CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

CHUYÊN ĐỀ 2: THAM KHẢO MỘT SỐ ĐỀ - ĐÁP ÁN TRONG KỲ THI HSG
ĐỀ SỐ 1: Lh Fb, Zalo, sđt 0383902079.
Câu 1 (8,0 điểm):
NHỮNG MẦM XANH….
Có những hạt giống gieo vào trong tôi từ những câu chuyện của chú (nhà văn Nguyễn Nhật
Ánh)…
Và có những mầm xanh đã lớn lên, phát triển và thay đổi con người tôi rất nhiều…
Nhớ ngày xưa, khi còn là một đứa trẻ ngây ngôi, lần đầu tiên tôi rơi nước mắt không phải vì
bị đòn roi mỗi lần nghịch phá, mà từ món quà phương xa của mẹ gửi về quê, một cuốn
truyện mỏng : “ Thi sĩ hạng ruồi “…
Tôi hiểu rằng dù xa cách nhau, mẹ tôi luôn luôn nghĩ về tôi. Luôn quan tâm, lo lắng cho tôi.
Lá thư nhỏ kèm theo món quà ngày ấy ngắn gọn chỉ là lời căn dặn tôi giữ sức khỏe, cố gắng
học hành. Gửi gắm qua từng trang truyện là sự yêu thương, tin tưởng mẹ dành cho.
Lặng cười lăn giọt nước mắt đêm về nhớ mẹ, tôi cố dặn lòng…
“ Kỉ niệm ngày xưa là món quà của mẹ, hạt giống đầu tiên, hạt giống kì vọng yêu
thương…“
(…) Tôi vẫn nhớ cái “láp xe độp” ( lốp xe đạp) mà ngày thường tôi vẫn gọi ( tôi là dân xứ
Quảng) đã vào truyện của chú như thế nào. Hay như những tối buồn, cô đơn mơ hồ mà
những nhân vật trong truyện của chú gợi lại trong tôi. Những tà áo dài của thời áo trắng
thơ ngây, những đùa vui nhớ mãi…
Những giận hờn vu vơ, những trò đùa nghịch chỉ có ở những tháng năm học trò…
Cả cái cảm giác mông lung bằng tiếng vọng về nơi quê xa thương nhớ…
“ Hạt giống yêu đời, yêu cuộc sống dần lớn trong tôi…”
(…) Có những thời khắc, giật mình chỉ muốn quay lại với tuổi thơ, với những hồn
nhiên ngày xưa, vua đùa tung tăng nghịch ngợm mà không cần lo âu điều gì. Nhưng có
những thứ không bao giờ thay đổi được. Tôi vẫn tiếp tục cuộc sống này bằng chính tôi lúc
này. Từ những hạt giống, những mầm xanh mà tôi có được khi trải qua tuổi thơ bằng chính
tôi lúc này. Từ những hạt giống, những mầm xanh mà tôi có được khi trải qua tuổi thơ bằng
những bài học trong truyện của chú, tôi tin rằng mình sẽ làm được những gì mà mình mong
đợi…
(Trích Nguyễn Nhật Ánh và tôi, Nxb Trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, 2014)
Em hãy trình bày suy nghĩ về những “hạt giống” góp phần thay đổi cuộc đời từ gợi ý
của ngữ liệu trên.
Câu 2 ( 12,0 điểm):
Đọc kĩ hai đoạn trích sau:
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 1

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

- Đoạn trích 1:
Lúc này Thúc Sình không thể lưu luyến được nữa, đành chỉ nói hai chữ: “Giữ mình ”, rồi
rưng rưng nước mắt mà đi. Thúy Kiều muốn tiễn ra ngoài cửa, chợt thấy Thúc Chính và các
bạn ở cửa hiệu cùng kéo nhau đến tiễn hành. Vì thế Thúy Kiều không theo tiễn được xa, chỉ
đứng sau bình phong gạt lệ mà thôi. Thúc Sinh đưa hành lí ra, xong lại quay vào nói với
Thúy Kiều:
- Tôi đi đây! Nàng cố nén buồn phiền nhé!
Vừa nói, vừa vái dài một cái, nước mắt chảy ròng ròng khắp mặt. Thúy Kiều không thể đáp
lại được một lời nào, cũng chỉ châu lệ chứa chan đầy mặt và gật đầu mà thôi.
(Thanh Tâm tài nhân, Kim Vân Kiều truyện, Nguyễn Đức Vân- Nguyễn Khắc Hanh dịch,
Nguyễn Đăng Na giới thiệu và hiệu đính, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 1999, tr 147)
- Đoạn trích 2:
Người lên ngựa, kẻ chia bào,
Rừng phong, thu đã nhuộm màu quan san.
Dặm hồng bụi cuốn chinh an,
Trông ngtrời đã khuất mẩy ngàn dâu xanh.
Người về chiếc bóng năm canh,
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi.
Vầng trăng ai xè làm đôi?
Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường.
(Nguyễn Du, Truyện Kiều, từ câu 1519 đến câu 1526, Hà Nội, NXB Văn học, 2008,
tr.10105)
Hai đoạn trích trên đều viết về cuộc chia tay giữa Thúc Sinh và Thúy Kiều. Em hãy
so sánh hai đoạn trích và phân tích đoạn trích 2 để thấy những điểm riêng của Nguyễn
Du.
* CHÚ THÍCH:
(1) Thúc Chính: cha của Thúc Sinh
(2) Chia bào: Rời vạt áo (buông áo).
(3) Màu quan san: Màu đỏ, ngụ ý chỉ xa xôi, cách trở.
(4) Chinh an: việc đi đường xa.
(5) Gối chiếc: Gối đơn – ngụ ý chỉ sự cô đơn.
(6) Dặm trường: Đường xa.
------------------------ Hết----------------------HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
NỘI DUNG
Điểm
Câu 1: Em hãy trình bày suy nghĩ về những “hạt giống” góp phần thay đổi 8,0
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 2

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

cuộc đời từ gợi ý của ngữ liệu trên.
a. Mở bài:
Trong hành trình sống của mình, hẳn mỗi người luôn tự đặt ra câu hỏi:
Mình sẽ trở thành người như thế nào? Quả thật, để trả lời câu hỏi đó không khó
nhưng để thực hiện được nó lại không hề dễ dàng. Bởi lẽ, trong hành trình sống ấy,
chúng ta thường đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách, những trở ngại mà mình
không thể lường trước được. Nhưng dù muốn hay không, ta đều phải tự mình đối
diện và chỉ có tìm cách vượt qua, ta mới có thể khẳng định được giá trị đích thực
giữa cuộc đời. Nhất thiết, trong hành trình sống ấy, mỗi người cần nuôi dưỡng
triong mình những “ hạt giống” tốt đẹp. Đó phải chăng cũng chính là thông
điệp mà nhà văn Nguyễn Nhật Ánh muốn gửi gắm qua những dòng tâm sự của
mình?
b. Thân bài:
* Giải thích:
- Hạt giống: là sự kết tinh của một quá trình; là sự tái sinh/ khởi đầu cho một
quá trình phát triển. Hình ảnh hạt giống trên là ẩn dụ cho những giá trị tốt
đẹp có tác dụng nuôi dưỡng đời sống tinh thần con người.
- Hạt giống đầu tiên: kỉ niệm và lòng biết ơn, niềm hi vọng từ phía gia đình
( hạt giống kì vọng yêu thương)
- Hạt giống yêu đời, yêu cuộc sống: là niềm vui, niềm lạc quan, và nguồn năng
lượng tích cực từ bên trong.
( Thí sinh có thể giải thích bằng một số cách hiểu khác nhau như: “hạt giống” tình
yêu thương và sự quan tâm của mẹ, niềm đồng cảm, quá trình trải nghiệm từ trang
sách, kí ức tuổi học trò… )
-> Như vậy, câu chuyện của nhà văn NNA nhằm gửi gắm thông điệp ý nghĩa:
Đó là mỗi người cần xây dựng cho mình những giá trị tốt đẹp trong quá trình
hình thành phẩm chất con người.
* Bàn luận:
- Những tác động từ đời sống bên ngoài đều ảnh hưởng đến sự hình thành tính
cách/ phẩm chất của cá nhân.. ; bên cạnh đó, trong quá trình trưởng thành của con
người, không thiếu những ngộ nhận, vấp ngã, sai lầm… Vì thế, những giá trị tốt
đẹp mà chúng ta nhận được/ tích lũy được từ cuộc sống sẽ góp phần nuôi /thay
đổi/ bồi đắp cho tâm hồn mỗi người.
- Vai trò của những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống con người:
+ Trong nhận thức: những trải nghiệm quý giá từ kí ức về tuổi thơ, khả năng lĩnh
hội nguồn tri thức từ sách vở và thực tế… giúp ta ngày càng trưởng thành hơn.
+ Trong tình cảm: những tình cảm đẹp đẽ như lòng biết ơn, tinh thần lạc quan yêu
đời, niềm tin… luôn là nguồn cảm xúc nuôi dưỡng tâm hồn, giúp mỗi người có
cuộc sống ý nghĩa hơn.
+ Người biết chọn lựa những “hạt giống” phù hợp, biết nuôi dưỡng những giá trị tốt
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 3

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

đẹp sẽ có một đời sống tinh thần phong phú; có thái độ sống tích cực, biết ứng xử
với những người xung quanh và với chính mình một cách đúng mực, chân
thành.
* Dẫn chứng:  Cristiano Ronaldo. Sinh ra trong một gia đình nghèo khó tại
Madeira, Bồ Đào Nha, Ronaldo từng phải sống trong điều kiện thiếu thốn. Tuy
nhiên, anh luôn giữ ước mơ trở thành cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp. Với sự nỗ lực
không ngừng và kỷ luật nghiêm ngặt, Ronaldo đã trở thành một trong những cầu
thủ vĩ đại nhất trong lịch sử. Anh giành nhiều Quả bóng Vàng, vô địch Champions
League và góp công lớn cho đội tuyển quốc gia Bồ Đào Nha. Ronaldo không chỉ là
hình mẫu của sự thành công mà còn là biểu tượng của lòng nhân ái. Anh hiện đang
làm đại sứ cho 3 tổ chức lớn Save the Children (Cứu trợ trẻ em; một tổ chức phi lợi
nhuận), UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc) và World Vision (Tầm nhìn Thế
giới; cứu trợ và bảo trợ trẻ em). Khi đã làm cha của những đứa trẻ, Ronaldo càng
quan tâm hơn đến những hoạt động từ thiện, nhằm giúp đỡ trẻ nhỏ trên thế giới.
Anh là người dẫn đầu nhiều đợt quyên góp cho trẻ em nghèo quy mô lớn, thu hơn 1
triệu euro hỗ trợ cho người dân Palestine gặp khó khăn ở Dải Gaza. Trên sân cỏ,
Ronaldo là một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng đá thế giới. Một người
hùng trong mắt người hâm mộ. Phía sau các trận đấu, hình ảnh Ronaldo càng rực rỡ
hơn. Anh là người hùng đích thực trong trái tim hàng triệu đứa trẻ trên hành tinh
xanh.
* Mở rộng -Phê phán:
+ Phê phán lối sống hời hợt, tâm lí thụ động chưa xác định được mục đích, lí
tưởng sống của một số bạn trẻ.
+ Trân trọng những giá trị không đồng nghĩa với việc dễ dãi trong lựa chọn và
không biết nuôi dưỡng “hạt giống”, hoặc ngộ nhận, ảo tưởng về giá trị…
* Bài học nhận thức và hành động:
- Hiểu được lối sống tốt đẹp có ý nghĩa đối với mỗi người.
- Biết học tập và bồi dưỡng tâm hồn từ những điều tốt đẹp, từ đó thay đổi, làm đẹp
cho chính mình và cộng đồng.
c. Kết bài:
Nhạc sĩ Trọng Hoàn từng trăn trở: “Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm
nay”. Phải, mọi kết quả trong tương lai đều bắt nguồn từ chính hôm nay của
bạn. Vậy nên, bạn muốn trở thành người như thế nào trong tương lai, hãy nuôi
dưỡng “ hạt giống” đó từ hôm nay. Đó cũng là thông điệp mà nhà văn Nguyễn Nhật
Amnhs muốn gửi gắm tới tất cả chúng ta. Với tôi, tôi chọn và nuôi dưỡng cho mình
hạt giống của tình yêu thương từ cha mẹ, từ niềm tin, hy vọng, tinh thần lạc quan và
trách nhiệm trong cuộc đời. Đó là cách giúp tôi mỗi ngày hoàn thiện bản thân
mình và nỗ lực chăm sóc gieo trồng những hạt giống tốt lành, để hướng tới một
cuộc sống tươi vui và hạnh phúc trong tương lai.
Câu 2: … Hai đoạn trích trên đều viết về cuộc chia tay giữa Thúc Sinh và 12,0
Thúy Kiều. Em hãy so sánh hai đoạn trích và phân tích đoạn trích 2 để thấy
những điểm riêng của Nguyễn Du.
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 4

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

a. Mở bài:
Nhà văn Nguyễn Tuân từng phát biểu: “ Ở đâu có lao động thì ở đó có sáng
tạo ra ngôn ngữ. Nhà văn không chỉ học tập ngôn ngữ của nhân dân mà còn là
người phát triển ra ngôn ngữ sáng tạo, không nên ăn bám vào người khác. Giàu
ngôn ngữ thì văn sẽ hay”… Thật vậy, thiên chức của mỗi người nghệ sĩ là sáng
tác, và sứ mệnh cao cả của họ là sáng tạo. Sáng tạo không ngừng, ấy chính là bổn
phận của mỗi nhà văn, nhà thơ trong quá trình làm nên tác phẩm. Chính sự sáng tạo
ấy đem đến một cách nhìn mới trong tiếp cận tác phẩm, cũng thể hiện phong cách
mang dấu ấn cá nhân cá nhân của họ trong nghệ thuật. Có lẽ, chính vì điều này mà
rất nhiều tác phẩm văn chương từ xưa đến nay, dù được viết lại dựa trên những cốt
truyện xưa cũ nhưng lại có sức hấp dân đặc biệt với người đọc. “ Truyện Kiều”
của đại thi hào Nguyễn Du là một minh chứng. Dù được sáng tác dựa trên cốt
truyện “ Kim Vân Kiều truyện” của tác giả Thanh Tâm Tài Nhân( Trung
Quốc) nhưng tác phẩm nói chung và mỗi đoạn trích nói riêng đều thể hiện sự
sáng tạo độc đáo, nét riêng, mang đậm dấu ấn cá nhân của Nguyễn Du. Điều
này được thể hiện rất rõ qua sự đối sánh giữa hai đoạn trích cùng viết về cuộc
chia tay giữa Thúy Kiều và Thúc Sinh, ở đó mỗi văn bản đều góp phần bộc lộ
phong cách, tài năng của mỗi nhà văn. Song, với đoạn thơ của Nguyễn Du,
người đọc sẽ có cả một bầu trời cảm xúc với cách sử dụng ngôn ngữ mang đậm
nét riêng- phong cách riêng của đại thi hào Nguyễn Du.
b. Thân bài:
* Khái quát:
- Kim Vân Kiều truyện  (tiếng Trung: 金雲翹; bính âm: Jīn Yún Qiǎo) là một tác
phẩm tiểu thuyết chương hồi của Thanh Tâm Tài Nhân, tác giả đời nhà
Minh, Trung Quốc biên soạn vào cuối thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17. Kim Vân Kiều là
một bộ tiểu thuyết chương hồi có lối kết cấu truyền thống theo kiểu văn xuôi cổ
điển Trung Quốc. Sách gồm 20 hồi, trước mỗi hồi đều có phần giới thiệu tóm lược
nội dung, lời bình phẩm mà người đời sau thường xem là lời của Kim Thánh Thán.
Cuối mỗi hồi đều có câu: muốn biết sự việc thế nào, xin xem hồi sau phân giải…
- “ Truyện Kiều” (Đoạn trường tân thanh) được Nguyễn Du sáng tác vào đầu
thế kỉ 19 (khoảng 1805-1809). Nguyễn Du sáng tác Truyện Kiều có dựa trên
cốt truyện Kim Vân Kiều truyện của Trung Quốc nhưng phần sáng tạo của
Nguyễn Du là vô cùng lớn, mang đến sự thành công và sức hấp dẫn cho tác
phẩm. Tác phẩm viết theo thể loại truyện thơ Nôm, 3254 câu thơ lục bát. Tuy
mượn cốt truyện Kim Vân Kiều truyện nhưng cách cải biên kì diệu của Nguyễn Du
đã biến câu chữ tầm thường trở nên tác phẩm kiệt xuất, được mọi người yêu thích
lại được dịch ra nhiều ngôn ngữ khác nhau trên thế giới. Nếu xét diễn biến của 2
truyện: từ khi Thúy Kiều gặp Kim Trọng… trải qua 15 năm lưu lạc cho đến ngày
Kim-Kiều tái hợp… cả gia đình Vương Viên ngoại hạnh phúc đề huề, Kim Trọng,
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 5

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

Vương Quan đỗ đạt, vinh hiển v.v… là tương tự nhau, song sức sáng tạo của
Nguyễn Du rất lớn: nhiều tình tiết rườm rà, dung tục đã được lược bỏ, lại
thêm vào nhiều đoạn kể chuyện, tả cảnh, tả tình ý vị khiến cho truyện trở nên
cân đối, hợp lí.
* So sánh 2 đoạn trích:
*.1. Điểm giống: cùng kể lại sự việc Thúc Sinh từ biệt Thuý Kiều để trở về nhà
với vợ cả là Hoạn Thư.
*.2. Điểm khác:
- Đoạn trích 1: được viết theo thể văn xuôi, kể lại giây phút Thúc Sinh từ biệt
Thuý Kiều để lên đường đi xa. Cả hai thể hiện nỗi đau lòng, buồn bã qua hành
động {rưng rưng mrởc mắt, nước mắt ròng ròng, châu lệ chứa chan) qua lời nói
{Giữ mình. Nàng cố nén buồn phiền nhé ).
- Đoạn trích 2: được viết theo thể thơ lục bát, âm điệu da diết, thiết tha, miêu
tả lại giây phút chia tay giữa “người” và “kẻ”. Cả hai đau xót vì li biệt. Người
ra đi trên đường xa đơn côi, người ở lại chiếc bóng cô quạnh.
=> Hai đoạn trích không khác về nội dung nhưng điều tạo nên sự khác biệt
chính là cách thể hiện, nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật. Điều đó làm nên
tài năng của Nguyễn Du.
*.3. Phân tích đoạn trích 2 để làm rõ nét riêng của Nguyễn Du:
*.3.1. VỀ NỘI DUNG: Đoạn thơ đã thể hiện nỗi lòng đau đớn vì phải chia xa
của Thúc Sinh- Thuý Kiều. So với bản gốc, đoạn trích đã thể hiện một cách
thấm thía, sâu sắc nỗi đau chia lìa của các nhân vật.
- Thuý Kiều đã được Thúc Sinh “chuộc” ra khỏi lầu xanh. Thúc Sinh không
“tài mạo tót vời” như Kim Trọng, và cũng chẳng phải là anh hùng “Gươm
đàn nửa gánh, non sông một chèo” như Từ Hải, nhưng là một con người đã
yêu thương, say mê nàng Kiều hết mực. Thúc Sinh mãi mãi là ân nhân của
Kiều đã cứu vớt nàng ra khỏi vũng bùn nhơ nhớp hôi tanh. Trải qua nhiều trắc
trở, hai người đã có một cuộc sồng hạnh phúc thật sự:
Huệ lan sực nức một nhà,
Từng cay đắng, lại mặn mà hơn xưa.
Sau biết bao nhiêu “rày lần mai lữa”: “Cầm tay dài ngắn thở than - Chia phôi
ngừng chén, hợp tan nghẹn lời”, Thúc Sinh chia tay Thuý Kiều về nhà gặp Hoạn
Thư, để thu xếp chuyện “vườn mới thêm hoa”. Bằng tám câu thơ lục bát, Nguyễn
Du đã thông cảm với tình nghĩa gắn bó hai người và nói lên nỗi niềm lưu luyến,
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 6

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

tâm trạng cô đơn của họ trong li biệt. Đây là chuyến đi đầy lưu luyến và tràn đầy hi
vọng:
Chén đưa nhớ bữa hôm nay
Chén mừng xin đợi ngày rày năm sau
- Mở đầu đoạn thơ là giây phút đưa tiễn:
“Người lên ngựa kẻ chia bào,
Rừng phong, thu đã nhuốm màu quan san.
Dặm hồng bụi cuốn chinh an,
Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh.”
“Người lên ngựa, kẻ chia bào”. Câu thơ được ngắt thành hai vế tiểu đối, lứa
đôi bịn rịn và lưu luyến như bị tách rời ra hai phía của không gian. Sau bao
nhiêu dùng dằng trì hoãn, Thúc Sinh đành phải lên ngựa. Và Thúy Kiều đành
buông vạt áo của chàng ra. Câu thơ đã làm hiện lên cảnh đưa tiễn trang trọng, lưu
luyến của vợ chồng những đại gia, những quý tộc thời xưa. Thời gian chia li ấy
đã làm cho không gian và cảnh vật biến đổi, thấm đẫm nỗi buồn da diết có sức
khái quát cao: “Rừng phong, thu đã nhuốm màu quan san”. Cả một miền quan san
- cửa ái, núi non trùng điệp bỗng chốc nhuốm bởi màu sắc đỏ ối của rừng phong,
mùa thu. Câu thơ nhấn mạnh cái cảm giác nhỏ bé, đơn độc của con người, sự mênh
mông của nỗi buồn man mác trước không gian bao la, rộng lớn. Nơi tiễn biệt này
là Lâm Tri, thuộc nước Tề ngày xưa (nay là Sơn Đông), để Thúc Sinh đi về Vô
Tích thăm Hoạn Thư. Đây không phải là nơi quan ải, thế nhưng lứa đôi vừa
chia tay thì cả rừng phong như đã nhuộm màu biệt li cách trở. Kiều vừa
buông áo bào chàng ra, nàng như ngẩn ngơ đứng lặng theo dõi bóng ngựa đi
xa dần. Giữa hai người là một vùng quan san hiện ra, ảm đạm, hoang biệt,
buồn thấm thía.
- Cảnh sắc xa dần, mờ dần:
Dặm hồng bụi cuốn chinh an,
Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh.
Quan san, dặm hồng, chinh an, ngàn dâu xanh vốn là những từ ngữ giàu sắc thái
trữ tình, diễn tả những tâm trạng nảy sinh trên cơ sở chinh chiến tha hương của
những binh lính tướng tá xưa, nay được mở rộng vào lĩnh vực tình cảm chia biệt
nói chung và ở trong văn cảnh này là sự chia cắt đầy lưu luyến giữa đôi lứa trẻ
trung.
Con đường từ Lâm Tri đi về Vô Tích bụi đỏ (dặm hồng) cuồn cuộn bốc lên mờ
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 7

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

mịt, cuốn bọc lấy chiếc yên ngựa của người đi xa (chinh yên). Bóng Thúc Sinh
dần dần mất hút sau mấy ngàn dâu xanh. Rõ ràng màu sắc của cảnh vật, từ
màu đỏ của rừng phong, màu hồng của bụi cuốn theo yên ngựa, đến màu
xanh của ngàn dâu vô tận là cả một sắc màu tâm lí, màu của chia li, cách biệt
xa xôi. Tâm tư con người ẩn giấu, hiển hiện dưới hình bóng của cảnh vật thiên
nhiên, vừa nhẹ nhàng thấp thoáng, vừa cô đơn buồn tủi. Câu thơ “Kiều” như gợi
lại cảnh biệt li, dõi trông và thương nhớ của “đôi lứa thiếu niên” trong “chinh
phụ ngâm” thuở nào:
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu
Ngàn dâu xanh ngắt một màu,
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?
- Hai câu thơ tiếp theo là hai hình ảnh đối ngẫu: “người về” với “kẻ đi”, đã
đặc tả tâm trạng Kiều:
Người về chiếc bóng năm canh
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi.
Đây là cảm nhận của Kiều về cảnh ngộ và số phận hai người. Cả hai đều cô đơn và
nhỏ bé như nhau, thấm thía một cảm giác lẻ loi, bất lực: người về thì “chiếc bóng”,
kẻ đi xa thì “một mình”, người thì “năm canh” vò võ thao thức, kẻ thì “muôn
dặm... xa xôi”. Lứa đôi ở hai phía chân trời cách trở. Kiều vừa thương mình,
vừa thương kẻ đi xa, buồn tủi cho thân phận. Cấu trúc câu thơ rất đặc sắc
được thể hiện ở cách sử dụng các số từ đặt trong thế đối lập, tương phản:
“chiếc” với “năm”, “muôn” với “một” đã làm nổi bật nỗi buồn thao thức, đơn
chiếc, lẻ bóng của nàng Kiều... là vô cùng, vô tận.
- Người đời chẳng bao giờ quên được vầng trăng thề nguyền trong cảnh tình giữa
“người quốc sắc, kẻ thiên tài”. Người đọc cũng từng bị ám ảnh về vầng trăng li biệt
trong đêm thu đầu tiên khi Thúc Sinh từ biệt Thuý Kiều:
Vầng trăng ai xẻ làm đôi
Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường.
Đây là hai câu thơ tuyệt bút, Nguyễn Du đã lấy ngoại cảnh (vầng trăng) để
đặc tả tâm cảnh Thuý Kiều. Có phải Kiều và Thúc Sinh, hai người như một vầng
trăng tròn bị cắt, bị “xẻ” làm hai nửa? Hay từ nay trở đi, mỗi người một phuơng
trời chỉ soi lẻ một vầng trăng mà chỉ thấy một nửa? Trăng thượng huyền hay trăng
hạ huyền mà chỉ có một nửa: nửa thì soi gối chiếc của nàng Kiều cô đơn, nửa thì
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 8

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

soi dặm trường, một mình lẻ loi của Thúc Sinh?
Câu thơ vừa xót xa, vừa ai oán. Chữ “ai” trong câu thơ “Vầng trăng ai xẻ làm
đôi” như một tiếng thở dài ngao ngán về sự bất lực trước số phận. Ai đã đang
tâm chia rẽ hạnh phúc tròn đầy, êm thấm của Kiều? Số phận lẽ mọn buộc nàng
phải cam chịu và chấp nhận? Vì ai mà Thúc Sinh phải đi về Vô Tích “muôn dặm
một mình xa xôi?”. Cuộc chia tay không thể tránh khỏi. Kiều như dự cảm một
cuộc chia tay vĩnh biệt đã bắt đầu. Không phải là từ biệt mà là sự chấm dứt
của tình duyên. Có thể họ còn gặp nhau nhưng chẳng bao giờ tái hợp nữa.
Tràn ngập cả không gian và thời gian là nỗi buồn nhớ xa xôi đến muôn dặm.
Thúc Sinh với chuyến đi này sẽ phải “đối diện” với người vợ cả “Ở ăn thì nết
cũng hay - Nói điều ràng buộc thì tay cũng già”. Kiều phấp phỏng lo âu, nàng
cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết!
-> Đoạn thơ đã thể hiện nỗi lòng đau đớn vì phải chia xa của Thúc Sinh- Thuý
Kiều. Nỗi buồn đau ấy thế hiện qua cảnh vật nhuốm màu buồn bã, tê tái. Đặc
biệt trong cuộc từ biệt này, nhà thơ không gọi đây là nàng Kiều, kia là chàng
Thúc Sinh mà gọi bằng “người”, “kẻ”, những đại từ phiếm chỉ ấy xuất hiện
năm lần trong đoạn thơ ở trong hai cảnh ngộ giữa không gian: “người về - kẻ
đi” làm cho tình thơ về nỗi buồn chia li, chia lìa mang tầm phổ quát của muôn
đời. Đây là cuộc chia tay của tình yêu muôn đời. Nó đã “ngang giá với một
thiên phú biệt li”. Đó là lời bình hay nhất, thấm thía nhất, đích đáng nhất, lời bình
của nhà nho Vũ Trinh (1759-1828) đời Nguyễn về tám câu thơ “Thúc Sinh từ biệt
Thuý Kiều”.
*.3.2. VỀ NGHỆ THUẬT: Đặc sắc về hình thức nghệ thuật của đoạn trích:
 - Từ ngữ, hình ảnh mang tính ước lệ, tượng trưng (“rừng phong”, “ngàn dâu
xanh”, “màu quan san”,...).
- Nghệ thuật đối (Người về >< Kẻ đi, chiếc bóng >< một mình, năm canh ><
muôn dặm,...) có tác dụng biểu đạt thấm thía hơn, cảm động hơn tâm trạng lưu
luyến của Thúc Sinh – Thúy Kiều khi chia ly và tình cảnh cô đơn vò võ của Thúy
Kiều sau khi chia tay Thúc Sinh.
- Câu hỏi tu từ: Vầng trăng ai xẻ làm đôi với đại từ phiếm “ai” như lời than
trách hướng đến sự nghiệt ngã của số phận đã chia lìa đôi lứa. Mượn hình ảnh
vầng trăng không trọn vẹn, Nguyễn Du đã biểu đạt thành công tình cảnh chia lìa, xa
cách giữa Thúc Sinh, Thúy Kiều. Phép đối trong câu thơ Nửa in gối chiếc nửa soi
dặm trường cộng hưởng với ý nghĩa của câu thơ trên càng tô đậm thêm sự trống
trải, cô đơn của Thúy Kiều khi không còn Thúc Sinh bên cạnh.
- Thủ pháp ẩn dụ, tả cảnh ngụ tình, dùng từ Hán Việt thì thủ pháp nhân cách
hóa, sóng đôi cú pháp… cũng góp phần làm nên thành công của đoạn trích.
Thông qua những biện pháp tu từ này, tác giả không những tái hiện được bức tranh
TRỊNH THỊ TÚ – NGUYỄN PHƯƠNG ANH - 0383902079

Page 9

CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI THCS- THI CHUYÊN

MÔN: NGỮ VĂN

phong cảnh lúc chia ly với những chất chứa khôn tả của người đi kẻ ở mà nhà thơ
còn có thể diễn tả được thời gian đằng đẵng lẻ loi cô độc của người thiếu phụ trong
một không gian thu buồn bã quá trống trải. Đoạn trích dường như đã mang lại cho
người đọc cảm giác bâng khuâng đậm một nỗi buồn trước cuộc chia ly định mệnh,
từ đó dồng càm với tình yêu và nỗi đau li biệt của con người.
* Đánh giá chung:
- Đoạn trích “Truyện Kiều” nổi bật với lời thơ uyển chuyển, mềm mại; giọng
diệu tha thiết, day dứt; nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, hình ảnh ước lệ lột tà
được nội tâm, nỗi lòng đau đớn của nhân vội lại vừa mang tính dự cảm về
tương lai tan vỡ của tình yêu.
- Đoạn trích tạo rung động sâu xa cho người đọc, đồng thời bộc lộ tài năng
nghệ thuật và giá trị nhân đạo sâu sấc của tấm lòng “nghĩ suốt nghìn đời”Nguyễn Du.
->