https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Bản quyền thuộc về tác giả
Nhà xuất bản Trẻ xuất bản theo hợp đồng tháng
8-2012

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI THƯ VIỆN KHTH TP.HCM

Cao Huy Thuần
Chuyện trò: tản văn / Cao Huy Thuần. - T.P. Hồ Chí Minh: Trẻ, 2012.
336tr. ; 20cm.
1. Văn xuôi Việt Nam. 2. Văn học Việt Nam -- Thế kỷ 21.
1. Vietnamese prose literature. 2. Vietnamese literature -- 21st century.
895.9228084 -- dc 22
C235-T53

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Vầng trăng từ độ lên ngôi
Năm năm bến cũ em ngồi quay tơ
- Lưu Trọng Lư -

***

Gửi Liên, Lộc, Tâm

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

Lắng nghe “Chuyện Trò”...
Giáo sư Cao Huy Thuần dạy đại học Pháp, một cây bút
quen thuộc trong cộng đồng tiếng Việt, đặc biệt gần với
những ai có quan hệ trực tiếp hoặc có mối quan tâm tới
đạo Phật và văn hóa Phật giáo.
Không kể các công trình nghiên cứu xuất bản ở nước
ngoài, ông đã cho in tại Việt Nam rất nhiều bài báo, bài
giảng và hàng loạt tập sách với phong cách văn chương
luận đề hài hòa được cả hai thiên chức: nhà giáo - nhà
văn. “Chuyện trò”, ấn phẩm mới nhất trong số đó, gồm
đôi mươi câu chuyện hoặc mang tính chuyện, chuyện kể,
chuyện trò, hoặc mang tính truyện, truyện phóng tác,
truyện ngụ ngôn, tự truyện. Chỉ đôi mươi câu chuyện
thôi, mà chuyên chở bao nhiêu tâm tình, chừng như ông
muốn dành riêng trải lòng cùng tuổi trẻ.
Câu chuyện mở đầu, “Sợi tóc”, phảng phất chất li kì trinh
thám khơi gợi nỗi dằn vặt rắc rối, thế nào là nói dối? Một
nhà sư khai dối với cảnh sát để cứu giúp một con người
trong trắng vô tội tránh khỏi vụ điều tra án mạng. “Có
những trường hợp buộc ta phải nói dối vì thương xót,
https://thuviensach.vn

8

vì lịch sự, vì để cứu một mạng người, hoặc để tránh một
hậu quả xấu hơn”. “Nếu nguyên tắc 'không nói dối' được
áp dụng một cách tuyệt đối, xã hội không thể tồn tại”.
“Tính thiện nằm trong cái đẹp và cái thật”. Nhưng “không
nói dối” lại nằm trong nguyên tắc ngũ giới của nhà Phật.
“Nguyên tắc là tối thượng”. Nhà sư thành thật với lòng,
vậy có phải là không nói dối?...
Đột ngột một câu hỏi oái oăm: “Đồng tiền có biết tu
không?”. Đột ngột một bất ngờ thú vị: “ Biết! Mà tu rất
giỏi! Đắc đạo như chơi!”. “Ở nước Mỹ, bao nhiêu nhà giàu
trọng truyền thống tặng tiền cho các trường đại học để
đại học Mỹ vẫn dẫn đầu văn hóa đại học trên thế giới”.
Ông liên hệ Việt Nam: “Tôi bắt đầu có cảm tưởng các
đại gia cũng muốn cho đồng tiền đi tu và tôi tán dương
khuynh hướng này”. “Văn hóa bố thí của Phật giáo là con
đường của đồng tiền biết sám hối”. “Cần phải biết rằng bố
thí cho những công trình từ thiện, văn hóa cũng phước
đức như hiến tặng chùa chiền...”
Câu chuyện rất gần đây, còn nóng hôi hổi trên giấy, “Hãy
bay với hai cánh vào hiện đại”, tác giả vừa trình bày trong
Tuần lễ Văn hóa Phật giáo tại Nghệ An tháng Tám, 2012.
Sau những thông tin bao quát về sự lan tỏa của Phật giáo
sang phương Tây từ phương Đông, về sự tha hóa con
người trong khủng hoảng hiện đại..., ông nhấn mạnh vấn

https://thuviensach.vn

 9

đề đạo đức với dồn dập nhắn gửi “Khoa học mà không có
lương tâm là đổ nát của linh hồn”. “Đạo đức của Phật giáo
nhắm mục đích làm cho con người tốt hơn đã đành, nhưng
cốt nhất làm cho nội tâm thanh thản, bởi vì thanh thản
chính là hạnh phúc”. “Không có lòng tin thì cánh cửa cuối
cùng của trí tuệ vẫn không mở ra”. “Trí tuệ và lòng tin
phải cùng bay với nhau như hai cánh của con đại bàng”...
“Yêu nhau” mượn điển tích về cây trong thơ Bạch Cư
Dị, mượn luôn cốt truyện về chim của văn hào Guy de
Maupassant tô điểm thêm hình tượng tình yêu, “như
chim liền cánh như cây liền cành”. “Tình yêu không có cái
chết”. “Tình yêu chính là sự sống”.
Ở phần cuối sách, “Cái nhìn” đưa người đọc lòng vòng từ kỉ
niệm trẻ con của một cậu học trò, lang bang sang chuyện
ông Sartre, ông Camus, ông Freud... để đi tới những suy
nghiệm gan ruột. “Muốn sống phải vượt qua sự hổ thẹn”.
“Phải biết hổ thẹn mới đi lên được”...
Thông điệp rải đều trong từng câu chuyện.
“Chuyện trò” vừa vận chuyển lượng thông tin dồi dào tri
thức liên quan nhiều lĩnh vực: luân lý, chính trị, triết học,
thần học, văn học, xã hội học, tâm lý học... vừa mở mang
mạng giao lộ liên tưởng dẫn tới những thông điệp bao
hàm kinh nghiệm sống, triết lý sống.
Cao Huy Thuần có cái duyên tự nhiên, giọng văn mềm
mại, dịu dàng, lời văn giản dị, trong sáng, khoáng hoạt

https://thuviensach.vn

10

mà chuẩn xác. Một người đã bước qua ngưỡng tuổi “cổ lai
hi”, đã sống xa Đất Mẹ từ lúc còn rất trẻ giữa thập niên
1960, lại phải sống bằng ngôn ngữ xứ người, mà dùng
tiếng mẹ đẻ nhuần nhuyễn, uyển chuyển đến thế, kể
cũng là sự hiếm.
Cứ thong thả, nhẹ nhàng, ông thủ thỉ lắm điều nhiều
chuyện, chuyện xưa, chuyện nay, chuyện mình, chuyện
người, đang chuyện chùa, chuyện Phật, ngoặt sang
chuyện thơ, chuyện tình, chuyện tắm. Mỗi câu chuyện
lững thững ngang trang giấy thường lắng lại tiếng lòng
kẻ sĩ thiết tha với những gì hệ trọng của nước nhà, nào
lịch sử, tôn giáo, nào văn hóa, giáo dục...
Mát tay sai sử ngôn từ, ông kết nối liền lạc các mảnh
chuyện “dây cà ra dây muống” bằng hơi văn tình tự và
cài đặt đường link kêu gọi làm người. Cân bằng trí và tâm,
thông tuệ và lương thiện. Trên nền tảng này hãy xây
tiếp tầng tầng tốt đẹp. Linh hồn của tiến trình hoàn thiện
người ấy, theo cổ súy của ông, là tinh thần Phật giáo mà
ông muốn gióng lên thành tiếng trống trường.
2-9-2012
NGUYỄN DUY

https://thuviensach.vn

Chuyện
mở
đầu

https://thuviensach.vn

https://thuviensach.vn

sợi tóc
Thưa ông, xin ông đừng hỏi người gửi thư này là
ai, bao nhiêu tuổi, làm nghề gì, ở đâu, có chồng hay độc
thân. Địa chỉ đề ngoài bì thư là hộp thư mượn của người
khác, tôi không có nhà cố định. Ông cứ xem thư này như
từ trên trời rơi xuống vì lẽ ông mang trong người hai thiên
chức, của nhà giáo và của nhà văn. Là nhà giáo, ông không
thể dạy học trò những gì mà ông nghĩ là không thật, thiên
chức của ông buộc ông phải sống với cái chân. Là nhà văn,
ông không thể viết một câu gì mà ông nghĩ là không đẹp,
ông phải sống với cái mỹ. Tính thiện nằm trong cái đẹp và
cái thật. Thư này đến tay ông chỉ vì người viết thư biết thiên
chức của ông là nói lên lời thật, lời thiện, lời đẹp.
Nhưng, trước hết, thế nào là lời thật? Nhà giáo trong
ông và nhà văn trong ông có nghĩ giống nhau trong mọi

https://thuviensach.vn

chuyện trò

14

hoàn cảnh rằng ở đâu và bao giờ cũng phải nói thật? Sự
thật bao giờ cũng tuyệt đối, bất kể những trường hợp gai
góc, tế nhị, éo le? Phải chăng nhà giáo trong ông thiên về
nguyên tắc trừu tượng? Phải chăng nhà văn trong ông động
lòng hơn trước hoàn cảnh cụ thể? Một bên là lý lẽ. Một bên
là cảm tính. Một bên là cái đầu, là lý. Một bên là con tim,
là tình. Tình lý vẹn toàn là lý tưởng của mọi hành động.
Nhưng đâu phải bao giờ ta cũng thênh thang trên hai cánh
ấy cùng bay? Chắc hẳn có khi ông cũng cảm thấy mất thăng
bằng giữa hai cánh, hoặc nguyên tắc nặng hơn, hoặc ngoại
lệ nặng hơn. Chắc hẳn cũng có khi ông bất lực, không giải
quyết được mâu thuẫn trong một hoàn cảnh nhá nhem
giữa đẹp và xấu, giữa ác và thiện. Nhưng dù sao đi nữa, trời
đã phú cho ông cả hai thiên chức, buộc ông phải hiểu và
phải thương, hiểu để mà thương, và thương để mà hiểu.
Ông là người mà thiên chức là dung hòa, nhất là dung hòa
giữa lý thuyết và hành động. Vì vậy mà thư này bay đến tay
ông.
Vâng, ông không cần biết tôi là ai, bởi vì chính tôi cũng
không biết tôi là ai. Xét bề ngoài, tôi là người có nhan sắc.
Xét bên trong, tôi không biết tôi tốt, xấu, hay bình thường
như mọi người. Có người nói tôi hay làm đỏm. Nhưng làm
đỏm nơi một người đàn bà là xấu, tốt, hay bình thường?
Chắc ông sẽ nói: tùy nhiều hay ít. Nhưng thế nào là ít, thế

https://thuviensach.vn

sợi tóc

15

nào là nhiều? Hồi tôi còn sinh viên, nhà trọ của tôi chỉ độc
một phòng nhưng tấm gương để trang điểm lại rất bề thế.
Bạn bè đến rủ đi chơi, tôi trang điểm chưa xong, cứ mặc
họ ngồi đấy chờ tôi vẽ lông mày. Tôi nghĩ thành thật: nhìn
trong gương một thiếu nữ đang trang điểm có khác gì ngắm
một bức tranh? Họ cứ thong dong thưởng thức, tôi cứ thong
dong tô son. Như vậy là tốt, xấu, hay bình thường? Là làm
đỏm? Nhiều hay ít? Trang điểm xong, tôi quay mặt hỏi họ,
cả gái lẫn trai, “được chứ, màu son không đậm quá chứ,
hôm nay trời nắng to, tô đậm cháy môi, phải không?” Hình
như tôi có cười một chút để môi nở ra một cánh hoa. Như
vậy là đỏm? Nhưng thành thật, tôi lại thấy tôi tự nhiên, tính
tôi vốn tự nhiên như thế, nếu tôi làm dáng thì quả thật tôi
làm dáng một cách tự nhiên. Có cô bạn gái bảo: “Tính mày
lẳng”. Có thể tôi lẳng mà không biết chăng?
Cô bạn ấy lại nói với tôi lần nữa một hôm khác. Hôm ấy
tôi diện một bộ áo mới mua, gài zip sau lưng. Áo hơi chật,
tôi kéo zip khó khăn. Thấy anh bạn trai đứng nhìn, tôi đến
nhờ anh kéo zip lên gáy. Anh đứng sau lưng tôi, làm sao tôi
thấy mắt của anh được, nhưng tôi thấy mắt của cô bạn. Cái
nhìn lạ lạ. Sau đó nó nói nhỏ vào tai tôi: “mày lẳng”.
Đến mức nào thì lẳng, đến mức nào thì chỉ làm duyên
thôi? Có cô gái nào không làm duyên? Không làm cách này
thì làm cách khác, một chút xíu lẳng thì cũng là lẳng. Làm

https://thuviensach.vn

16

chuyện trò

sao phân biệt được một nụ cười lẳng và một nụ cười có
duyên? Chẳng lẽ lấy ý nghĩ về người đó làm tiêu chuẩn?
Nếu tôi bị xem như trắc nết, cũng nụ cười duyên ấy bị xem
là lẳng? Nếu tôi là mệnh phụ phu nhân, cũng nụ cười lẳng
ấy trở thành có duyên? Có lẽ tính tôi có cái gì đó không
giống như các người đàn bà khác, hoặc nơi nhan sắc của tôi
có cái gì đó khiến người ta dễ có định kiến về tôi, cho nên
cử chỉ mà tôi nghĩ là tự nhiên, người khác cho là có ý, cử chỉ
mà tôi tưởng là vô tư, người khác không thấy là hồn nhiên.
Người khác có lý hay tôi có lý? Có thật tôi là trong veo, hay
trong cử chỉ của tôi có vẩn đục tín hiệu ong bướm mà tôi
không biết?
Có lần, trong một buổi sinh nhật, mời rất đông khách,
bà chủ nhà duyên dáng bặt thiệp là tôi cảm thấy khát nước,
tự nhiên tôi cầm lấy ly rượu của một bạn trai hớp một ngụm
rồi trả lại ly: thế là bắn tín hiệu? Thế là dễ dãi? Lẳng lơ? Tôi
làm sao nhìn thấy mắt tôi được? Vậy mà sau đó, có người
bạn gái mang đến cho tôi một ly rượu, bảo: “Cầm lấy ly mày
mà uống, mắt mày lẳng lắm”. Thường tôi vẫn làm thế mà
không để ý. Ai đấy ăn nửa trái đào, tôi cầm nửa trái cắn một
miếng, rồi trả lui, vô tư. Hoặc đang ăn nửa trái táo, cầm nửa
trái đưa cho người khác ăn, chẳng thấy sao cả. Chẳng thấy
ông con trai nào phản đối, ông nào cũng vui vẻ. Vì tôi đẹp?
Vì tôi vui tính? Vì tôi nhởn nhơ như bướm, không đậu trên

https://thuviensach.vn

sợi tóc

17

một ai, và ai cũng chờ tôi đậu? Vì trong cử chỉ của tôi có cái
gì không nghiêm trang, và không nghiêm trang thì quyến
rũ? Tôi chỉ cười khi các cô bạn bảo: “Ai lấy mày, chỉ ghen
thôi là đủ chết”.
Nhưng mà, thưa ông, tôi cũng thường tình như mọi
người đàn bà thôi. Nghĩa là bướm bay rồi cũng có khi đậu.
Tôi lấy chồng, giản dị là vì anh ấy thương tôi nhất trong
những người thương tôi. Anh thương tôi đến mức tôi không
thể nào không lụy. Đến mức tuyệt đối. Anh nói, sắc như
dao: “Trên đời này chỉ có một chân lý thôi là sẽ không có
ai thương cô bằng tôi.” Tôi vừa cười vừa nghĩ: trên đời này
cũng chỉ có một chân lý thôi là ai nói tôi lẳng là đàn bà, ai
nói tôi có duyên là đàn ông. Lạ thật, ông ạ, người ta có thể
hút nhau vì trái ngược nhau. Tôi hoạt bát, năng nổ. Anh
điềm đạm, ít nói, mô phạm. Tôi thích diện. Anh xuề xòa.
Tôi sáng chói giữa bạn bè, hội họp. Anh lúng túng giữa đám
đông. Tôi ào ào như sóng biển vỗ bờ. Anh lặng lẽ như đại
dương ngoài khơi. Giữa anh và tôi chỉ có một điểm giống
nhau: lỳ lợm. Anh lỳ lợm thách thức tôi. Tôi lỳ lợm thách
thức anh. Anh phải lấy tôi cho bằng được để chứng tỏ anh
hơn mọi người. Tôi cưỡng lại cái kiêu hãnh đó đến kỳ cùng
bằng cách không khuất phục. Rốt cục tôi thua. Thua cũng
là duyên dáng của đàn bà mà nhiều người đàn bà không
biết.

https://thuviensach.vn

18

chuyện trò

Nhưng không phải anh ấy thắng. Không ai thắng tôi
được. Lấy chồng hay không lấy chồng, tính tôi vẫn tự do
như cơn gió, vẫn giao du, vẫn nhiều bạn bè. Tôi chơi với ai
cũng dễ thân, gần ai cũng được mến. Chỉ có một điều khác
trước là tôi biết dừng lại ở một mức thân mật vừa phải, đủ
để cho tôi có thể ngạo nghễ với chính tôi rằng tôi tự do
nhưng không phóng đãng. Không phải tôi sợ hư hỏng đâu,
bởi vì tôi chẳng biết thế nào là hư hỏng, tôi không lấy tiêu
chuẩn đạo đức của mọi người để áp dụng cho tôi. Tôi chỉ
biết rằng chồng tôi là người rất đáng kính trọng, một bậc
quân tử biết thương con thú hoang trong bản tính của tôi,
người mà hàng ngày bưng cho tôi một ly nước thật trong
cho nên tôi không thể nhúng vào ly một cái môi bẩn để
uống. Lờ mờ, tôi cảm thấy anh đứng trên một nấc thang giá
trị cao hơn tôi, tôi cảm thấy tay anh đưa ra nắm lấy tay tôi
kéo lên cho bằng chỗ anh đứng. Tôi thấy hình như trong
bản tính của tôi cũng có một năng lực nào đấy thúc đẩy tôi
bước lên. Bước đó, tôi nghe rõ lần lần và rõ nhất hơn một
năm sau.
Năm sau, chồng tôi được bổ nhiệm vào một chức vụ lớn
trên cao nguyên để phát triển một khu dinh điền hoang
sơ thành khu trù mật kiểu mẫu. Tôi chưa bao giờ sống xa
thành phố, nhưng bản tính vốn thích thay đổi nên vui vẻ
lên ở cao nguyên. Khung cảnh mới giúp tôi khám phá thêm

https://thuviensach.vn

sợi tóc

19

con người của tôi: hóa ra tôi cũng có thể sống được với tĩnh
lặng của thiên nhiên. Không phải chỉ sống, mà còn giao
cảm nữa. Tôi có thể nói chuyện được với mặt trời; nó chào
tôi rạng rỡ buổi sáng, nó im lặng huyền bí buổi chiều, nhắn
tôi đừng mơ. Cả một thế giới xôn xao ngôn ngữ, gió trên
cao, lá khô dưới đất, con hươu đùa nghịch, con khỉ đánh
đu, con nai vểnh tai, con sơn dương đọ sừng, mây trôi giữa
lòng suối... Tất cả đều nói cả đấy, và tất cả đều hiểu ngôn
ngữ của nhau, hiểu nhau hơn người hiểu người, hơn người
khác hiểu tôi, hơn đàn bà hiểu tôi. Thiên nhiên còn đồng
cảm với tôi ở chỗ biết diện, biết làm đẹp, biết tô son, biết
trăng gió, ve vuốt, hò hẹn, thầm thì, la hét, nhu mì, hung dữ,
nổi loạn... Nó làm dáng trước mắt mọi người, hồn nhiên.
Chúng tôi được ở trong một biệt thự cạnh rừng hoang,
xa khu dân cư chừng ba cây số. Chồng tôi bắt đầu lập chợ,
mở trường, xây bệnh xá, dựng trạm thông tin. Anh say sưa
làm việc và chắc say sưa nghĩ rằng người năng nổ như tôi
cống hiến sôi nổi của mình suốt đời cũng không chán. Mà
thật vậy, trong đầu tôi, cứ dự án này tiếp nối dự án kia, mọi
người chạy theo sáng kiến của tôi hụt hơi, nhưng ai nấy
đều hả hê thấy tương lai hiện lên trước mắt. Hóa ra đâu có
phải chỉ trong chốn phồn hoa tôi mới là sao sáng? Tôi làm
việc cũng giống như tôi vui chơi, không thấy quan trọng,
làm việc như con bướm bay, đừng thấy nó nhởn nhơ mà

https://thuviensach.vn

20

chuyện trò

tưởng cái vòi của nó không biết công phu, tinh xảo, hoàn
mỹ hoàn thiện.
Chỉ một lần tôi thấy có một cái gì quan trọng, không
dám nhởn nhơ, lần đầu tôi tiếp xúc với thế giới của tâm linh.
Hôm ấy, gia đình của một người phu an táng một người
quá cố. Quan tài vừa đặt vào lòng đất, bỗng trong hàng
thân nhân một người dõng dạc bước ra, đi như hệt người
quá cố, làm cử chỉ y hệt, nói với giọng oang oang giống
hệt: “Tao có giấu tiền dưới mái nhà, cạnh giàn bầu, chúng
mày đến lấy mà tiêu”. Nói xong ngã lăn xuống đất, hồi lâu
mới dậy. Người nhà về lục soát mái nhà thì quả nhiên thấy
tiền. Chuyện ấy đồn nhanh như gió thổi khắp quần chúng.
Trạm thông tin tự động hội họp bàn tán xôn xao. Kết quả
là dân chúng thỉnh nguyện xây một ngôi chùa. Chồng tôi
rất ghét mê tín, nhưng đứng trước một hiện tượng mà toàn
thể mọi người đều xác quyết là sự thật rành rành, anh phải
nghe theo. Nhưng anh làm theo ý anh, không hẳn ý của
mọi người. Anh xây cạnh khu rừng hoang một ngôi chùa
nhỏ nhưng rất mỹ thuật, và anh mời một ông sư danh tiếng
mà anh quen, nhân tiện lên cao nguyên vừa dưỡng bệnh
vừa giáo hóa dân nghèo trong thời gian đầu. Anh muốn
đem sinh hoạt văn hóa lên cao nguyên của anh cùng với
sinh hoạt tín ngưỡng.
Sự có mặt của ngôi chùa làm thay đổi hẳn đời sống của
chồng tôi và của cả tôi. Cho đến lúc đó tôi chưa hề biết
https://thuviensach.vn

sợi tóc

21

chùa chiền chuông mõ. Bỗng nhiên, gần gũi thiên nhiên,
nói chuyện với ông sư, tôi ngộ ra thơ thiền. Cùng với chồng
tôi, tôi biến ngôi chùa thành một điểm tụ văn hóa thiền
mà ảnh hưởng lan xa đến tận các đô thị chung quanh. Mỗi
tháng một lần, rồi hai lần, anh mời trí thức chung quanh
lên cao nguyên vừa nghỉ mát, vừa đọc sách, đàm đạo, đi
dạo, trao đổi hiểu biết. Dần dà, tiếng tăm của chúng tôi
vang dội trên báo chí Sài Gòn, ngôi chùa nhỏ được thổi
lên thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa mà nhà nước
không bì kịp. Đến mức đó thì chúng tôi say sưa. Ý nghĩ xuất
bản một tờ nguyệt san vọt ra trong đầu tôi.
Thưa ông, mọi chuyện trên đời này đều là tình cờ hay có
sắp đặt cả? Tôi có bao giờ biết triết lý đâu, nhưng một tháng
hai lần tham gia trò chuyện, tôi đâm ra tò mò về những câu
hỏi siêu hình. Có bàn tay của ai chăng? Bản tính năng động
và tự do, tôi không chấp nhận một cách giải thích dễ dãi
và tiêu cực như thế về con người. Lúc nhỏ, tôi thường lẩn
thẩn nhìn mấy con kiến tha mồi: kiên nhẫn ngậm mồi trong
miệng, vất vả khuân vác trên đường xa, lăng quăng chạy
một mình như chẳng biết chạy về đâu. Nhưng làm sao nó
không biết? Trong đầu nó đã có sẵn địa chỉ của kho lương
thực và bản đổ chỉ đường với đèn đỏ đèn xanh đầy đủ. Ta
cũng vậy, trong ta có sẵn một lực thúc đẩy, lực ấy do ta tạo
ra mà ta không biết, dẫn ta theo hướng mà tự ta nhắm đến
nhưng không hay. Cả ta và cả cái lực ấy đều do nhân duyên

https://thuviensach.vn

22

chuyện trò

mà thành, ông ạ. Nhân duyên tạo ra ta, mà chính ta cũng
tạo ra nhân duyên. Cái lực ấy do nhân duyên tạo ra, nhưng
nhân duyên thay đổi thì cái lực ấy cũng không phải cứ thế
mà nhắm mắt bay đi như mũi tên đã bắn ra thì không thể
thay đổi đường hướng.
Vâng, tự tôi thay đổi nhân duyên, ông ạ. Tôi lấy chồng
tôi là nhân duyên. Tôi lên cao nguyên là nhân duyên. Ngôi
chùa là nhân duyên. Tờ báo là nhân duyên. Tất cả đều có
duyên có cớ, chẳng gì là tình cờ cả, tất cả là do tôi tạo ra,
và cho đến lúc đó nhân lành nên duyên cũng lành. Nhưng
trong cái lực nó thúc đẩy tôi đi như thế, có một cái gì không
ổn, ông ạ, như có một cái gì không ổn lúc trái mận nảy mầm
khiến nó đang mượt mà xanh tốt bỗng úa héo, không chín
được trên cành. Có con sâu nào đó đã chích một nọc độc
vào trái cây lúc nó vừa ra nụ chăng? Có cái gì đó trong bản
tánh của tôi khiến mũi tên đang bay như thế bỗng chệch
hướng chăng? Tại tôi ông ạ, không tại ai cả. Một chút rơi rớt
trong bản tánh của tôi đã làm tôi chệch đường bay.
Khi tôi đề nghị ra tờ nguyệt san, chồng tôi hưởng ứng
ngay, như thử hai ý cùng vọt ra một lần. Anh còn nóng
bỏng hơn cả tôi, vì đó là đam mê của anh. Cả ông sư, cả tập
thể đều bắt tay ngay vào việc. Ban biên tập, bài vở, tất cả
đều sẵn sàng, chỉ còn thiết kế tờ báo, chỉ còn thiếu người lo
khâu thẩm mỹ. Dễ quá, tôi nói. Tôi có anh bạn họa sĩ quen
thân, một trong những người đã từng mê tôi, tôi chỉ cần gọi
https://thuviensach.vn

sợi tóc

23

một tiếng là anh ấy từ trên cung trăng cũng lò mò xuống
đất. Chồng tôi tán thành, anh ấy có bao giờ hẹp hòi đâu, và
thế là anh bạn họa sĩ nhập bọn. Chúng tôi làm việc vui như
hội, hăng như tướng sắp ra quân. Lần đầu trong đời, tôi có
cảm tưởng như mình đang vói lên một cái gì ở trên cao,
tuồng như là lý tưởng, tuy tôi chẳng biết lý tưởng của tôi là
gì. Chỉ biết tập thể làm mình vui, mình vui với tập thể, tất
cả đều vui với một công việc mà ai cũng thấy là có ý nghĩa.
Mọi sự tốt đẹp như thế cho đến một hôm... Hôm ấy chủ
nhật, buổi chiều mùa đông, trời thấp xuống, lất phất mưa
phùn. Họp xong, mọi người ra về, ai cũng có xe, đi chung
hoặc đi riêng, trừ anh họa sĩ, xe đứng máy. Nhân tiện phải
đưa một người ra nhà ga, cách đó mười cây số, chồng tôi đề
nghị đón một anh thợ máy ở gần đấy, đưa về chùa để sửa
xe. Mọi người đi cả, chùa vắng, anh bạn rủ tôi dạo chơi một
vòng, lúc ấy mưa vừa tạnh, mặt trời hé ra sau mây. Chùa
không xa nhà tôi bao nhiêu, đều ở cạnh rừng hoang cả, vui
chân chúng tôi đến nhà bao giờ không hay. Tôi mời anh
bạn vào nhà. Trời lạnh, chúng tôi đốt sưởi.
Tôi là đứa hay nói, nhưng ngồi trước lửa cháy đỏ rực, tôi
có thể ngồi hoài, lặng yên hàng giờ, nghe than hồng lách
tách nổ, nghe cảm giác ấm áp len vào làn da. Tôi sẽ rất cám
ơn bạn tôi nếu anh ấy cứ ngồi yên như thế với tôi, đừng nói
gì, chỉ nhìn lửa. Nhưng anh ấy bỗng lên tiếng:

https://thuviensach.vn

24

chuyện trò

- Hương có nhớ lần đầu tôi gặp Hương không? Cũng
trước lò sưởi như thế này...
Dĩ nhiên là tôi nhớ. Tôi gặp anh ấy lần đầu trong một
tiệc cưới trên xứ lạnh, và được mời ngủ lại đêm trong biệt
thự sang trọng của cô dâu. Buổi tối, bốn năm người chúng
tôi ngồi quanh lò sưởi, thích quá, không chịu đi ngủ, thức
đến khuya, đàn hát, văn nghệ. Anh ấy ngồi trong góc, hý
hoáy vẽ, anh vẽ tôi. Khi anh đưa bức tranh chân dung cho
tôi, tôi thấy mắt anh bối rối, cảm động. Trong tranh, một
thiếu nữ mơ màng vuốt mớ tóc dài buông xuống trước
ngực. Ngực tôi đẹp, tôi biết, ai có mắt đều biết. Và tôi biết
trọng tâm của bức tranh là cái đuôi tóc vừa chạm trên một
chút đồi non.
Tôi không muốn trả lời anh ấy vì không muốn để kỷ niệm
dẫn tôi vào quá khứ. Cái lò sưởi là nơi hẹn hò của hoài cảm.
Nên coi chừng nó, ông ạ, vì ngồi nhìn than hồng cháy rực,
người ta có vẻ đăm chiêu nhưng thực ra là chẳng nghĩ gì.
Chẳng nghĩ gì, nên kỷ niệm cứ tự nhiên đến, như than gặp
gió thì tự nhiên cháy. Đấy, tôi chẳng nghĩ gì cả, nhưng anh
ấy nhắc thì tôi nhớ bức chân dung đầu và những bức chân
dung sau đó anh mang đến tặng tôi. Hơn hai chục bức, rất
đẹp, vẽ tôi hoặc vai trần, hoặc cổ trần, hoặc tay trần với lên
cao để hở một thoáng trắng dưới lưng, và bức nào cũng vờn
chút ánh nắng trên ngực, nắng chiều, nắng sáng, như nắng

https://thuviensach.vn

sợi tóc

25

trên đồi, chính giữa đồi, một góc đồi, toàn trái đồi. Tôi vui
vẻ nhận tranh và sau đó có khoe tranh với chồng tôi, khi đó
chưa cưới nhau. Chồng tôi phớt tỉnh: “Nhìn cô, người câm
cũng biết nói huống hồ họa sĩ”.
Tôi biết tôi đã để cho quá khứ dụ dỗ kéo đi, thủ phạm là
cái lò sưởi và hơi ấm ôm lấy vai mình. Có một lúc, tôi nhớ
tiếp, anh bạn họa sĩ tưởng tôi dễ dãi, hoặc tưởng tôi rộng
rãi với nghệ thuật, hoặc là anh ấy muốn tò mò thám hiểm
vào bản tính của tôi, hoặc là anh ấy đã hút thuốc phiện với
nhan sắc của tôi, anh ấy khẩn cầu, nài nỉ được vẽ tôi khỏa
thân. Tôi từ chối, nhưng không hiểu tại sao sau đó, tôi có
cảm giác hơi tiếc. Hơi động lòng như thử mình đã làm tổn
thương một tài năng. Cái cảm giác hơi tiếc đó kéo dài mỗi
lần tôi gặp anh, khiến tôi càng muốn tỏ vẻ thân với anh
hơn là thực lòng, như thử để chuộc lại cái lỗi đã nghiêm
khắc với anh. Sau này nghĩ lại, có lẽ khi tôi đề nghị mời anh
lên cao nguyên với chúng tôi, một phần cũng là do cái cảm
giác hơi tiếc ấy trong vô thức. Đám cưới chúng tôi, anh ấy
không đến, tôi hiểu.
Tôi đang mơ màng trong quá khứ như thế thì nghe
giọng anh nói:
- Sau này, khi Hương đi rồi, tôi có vẽ thêm được nhiều
bức nữa, nhưng khi gặp lại Hương ở đây, tôi chỉ muốn xé đi,
vì không diễn t