NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
I. Các dạng đề nghị luận xã hội
+ Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.
+ Nghị luận về một hiện tượng đời sống.
+ Nghị luận về một vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm văn học.
II. Kỹ năng phân tích đề
- Đọc kĩ đề, gạch chân những từ ngữ quan trọng để:
+ Xác định nội dung nghị luận.
+ Xác định các thao tác nghị luận.
+ Xác định phạm vi kiến thức, dẫn chứng.
III. Kỹ năng lập dàn ý
Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề, luận đề, có thể mở đoạn bằng một câu danh ngôn hoặc bằng một cách dẫn dắt nào đó (Lưu ý là mở đoạn không quá dài dòng).
Thân đoạn (Tuỳ thuộc vào từng dạng đề về vấn đề tư tưởng đạo lí, hay nghị luận về một hiện tượng đời sống, nghị luận về vấn đề đặt ra trong tác phẩm để triển khai ý).
+ Giải thích vấn đề.
+ Phân tích, bình luận vấn đề.
Kết đoạn: Rút ra bài học nhận thức và hành động.
IV. Cấu trúc
- Đoạn văn (khoảng 200 chữ)
+ Đoạn văn là bàn luận về một khía cạnh, một ý nhỏ của một vấn đề.
Ví dụ 1: Sự cần thiết phải cống hiến trong cuộc sống (Đề chính thức Kì thi tốt nghiệp THPT 2021 môn Ngữ văn Đợt 1)
+ Vấn đề: sự cống hiến.
+ Khía cạnh cần làm rõ: “Sự cần thiết”.
Ví dụ 2: Hành động nhỏ làm nên người anh hùng giữa đời thường
+ Vấn đề :...................................
+ Khía cạnh cần làm rõ.
V. Gợi ý cách viết
1. Đối với dạng đề tư tưởng đạo lí
Năm 2017: Ý nghĩa của sự thấu cảm trong cuộc sống.
+ Vấn đề:
+ Khía cạnh cần làm rõ:
Năm 2019: Sức mạnh ý chí của con người
+ Vấn đề:
+ Khía cạnh cần làm rõ:
Năm 2020 (Đợt 2): Sự cần thiết phải có niềm tin vào cuộc sống.
Ví dụ: Sự cần thiết phải trân trọng cuộc sống mỗi ngày
+ Vấn đề:
+ Khía cạnh cần làm rõ
Mở đoạn: Dẫn dắt bằng một câu nói, một câu danh ngôn, hình ảnh, hiện tượng cụ thể... Có thể mở đoạn bằng những cách sau:
+ Cuộc sống là một bức tranh muôn màu và việc ta lựa chọn những gam màu nào để vẽ lên bức tranh ấy là quyền của chúng ta. Bức tranh ấy sẽ trở nên đẹp hơn rất nhiều nếu như ở đó ta lựa chọn gam màu của .....
+ Nếu ví cuộc đời là một bản trường ca bất tận thì có lẽ, bài học về ...... chính là một nốt trầm sâu lắng chứa đựng giá trị nhân sinh sâu sắc, đem đến cho ta một thông điệp vô cùng ý nghĩa.
+ Trong cuộc sống hiện đại, con người cần nhiều hơn một bài học để trưởng thành. Một trong số những bài học đó là....
Thân đoạn
- Giải thích: Từ khoá: Trước hết cần hiểu là .... (Nghĩa là mình đang giải giải thích vấn đề mà mình đã xác định, chú ý giải thích thật ngắn gọn)
- Phân tích: Từ khoá: Thực tế, cho thấy .... (Nghĩa là tìm cách để dẫn cho khía cạnh vấn đề cần làm rõ)
- Bàn luận: Từ khoá: Từ việc tìm hiểu vấn đề trên cho thấy.
+ Giúp con người ý thức được sự sống hơn.
+ Nâng niu, trân trọng những gì mình đang có.
+ Nâng đỡ, giúp ta vượt qua những biến cố trong cuộc sống.
- Chứng minh: Cần đưa ra ít nhất từ 1 dẫn chứng và phân tích rõ về dẫn chứng đó, không liệt kê dẫn chứng, sẽ không làm rõ được vấn đề mà mình muốn triển khai.
- Bác bỏ: Từ khoá: Tuy nhiên, ... (Nghĩa là tìm những đức tính, việc làm trái ngược).
- Thông điệp, bài học: Từ khoá: Vì vậy,... (Nên viết chân thành, hạn chế viết “học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường” hoặc “những chủ nhân tương lai của đất nước”... Có thể viết “là người trẻ tuổi, đang đứng trước những cơ hội mới, tôi nhận ra ....)
Kết đoạn: Bằng một câu nói có ý nghĩa (khẳng định lại nội dung).
2. Đối với dạng đề về một hiện tượng xã hội
Ví dụ: Viết đoạn văn khoảng 200 chữ: Anh/chị có suy nghĩa gì về lối sống buông thả của một số thanh niên trong xã hội hiện nay.
Mở đoạn: Mở đoạn bằng một số hình ảnh, hiện tượng. Có thể mở đoạn như sau “Xã hội hiện đại ngày nay càng thay đổi kéo theo những vấn