https://thuviensach.vn

BỘ TỔNG THAM MƯU XÔ VIẾT TRONG CHIẾN TRANH
“Генеральный штаб в годы войны”

Tác giả: Sergei Matveevich Shtemenko (С.М. Штеменко)

Người dịch: Trần Anh Tuấn

Nhà Xuất bản Tiến bộ và Quân đội Nhân dân
Nguồn: vn.militaryhistory
Đánh máy: ptlinh, Sao Vàng
Biên tập: Nhóm Văn-Cường
Tạo ebook: QuocSan

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Đài tưởng niệm tác giả

https://thuviensach.vn

CÙNG CÁC BẠN ĐỌC
Đã 6 năm trôi qua kể từ khi cuốn sách này được xuất bản lần đầu tiên. Tác
giả đã nhận được nhiều thư của bạn đọc đánh giá cuốn sách, trao đổi những
cảm tưởng của mình về các sự kiện được trình bày trên các trang sách, làm
rõ thêm một số sự việc và thiết tha đề nghị nên tiếp tục kể về hoạt động của
Bộ tổng tham mưu trong những năm chiến tranh đã qua. Để đáp ứng những
nguyện vọng đó, tôi đã viết hồi ký quyển hai, được Nhà xuất bản quân đội
xuất bản năm 1973. Và bây giờ tôi cho ra lần xuất bản thứ hai của quyển
một “Bộ tổng tham mưu xô-viết trong chiến tranh”, có bổ sung và sửa chữa
căn cứ vào những ý kiến nhận xét và đề nghị của bạn đọc.
Cần nhận thấy rằng trong những năm gần đây, số người viết hồi ký tăng
lên đáng kể. Hồi ký của các vị thống soái lừng danh của chúng ta – Gh. C.
Giu-cốp, A. M. Va-xi-lép-xki, C. C. Rô-cô-xốp-xki, I. X. Cô-nép, K. A. Mêrét-xcốp cũng như A. A. Grê-xcô, C. X. Mô-xca-len-cô và các tướng lĩnh
khác – đã được công bố, trong đó có dành một vị trí xứng đáng cho hoạt
động của Đại bản doanh, của tư lệnh các phương diện quân và tập đoàn
quân. Thế nhưng các tác phẩm hấp dẫn ấy cũng không viết hết được đề tài
về ban lãnh đạo quân sự tối cao của Liên Xô và không lặp lại những gì đã
được viết ra trước đây.
Đại bản doanh Bộ tổng tư lệnh tối cao và cơ quan công tác của nó – Bộ
tổng tham mưu – đã hoàn thành nhiệm vụ đầy trọng trách của mình trong
thời kỳ chiến tranh gay go đó. Họ đã nắm chắc việc vạch kế hoạch và chỉ
đạo các chiến dịch, đã tổ chức những lực lượng dự bị, đã chăm chú theo dõi
sự phát triển của các sự kiện trong không gian rộng lớn của toàn cuộc chiến
tranh: Không một chuyển biến nào của một mặt trận hoặc của một binh đoàn
đã diễn ra mà họ lại không biết. Không một phút nào những mối quan hệ
sinh động giữa họ với bộ đội lại bị đứt quãng.
Các đại diện của Đại bản doanh và Bộ tổng tham mưu thường xuyên có
mặt tại những khu vực quyết định ở các binh đoàn đang tác chiến, kiểm tra
việc chấp hành những chỉ thị, mệnh lệnh của Tổng tư lệnh tối cao và đóng
góp ý kiến của mình trong quá trình chiến đấu Những thắng lợi của cuộc

https://thuviensach.vn

Chiến tranh giữ nước vĩ đại chứng minh rõ ràng rằng Đại bản doanh và Bộ
tổng tham mưu đã hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ của mình. Trong cuộc
đọ trí, đọ tài và nghệ thuật chỉ huy bộ đội, các tướng lĩnh Liên Xô đã hơn
hẳn bộ máy lãnh đạo quân sự tối cao của cái Đế chế thứ ba khét tiếng.
Chúng ta đã giành được thắng lợi đó bằng cách nào? Trong những năm
chiến tranh, tập thể Bộ tổng tham mưu, trước hết là những tướng lĩnh và sĩ
quan trợ lý, đã sang và làm việc ra sao? Đó là những vấn đề tôi muốn kể lại
trong cuốn sách này. Sách chủ yếu viết về tập thể, vì chỉ có trí tuệ và kinh
nghiệm của tập thể mới có thể thực sự hoàn toàn bao quát được các sự kiện
trong chiến tranh và tìm ra nhưng con đường giải quyết đúng đắn những
nhiệm vụ khó khăn nhất được đặt ra cho các Lực lượng vũ trang. Nhưng vì
một tập thể nào cũng được hợp thành từ những con người cá biệt – những
người lãnh đạo và những người chấp hành, tôi thấy mình không có quyền bỏ
qua công việc của những người mà hồi đó mình đã tiếp xúc gần gũi.
Một lần nữa, tôi cần nói rõ trước rằng: không nên hiểu nhan đề cuốn sách
theo nguyên từng chữ của nó. Sách không miêu tả (và lại càng không nghiên
cứu) toàn diện và chi tiết hoạt động quả là bao trùm mọi mặt của Bộ tổng
tham mưu. Tác giả không đặt cho mình một nhiệm vụ rộng lớn như thế…
Sách cũng không miêu tả một cách nhất quán theo thứ tự thời gian toàn bộ
quá trình đấu tranh vũ trang của nhân dân Liên Xô chống nước Đức Hít-le
và bọn chư hầu của nó, mặc dầu cuộc Chiến tranh giữ nước vĩ đại là cơ sở
cho những hồi ức của tôi.
Các bạn đọc! Bạn còn trẻ hay bạn đã từng trải nhiều bão tố trong cuộc
đời, cũng như trước đây, tôi hy vọng cuốn sách sẽ được các bạn quan tâm và
rất biết ơn mọi ý kiến nhận xét và phê bình của các bạn đối với lần xuất bản
thứ hai của cuốn sách này.
Năm 1975.

https://thuviensach.vn

1. Trước chiến tranh
Con đường tôi không chọn. – Các thầy giáo và bạn đồng học trong Học
viện Bộ tổng tham mưu. – Cuộc hành binh giải phóng vào miền Tây U-craina. – Thực tập ở Cục tác chiến. – Nhận công tác ở Bộ tổng tham mưu. –
Tháng Năm – tháng Sáu 1941. – Một đêm bất hạnh. – Những suy nghĩ về
trình độ sẵn sàng chiến đấu của chúng ta. – Tình trạng bộ đội cơ giới. –
Không quân. – Hải quân. – Những vấn đề thường không có giải đáp.
Sau khi tốt nghiệp Học viện mô-tô cơ giới của Hồng quân công nông,
trong hai năm tôi đã chỉ huy tiểu đoàn xe tăng hạng nặng độc lập dùng cho
huấn luyện ở Khác-cốp và sau đó ở Gi-tô-mia. Chúng tôi đã tự hào về những
chiếc xe bọc thép T-35 và T-28 của mình mà hàng năm chúng tôi vẫn đưa đi
tham dự các cuộc duyệt binh ở Mát-xcờ-va, trong đội ngũ lữ đoàn xe tăng
hạng nặng thuộc Quân dự bị Bộ tổng tư lệnh.
Tăng T-35 có năm ụ tháp, được trang bị 3 khẩu pháo và 5 súng máy, nặng
50 tấn. Biên chế của nó gồm 10 người, trong đó có 2 cán bộ chỉ huy trung
cấp. Đội ngũ chỉ huy trong toàn tiểu đoàn, gồm chừng 100 cán bộ, là một tập
thể thân ái, đoàn kết chặt chẽ.
Tôi rất vừa lòng với công tác và đem hết nhiệt tình phục vụ nó, chỉ có một
mơ ước là được chỉ huy cái đơn vị yêu dấu này càng lâu càng hay. Nhưng
bỗng nhiên có điện của quân khu chỉ định tôi và tham mưu trưởng lữ đoàn
(bạn cùng học với tôi ở học viện), thiếu tá N. N. Rát-kê-vích, đi học tại Học
viện Bộ tổng tham mưu. Cả đồng chí ấy lẫn tôi, đặc biệt là tôi, đều không
mảy may có mong ước rằng mình lại được sớm cử đi học như vậy, nên cả
hai đều tính chuyện bàn lùi
Tôi đã gặp may. Trong khi làm chủ tịch hội đồng quân khu sát hạch
những học viên lớp một năm của trung đoàn huấn luyện bạn, tôi phải trực
tiếp báo cáo kết quả lên chủ nhiệm bộ đội xe tăng của quân khu Ki-ép, lữ
đoàn trưởng I-a. N. Phê-đô-ren-cô. Nhân dịp này, tôi đã chọn lúc thuận lợi
và đề nghị đồng chí Phê-đô-ren-cô cử một đồng chí khác đến học viện thay
cho tôi. Không ngờ đồng chí chấp nhận ngay đề nghị của tôi và tuyên bố dứt
khoát:

https://thuviensach.vn

- Đồng chí cứ yên tâm công tác. Đồng chí sẽ không đi đâu hết.
Lúc ấy là vào tháng Tám 1938. Sang tháng Chín, khi tôi đang làm đạo
diễn cuộc diễn tập dã ngoại trong lữ đoàn đồng chí M. E. Ca-tu-cốp, thì
được triệu tập cấp tốc về ngay địa điểm công tác và được lệnh bàn giao lại
tiểu đoàn, vì Mát-xcơ-va kiên quyết đòi tôi phải tựu trường gấp. Ba ngày
sau, tôi cùng Rát-kê-vích lên đường.
Hóa ra, trong số những người được chọn đến học viện, những tâm trạng
giống như tâm trạng chúng tôi cũng không phải là hiện tượng cá biệt. Một số
người tự ý tuyên bố với ủy ban kiểm tra giấy giới thiệu là xin không học, vì
lo rằng học xong sẽ không được chỉ huy đơn vị nữa. Hồi đó, những người có
trình độ trong Học viện Bộ tổng tham mưu còn ít ỏi nên chúng tôi cho rằng
từ đây con đường công tác của mình chỉ là các cơ quan tham mưu mà thôi.
Tất cả đều bị từ chối hết. Chỉ riêng có đại đá X. X. Bi-ri-u-dốp là được
toại nguyện. Chắc là nhờ có sự giúp đỡ của thứ trưởng E. A. Sa-đen-cô,
đồng chí đã được ra đi và sau đồng chí giữ chức chỉ huy sư đoàn.
Đến thời gian ấy, Học viện Bộ tổng tham mưu đã có sức tự lực vững
vàng. Việc thành lập trường huấn luyện quân sự cao cấp này là một đòi hỏi
của thời đại. Hồng quân hoàn toàn hiện đại về mọi mặt, nhưng còn thiếu
những cán bộ cần thiết, có trình độ chiến dịch, chiến lược cao sâu. Cho tới
năm 1936, đội ngũ cán bộ khâu chiến dịch mới chỉ được đào tạo ở hệ một
năm trong Học viện mang tên M. V. Phrun-dê. Đôi khi như vậy là tốt, nhưng
trong nửa cuối những năm ba mươi, cuộc sống cấp bách đòi hỏi chúng ta
phải chỉnh đốn lại việc đào tạo cán bộ chỉ huy quân sự một cách đông đảo và
sâu rộng hơn. Hơn nữa, chúng ta phải phát triển lý luận về nghệ thuật chiến
dịch: Học viện mang tên M. V. Phrun-dê, do phạm vi huấn luyện của mình,
không thể đảm nhiệm được công việc đó ở mức cần thiết.
Học viện Bộ tổng tham mưu tập hợp toàn bộ tinh hoa trong số những nhà
lý luận quân sự thời kỳ đó, như các đồng chí: V. A. Mê-li-cốp, Đ. M. Cácbư-sép, N. N. Sva-rơ-txơ, A. I. Gô-tốp-xép, G. X. Ít-xe-rơ-son, A. V. Kiếcpít-nhi-cốp, N. A. Lê-vít-xki, N. I. Tơ-ru-bét-xcôi, Ph. P. Sa-pha-lô-vích, E.
A. Si-lốp-xki, P. P. I-ô-nốp..

https://thuviensach.vn

Tôi cảm thấy đồng chí Đơ-mi-tơ-ri Mi-khai-lô-vích Các-bư-sép, kỹ sư và
bác học, là người được lòng đám học viên chúng tôi nhất. Đồng chí ấy biết
truyền đạt cái môn học tựa như “khô khan” ấy một cách rất ý nhị và dùng
những phương pháp đơn giản, độc đáo giúp chúng tôi nhớ được những phép
tính kỹ thuật phức tạp.
Tôi ghi nhớ suốt đời cái công thức thực hành của đồng chí để tính lực
lượng và những phương tiện thiết bị trận địa bằng hàng rào dây thép gai:
một tiểu đoàn, một giờ, một ki-lô-mét, một tấn, một hàng rào. Và đám anh
em hay pha trò, châm biếm đã cải biên công thức ấy thành: một công binh,
một búa rìu, một ngày, một gốc cây. Chuyện bông đùa ấy tới tai Các-bư-sép,
nhưng đồng chí không hề bực mình. Và, ngay chính đồng chí ấy cũng thích
khôi hài, nếu có dịp. Có lẽ, không một bài giảng nào của đồng chí lại vắng
cái môn đó cả.
Tôi có thể nói rằng các bài giảng của đồng chí G. X. Ít-xe-rơ-son về nghệ
thuật chiến dịch và chiến lược, cũng như các bài giảng của đồng chí A. V.
Gô-lu-bép về chiến thuật của những binh đoàn lớn, có giọng nói nghiêm
khắc hơn, “học viện” hơn nhưng cũng sâu sắc và xúc tích. Những giáo viên
có tài như: A. V. Kiếc-pít-nhi-cốp, V. C. Moóc-dơ-vi-nốp, E. A. Si-lốp-xki,
X. N. Cra-xin-nhi-cốp cũng để lại nhiều kỷ niệm tốt trong chúng tôi. Tất cả
đều tinh thông bộ môn của mình và đều là những nhà phương pháp học rất
xuất sắc
Đội ngũ sử gia quân sự cũng là một đội ngũ rất mạnh trong học viện. Các
đồng chí biết xây dựng bài giảng sao cho học viên không những hiểu rõ
được đường lối chung phát triển quân đội và những phương thức hoạt động
chiến tranh, mà còn có thể biết rút ra những cái gì của quá khứ để vận dụng
trong hiện tại.
Nổi nhất về mặt này là đồng chí V. A. Mê-li-cốp, người giảng và cũng là
người say mê lịch sử Chiến tranh thề giới thứ nhất. Đôi khi, đồng chí mê
mải đến nỗi ngồi quay lưng lại học viên, mắt dán vào bản đồ căng trên giá
mà kể chuyện lịch sử một cách kỳ thú, hấp dẫn. Đã có chuông nghỉ giải lao
nhưng bài giảng vẫn cứ tiếp tục, ngay cả những chàng nghiện thèm thuốc

https://thuviensach.vn

quá cũng không rời chỗ của mình. Chỉ tới khi giảng viên khác bước vào lớp,
chúng tôi mới ngừng theo dõi trận đánh ở vùng Mác-na (Trận đánh lớn nhất
giữa Pháp và Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, xảy ra trên khu
vực sông Mác-na, đất Pháp. Năm 1914 và 1918 quân Đức đã bị thất bại
nặng trong trận này. – N. D.) hoặc các sự kiện bị thảm trong những khu rừng
Tháng Tám (Trong khu rừng Tháng Tám (Đông Phổ), năm 1915 đã xảy ra
một chiến dịch phá tan kế hoạch của bộ chỉ huy Đức nhằm bao vây và tiêu
diệt một cụm quân lớn của Nga.).
Giáo sư N. A. Lê-vít-xki giảng về chiến tranh Nga – Nhật cũng có một
nhiệt tình như vậy. Đồng chí trình bày bài giảng một cách thoải mái và cũng
chinh phục được học viên bằng những tình tiết và kết cấu của chiến dịch
hoặc của trận chiến đấu tái tạo rõ ràng cảnh đấu trí và đấu tài của những
người chỉ huy quân sự.
Trong số giáo viên cũng có những đồng chí cùng lứa tuổi và ngang cấp
với chúng tôi. Ví dụ như: thiếu tá I. X. Glê-bốp, giáo viên pháo binh; trung
tá C: Ph. Xcô-rô-bô-gát-kin, giáo viên hóa học. Cả hai đồng chí đều tốt
nghiệp chính học viện này cũng trong năm 1938 ấy. Còn các đồng chí phụ
trách các nhóm và chịu trách nhiệm hướng dẫn chúng tôi về mặt chiến thuật
là các đại tá I. Kh. Ba-gra-mi-an, V. V. Cu-ra-xôp, A. I. Ga-xti-lô-vích. Phải
nói rằng, ngay hồi đó chúng tôi đã cảm thấy biệt tài của những đồng chí này.
Các đồng chí được toàn thể học viên kính trọng, một là vì có kiến thức rộng,
hai là vì khéo kết hợp được tính đòi hỏi cao với quan hệ đồng chí đối với
chúng tôi.
Cuối tháng Tám 1939, nhiều học viên trong đó có tôi được triệu tập ngay
giữa giờ học tới gặp chủ nhiệm lớp – đại tá V. I-a. Xê-mi-ô-nôp. Băn khoăn
chưa hiểu việc đó có ý nghĩa gì, chúng tôi tới phòng làm việc của đồng chí
và ở đây chúng tôi được biết rằng hôm sau tất cả chúng tôi đều phải có mặt
ở Cục tác chiến Bộ tổng tham mưu. Đồng chí Xê-mi-ô-nốp không giải thích
lý do và mục đích của việc đó. Có thể, chính đồng chí ấy cũng không biết.
Thời gian này thật đáng lo ngại. Loài người căm phẫn còn vừa mới biết
đến việc chủ nghĩa phát-xít bóp nghẹt nước Cộng hòa Tây Ban Nha, còn

https://thuviensach.vn

chưa nguôi phẫn nộ trước bạo lực thô bạo của Mút-xô-li-ni đối với nước Abít-xi-ni nhỏ bé thì Hít-le đã xâm chiếm Áo, Tiệp Khắc, vùng Clai-pê-đa của
Lít-va và âm mưu biến vùng này thành căn cứ tiến công Ba Lan. Các dân tộc
phản kháng những hành động chuyên quyền chưa từng thấy này, song những
nhà hòa giải ở Muy-ních (Những nhà hoạt động nhà nước Anh – Pháp,
những kẻ thi hành một chính sách dung túng cho nhũng tham vọng xâm lược
của nước Đức phát-xít nhằm đưa quân sang đánh Liên Xô. Năm 1938, tại
Muy-ních (Đức) đã ký kết một hiệp ước mở đường cho nước Đức đánh
chiếm Tiệp Khắc và góp phần làm nổ ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai.),
về thực chất đã khuyến khích bọn đầu sỏ phát-xít gây thêm những tội ác
mới.
Biên giới phía đông đất nước ta cũng không yên. Ở đây, chúng ta đã phải
hai lần đọ súng với bọn quân phiệt Nhật: lúc đầu ở hồ Kha-xan và sau đó ở
Khan-khin – Gôn (Hồ Kha-xan ở khu Pri-mô-ri-ê của nước Cộng hòa Liên
bang Nga. Tại khu vực hồ Kha-xan, từ ngày 29 tháng Bảy đến ngày 11 tháng
Tám 1938, bộ đội Liên Xô đã chiến đấu ngoan cường, đẩy lùi và đánh tan
quân Nhật xâm nhập vào lãnh thổ Liên Xô. Sông Khan-khin – Gôn chảy qua
Trung Quốc và Mông Cổ. Tháng Tám 1939, quân đội Liên Xô – Mông Cổ
đã bao vây và tiêu diệt những lực lượng lớn của bọn xâm lược Nhật Bản
xâm nhập vào lãnh thổ Mông Cổ hồi tháng Năm mà không hề tuyên chiến.).
Thất bại của cuộc đàm phán giữa các phái đoàn quân sự Anh, Pháp, Liên
Xô, do những kẻ không có thiện ý với chúng ta ngầm ngấm gây ra từ trước,
càng làm cho chúng ta tăng cường cảnh giác. Tóm lại, bầu trời đã nổi giông
tố và chúng tôi đến Bộ tổng tham mưu với tư thế sẵn sàng trước mọi tình
thế.
Lữ đoàn trưởng A. Ph. A-ni-xốp, cục phó Cục tác chiến, tiếp chúng tôi.
Đồng chí báo tin Đặc khu Ki-ép sắp mở những cuộc diễn tập lớn và chúng
tôi cần tham gia những cuộc diễn tập ấy.
Cuối cùng, đồng chí A-ni-xốp tuyên bố:.
- Đây vừa có ích cho công việc, vừa là một chuyến đi thực tập đối với các
đồng chí.

https://thuviensach.vn

Lúc trở về học viện, chúng tôi được biết thêm là Đặc khu Bê-lô-ru-xi-a
cũng có những cuộc diễn tập như vậy và một tổ học viên khác của học viện
cũng sẽ tới đấy.
Nhóm chúng tôi thường hay bàn luận về những tình hình đang diễn biến
và tìm mối liên hệ giữa chúng với đời sống riêng, với tương lai sắp tới của
mình. Chúng tôi đã hình thành thói quen phân tích các sự kiện, kể cả các sự
kiện thế giới, vì kề vai sát cánh với chúng tôi có nhiều đồng chí đã từng
được ngửi mùi thuốc súng ở Tây Ban Nha và Viễn Đông.
Được giáo dục theo tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lê-nin, chúng tôi còn
nhớ rất sâu cuộc bao vây của bọn tư bản. Đương nhiên, người nào trong
chúng tôi cũng đều hiểu rằng tất cả các kế hoạch 5 năm của chúng ta đều
nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô, đồng thời nhằm tạo
cơ sở, kinh tế bảo đàm cho chúng ta giành được thắng lợi nếu buộc phải
chiến đấu.
Đất nước ta đã xây đựng được nhiều ngành công nghiệp mới, tiên tiến,
như công nghiệp ô-tô, máy kéo, hàng không. Ngành khai thác và chế biến
dầu hỏa đã phát triển nhanh chóng. Trang bị và kỹ thuật của Quân đội Liên
Xô đã được cải tiến về chất lượng và phát triển về số lượng. Chúng tôi được
biết rằng, những kiểu xe tăng mới nhất của Liên Xô – KV và T-34 – rất ưu
việt, sẽ được đem trang bị cho bộ đội trong những năm tới. Máy bay, chiến
hạm và nhất là tàu ngầm Liên Xô, ngày càng tốt hơn, pháo binh và các
phương tiện thông tin được cải tiến triệt để
Và hẳn là chúng tôi cũng đều biết việc tăng tổng quân số nhất là các binh
chủng kỹ thuật. Trong vòng tám – chín năm ấy, bộ binh đã tăng gấp đôi, còn
bộ đội xe tăng và cơ giới phát triển tới 1,2 lần.
Thể thức bổ sung các Lực lượng vũ trang đã thay đổi. việc tổ chức những
đơn vị quân địa phương được bãi bỏ. Tiếp đó, Luật nghĩa vụ quân sự phổ
cập đã được ban hành. Như vậy là nguyên tắc chính quy trong xây dựng
quân đội và hạm đội đã trở thành duy nhất và độc tôn. Đồng thời, thời hạn
làm nghĩa vụ quân sự tại ngũ cũng kéo dài. Đảng và chính phủ đã làm mọi

https://thuviensach.vn

việc để Quân đội tiên xô có thể bảo vệ được Tổ quốc trong những giờ phút
hiểm nguy.
Lòng tràn đầy tin tưởng vào sức mạnh của đất nước, chúng tôi lên đường
đi diễn tập. Chuyến đi công tác bất ngờ này rất hợp ý chúng tôi. Nó hứa hẹn
một cuộc thực hành thú vị trong việc vận dụng những hiểu biết đã thu hoạch
trong năm học. Tất cả chúng tôi đều phấn khởi lên tàu đi Ki-ép.
Nhưng lúc chúng tôi đang ở trên đường đi Ki-ép, đã xảy ra một chuyện
không thể không làm buồn lòng mọi người: sáng 1 tháng Chín 1939, bọn
phát-xít Đức đã tiến công Ba Lan. Qua các báo địa phương mua được ở các
ga, chúng tôi không hiểu được điều gì sâu hơn cả. Song, bản thân sự xâm
lược này và tốc độ tiến quân rất nhanh của Đức trên lãnh thổ Ba Lan cũng đã
buộc người ta phải suy nghĩ kỹ về những hậu quả rất nghiêm trọng của nó.
Trong những năm ấy, các cán bộ chỉ huy Quân đội Liên Xô có chú ý
nghiên cứu và đã hiểu khá rõ tình trạng lực lượng vũ trang Ba Lan. Xét theo
trang bị kỹ thuật và trình độ huấn luyện bộ đội, quân đội của nước Ba Lan
quý tộc còn lâu mới đạt đến trình độ mà người ta có thể gọi là hiện đại.
Trong quân đội đó, rất nhiều thứ còn mang tính chất hào nhoáng bề ngoài.
Tuy nhiên, chúng tôi cũng không có khuynh hướng đánh giá quá cao những
khả năng của quân đội Đức. Vì cho đến lúc ấy, quân Đức còn chưa tiến hành
các hoạt động chiến tranh thực sự.
Chúng tôi triền miên suy nghĩ theo tiếng động của bánh xe lăn. Tình hình
ở biên giới phía Tây vô tình cứ liên kết với Kha-xan và Khan-khin – Gôn.
Nhờ đó, chúng tôi đã hiểu rõ hơn vì sao cấp trên lại cử chúng tôi đến tham
gia các cuộc diễn tập lớn ở các Đặc khu giáp biên giới.
Tới Ki-ép, chúng tôi đến trình diện đồng chí N. Ph. Va-tu-tin, tham mưu
trưởng quân khu, và được phân công ngay về các phòng. Tôi là sĩ quan xe
tăng nên được giao cho đồng chí I-a. N. Phê-đô-ren-cô, chủ nhiệm xe tăng
quân khu sử dụng.
Chúng tôi nhanh chóng làm quen với hoàn cảnh mới và những con người
mới. Các đồng chí không giấu chúng tôi rằng sự phát triển của chiến sự ở Ba
Lan mang tính chất cực kỳ xấu. Họ nói rằng nếu tình hình cứ tiếp tục phát

https://thuviensach.vn

triển như vậy thì cũng chẳng loại trừ mối đe dọa đối với đất nước chúng ta
và đòi hỏi Quân đội Liên Xô phải có những “biện pháp đặc biệt”.
Ở Mát-xcơ-va, Xô-viết tối cao Liên Xô họp khóa bất thường từ ngày 1
tháng Chín. Khóa họp này đã thông qua Luật nghĩa vụ quân sự phổ cập.
Ngày 3 tháng Chín, Anh và Pháp tuyên chiến với Đức. Và quân khu đã
nhận được điện của bộ trưởng Bộ dân ủy quốc phòng, yêu cấu hoãn giải ngũ
các quân nhân đã quá thời hạn phục vụ, đình chỉ việc đi phép của các sĩ
quan. Trong 7 quân khu – Lê-nin-grát, Ka-li-nin, Mát-xcơ-va, Khác-cốp, Ôri-ôn, hai Đặc khu Ki-ép và Bê-lô-ru-xi-a, tất cả các đơn vị và binh đoàn,
toàn bộ hệ thống thông tin liên lạc được lệnh sẵn sàng chiến đấu.
Việc tham chiến của Anh và Pháp tất nhiên đã thúc đẩy Hít-le thanh toán
nhanh Ba Lan. Rồi còn gì nữa? Đức sẽ tung quân sang phía Tây, hay… tiến
sang phía Đông?
Qua hai ngày nữa, ta đã có thể nói chắc rằng chủ lực của quân đội Ba Lan
tư sản tại sườn phía Nam mặt trận Ba Lan – Đức sẽ bị đánh tan và các binh
đoàn xe tăng của phát-xít Đức sẽ thẳng tiến vào Vác-sa-va. Bộ tham mưu
quân khu Ki-ép được chỉ thị tập huấn bộ đội, các cơ quan quân sự và triệu
tập cả những quân nhân dự bị nữa. Ngày 7 tháng Chín được ấn định làm
ngày mở đầu lớp tập huấn.
Mặt trận Ba Lan tiếp tục tan vỡ. Chính phủ quý tộc Mốt-xít-xki bỏ chạy.
Ngày 7 tháng Chín, Tổng tư lệnh quân đội Ba Lan Rứt-xmi-glư bỏ Vác-sava. Cuối ngày hôm sau, người ta được biết rằng xe tăng Đức đã tiến hành
chiến đấu ngay ở chân tường thủ đô Ba Lan. Nhân dân lao động kiên cường
phòng thủ Vác-sa-va nhưng ở những nơi khác trên khắp đất nước, tình hình
rất nặng nề. Tình cảnh những người U-crai-na và Bê-lô-ru-xi-a sinh sống ở
Ba Lan vốn đã phức tạp lại càng phức tạp hơn.
Bộ trưởng Bộ dân ủy quốc phòng báo trước cho tư lệnh quân khu chuẩn
bị hành binh vào miền Tây U-crai-na. Quân khu Ki-ép được triển khai thành
phương diện quân U-crai-na do X. C. Ti-mô-sen-cô – tư lệnh quân khu cấp 1
– làm tư lệnh. Quân khu bạn Bê-lô-ru-xi-a do M. P. Cô-va-lép – tư lệnh quân
khu cấp 2 – chỉ huy cũng.được tổ chức lại thành phương diện quân.

https://thuviensach.vn

Từ lúc ấy, chúng tôi làm việc không nghỉ cả ngày lẫn đêm: đi kiểm tra
việc triển khai bộ đội, việc trang bị vũ khí, kỹ thuật và việc điều quân tới
những khu vực xuất phát. Quân đoàn bộ binh độc lập 15 tập trung ở khu vực
Péc-ga, Ô-lép-xcơ, Bê-lô-cô-rô-vi-tri; tập đoàn quân 5 ở khu vực Nô-vô-grát
– Vô-lưn xki, Xla-vu-ta, Sê-pê-tôp-ca; tập đoàn quân 6 ở khu vực Cu-pen,
Xa-ta-nôp, Prô-xcu-rốp; tập đoàn quân 12 ở khu vực Gu-xi-a-tin, Ca-mê-nét
– Pô-đôn-xki, Nô-vai-a U-si-xa, I-a-rơ-mô-lin-xư. Tập đoàn quân 13, không
nằm trong biên chế của phương diện quân U-crai-na, đóng ở vùng biên giới
Ru-ma-ni. Bộ tham mưu phương diện quân chuyển tới Prô-xcu-rốp. Đến lúc
này, tôi được điều động sang công tác dưới quyền V. M. Dơ-lô-bin, trưởng
ban tác chiến.
Chúng tôi được biết là chính phủ Ba Lan đã chạy trốn sang đất Ru-ma-ni
của bọn địa chủ – quý tộc. Sự việc này làm sáng tỏ thêm tình huống: từ nay
chẳng còn chút hy vọng ở sự chống cự đáng kể nào của Ba Lan trước các
đạo quân của Hít-le đang từ phía Tây tiến công sang. Nhà nước Ba Lan tư
sản và quân đội của nó đã không thể bảo đảm an ninh cho nhân dân nước
mình.
Trong giờ phút cực kỳ quan trọng này, Chính phủ Liên Xô đã thông qua
quyết định bảo vệ cuộc sống hòa bình của nhân dân miền Tây U-crai-na và
Tây Bê-lô-ru-xi-a. Quyết định ấy được công bố cho toàn thế giới biết. Và,
chính phủ còn tuyên bố rằng: về phía mình, Liên Xô sẽ làm tất cả những gì
có thể làm được để giải thoát toàn thể nhân dân Ba Lan khỏi cuộc chiến
tranh độc ác này.
Quyết định của Chính phủ Liên Xô được bảo đảm bằng nhiều biện pháp
quân sự. Phương diện quân U-crai-na được lệnh: đến hết ngày 16 tháng
Chín, bộ đội phải sẵn sàng kiên quyết tiến công và 17 tháng Chín sẽ vượt
biên giớ