LỜI GIỚI THIỆU

C

hẳng có gì ngạc nhiên khi ngày nay, nhiều bậc huynh và
giáo viên cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức khi dạy dỗ trẻ. Chúng
ta cứ bị cuốn vào những giả định của xã hội về phương
thức nuôi dạy, giáo dục thế hệ tương lai. Trong chuyện học hành
của con trẻ, ai cũng bảo cần thúc đáy trẻ “càng nhanh càng tốt”.
Mọi người cho rằng từng giây từng phút của trẻ đều cực kỳ quan
trọng, rằng trẻ con như những tờ giấy trắng và người lớn phải là
họa sĩ để vẽ lên đó những hình họa đặc sắc nhất. Những giả định
đó và sự phát triển của trẻ hoàn toàn đi ngược lại các thông điệp
rút ra từ các trường đại học, nơi các chuyên gia về sự phát triển
của trẻ em đã miệt mài nghiên cứu về quá trình phát triển và học
hỏi của trẻ. Quyển sách này sẽ cho bạn cái nhìn mới mẻ về sự
phát triển của trẻ dưới góc độ khoa học, từ đó góp phần loại bỏ
thực trạng “sống vội” của vô số trẻ em, phụ huynh và giáo viên.
Lần đầu tiên chúng tôi nghĩ đến việc viết quyển sách này là vào
giữa những năm 1980, khi giáo sư David Elkind của Đại học Tufts
đến Philadelphia để nói về quyển sách nổi tiếng của ông: The
Hurried Child (tạm dịch: Đứa trẻ sống vội). Giáo sư Elkind đã đề
cập đến vấn đề này từ rất lâu, trước khi “thập kỷ trí não” diễn ra tức là giai đoạn các bậc phụ huynh được bảo phải đưa việc phát
triển trí não của trẻ vào danh sách “những việc cần làm ngay”.
Ông lo ngại khi thấy trẻ mẫu giáo bị “người lớn hóa” vì luôn phải
mặc những bộ trang phục chỉnh tề, tham gia các hoạt động của
người lớn như: học vi tính, nữ công gia chánh, tập đá bóng… Chỉ
cần hai lần gõ phím tìm kiếm các thông tin nuôi dạy con cái trên
Internet, những bậc phụ huynh sẽ đọc được ngay những lời cảnh
báo của ông về vấn đề này. Lúc bấy giờ, tôi (Kathy) là giáo sư cấp
dưới tại trường Haverford và đảm nhận nghiên cứu đề tài “Những
đứa trẻ sống vội”. Quả thật, tôi đã cực kỳ ấn tượng với giáo sư

1

David Elkind khi đón tiếp, đồng hành cùng ông trong suốt
chuyến thuyết trình.
Vào thời điểm đó, tôi cũng đang làm mẹ của hai đứa con nhỏ: bé
Josh 4 tuổi và Benj mới lên 2. Vừa hiểu ra lý thuyết của giáo sư
Elkind quả rất đúng đắn khi bảo rằng người lớn cần dành nhiều
thời gian hơn cho trẻ và tạo điều kiện cho trẻ vui chơi nhiều hơn,
tôi vừa cảm nhận rõ nỗi đau của một người mẹ “sống vội”. Cứ mỗi
lần nghe bạn bè mách bảo về một lớp học năng khiếu hay câu lạc
bộ thể thao nào đó dành cho trẻ mẫu giáo, tôi lại thấp thỏm lo
lắng con mình sẽ tụt lại phía sau trong một xã hội đang mang
nặng căn bệnh thành tích.
Là một nhà tâm lý về sự phát triển của trẻ, tôi hiểu giáo sư Elkind
đã nói đúng về thực trạng khốn khổ của các bậc phụ huynh và trẻ
con trong xã hội hiện đại ngày nay. Ấy vậy mà tôi vẫn phải cố vận
dụng tất cả hiểu biết của mình mới có thể cưỡng lại ý nghĩ thúc
đẩy con phát triển thật nhanh, thật xa. Dựa trên những kiến thức
về sự phát triển của trẻ, tôi cho phép các con thoải mái chơi đùa.
Và 16 năm sau, tôi rất vui sướng khi thấy hai cậu con trai lớn của
mình (hiện tôi có tất cả ba cậu con trai) đều trúng tuyển các
trường đại học mà chúng mong muốn, đồng thời trở thành
những công dân hết sức hạnh phúc, thông minh và sáng tạo.
Cùng thời điểm đó, tôi (Roberta) nuôi hai đứa con và đang là giáo
sư ở Đại học Delaware. Jordy lúc đó lên 9 còn Allison mới lên 5.
Tôi còn nhớ khi con trai tôi thất bại trong vòng phỏng vấn tuyển
sinh vào một trường tư, tôi đã tự hỏi có phải tôi đã sai lầm khi
không chịu dạy cháu biết đọc trước, dù lúc đó thằng bé mới lên 4!
Tôi đã để mình bị văn hóa xã hội tác động quá nhiều, trong khi lẽ
ra mình phải hiểu biết và chủ động hơn nhiều người bởi tôi là
chuyên viên tâm lý về sự phát triển của trẻ. Và trong giai đoạn
sau, tôi đã chống lại điều đó vì đã hiểu rằng, thúc ép trẻ chỉ càng
phản tác dụng, khiến trẻ sợ hãi chuyện học hành. Nhưng điều đó
không có nghĩa cứ “thả rong” trẻ ở nhà. Tôi và con đã cùng tham
gia các lớp học nhạc và tôn giáo. Đồng thời, tôi cố gắng tạo cơ hội
cho con thỏa thích vui chơi.
Khi các con tôi được chọn vào lớp khiêu vũ dành cho sinh viên tại

2

một câu lạc bộ địa phương, tôi đã huýt sáo vui sướng. Thật không
dễ từ chối lời mời hết sức hấp dẫn ấy! Nhiều con cái của bạn bè tôi
cũng tham gia lớp này. Nhưng theo kinh nghiệm rút ra từ các con
của mình (nay chúng đã 20 và 24 tuổi), tôi thấy bọn trẻ vẫn thích
những khoảng thời gian được chơi đùa tại nhà với bố mẹ hay với
bạn bè hơn. Mới đây, cô con gái của tôi e thẹn thú nhận rằng khi
còn bé, cháu từng chơi trò dùng các ngón tay trên cùng một bàn
tay đóng giả các thành viên trong một gia đình. Và cháu đặc biệt
thích trò chơi đó. Còn cậu con trai của tôi thì lại thích cái cầu
thang phụ cũ trong nhà trước khi sửa sang lại gian bếp, vì theo
cháu, đó là nơi cực kỳ tuyệt vời để chơi trò trốn tìm. Và cả hai đứa
con tôi đều nhớ đã từng biến một cái thùng giấy đựng đồ gia dụng
thành thiên đường án náu.
Liệu các con tôi có thiếu sót vì đã không tham gia các lớp khiêu vũ
đó và do vậy, sẽ mất đi cơ hội học cách giao tiếp với người khác
phái? Hay liệu chúng có thiệt thòi trong giao tiếp xã hội vì không
biết các điệu nhảy đó? Tôi không nghĩ vậy. Con trai tôi tốt nghiệp
một trường đại học thuộc khối Ivy League1, đã và đang có những
đóng góp nhất định cho xã hội trong vai trò thành viên chương
trình Teach for America. Còn cô con gái hiện đang học năm cuối
đại học mỹ thuật, cũng đã góp phần cống hiến cho xã hội thông
qua các hoạt động tình nguyện tại một trung tâm chống tệ nạn
cưỡng hiếp. Cả hai cháu đều biết quan tâm mọi người, sống vui vẻ
và hữu ích.
Chúng tôi chia sẻ như vậy để các bạn thấy rằng, ngay cả chúng tôi
- những người có chuyên môn về sự phát triển và trưởng thành
của trẻ - cũng có những lúc bán tín bán nghi khi cố tìm cách cân
bằng cuộc sống của chính mình và của con cái. Ngoài ra, các bạn
cũng sẽ thấy rằng mình không phải là trường hợp ngoại lệ khi
làm theo những gì “trái tim mách bảo”, dám “nói không” với
những hoạt động ngoại khóa mà hầu hết những đứa trẻ ngày nay
đang phải tham gia. Cuối cùng, chúng tôi chia sẻ với bạn những
điều này để khi con bạn lớn lên, ngoái nhìn lại quá khứ, chúng sẽ
nói cho bạn biết rằng tuổi ấu thơ được thoải mái chơi đùa cùng
bạn bè và gia đình có ý nghĩa quan trọng thế nào với sự phát triển
của chúng và chúng đã hạnh phúc biết bao.

3

VÌ SAO BẠN NÊN ĐỌC QUYỂN SÁCH NÀY NGAY LÚC NÀY?
Quyển sách này chia sẻ đến các bậc cha mẹ, những người đảm
nhận trọng trách nuôi dạy trẻ, và những người có nhiệm vụ đề ra
các chính sách giáo dục một vấn đề rất đáng chú ý trong sự phát
triển của trẻ. Bốn thập kỷ qua đã chứng kiến sự bùng nổ chưa
từng có của những nghiên cứu khoa học về trẻ sơ sinh và trẻ chập
chững biết đi, và chúng tôi hân hạnh được tham gia vào cuộc cách
mạng này cùng những cộng sự trên khắp thế giới. Là những nhà
khoa học với bề dày kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu, đồng
thời cũng là những bậc làm cha làm mẹ, chúng tôi thật sự mong
muốn giúp các bậc phụ huynh và con trẻ tận hưởng cuộc sống
đích thực. Chúng tôi muốn bạn hiểu rõ quá trình phát triển của
một đứa trẻ để từ đó có những lựa chọn khôn ngoan và có cơ sở
khoa học. Và sau đó, bạn sẽ áp dụng những kiến thức này vào
thực tiễn gia đình mình, vào trường học hay khi quyết định đưa
ra một chính sách giáo dục nào đó.
Phần lớn những kết quả nghiên cứu về sự phát triển của trẻ mà
các báo đài thường nhắc đến mới chỉ là hạt cát trong thế giới thật
sự của khoa học. Tin tức và quảng cáo vẫn luôn nói với những bậc
phụ huynh rằng đồ chơi giúp trẻ phát triển trí tuệ và mọi đứa trẻ
đều là thần đồng toán học. Trong quyển sách này, chúng tôi sẽ
thẳng thắn chia sẻ với bạn sự thật về sự phát triển của trẻ. Chúng
tôi sẽ cho bạn thấy bản chất của quá trình học hỏi ở một đứa trẻ
thật sự là thế nào, đồng thời giúp bạn chuyển từ việc đọc những
bài báo nặng tính lý thuyết sang áp dụng những điều mà các
nghiên cứu khoa học đã gợi ý. Với rất nhiều những “nội dung dễ
học hỏi”, giúp bạn có thể “phát hiện khả năng tiềm ẩn” của con
trẻ, quyển sách này sẽ cho bạn thêm sức mạnh để cưỡng lại ý
muốn ép con mình trở thành những thiên tài nhỏ, đồng thời giúp
bạn trang bị những kỹ năng cần thiết để nuôi dạy và đóng góp
cho xã hội những công dân thông minh, khỏe mạnh và hạnh
phúc.
VÀI NÉT VỀ CÁC TÁC GIẢ
Kathy Hirsh-Pasek đạt danh hiệu giáo sư tại trường Đại học
Pennsylvania, bang Philadelphia. Cô hiện là giáo sư của trường

4

Đại học Temple ở Philadelphia và là giám đốc Phòng nghiên cứu
trẻ sơ sinh của trường. Roberta Michnick Golinkoff đạt danh hiệu
giáo sư tại trường Đại học Cornell ở Ithaca, New York và chịu
trách nhiệm chỉ đạo dự án Ngôn ngữ trẻ sơ sinh tại Đại học
Delaware ở Newark. Cả hai đều là những học giả được công nhận
trên toàn thế giới và đã cộng tác nghiên cứu kể từ năm 1980.
Ngoài việc luôn là người lắng nghe và là người tư vấn tốt nhất của
nhau, họ đã viết và biên tập 10 quyển sách và hơn 80 bài viết
đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Họ cũng đang cùng các đồng
nghiệp khám phá những điều chưa biết về sự phát triển của con
người.
Tại nhiều buổi họp mặt có nội dung chuyên sâu được tổ chức trên
toàn thế giới, họ đã chia sẻ những quan điểm về các mặt khác
nhau liên quan đến quá trình phát triển của một đứa trẻ. Khi
được tài trợ bởi nguồn thuế của cộng đồng lẫn các khoản trợ cấp
của liên bang, họ quyết định “đền đáp” và chia sẻ với các bậc phụ
huynh và những người đang công tác trong lĩnh vực giáo dục trẻ
những “trái ngọt” từ quá trình dày công nghiên cứu. Họ đã
nghiên cứu xem làm thế nào trẻ em có thể học được một ngôn
ngữ, vốn là một kỳ công ở lứa tuổi lên 3. Tác phám “How Babies
Talk” (tạm dịch: Trẻ học nói như thế nào) của họ đã được dịch ra
bốn thứ tiếng (có lẽ chính niềm hứng thú, lòng nhiệt huyết của
họ với đề tài này đã khiến mọi người phải thích thú lây).
Như đã nói ở trên, rất dễ nhận thấy những bậc cha mẹ ngày nay
lúc nào cũng tất bật, vội vàng như thể đang cố gắng tận dụng
từng giây từng phút của quỹ thời gian hạn hẹp. Chính Kathy và
Roberta cũng từng chịu đựng áp lực dồn dập ấy. Đôi khi chúng ta
phạm sai lầm khi lập ra những kế hoạch quá sức và rồi nhận ra
chính mình phải gánh chịu hậu quả. Vì sao? Vì bọn trẻ hết sức
yếu ớt, mệt mỏi và căng thẳng. Nuôi dạy con là việc cực kỳ gian
khó. So với trọng trách này thì nhiều người thấy đi làm kiếm tiền
dễ dàng hơn rất nhiều! Và dù chưa bao giờ phải dùng đến các
tranh ảnh trực quan để nuôi dạy 5 đứa con của mình, Kathy và
Roberta vẫn là những bà mẹ rất thành công khi các con đều sống
ngăn nắp, biết rõ các nguyên tắc đi vệ sinh, biết đọc, biết viết và
rất hứng thú học hành.

5

Ngoài ra, còn phải kể đến sự tham gia của giáo sư Diane Eyer, một
chuyên gia tâm lý công tác tại Đại học Temple, là tác giả của một
số quyển sách viết về việc làm mẹ. Các tác phám “Motherguilt”
(tạm dịch: Tội lỗi của người mẹ) và “Mother-Infant Bonding” (tạm
dịch: Tình mẫu tử) của cô được các nhà phê bình của tờ New York
Times đánh giá cao. Diane có những đóng góp hết sức quan trọng
cho sự ra đời cuốn sách. Cô đã giúp Kathy và Roberta tập hợp một
số công trình nghiên cứu (được chia sẻ với bạn đọc trong quyển
sách này) và đảm bảo nội dung quyển sách thật dễ hiểu, lôi cuốn.
TIẾN LÊN CÙNG THẾ HỆ TƯƠNG LAI
Giáo sư Elkind và những chuyên gia khác đã gióng lên hồi chuông
cảnh báo. Rất nhiều chuyên gia đã nói và viết về nỗi căng thẳng
mà con trẻ và phụ huynh đang gánh chịu trong thế giới hối hả
ngày nay. Quyển sách này không chỉ tiếp tục gióng lên hồi
chuông cảnh báo ấy mà còn nhiều hơn thế: trao cho bạn phương
thuốc trị những áp lực căng thẳng đó. Với những bằng chứng mà
các nhà khoa học thu thập được về sự phát triển trí não và kỹ
năng xã hội của trẻ, bạn sẽ hiểu được vì sao CHƠI = HỌC. Bạn sẽ
có cách nhìn hoàn toàn mới mẻ, thú vị về các con của mình, biết
trân trọng sâu sắc hơn những khả năng lẫn nhu cầu đích thực của
chúng.
Xin nhấn mạnh, cuốn sách này không phải là cám nang nuôi dạy
con. Bạn sẽ không tìm thấy các nội dung như làm thế nào để trẻ ợ,
khi nào nên bắt đầu dạy trẻ đi vệ sinh, làm sao rèn cho trẻ tính kỷ
luật trước khi trẻ đi học… Thay vào đó, quyển sách sẽ giúp bạn đủ
kiến thức, đủ mạnh mẽ, tự tin cân bằng lại cuộc sống của bản
thân và gia đình. Với góc nhìn thực tế (không gọt giũa như các
phương tiện báo đài, quảng cáo vẫn thường làm), những thông
tin bạn thu thập được từ quyển sách này chính là những kết quả
nghiên cứu được chuyển trực tiếp từ phòng thí nghiệm đến
phòng khách của nhà bạn hay các lớp học trong nhà trường. Khi
hiểu rõ hơn những điều các chuyên gia nghiên cứu về sự phát
triển của trẻ con thật sự muốn nói, bạn sẽ chủ động hơn khi đọc
những bài viết liên quan đến chủ đề này. Và điều quan trọng nhất
chính là bạn sẽ sẵn sàng tiến lên phía trước, tự tin đảm nhận
trọng trách làm cha làm mẹ, dạy dỗ thế hệ tương lai.

6

Chương 1
SỰ KHỐN KHỔ CỦA PHỤ
HUYNH THỜI HIỆN ĐẠI

M

ột sáng thứ bảy, Felicia Montana cùng bạn bè đến trung
tâm mua sắm để chọn những món đồ cần thiết cho đứa
con đầu lòng sắp chào đời. Và rồi, cô bị cuốn theo quy
trình mua sắm tạm gọi là “Khoa Học Và Những Phụ Huynh Thời
Hiện Đại”.
Đầu tiên, cô bước vào một cửa hiệu treo tấm bảng sặc sỡ bảy sắc
cầu vồng, có vẻ là nơi rất lý tưởng để bắt đầu “tour” mua sắm. Và
tên gọi của cửa hiệu này cũng chính là “Điểm Khởi Đầu Lý
Tưởng”. “Đây đúng là nơi có thể mua những thứ cần thiết cho bọn
trẻ!” - Felicia và mấy cô bạn đều tự nhủ thế và cùng bước vào. Thế
nhưng, khi bước ra khỏi cửa hiệu, Felicia chẳng còn biết mình
thật sự muốn gì.
Cô nhanh chóng nhận ra những gì trong danh sách cần mua đã
vượt xa những thứ thông thường như: tã giấy, xe đẩy, ghế ngồi
cho bé khi đi ôtô… Cô phân vân không biết có nên mua những
tranh ảnh trực quan (mặt trước in hình, mặt sau in chữ) mà các
nhà sản xuất quảng cáo là “cách tốt nhất để cung cấp kiến thức
cho con bạn”. Và nếu nên mua thì chọn loại nào? Loại về động vật
hay loại chuyên về từ vựng? Những người bạn của cô vốn là
những bà mẹ giàu kinh nghiệm nên tỏ ra khá am hiểu nhu cầu
của con trẻ.
- Nhóc Jeremy nhà mình biết phân biệt tất cả các con thú ngay từ
hồi mới 18 tháng cơ đấy! - Cô bạn Anna hãnh diện khoe.
- Cục cưng Alice của mình thì chuộng loại từ vựng hơn. Mới có 17

7

tháng mà con bé đã nói được vài từ khó rồi! - Erica cũng thêm vào.
Liệu Felicia nên chọn mua băng video nào cho con? Bé thông
minh như Einstein, Thiên tài nhí Shakespeare hay Tiềm năng
Van Gogh? Hay con cần cả ba loại đó? Còn loại video Bé thần đồng
giúp phát triển cả não trái và não phải dành cho bé “từ 6 đến 36
tháng tuổi” thì sao?
Tất cả sản phẩm này đều hứa hẹn sẽ giúp tăng cường sự phát
triển của bé nên Felicia ngầm cảm thấy nếu không mua thì con
mình sẽ bị thiệt thòi lớn. Xem ra sản phẩm Bé thần đồng sẽ giúp
trẻ “có đủ lợi thế thông minh để học tập vượt trội”. Cha mẹ nào
mà chẳng muốn dành cho con mọi lợi thế chứ!
Felicia có phần bối rối, mất tự tin hơn khi quay lại trung tâm mua
sắm. Và những cảm giác ấy càng tăng lên gấp bội khi cô vào nhà
sách.
Anh Steve - chồng cô - có dặn cô mua vài quyển sách hướng dẫn
cách nuôi dạy con. Khi đứng trước quầy trưng bày loại sách này,
Felicia cầm lên quyển đầu tiên mà tay cô chạm đến: Làm mẹ trước
khi sinh con, hướng dẫn cách làm mẹ khi bé còn là bào thai, thậm
chí có hẳn một chương về “Tạo nền tảng thông minh cho bé”. Cô
đặt lại quyển sách vào giữa “rừng” sách dạy con rồi đặt tay lên
trán ngẫm nghĩ đến đau cả đầu.
Làm mẹ trước khi sinh con? Tạo nền tảng thông minh cho bé?
Chẳng lẽ đây là những gì các bậc cha mẹ ngày nay phải lo lắng?
Felicia thấy sốt ruột cho sự phát triển của đứa con trong bụng, dù
rõ ràng là nó còn chưa chào đời!
TUỔI THƠ BẬN RỘN
Felica cũng nhận thấy hiện nay, cuộc chạy đua biến trẻ con thành
những thần đồng nhí được khởi động ngay từ khi trẻ còn trong
bụng mẹ. Báo chí thường dỗ ngon dỗ ngọt các bà mẹ hãy chăm chỉ
tập thể dục với lợi ích giúp tăng cường trí thông minh cho trẻ.
Trong khi đó, ở phần quảng cáo ngay những trang sau, họ lại thúc
giục các bậc phụ huynh đi mua các đĩa CD dạy ngoại ngữ cho thai
nhi. Nhiều người hẳn sẽ chẳng hề do dự tìm hiểu việc có thể sử
dụng sợi quang học để truyền tải các bài học cho thai nhi trong

8

bụng mẹ!
Và một khi trẻ chào đời, áp lực thúc đẩy chúng phát triển những
kỹ năng của người lớn càng trở nên khốc liệt. Chúng bị ép phải
học đọc nhanh hơn, làm tính cộng trừ nhanh hơn và thậm chí
phải làm được những công việc khó khăn như nhận biết mặt mũi
các nhà soạn nhạc quá cố nhiều năm trời trước khi chúng thực sự
cần đến những kiến thức đó (nếu có cơ may dùng đến).
Ngành công nghiệp giáo dục ngày nay đã nhanh chóng tìm được
một lượng lớn phụ huynh luôn sẵn sàng làm mọi cách nâng cao
khả năng của con cái. Một cuộc khảo sát cho thấy 65% phụ huynh
tin rằng tranh ảnh trực quan “rất hiệu quả” trong việc giúp trẻ lên
2 phát triển trí tuệ. Và hơn 1/3 các bậc cha mẹ tham gia khảo sát
tin rằng những trẻ được cho nghe nhạc Mozart sẽ phát triển trí
não tốt hơn.
Rõ ràng, phụ huynh ngày nay liên tục phải nghe các chuyên viên
tiếp thị của những hãng đồ chơi rao nhan nhản rằng ngành kinh
doanh đồ chơi giáo dục trẻ em mang lại cho họ đến 1 tỉ đô la lợi
nhuận mỗi năm. Tình hình kinh doanh khả quan đến mức những
công ty như Baby Einstein - vốn được Disney mua lại vào năm
2001 - đang không ngừng tung ra nhiều dòng sản phẩm mới,
trong đó có dòng “Einstein tí hon” dành cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi.
Ngay cả những người tưởng như không hề thuộc nhóm đối tượng
khách hàng của các nhà sản xuất cũng bị tác động. Diane - một bà
mẹ hai con ở San Francisco, nói: “Bà của tôi đang ở trong viện
dưỡng lão vừa gửi cho tôi một máy chơi nhạc của Mozart và Bach
vì muốn các cháu mình sẽ đứng đầu lớp!”.
Và khi trẻ càng lớn thì gánh nặng học hành của trẻ càng nặng nề
và tốn kém hơn, từ học chơi đàn violon, học lái xe đạp đến chuyện
học trường tư, học với gia sư.
MỘT XÃ HỘI KHÔNG NGỪNG CHẠY ĐUA: NHANH HƠN, GIỎI
HƠN, NHIỀU HƠN
Ngày nay, rất nhiều người nghĩ rằng kiểu giáo dục để trẻ tự học
hỏi, tự khám phá mọi thứ xung quanh và phụ huynh chỉ thỉnh
thoảng hỗ trợ trẻ khi có cơ hội thích hợp đã không còn hợp thời.

9

Người lớn bị buộc phải làm việc nhiều hơn, hiệu quả hơn các đối
thủ cạnh tranh. Chúng ta ăn thức ăn đóng gói sẵn, hâm nóng lại
bằng lò vi ba và lên lịch cho những kỳ nghỉ chớp nhoáng. Lúc nào
chúng ta cũng bảo nhau rằng nhanh hơn sẽ tốt hơn, để rồi
“truyền tải” nếp nghĩ này cho con trẻ lúc nào chẳng hay.
Hãy thử quan sát một ngày tiêu biểu của một gia đình Mỹ, tạm
gọi là gia đình ông bà Smith.
Marie Smith là giáo viên, mỗi ngày, chị thức dậy lúc 6 giờ sáng.
Trong vòng một tiếng đồng hồ, chị thay đồ cho bọn trẻ gồm Gerry
(11 tuổi) và Jessica (3 tuổi), chuẩn bị bữa ăn sáng, làm vài việc
nhà, xem vài mẩu tin trên ti vi rồi lái xe đưa bé Jessica đến nhà
trẻ. Chồng chị, anh Brian, đến công ty MacDonnell Douglas làm
việc vào lúc 6 giờ 20, tiện thể đưa nhóc Gerry đi tập bóng rổ. Marie
đón bé Gerry vào lúc 7 giờ 35 sáng rồi hai mẹ con cùng đi bộ đến
ngôi trường nơi Marie dạy mẫu giáo và bé Gerry học lớp 5.
Tan học, Marie đón Gerry vào lúc 5 giờ chiều rồi ghé đón luôn bé
Jessica. Cô ghé mua rau củ và vài dụng cụ cần thiết cho Gerry làm
bài tập ở nhà. 6 giờ chiều, Marie tạm gác chuyện bếp núc để đưa
Gerry đi tập bóng đá cùng đội bóng nhà thờ hoặc đi học đàn ghi
ta. Cuối cùng, những bận rộn của một ngày chỉ tạm lắng lại vào
khoảng 7 giờ 30 phút tối, khi Brian đưa Gerry về nhà và các thành
viên cùng ăn tối.
Thật không may, loại thời khóa biểu bận tối mắt tối mũi thế này
dường như rất phổ biến trong xã hội ngày nay. Những thay đổi
lớn lao trong đời sống gia đình của các thế hệ gần đây là hệ quả
của việc ngày càng nhiều bà vợ “xông pha” ra ngoài kiếm tiền
không thua kém chồng. Vào thời điểm năm 1975, ở Mỹ chỉ có
34% bà mẹ có con nhỏ dưới 6 tuổi đi làm. Thế nhưng đến năm
1999, con số này tăng gần gấp đôi (61%). Phần lớn con của những
phụ nữ này chỉ mới là trẻ sơ sinh. Dĩ nhiên, chúng ta đều biết các
ông bố đã phải bươn chải kiếm tiền ngoài xã hội hơn một thế kỷ
nay.
Nhưng guồng quay hối hả của xã hội ngày nay không chỉ đòi hỏi
cả vợ lẫn chồng làm việc, mà họ còn làm việc nhiều giờ hơn trước.
Thực ra, người Mỹ làm việc nhiều hơn người dân bất kỳ đất nước
10

nào, kể cả người Nhật. Số liệu nghiên cứu của Tổ chức Lao động
Quốc tế vào năm 1997 cho thấy, trung bình các ông bố Mỹ làm
việc 51 giờ/tuần còn các bà mẹ Mỹ làm việc 41 giờ/tuần.
Bởi thế, chẳng có gì ngạc nhiên khi trong một cuộc khảo sát, 25%
các ông bố bà mẹ Mỹ cho biết không có thời gian dành cho gia
đình vì phải “đua” theo công việc. Cùng với xu thế đó, một nghiên
cứu về việc sử dụng thời gian cho thấy, thời gian các bà mẹ dành
cho mỗi đứa con đã thay đổi rất nhiều trong vòng 50 năm qua, cụ
thể là những hoạt động họ thường làm với con. Trong khi đó, thời
gian đưa đón con từ lớp học này sang lớp học khác để “làm giàu trí
tuệ” lại tăng lên. Họ thường chở con đến các lớp năng khiếu rồi
đứng bên ngoài cổ vũ, động viên con như những ông bố, bà mẹ
kiểu mẫu.
Điều này làm nảy sinh ý tưởng về “thời gian chất lượng” từ những
năm 1970. Những bậc phụ huynh nhanh chóng đón nhận khái
niệm này giữa lúc khái niệm “thời gian số lượng” đang chiếm ưu
thế. Họ nhanh chóng tối đa hóa chất lượng thời gian dành cho
con, biến chúng thành những “đứa trẻ được lập trình” kỹ càng,
tức là mọi khoảnh khắc của chúng đều được lên kế hoạch sử dụng
sít sao.
Nhưng thật không may, các bậc phụ huynh ấy lại không hề có
niềm vui làm cha mẹ - điều lẽ ra phải là một trong những niềm
vui lớn nhất trong cuộc đời. Và rồi họ nhanh chóng nhận ra rằng
những hoạt động ngoại khóa lẫn kiểu “học nhồi, học nhét” ấy
chẳng ích lợi gì cho con cái.
Trên tạp chí Newsweek gần đây, một bà mẹ có 4 con đã khẳng
định mình tốn quá nhiều thời gian để đưa đón con tham gia các
hoạt động ngoại khóa đến nỗi đứa con 1 tuổi hầu như được nuôi
dạy toàn trên ôtô. Cô viết: “Khi không ở trên xe, thằng bé có vẻ
như mất hẳn phương hướng”.
Các gia đình ngày nay quá bận bịu với việc kích thích trẻ phát
triển nhanh và ngày càng ít có thời gian vui đùa với nhau. Cũng
vì thế mà chẳng có gì ngạc nhiên khi thành phố Ridgewood ở
bang New Jersey buộc phải dành ra một buổi tối mùa đông có tên
gọi “Buổi tối gia đình”. Phối hợp với trường học, ban lãnh đạo

11

thành phố đã hủy bỏ toàn bộ các hoạt động thể thao, bài tập về
nhà, các lớp học thêm, kể cả những buổi học giáo lý để các bậc
phụ huynh và con cái được ở nhà trọn vẹn một buổi tối! Và tất cả
chỉ cần có thế thôi!
NGUYÊN NHÂN CỦA CUỘC CHẠY ĐUA TẠO RA NHỮNG ĐỨA TRẺ
HOÀN HẢO
Để hiểu được vì sao lại xảy ra cuộc chạy đua tạo ra những đứa trẻ
thông minh, chúng ta cần điểm lại lịch sử các quan niệm nuôi dạy
con trẻ.
Cho đến đầu thế kỷ 19, hầu như chẳng ai hiểu biết và xem tuổi
thơ là một giai đoạn tách biệt với tuổi trưởng thành. Trong thực
tế, những ấn phẩm để lại từ thời đó cho thấy trẻ em lúc bấy giờ ăn
mặc hoàn toàn giống một người lớn thu nhỏ. Những tác phẩm
của nhà triết học người Pháp Jean-Jacques Rousseau2 đã làm thay
đổi hoàn toàn quan điểm của