THẦY HÒA VĂN – CHUYÊN LUYỆN THI NGỮ VĂN – 0983608509
ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA (THANH THẢO)

1. Xuất xứ
Bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca rút trong tập Khối vuông ru-bích (1985) là một trong
những sáng tác tiêu biểu cho kiểu tư duy thơ của Thanh Thảo: giàu suy tư, phóng
túng và ít nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng, siêu thực.
2. Ý nghĩa nhan đề, lời đề từ
- Nhan đề
+ Ghi ta không chỉ là nhạc cụ truyền thống của Tây Ban Nha mà còn được coi là
biểu tượng cho nền nghệ thuật ở đất nước này
+ Lor-ca là nhà thơ, nhạc sĩ, kịch tác gia nổi tiếng người Tây Ban Nha, người đã
khởi xướng và thúc đẩy mạnh mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật
à Đàn ghi ta (của Lor-ca) là biểu tượng cho những cách tân nghệ thuật của người
nghệ sĩ thiên tài Ga-xi-a Lor-ca.
- Lời đề từ: “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”.
+ Đây là câu nói nổi tiếng của Lor-ca trước khi từ biệt cõi đời. Nó cho thấy một
người nghệ sĩ có tình yêu say đắm với nghệ thuật, với xứ sở Tây Ban cầm.
+ Với tư cách là một nhà cách tân nghệ thuật, Lor-ca nghĩ rằng đến một ngày nào đó
thơ ca của ông cũng sẽ án ngữ, ngăn cản sự sáng tao nghệ thuật của những người
đến sau. Vì thế, nhà thơ đã căn dặn các thế hệ sau: hãy “chôn” nghệ thuật của ông
(cùng với ông) để bước tiếp.
3. Nội dung bài thơ
3.1 Đoạn 1 (6 dòng đầu): Hình tượng người “kỵ sĩ văn chương” đơn độc.
- Gợi liên tưởng đến khung cảnh của một đấu trường với những võ sĩ đấu bò tót nổi
tiếng dũng cảm ở Tây Ban Nha.
- Cuộc chiến đấu giữa:
+ Khát vọng dân chủ của công dân Lor-ca với nền chính trị độc tài.
+ Khát vọng cách tân nghệ thuật của người nghệ sĩ với nền nghệ thuật già nua.
24

THẦY HÒA VĂN – CHUYÊN LUYỆN THI NGỮ VĂN – 0983608509
- “Những tiếng đàn bọt nước” (tiếng đàn không chỉ cảm nhận bằng thính giác mà
còn bằng thị giác), cùng chuỗi hợp âm li-la li-la li-la đã cho thấy nghệ sĩ Lor-ca đang
bay bổng với những giai điệu mới, với khát vọng cách tân nghệ thuật. Tiếng đàn bọt
nước gợi ra số phận mong manh của người nghệ sĩ.
- Lor-ca đơn độc, mệt mỏi tranh đấu bền bỉ cho những khát vọng nghệ thuật cao đẹp.
=>Như vậy, 6 dòng thơ đầu tiên là “khúc tiền tấu” của bản độc tấu ghi ta mang tên
Lor-ca. Trong những giai điệu đầu tiên vút lên mạnh mẽ, hào hùng có những khoảnh
khắc lắng xuống, day dứt, mong manh.
3.2. Đoạn 2 (12 dòng tiếp): Lor-ca bị bắn và tiếng đàn ghi ta “máu chảy”
- Hình ảnh “áo choàng bê bết đỏ” gợi lên cái chết thê thảm của Lor-ca.
- Cái chết đã ập đến quá nhanh và phũ phàng, giữa lúc Lor-ca không ngờ tới (Chàng
vẫn còn đang “hát nghêu ngao” và vẫn chưa thể tin được rằng việc mình “bị điệu về
bãi bắn” lại là một sự thật – Lor-ca đã “đi như người mộng du”).
- Tiếng ghi ta không còn vẹn nguyên, nó đã vỡ ra: thành màu sắc (tiếng ghi ta nâu,
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy); thành hình khối (tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan);
thành dòng máu chảy (tiếng ghi ta ròng ròng – máu chảy).
- Mỗi tiếng ghi ta là một nỗi niềm của con người trước cái chết của Lorca:
+ Sự tiếc thương của người tình thủy chung (Tiếng ghi ta nâu. Bầu trời cô gái ấy).
+ Nỗi niềm xót xa, tiếc nuối của con người, của nhà thơ trước hành trình dở dang
của những cách tân nghệ thuật (Tiếng ghi ta lá xanh biết mấy. Tiếng ghi ta tròn bọt
nước vỡ tan)
+ Nỗi đau của chúng ta trước cái chết thê thảm của người nghệ sĩ (Tiếng ghi ta ròng
ròng – máu chảy).
èNhư vậy, Lor-ca đã phải dừng lại vĩnh viễn trong cuộc chiến đấu cho tự do, công
lý và những khát vọng cách tân của người nghệ sĩ cũng theo đó mà như “bọt nước
vỡ tan”.
- 4 lần cụm từ “tiếng ghi ta” được lặp lại, thể hiện cảm xúc mãnh liệt và cảm nhận
đa chiều (mỗi “tiếng ghi ta” gắn liền với một hình ảnh) của tác giả về cái chết của
Ga-xi-a Lor-ca.
- Thủ pháp chuyển đổi cảm giác tạo nên những cảm nhận rất mới, rất độc đáo, phù
hợp với những nỗ lực và khát vọng cách tân của người nghệ sĩ Lor-ca.
25

THẦY HÒA VĂN – CHUYÊN LUYỆN THI NGỮ VĂN – 0983608509
3.3 Đoạn 3 (4 dòng tiếp): Những tiếng đàn không được tiếp tục
+ Tiếng đàn như cỏ mọc hoang” đồng nghĩa với nghệ thuật như cỏ mọc hoang tức
là nghệ thuật thiếu vắng những người dẫn đường, vắng bóng người định hướng.
Hành trình cách tân nghệ thuật của Lor-ca không có người tiếp tục.
+ “không ai chôn cất tiếng đàn” thể hiện một nỗi thất vọng lớn bởi dường như không
ai thực sự hiểu Lor-ca, hiểu những suy nghĩ sâu sắc của người nghệ sĩ thiên tài gửi
lại cho hậu thế. “Không ai chôn cất tiếng đàn” có nghĩa là không ai dám chôn nghệ
thuật của Lor-ca.
+ “Vầng trăng”: vừa là hình ảnh thật vừa là hình ảnh tượng trưng cho nghệ thuật.
+ “Giọt nước mắt” và “đáy giếng” là những hoán dụ nghệ thuật về người nghệ sĩ
Lor-ca.
àHai câu thơ là nỗi buồn – một nỗi buồn trong sáng và rất đẹp của người nghệ sĩ
chân chính luôn day dứt, khắc khoải những giá trị nghệ thuật đích thực và những
khát vọng sáng tạo không bao giờ ngừng nghỉ.
Hình ảnh của Lor-ca, di sản nghệ thuật của ông, lý tưởng của người nghệ sĩ suốt đời
đấu tranh cho nền dân chủ, cho nghệ thuật chân chính không bao giờ lụi tắt. Trái lại,
nó càng “long lanh” hơn bao giờ hết. Vầng trăng của thiên nhiên, vầng trăng của
nghệ thuật như đang giao thoa ánh xạ với nhau để soi tỏ một con người đã chết cho
quê hương.
3.4 Đoạn 4 (9 dòng cuối): Suy tư về sự ra đi của Lor-ca.
- Tác giả đã nói về cái chết của Lor-ca từ góc độ tướng số học. Theo đó, cái chết của
Lor-ca là một định mệnh đã được báo trước trên đường rãnh của bàn tay. Dòng thơ
thể hiện một thái độ chấp nhận định mệnh phũ phàng, chấp nhận sự ra đi của Lor-ca
như một quy luật không thể khác.
- Lor-ca đau đớn khi những khát vọng cách tân của ông không được người đời sau
tiếp tục. Nhưng Lor-ca còn đau đớn hơn nếu văn chương của ông, tên tuổi của ông
là “lực cản” kìm hãm những nỗ lực sáng tạo của các thế hệ kế tiếp. Chính vì thế mà
hình tượng Lor-ca “bơi sang ngang - trên chiếc ghi ta màu bạc” thật nhẹ nhàng, thanh
thản
- Quyết định từ biệt thế giới mở đường cho những cách tân nghệ thuật của những
người đến sau, Lor-ca đã hành động dứt khoát: “chàng ném lá bùa cô gái Di-gan –
vào xoáy nước – chàng ném trái tim mình – vào lặng yên bất chợt”
26

THẦY HÒA VĂN – CHUYÊN LUYỆN THI NGỮ VĂN – 0983608509
=> Lor-ca ra đi thật đẹp, thật “sang”, thật đúng với tầm vóc và tư tưởng của người
nghệ sĩ nổi tiếng. Những tiếng li-la li-la li-la… một lần nữa lại cất lên như bài ca về
sự bất tử của một con người, như bản độc tấu ghi ta ngợi ca người nghệ sĩ chân
chính, ngợi ca con người sáng tạo.
4. Nghệ thuật
- Sử dụng thành công những thủ pháp tiêu biểu của thơ siêu thực, đặc biệt là chuỗi
hình ảnh ản dụ, biểu tượng
- Ngôn ngữ thơ hàm súc, giàu sức gợi.
5. Chủ đề
Qua hình tượng Lor-ca và tiếng đàn ghi ta, tác giả đã diễn tả cái chết bi tráng đột
ngột của người nghệ sĩ đấu tranh cho tự do và cách tân nghệ thuật, đồng thời bày tỏ
nỗi đau xót sâu sắc và niềm tin mãnh liệt vào sự bất tử của tên tuổi và sự nghiệp Lorca.

27