóa và môi trường của
https://thuviensach.vn
họ thế nào.

Trong cuốn Nữ hoàng cuối cùng chị miêu tả mối
quan hệ mẹ ¬con giữa Phong Lan và con trai
mình, Đồng Trị và con nuôi mình, Hoàng đế
Quang Tự. Tại sao cả hai đều quan trọng với
chị?
Ồ, tôi thấy cái phần đời ấy của bà thú vị nhất. Với
tôi những mối quan hệ ấy rất quan trọng để xác định
Phong Lan là ai. Trong văn hóa Trung Hoa, cuộc đời
của một phụ nữ phụ thuộc vào người đàn ông mình
cưới và khi chồng chết, phụ thuộc vào con trai.
Phong Lan không phải là một ngoại lệ. Điều làm tôi
ngạc nhiên là bà luôn luôn bị hiểu sai đến mức nào.
Không ai buồn xem xét đến những mối quan hệ này
khi miêu tả bà là ai. Đối với Phong Lan, việc cầm
quyền Trung Hoa cho qua ngày có nghĩa thương
thảo với con trai, đứa con mà bà không được phép
nuôi dạy như đứa con. Đó là một cuộc đấu tranh, một
ác mộng, một sự tan nát cõi lòng, một bi kịch ngay
trong bản thân nó. Tình yêu và tình thế đầy tính kịch
giữa mẹ và con trai, mẹ và con trai nuôi, là những
chất liệu cực kỳ tốt giúp tôi sáng tạo. Nhưng quan
trọng nhất, những chuyện như thế nói về số phận của
Trung Hoa.
https://thuviensach.vn

Tại sao báo chí quốc tế trong năm 1900 lại miêu
tả Nữ hoàng một cách tiêu cực?
Câu trả lời không thể đơn giản hơn là họ phải ác
qủy hóa Nữ hoàng để biện hộ cho việc xâm lược
Trung Hoa. Tôi thấy nói thế cũng đủ để biểu lộ rõ ra
những sự thật để các độc giả của tôi có thể tự mình
thấy được ác tâm của việc vu khống. Khi tôi ở nước
Anh, khi cuốn Nữ hoàng Phong Lan được đề cử giải
thưởng sách Anh, các độc giả đổ đến và cám ơn tôi đã
nói ra cái phần đó của lịch sử nước họ mà họ không
biết. Những người Mỹ cũng không ngờ những gì đất
nước mình đã làm cho Trung Hoa. Điều mà Nữ
hoàng Phong Lan trải nghiệm sẽ đưa ra một quan
niệm rõ ràng.
Nhiều người tin Phong Lan và vị tướng chỉ huy
Yung Lu của bà ta là đôi tình nhân. Và ở cuối truyện
Nữ hoàng Phong Lan chị muốn trêu ngươi để độc giả
thèm được cho họ sẽ dốc hết đắm say của họ. Nhưng
trong cuốn Nữ hoàng cuối cùng, hai người lại chẳng
bao giờ được xum họp. Tại sao? Tôi chỉ muốn một sự
kết nối như thế thực sự xảy ra, nhưng tài liệu tôi lật
mở ra lại thuyết phục tôi điều đó không hề xảy ra.
https://thuviensach.vn
Tất nhiên tôi có thể kịch hóa hoặc
mùi mẫn nó, suy

cho cùng là một nhà viết truyện tôi có thể cho bất kỳ
chuyện gì xảy ra kia mà! Nhưng nó cũng cần phải
chấp nhận được đối với tôi. Vả lại tôi đi tìm sự thật,
khi tôi tìm thấy nó, nó còn sex hơn nhiều: Hai nhân
vật yêu nhau say đắm cùng nhau giải quyết hết cuộc
khủng hoảng quốc gia này đến cuộc khủng hoảng
quốc gia khác nhưng không thể chung chăn chung
gối. Đó mới là áng thơ chân thực.
Mục đích tối cao của chị về cuốn Nữ hoàng cuối
cùng này?
Mục đích của tôi là làm tỏa sáng lên một người
phụ nữ vĩ đại và làm cho bà đứng vững trước độc giả
của tôi bằng tất cả tài năng và nhầm lẫn của mình.

https://thuviensach.vn

Một
Đôi mắt Mẹ nhắm lại khi mẹ mất. Nhưng một lát
sau đôi mắt lại hé mở và không nhắm lại nữa.
- Tâu Thái hậu, xin giữ chặt đôi mí mắt và cố hết
sức làm cho nhắm lại. - Thái y Sun Pao Tien dặn dò.
Đôi tay tôi run lên khi tôi cố giữ.
Rong, em gái tôi bảo Mẹ định nhắm mắt lại. Bà
đã đợi tôi quá lâu. Mẹ không muốn làm gián đoạn
buổi thiết triều của tôi.
“Cố không làm phiền người khác”, là triết lý của
mẹ tôi. Bà hẳn đã thất vọng nếu biết bà cần đến sự
giúp đỡ để nhắm mắt lại. Tôi ước gì có thể coi thường
lệnh của Nuharoo và mang con trai tôi đến để chào
vĩnh biệt bà. “Đừng làm to chuyện việc Đồng Trị là
Hoàng đế Trung Hoa”, tôi có lẽ đã cãi vậy. “Trước
hết nó là cháu của mẹ tôi”. https://thuviensach.vn

Tôi quay sang Quế Hương em trai tôi và hỏi liệu
Mẹ có nhắn lại lời nào cho tôi không.
- Có - Quế Hương vừa gật đầu vừa bước lùi đứng
sang phía bên kia giường Mẹ tôi. - Đều tốt cả.
Nước mắt tôi trào ra.
- Chị định làm lễ an táng Mẹ thế nào? - Rong hỏi
- Lúc này chắc không thể nghĩ nổi. - Tôi đáp. Chúng ta sẽ thảo luận sau.
- Không, Phong Lan. - Rong phản đối. - Sẽ
không thể tiếp xúc được với chị, một khi chị rời khỏi
đây. Em muốn biết ý định của chị. Mẹ đáng được tôn
vinh ngang với Thái hậu Jin.
- Chị ước gì có thể đơn giản nói đồng ý, nhưng chị
không thể. Rong, chúng ta bị hàng triệu người theo
dõi. Chúng ta phải nêu gương.
- Phong Lan. - Rong oà khóc. - Chị đứng đầu cả
Trung Hoa!
https://thuviensach.vn

- Rong, xin em. Chị tin Mẹ sẽ hiểu.
- Không, Mẹ sẽ không hiểu, bởi vì em không thể.
Chị là một người con gái, ích kỷ và vô tâm!
- Xin thứ lỗi. - Thái y Sun Pao Tien xen vào. Tâu Thái hậu, thần xin Thái hậu tập trung vào các
ngón tay được không ạ? Thái mẫu sẽ mở mắt mãi mãi
nếu Lệnh bà ngừng ép lên.
- Được, Thái y.
- Mạnh hơn nữa và chắc vào. - Viên Thái y dặn
dò. - Bây giờ thì giữ vững vào. Xin đừng động đậy.
Em gái tôi giúp giữ chặt hai cánh tay tôi.
Mặt mẹ trong yên nghỉ sâu xa và cách biệt.
- Mẹ, con là Phong Lan đây, - Tôi vừa thầm thì
vừa khóc.
Tôi không thể tin nổi mẹ lại chết. Những ngón
tay tôi vuốt ve làn da mịn mượt
và còn ấm của bà.
https://thuviensach.vn

Tôi đã bỏ lỡ việc tiếp xúc bà. Từ khi tôi vào Tử Cấm
Thành, mẹ buộc phải quỳ gối để chào tôi khi bà đến
thăm. Bà nhất mực tuân theo nghi thức. Bà nói: “Vì
là Hoàng hậu Trung Hoa con đáng được tôn kính”.
Chúng tôi hiếm khi có lúc riêng tư. Các thái
giám và các cung nữ luôn luôn vây quanh tôi. Tôi
không tin mẹ có thể nghe thấy tôi nói từ nơi mẹ ngồi
cách xa tôi đến hơn ba mét. Tuy nhiên điều đó cũng
không làm phiền bà. Bà có thể nghe rõ vào thường
trả lời những câu hỏi của tôi.
- Nhẹ nhàng, thả mí mắt. - Thái y nói.
Mắt Mẹ không mở ra nữa. Những vết nhăn tựa
như đã biến mất và vẻ mặt của bà thanh thản.
Mẹ là dãy núi sau lưng con. Giọng mẹ vẳng đến
tâm trí tôi:

Như một con sông hát
Con bắt đầu thả sức trôihttps://thuviensach.vn

Mẹ là dãy núi phía sau
Mẹ sung sướng dõi theo con
Kỷ niệm của mẹ con ta
Tràn đầy và dịu ngọt

Tôi phải vững vàng đối với con trai tôi. Mặc dầu
Đồng Trị, mới có bảy tuổi, đã là Hoàng đế được hai
năm, từ khi lên ngôi năm 1861, chế độ của nó đã từng
bị bộn bề rối ren. Những lực lượng nước ngoài tiếp
tục leo thang ở Trung Quốc nhất là ở những hải cảng.
Trong nước, những cuộc nổi dậy của nông dân gọi là
Thái Bình đã lan ra khắp bên trong và tràn qua hết
tỉnh này đến tỉnh khác. Tôi đã đấu tranh để tìm cách
nuôi dạy Đồng Trị cho đúng cách. Tuy vậy, nó hình
như bị choáng váng khủng khiếp bởi cái chết yểu của
cha nó. Tôi chỉ có thể ước mong nuôi dạy nó theo
cách cha mẹ tôi đã nuôi dạy tôi.
“Mẹ là một người đàn bà may mắn”, mẹ tôi
thường nói vậy. Tôi tin bà khihttps://thuviensach.vn
bà nói rằng bà không
có gì phải hối tiếc trong cuộc đời. Bà đã hoàn thành

một giấc mơ: hai con gái lấy chồng trong Hoàng gia
và một con trai giữ chức vụ cao trong triều đình. Mẹ
thường nhắc nhở các con: “Chúng ta thực tế đã là lũ
ăn mày vào năm 1852. Mẹ sẽ không bao giờ quên
buổi chiều hôm đó bên sông đào lớn, khi những phu
cáng bỏ rơi quan tài của cha các con.”
Cái nóng ngày hôm ấy và mùi thối rữa xông ra
từ thi thể cha tôi vẫn còn lại mãi với tôi. Vẻ mặt của
mẹ khi mẹ buộc phải bán tài sản cuối cùng của mình,
chiếc trâm ngọc là quà cưới của cha tôi, là vẻ sầu đau
nhất tôi chưa hề thấy.
Là vợ cả của Hoàng đế Hàm Phong, Hoàng hậu
Nuharoo cũng tham dự tang lễ của mẹ tôi. Điều đó
được xem như một vinh dự lớn cho gia đình tôi. Là
một tín đồ sùng Phật giáo, Nuharoo làm ngơ truyền
thống, nhận lời mời của tôi.
Mặc lụa trắng như một cây cao phủ tuyết,
Nuharoo là hình ảnh của vẻ yêu kiều. Tôi bước sau
chị, cẩn thận tránh dẫm lên chiếc áo dài của chị.
Những lạt ma Tây Tạng tụng niệm và các tu sĩ Đạo
giáo và Phật giáo theo sau chúng
tôi. Đi hết đoạn
https://thuviensach.vn
đường qua Tử Cấm Thành, chúng tôi dừng lại để thực

hiện hết nghi lễ này đến nghi lễ khác, đi qua hết cửa
này sang cửa khác và điện này sang điện khác.
Đứng gần Nuharoo, tôi ngạc nhiên thấy cuối
cùng thì đã tìm thấy một sự biểu thị hài hoà nào đó.
Sự khác biệt giữa chúng tôi đã từng rất rõ ràng từ lúc
bước vào Tử Cấm Thành như những thiếu nữ. Chị lịch sự, tự tin, dòng dõi Hoàng gia - được chọn là
Hoàng hậu, vợ cả của Hoàng đế. Tôi - từ một gia đình
tử tế và chỉ thế thôi, từ miền quê và không chắc chắn
- là một thứ phi ở đẳng cấp thứ tư. Sự khác biệt giữa
chúng tôi trở thành những mâu thuẫn khi mà tôi tìm
được cách đi vào con tim của Hàm Phong và sinh ra
con trai tôi, đứa con trai duy nhất của ông và là
người thừa kế. Việc nâng thứ bậc của tôi đã làm cho
vấn đề tồi tệ hơn. Nhưng trong sự hỗn độn của sự
xâm lược ngoại bang, cái chết của chồng chúng tôi
trong lúc chúng tôi lưu vong ở miền đất săn cũ của
Nhiệt Hà và cuộc khủng hoảng đảo chính, chúng tôi
đã từng bị buộc phải tìm mọi cách để làm việc cùng
nhau.
Tất cả những năm sau này, mối quan hệ của tôi
với Nuharoo được diễn tả đúng
nhất trong ngạn ngữ:
https://thuviensach.vn
“Nước giếng không làm xáo trộn nước sông”. Để sống

còn, chúng tôi cần thiết phải canh chừng lẫn nhau.
Nhiều lúc điều này hình như là không thể được, nhất
là liên quan đến Đồng Trị. Vị thế là vợ cả của
Nuharoo cho chị có quyền lực lớn nhất trong việc
nuôi dưỡng và giáo dục nó, một thứ gì đó khiến lòng
tôi day dứt khó chịu. Cuộc đấu tranh về việc nuôi
dưỡng Đồng Trị thế nào đã ngừng lại sau khi Đồng Trị
lên ngôi, nhưng sự cay cú của tôi về việc chuẩn bị tồi
tệ cho thằng bé thế nào vẫn cứ tiếp tục đầu độc mối
quan hệ của chúng tôi.
Nuharoo hướng đến sự mãn nguyện trong Phật
học trong khi sự bất mãn của riêng tôi bám theo tôi
như một cái bóng. Tinh thần tôi vẫn thoát ra khỏi ý
nguyện của tôi. Tôi đọc cuốn sách mà Nuharoo đã
gửi cho tôi: “Hạnh kiểm đúng đắn về một goá phụ của
Hoàng đế”, nhưng cuốn sách chẳng đem lại mấy cho
tôi sự bình yên. Rút cuộc, tôi thuộc về Vu Hồ: “chiếc
hồ của rong rêu sang trọng”. Tôi không thể là thứ
người mà tôi vốn không như thế, dẫu tôi đang cố cả
đời tôi.
“Hãy học làm một loại gỗ mềm, Phong Lan”. Mẹ
dạy tôi khi tôi còn là một thiếuhttps://thuviensach.vn
nữ. “Gỗ mềm được tạo
thành tượng Phật và tiên nữ. Gỗ rắn để làm ván áo

quan”.
Tôi có một chiếc bàn vẽ trong phòng tôi, với
mực, màu vẽ mới hoà trộn, bút lông và giấy bản. Sau
mỗi ngày thiết triều, tôi tới đây để làm việc.
Những bức hoạ của tôi là để cho con tôi, để ban
tặng như món quà mang tên nó. Chúng được sử dụng
như những sứ thần nói thay cho nó mỗi khi một tình
huống trở nên quá bẽ mặt. Trung Hoa buộc phải van
xin đối với việc gia hạn các khoản chi trả cái gọi là chi
phí bồi thường chiến tranh do các lực lượng nước
ngoài áp đặt lên chúng tôi.
Những bức hoạ cũng giúp làm nguôi ngoai nỗi
căm hận đối với con trai tôi về thuế đất. Mấy tiểu
vương của mấy bang vẫn đang gửi thông điệp nói
rằng nhân dân của họ hoàng nghèo khổ và không nên
phải chi trả.
“Ngân khố Hoàng triều từ lâu đã rỗng”, nhân
danh con trai tôi, tôi kêu lên trong những sắc chỉ:
“Tiền thuế mà chúng ta thu đã được trả cho những
lực lượng nước ngoài để sao cho
những hạm đội của
https://thuviensach.vn
chúng không thả neo trong vùng biển của chúng ta”.

Em chồng tôi, Hoàng tử Kung phàn nàn rằng
ban đối ngoại của ông đã hết cả chỗ chứa những bức
thư đòi nợ. Ông cảnh báo: “Các hạm đội của nước
ngoài không ngừng đe doạ tái xâm nhập vào vùng
biển của chúng ta”.
Đó là sáng kiến của An Thế Hải, thái giám của
tôi, sử dụng những bức hoạ của tôi như là quà tặng để
mua thời gian, tiền bạc và sự thông cảm.
An Thế Hải đã phục vụ tôi từ những ngày đầu
tiên tôi vào Tử Cấm Thành, khi hắn mới là một thằng
bé vừa đúng mười ba tuổi, hắn đã lén lút đem cho tôi
cốc nước trong cơn khát cháy cổ của tôi. Đó là một
hành động dũng cảm và kể từ đó hắn đã trở thành
người trung thành và tin cậy nhất của tôi.
Ý tưởng của hắn về những bức tranh thật là
thông minh và tài giỏi, tôi không thể vẽ kịp.
Tôi gửi một bức làm quà tặng sinh nhật cho
tướng Tăng Quốc Phiên, một chiến vương bậc nhất ở
Trung Hoa, đang chi phối giới quân sự của đất nước.
Tôi muốn viên tướng đó biết rằng
tôi đánh giá cao về
https://thuviensach.vn
ông, dẫu mới đây tôi nhân danh con trai giáng cấp

ông, dưới sức ép của giới bảo thủ thân Mãn Châu của
triều đình, đã tự gọi họ là giới Mũ sắt. Giới Mũ sắt
không chịu nổi sự thể là những người Hán, thông qua
việc làm cần mẫn của mình đã kiếm được quyền lực.
Tôi muốn tướng Tăng hiểu rằng tôi không hề có ý
định hại ông và tôi đã hiểu nhầm ông: “Con trai tôi
Đồng Trị không thể trị vì nếu không có ông” là thông
điệp mà bức hoạ của tôi gửi tới.
Tôi thường xuyên thắc mắc không hiểu điều gì
đã ngăn tướng Tăng Quốc Phiên không nổi loạn. Một
cuộc đảo chính chắc sẽ không khó khăn, ông có tiền
và quẤn Đội. Tôi thường nghĩ rằng đó chỉ là vấn đề
thời gian. Tôi có thể tưởng tượng một ngày nào đó
Tăng sẽ nói: “Quá đủ rồi” và con trai tôi sẽ đi đời.
Tôi ký tên tôi theo thư pháp tinh tế, rồi đóng
dấu ấn đỏ của tôi lên trên. Tôi có những ấn tín bằng
đá nhiều kích cỡ và hình thù khác nhau. Ngoài chiếc
ấn mà chồng tôi đã trao cho tôi, số ấn còn lại diễn đạt
những tước hiệu của tôi. “Hoàng hậu Trung Hoa”,
“Hoàng hậu từ thiện”, “Tây cung Hoàng hậu”. Hoàng
hậu Từ Hy là chiếc ấn tôi sử dụng thường xuyên nhất.
Những chiếc ấn này rất quan trọng
đối với những
https://thuviensach.vn
người sưu tập. Tạo một tác phẩm nghệ thuật dễ hơn

đem bán về sau, tôi thường gạt bỏ tên tôi trong lời đề
tặng trừ phi được yêu cầu.
Hôm qua An Thế Hải báo cáo những bức tranh
của tôi đã lên giá. Tin ấy đem lại cho tôi một chút
niềm vui. Tôi thích dành nhiều thời gian với Đồng Trị
hơn là cảm thấy bị ép buộc vẽ tranh.
Bất kỳ ai xem tranh của tôi cũng có thể thấy
những sai sót của chúng. Nét bút của tôi tỏ ra thiếu
sự rèn luyện chứ không phải tài năng. Việc xử lý mực
của tôi cũng hé lộ rằng tôi mới chỉ là người bắt đầu.
Thiên nhiên trong tranh giấy bản không cho phép
một sự nhầm lẫn nào, có nghĩa tôi có thể trải qua
nhiều giờ trên một bức tranh, làm việc tới tận khuya
và một nét tồi tệ sẽ phá huỷ toàn bộ bức tranh. Sau
nhiều tháng làm việc một mình, tôi thuê một gia sư
nghệ thuật mà công việc của bà ta là sửa chữa những
sai sót của tôi.
Phong cảnh và hoa là những chủ đề của tôi. Tôi
cũng vẽ cả chim, thường thường là từng đôi. Tôi
thường đặt chúng ở trung tâm khung cảnh. Chúng
thường đậu trên cùng một cành
hoặc khác cành, như
https://thuviensach.vn
thể đang chuyện trò với nhau. Trong những bố cục

đứng, một con chim thường đậu trên đỉnh cành và
nhìn xuống, còn con kia ở cuối cành và ngước nhìn
lên.
Tôi để nhiều thời gian cho lông chim. Hồng, da
cam, và xanh nhạt là những màu lông tôi ưa thích.
Sắc của nó luôn luôn ấm và vui. An Thế Hải gợi ý tôi
vẽ mẫu đơn, hoa sen và hoa cúc. Hắn nói tôi vẽ giỏi
những loại ấy, nhưng tôi biết ý hắn là chúng dễ bán.
Một cái mẹo nhỏ tôi học được từ gia sư nghệ
thuật của tôi là những dấu ấn có thể dùng để che đi
những lỗi nhỏ. Vì tôi có lỗi ở khắp nơi, tôi đóng nhiều
dấu ấn lên mỗi bức hoạ. Khi tôi không thoả mãn và
muốn bắt đầu vẽ lại, An Thế Hải nhắc tôi rằng số
lượng phải là mục đích của tôi. Hắn giúp tôi làm việc
đóng dấu ấn trông cho tế nhị. Khi tôi cảm thấy chẳng
có điều gì tôi có thể làm để cứu một tác phẩm, gia sư
của tôi thường làm thay.
Gia sư của tôi thường sửa trên nền tranh. Bà
thường thêm lá và cành cây vào để che đi những
phần vẽ tệ của tôi, và thường thêm những nét nhấn
vào chim và hoa. Người ta sẽ nghĩ
rằng những nét
https://thuviensach.vn
tinh tế của bà sẽ làm cho những nét vẽ mắc cỡ, nhưng

bà dùng tài nghệ của mình chỉ để làm “hài hoà thêm
nhạc điệu”. Tài nghệ của bà là cứu những bức vẽ tệ
hại nhất. Thật thú vị khi xem bà cần cù cố dung hợp
những nét vẽ tài tử của tôi.
Tâm trí tôi thường thơ thẩn tới chỗ con trai
trong khi tôi đang vẽ. Ban đầu, việc tập trung tư
tưởng trở nên khó khăn. Tôi thường tưởng tượng ra
khuôn mặt của Đồng Trị khi nó nằm trên giường và
thắc mắc không biết nó có mơ không. Khi khao khát
được cùng với nó trở nên thất vọng, tôi thường quă