https://thuviensach.vn

MUÔN DẶM ĐƯỜNG HOA
---❊ ❖ ❊--Tác giả: Trần Thùy Linh
Nhà xuất bản Thế Giới
Thể loại: Tản văn
Nguồn text: Waka
Đóng gói: @nguyenthanh-cuibap

https://thuviensach.vn

Lời mở

I

have a dream…
Từ khi còn rất nhỏ, tôi đã có một giấc mơ.
Trong giấc mơ ấy, tôi là một cánh hoa. Bay. Non cao vời vợi. Bồng
bềnh tôi. Trong gió. Ngang qua mặt trời. Ngang qua ngọn núi. Ngang qua
đám mây. Chưa chạm bầu trời.
Trong giấc mơ ấy, rất nhiều lần tôi rơi. Vực sâu hun hút. Chơi vơi tôi.
Trong gió. Ngang qua rừng cây. Ngang qua thác dữ. Ngang qua hẻm đá.
Chưa chạm đáy.
Và, khi bông hoa khổng lồ ấy xuất hiện, dù là mỗi lần mỗi khác, thì tôi
luôn tỉnh giấc.
Giấc mơ ấy đã trở đi trở lại trong suốt những tháng năm đầu đời của
tuổi thơ tôi. Bông hoa màu xanh, lúc lấp lánh ánh vàng thái dương, lúc lại
bàng bạc sao băng ánh tím, đã luôn là cứu cánh, bằng cách nào đó đã luôn
đưa tôi từ dải thiên hà mênh mông hay vực sâu tăm tối trở về. Vẹn nguyên.
Trong hình hài của một cánh hoa.
Để khi tôi lớn lên, giấc mơ kỳ lạ ấy vẫn vẹn nguyên trong tôi như ngày
nào. Ước mơ được bay trong tôi, vẫn vẹn nguyên như ngày nào. Tôi thấy
mình vẫn là một cánh hoa. Bay. Ngang qua mặt trời. Ngang qua ngọn núi.
Ngang qua đám mây. Ngang qua hẻm đá. Ngang qua rừng cây. Ngang qua
thác dữ.
Chạm vào đáy. Chạm vào bầu trời.
Theo dấu chân hoa!

https://thuviensach.vn

Rong ruổi theo hoa
“Mỗi chuyến đi đều ẩn chứa những điểm đến bí mật mà người lữ hành
không bao giờ ngờ tới.”
Martin Buber – Triết gia người Áo
Mùa xuân ở miệt vườn Sa Đéc
ằng năm cứ đến mùa xuân lại thấy cồn lên một nỗi bồn chồn khó
gọi tên, một sức hút vô hình mang tên HOA luôn kéo tôi trôi đi
không cưỡng lại được. Vậy là dù bận đến mấy cũng phải thu xếp về với
những miền hoa cỏ. Mỗi vùng đất ta đi qua, đều ẩn chứa vô vàn điều thú
vị. Mỗi nơi một cảnh trí, thiên nhiên và con người luôn khác biệt. Có nhiều
nơi chốn mang lại cho ta cảm giác gắn bó không thể lý giải, một sự mong
nhớ in sâu vào tiềm thức từ khi nào không hay làm ta luôn muốn quay về.
Với tôi, Sa Đéc là một nơi như thế. Dẫu rằng đây chỉ là một thành phố
tỉnh lỵ nhỏ bé, dẫu đã nhiều lắm những lần rong chơi ở xứ hoa bên bờ sông
Tiền này, vậy mà xuân nào tôi cũng muốn quay lại, lần nào cũng “cháy”
máy vì hoa. Tân Quy Đông, Sa Nhiên, những cái tên đã quen đến độ chỉ
nghe thoáng qua thôi là đã cồn cào nhớ! Nghe tên thôi là đã hiện ra trước
mắt cả một vùng bến thuyền sông nước, trên là trời, dưới là cỏ cây hoa lá
lung linh trong nắng vàng.
Hoa ở Sa Đéc không giống hoa ở bất kỳ làng hoa nào khác. Bởi những
luống hoa ở đây không được trồng trong vườn hay ruộng, mà được trồng
trên giàn cao, soi bóng xuống mặt nước lung linh. Để chăm sóc hoa người
ta dùng những chiếc ghe nhỏ, len lỏi giữa những giàn hoa cao ngang ngực
hoặc gần lút đầu người. Cũng có những mùa nước rút thì phương tiện vận
chuyển chính là xe cút kít ba bánh. Những chiếc nón lá trắng nhấp nhô giữa
màu vàng rực nắng của cúc, những chiếc xe cút kít chở đầy sắc xuân, tạo
nên một hình ảnh không dễ lẫn. Nơi đây có đủ loại: hướng dương, thược
dược, cúc vàng, cúc tím, bông giấy, huỳnh anh, hồng anh, lan tỏi, ngọc nữ,
ngọc trâm, ngọc lan, hồng đổi màu, xương rồng, kim ngân, kim tiền, hồng

H

https://thuviensach.vn

lộc, đuôi chồn, lá trắng… không sao kể hết được hàng trăm loài hoa và lá.
Từ những loại cao sang yêu kiều, tới những loại hàng rào dân dã, tất cả
như một bản hòa ca của hương thơm và sắc màu mà thiên nhiên và đất trời
dành tặng riêng cho con người. Nơi đây, những đóa hoa thỏa sức khoe sắc
trên mặt nước lóng lánh, giữa trời xanh mây trắng và nắng gió sông Tiền.
Có lẽ vì vậy mà làng hoa Sa Đéc luôn mang một vẻ duyên dáng và quyến
rũ rất riêng biệt. Hoa ôm người và người ôm hoa. Hình như chỉ khi được
chìm trong cái không gian ngát hương và rực rỡ màu sắc đó, người ta mới
thấu hiểu rằng hoa là những gì tinh túy nhất trong kết tinh của đất trời và
nắng gió với cỏ cây.
Có lẽ vì gần nước, nên những cánh hoa nơi đây luôn đẫm hơi sương. Có
lẽ vì gần gũi với nắng vàng phương Nam, nên hoa cũng luôn mang một vẻ
rực rỡ và sung mãn, một vẻ đẹp chẳng hoa nào nơi xứ lạnh có được. Người
xứ nào, hoa xứ ấy. Những loài hoa phương Nam đầy nắng, dù được nuôi
trồng, cũng chẳng thể mất đi chất hoang dã, phóng khoáng trong từng
đường gân kẽ lá và dòng nhựa sống tràn trề trên từng cánh hoa. Với những
người dân nơi đây, hoa không chỉ là tinh túy của đất trời, hoa còn là cuộc
đời họ. Quanh năm ngày tháng, họ sống cùng hoa. Trong những hướng
dương, hồng, cúc, vàng anh, huỳnh đệ… đang khoe mình dưới nắng kia, có
biết bao mồ hôi, nước mắt và cả những tình yêu không thể diễn đạt bằng
lời dành cho hoa, cho đời.
Mùa nước về và mùa nước đi, đời hoa cũng theo đời người lênh đênh
theo con nước. Trở đi trở lại miền sông nước nắng vàng ấy để thấy rằng,
xứ hoa nào rồi thì cũng phải đi qua cơn bão mang tên phát triển. Cây cầu
khi xưa xe 15 chỗ không qua được, nay đã được thay thế bằng một cây cầu
lớn để xe tải có thể ra vào chở hoa. Những con đường được mở rộng bỗng
mất đi vẻ duyên dáng miệt vườn. Những mái nhà lợp lá dừa dần ít đi, cầu
tre cũng không còn. Làng đang dần mang sắc phố. Tôi ngẩn ngơ, lang
thang trên lộ đi tìm. Đi tìm bóng hàng tre soi mình bên dòng nước dưới
giàn hoa năm xưa tôi từng chụp em gái lúng liếng mắt đen. Đi tìm hàng dừa

https://thuviensach.vn

mùa trổ bông và đám hoa cỏ lau trắng muốt bên nếp nhà dưới giàn hoa lan
tỏi tím. Dẫu biết rằng, không gì là mãi mãi, thì làng và người cũng vậy, và
hoa cũng vậy thôi. Thời gian đâu có khi nào dừng lại, vậy mà tôi vẫn muốn
đi tìm. Tôi vẫn hy vọng, ở một nơi nào đó, không gian hoa “của tôi” vẫn
còn đó, để cánh hoa tôi còn có nơi tìm về.
Vào mùa Tết năm ấy, như một sự dỗi hờn với hoa, tôi đi Sa Đéc vào
mùa lá. Tự nhủ thầm, mình đúng là người “cắc cớ”. Này nhé, đi biển mùa
đông, đi rừng mùa lạnh, đi núi mùa không hoa và đi làng hoa mùa lá. Với
tôi, những mùa “cắc cớ” như vậy luôn có điều thú vị riêng. Bạn sẽ phát
hiện ra rất nhiều điều mà vào mùa rực rỡ nhất ở những nơi đó, bạn không
sao thấy được. Thường thì những gì nhỏ bé hay lặng thầm thường dễ bị bỏ
qua. Ta hay bị thu hút bởi những hào nhoáng bên ngoài. Có hoa thì ai còn
ham lá? Mấy ai luôn nhớ rằng, không có gì là đương nhiên. Thế giới này
tồn tại được, hài hòa được, phát triển được là nhờ những điều lớn lao và
nhờ cả những điều nhỏ nhoi hay bị quên lãng, như hoa như lá. Thế giới của
hoa cũng đâu khác gì thế giới của người, cũng giống như phát hiện nho
nhỏ của tôi về những chiếc lá tại Sa Đéc năm ấy. Bạt ngàn lá đủ loại.
Những sắc xanh biến ảo thật thần kỳ dưới ánh mặt trời. Những dáng lá
khác nhau in hình lên nhau, in hình lên trời, làm đẹp cho hoa. Không có lá,
thử hỏi hoa có còn xinh?
Ngang qua những căn nhà bên đường ngập tràn không khí Tết. Một
người đàn ông nằm trên võng dưới hai gốc mai hoàng hậu thư thả đọc báo.
Từ căn nhà kế bên vọng ra tiếng ồn ào, rôm rả của một đám nhậu và nghe
chừng họ đang tính toán xem mùa hoa năm nay lời lãi ra sao. Có cảm giác
như ở nơi này mọi sự hối hả dường như đã ngừng lại. Dù không gian xứ
hoa đã nhiều đổi thay theo bập bềnh thủy triều sông Tiền ngày hai buổi lên
xuống, thì Tết vẫn đang đến, chậm rãi và khoai thai. Và, dù cho tôi vẫn
luôn thấy mình trong những chuyến đi, trong những cuộc tìm kiếm, nhưng
từ bao giờ không biết, miệt vườn xứ hoa trong tôi vẫn mang tên Sa Đéc.
Nơi mà hoa là người, người là hoa. Hoa mộc mạc, chất phác, lặng lẽ và

https://thuviensach.vn

chân tình như nụ cười hồn hậu của người thôn nữ trên chiếc đò ngang.
Hồn hoa đô hội
Ở phố cũng có muôn vàn loài hoa, cả hoa được trồng lẫn hoa cỏ dại, chỉ
là bạn có để ý hay không mà thôi. Từ bao giờ không biết hoa đã hiện diện
trong muôn mặt của đời sống con người. Từ khi ta sinh ra, trưởng thành,
già đi, cả khi đau ốm, bệnh tật tới khi lìa đời, hoa lặng lẽ bên ta như người
bạn thủy chung không bao giờ cần đền đáp. Trên những vỉa hè, trong
những công viên hiếm hoi nơi trung tâm thành phố, hoa vẫn lặng lẽ nở,
như những người công nhân đô thị vẫn ngày ngày lặng lẽ chăm bón cho
hoa. Mấy ai hay khi nào hoa nở, hoa tàn trong dòng đời ngày ngày trôi trên
phố? Hoa là hoa, vậy thôi, có mấy ai để ý? Tôi luôn thích đến những ngôi
nhà của bạn bè tôi trong phố. Ở những nơi ấy hoa luôn đua nở, dầu là bạn
này có cả khu vườn lớn dành cho hoa trái, hay bạn kia chỉ có một góc nhỏ
ban công giữa bốn bề bê tông. Tình yêu các bạn tôi dành cho hoa thật đáng
trân trọng. Tôi luôn nghĩ rằng cỏ cây hay hoa lá đều xứng đáng được đối
xử công bằng như trời sinh ra vốn thế. Hãy thử hình dung có một ngày phố
bỗng không lá, không hoa. Phố phủ màu xám bê tông lên lòng người lạnh
tanh trong những tòa nhà kính. Rồi thì cuộc sống sẽ vẫn trôi đi cùng đời
người trống vắng những ước mơ. Ta sẽ chẳng còn xứng là người nếu như
để sự vô cảm với thiên nhiên lên ngôi. Nghĩ vậy và bỗng thấy vạt cỏ dưới
chân những gốc cây trên phố hôm nay sao mà xanh quá, đẹp quá! Bỗng
thấy bao dấu yêu đang ùa về qua những chùm hoa như cánh chim chao
liệng trên cao. Mừng vui khi thấy mình vẫn cảm nhận được hồn phố trong
hoa và hồn hoa trong phố.
Rong ruổi hoa xứ người
Đã có gần chục mùa Tết, không ở phố cũng chẳng ở sông, tôi phiêu bạt
nơi những phương trời xa xôi. Ngắm một Hà Lan thu nhỏ đã thấy ngút
ngàn hoa. Những ngày xuân hay đầu hè với các lễ hội hoa như hội hoa
Tulip Keukenhof (Hà Lan), lễ hội hoa Floriade tại Canberra, vườn hoa
Tulip Top Garden gần thành phố Sydney (Úc), các lễ hội hoa trên đất Đức

https://thuviensach.vn

hay Mỹ… luôn là những kỷ niệm khó quên về hoa. Đi và thấy. Thấy hoa
nơi xứ lạ, để rồi lại thêm thương hoa ở miền quen. Trong những lễ hội hoa
ở những nơi ấy, hoa là vua, là nữ hoàng, là tối thượng. Hoa được tôn vinh
với tất cả sự trân trọng, trong không gian và môi trường của hoa, chứ
không hẳn chỉ để phục vụ người.
Lễ hội hoa ở Berlin có truyền thống từ những năm 60 tới nay và đã trở
thành một lễ hội đường phố với hàng trăm ngàn người tham gia mỗi kỳ tổ
chức. Ấy vậy nhưng hoa luôn có một không gian xứng đáng, nhờ sự tham
gia và hỗ trợ của hàng trăm nhà trồng hoa, các công ty hoa và dịch vụ đi
kèm từ khắp nơi. Hoa không bị ép trong những chậu, những bình, những
không gian rườm rà, rắc rối lỉnh kỉnh từ giấy, sắt, nhựa, từ “n” thứ vật liệu
không phải từ thiên nhiên như trong một số lễ hội hoa tại Việt Nam. Hoa
hiện diện trên phố và dưới chân người, tự nhiên như trên đồng cỏ hay
trong những góc vườn nơi chúng sinh ra.
Tulip Top Garden ở Úc chỉ là một vườn hoa, nhưng ta có cảm giác như
lạc vào động hoa tiên, ngay từ lối dẫn quanh co uốn khúc, sắp đặt mà như
không. Những gốc hoa anh đào hồng thắm được trồng rất tự nhiên không
gò ép kiểu ngay hàng thẳng lối như trong vườn hoa xứ mình. Cây lớn, cây
nhỏ, xen qua, đan lại bên những cây cầu, con suối, những bụi cỏ dại. Theo
những cánh đào dịu ngọt, du khách tới với thế giới của muôn hoa. Hoa bản
địa được tôn vinh và phải tinh mắt lắm mới phát hiện được bàn tay con
người trong những sắp đặt tuân thủ hết mực sự tự nhiên của từng loài hoa.
Không thể tránh khỏi sự so sánh với những vườn hoa ở Đà Lạt, những sắp
đặt hoa trên phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP. Hồ Chí Minh) hay bên hồ Hoàn
Kiếm (Hà Nội) mỗi dịp xuân về. Thương quá những đóa hoa Việt, luôn
phải oằn mình cõng theo bao nhiêu trọng trách, bao nhiêu thông điệp của
con người mỗi dịp như thế. Vẫn là một câu hỏi luôn trở đi trở lại: Vì ta
thiếu tiền hay thiếu tư duy? Dường như còn thiếu cả sự hiểu biết về hoa và
tôn trọng hoa nữa.
Floriade là lễ hội chào đón mùa xuân lớn nhất tại thủ đô nước Úc, đã có

https://thuviensach.vn

từ gần 30 năm nay, trung bình mỗi năm đón 400 nghìn du khách trong và
ngoài nước, kéo dài suốt một tháng trong công viên Commonwealth. Tại
đây, người ta có thể chiêm ngưỡng hàng triệu đóa hoa tới từ khắp nơi trên
đất Úc đua nhau khoe sắc. Tự nhiên thấy Floriade sao mà gần gũi với Sa
Đéc mình quá. Cũng trên là trời dưới là hoa, mênh mông bát ngát.
Cây và hoa đến với người nhưng vẫn được sống một cuộc đời tự thân,
không bị can thiệp thô bạo. Có chăng chỉ là sự quy hoạch về màu sắc và
hình khối đầy tính mỹ thuật, để người xem được mãn nhãn khi bước chân
vào thế giới hoa. Tự nhiên có một mong ước như thế cho hoa ở miền quen.
Một mong ước về một “cuộc chơi thật” của hoa, không cờ phướn, không
vòm sắt, không hoa nhựa xanh đỏ, không đèn nhấp nháy, để phố đừng trở
nên đỏm dáng và lòe loẹt. Mong ước chỉ có thiên nhiên, chỉ có hoa của mùa
xuân bên phố và bên người. Mong ước rằng, hoa chỉ là hoa thôi, để hoa
được tự do bay lượn tung cánh dưới bầu trời.
Phiêu bạt cùng hoa
Nhớ Tết năm nào, tôi đã làm một tour cho nhóm bạn yêu hoa, cả ngoại
quốc lẫn Việt Nam, theo chủ đề “Rong ruổi theo hoa ngày Tết”. Bắt đầu từ
những ngày giáp Tết trước khi đưa ông Táo về trời, chúng tôi lênh đênh
bằng ghe ở miệt vườn sông nước miền Tây, ngắm những giàn hoa bạt ngàn
ở Sa Đéc, Bến Tre, thăm thú làng hoa và la cà với nông dân. Rời sông lên
núi, chúng tôi đi Đà Lạt, về với làng Thái Phiên, Hà Đông, dạo trên con
phố đầy hoa ban trắng và sững sờ trước những đỗ quyên lung linh bên
sườn đồi. Suốt hai tuần chúng tôi rong ruổi theo dấu chân hoa: qua Hội An
và nhà vườn Huế, đến với đào và quất Nhật Tân, đến với đồng tiền, cúc,
thược dược Tây Tựu, Từ Liêm, violet tím, hoa bướm mỏng manh bên bãi
sông Hồng. Thăm từ chợ hoa sỉ tờ mờ sáng trên đê tới các chợ hoa miền
quê, thăm nhà nghệ nhân, xem cắt tỉa bonsai và trình diễn nghệ thuật cắm
hoa kiểu Việt và Ikebana trong một buổi trà chiều. Nghe thuyết trình về
“Hoa trong hội họa” trong một triển lãm tranh hoa và thưởng thức những
đặc sản chế biến từ hoa của bếp Việt… Tất cả đều là những trải nghiệm

https://thuviensach.vn

thật khó quên về một mùa Tết, một mùa xuân Việt.
Chuyến đi kết thúc vào đêm giao thừa trong không gian linh thiêng của
một ngôi chùa khi xuân vừa tới bên thềm. Tôi còn nhớ mãi lời của người
bạn năm đó: “Không ngờ chỉ là hoa thôi mà cũng nhiều điều thú vị đến
vậy”. Vâng, chỉ là hoa thôi, nhưng đẫm hồn đất, hồn người và ẩn chứa biết
bao điều về văn hóa của một dân tộc.

https://thuviensach.vn

Hồn hoa đô hội
“Những người gối đầu lên hoa cỏ, sẽ có giấc mơ xanh.”
(Ngạn ngữ Đức)
ôi là một người sinh ra và lớn lên ở phố. Cuộc đời gắn liền cùng
các đô thị, vậy mà cứ luôn đau đáu về cỏ cây hoa lá, thiên nhiên kỳ
vĩ và những chuyến đi. Trong tâm trí tôi vẫn luôn có một Hà Nội – làng
hoa, Hải Phòng – phượng đỏ, hay Sài Gòn – hoa dầu xoay và những vòm lá
me bay. Ngay từ khi có ý tưởng viết cuốn sách này, mời độc giả cùng tôi
thực hiện một chuyến viễn du theo dấu chân hoa, tôi đã muốn bắt đầu từ
những loài hoa trên phố. Tôi muốn độc giả hãy cùng tôi, rũ bỏ những định
kiến về phố, vốn chỉ nổi danh về bê tông và xô bồ chộn rộn, đến với
những vẻ đẹp giản dị mà không hề tầm thường ngay nơi ồn ã đó. Có
những điều nhỏ nhoi mà làm nên ký ức của cả một thế hệ. Có những loài
hoa bé nhỏ có khả năng biến đổi không gian, đi ngược thời gian và thay đổi
cả nhận thức con người. Người có đủ quan tâm, người mang trái tim nồng
ấm, người sẽ thấy phố trong hoa và hoa trong phố.
Và người sẽ yêu người, ngay cả ở nơi vốn được mặc định rằng sự lạnh
lùng, vô cảm ngày một lên ngôi.
Tôi thích ngắm phố phường vào những ngày giáp Tết. Những ngày ấy,
dù là ở Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng hay Huế, Hải Phòng…, hoa đã thay màu
áo cho phố. Cái xám xịt của bê tông dịu lại, những con đường trở nên mềm
mại. Và dòng người xe - dẫu vẫn hối hả - nhưng đã hóa dòng sông nhiều
màu sắc, mang theo những cánh hoa bồng bềnh trong gương mặt rạng rỡ
của mùa xuân. Những ngày ấy với tôi, luôn là những ngày phố đẹp nhất
trong năm. Người chào hỏi nhau trên phố, người trầm trồ và vui cùng nhau
khi ai đó mua được một cành đào đẹp hay gốc mai nhiều nụ. Hoa đưa
người xích lại gần nhau. Bỗng thấy có một niềm vui nho nhỏ như hơi ấm
bất chợt lan trên phố phương Bắc ngày đông, như làn gió mát mùa hè làm
dịu đi cái oi ả nắng nóng phương Nam. Đêm về nằm mơ phố, mơ hoa.

T

https://thuviensach.vn

Những giấc mơ xanh óng ả, ngát hương, không mộng mị. Vẫn còn đó,
những nỗi lo cơm áo, gạo tiền không bao giờ dứt nổi. Vẫn còn đó, những
ham hố bon chen của kiếp người. Chẳng thể nào hết. Nhưng niềm vui nho
nhỏ ấy, giấc mơ xanh ấy như một đốm sáng trong trẻo, thổi bùng lên một
tình yêu phố, yêu người, từ hoa. Bỗng đâu thấy nhớ người dưng. Bỗng đâu
nghe tiếng hoa cười trong nắng giữa bê tông.

https://thuviensach.vn

Hoa nắng
Mặt trời nào không bao giờ tắt nắng
Vầng trăng nào vằng vặc mãi khôn nguôi
Màu hoa nào như ngọn lửa rực sáng
Đốt cháy mình trong nỗi nhớ yêu thương.
ôi sinh ra ở ngõ nhỏ Hà Nội, gần chùa Vua và phố Huế, trong một
ngôi nhà kiểu Pháp của bà nội, có thiên tỉnh, có giếng nước trong,
mát lạnh và một sân thượng với những tán ổi sum suê. Gọi là ngõ, nhưng
rộng như những phố cổ ở Hà Nội thời bấy giờ. Ngôi nhà đó đã lưu giữ biết
bao kỷ niệm gia đình và cho tôi những cảm nhận đầu tiên về thiên nhiên
mỗi mùa cây bàng thay lá và khi cây ổi đơm trái thơm lừng. Một sự cố gia
đình đã đưa đẩy chúng tôi rời xa phố, đưa thời niên thiếu của tôi tới một
căn hộ chật hẹp 28 mét vuông, tuốt trên tầng bốn của một khu tập thể thuộc
ngoại ô thành phố lúc đó. Chúng tôi may mắn có được căn hộ đầu hồi, với
một khung cửa sổ rộng hết mảng tường, nhìn thẳng xuống khu vườn giữa
hai dãy nhà. Và may mắn làm sao, nơi đó người ta trồng toàn bằng lăng và
phượng vĩ, cây nào cũng cao và to, để khung cửa sổ nhà tôi luôn tràn ngập
màu xanh và ánh nắng mỗi khi hè về. Có cảm giác, thò tay ra là chạm được
vào xanh, và vươn người tới là hòa mình được vào đỏ, vào tím.
Những ngày tháng thời bao cấp và hậu chiến tranh, người lớn thấy khổ
quá, trẻ con có lẽ chẳng bao giờ thấy khổ. Người lớn chắc cũng không
thấy khổ, khi họ còn trẻ con. Ngày ấy, xuân cũng như thu, đông cũng như
hè, có một cô bé dậy từ bốn giờ sáng, mắt nhắm mắt mở đứng xếp hàng ở
vòi nước công cộng dưới tán cây phượng vĩ, rồi hai tay hai xô nước leo lên
tầng tư. Nước sóng sánh theo từng bước chân, gió mang theo những cánh
lá li ti, rắc trên nước, vương trên tóc, trên vai. Lần nào cũng vậy, cứ đến
tầng hai, nơi có ban công nhô ra dưới mái che cầu thang, bao giờ cô bé
cũng dừng lại để nghỉ mệt và để ngắm những cành phượng sà vào tận bên
trong. Ngày ấy đã nào biết gì về bố cục, về hình khối, nhưng đã thấy cái

T

https://thuviensach.vn

khoảng trống cầu thang ấy đẹp như một bức tranh, đã thấy chùm hoa
phượng thật rực rỡ như điểm nhấn hút mắt nhìn trên nền lá in vào trời
xanh. Những tàu lá phượng vĩ mềm mại uốn cong có những mắt lá li ti,
xếp lên nhau từng lớp như lông chim. Quanh năm suốt tháng một màu
xanh, xanh non ở ngọn và xanh già ở gần thân. Một loài cây mang tên
“đuôi con chim phượng” đã ở lại mãi trong ký ức hồn nhiên của cô bé ấy.
Mùa hè xa lắc năm ấy, tôi trở lại Việt Nam thăm gia đình sau một thời
gian dài xa quê hương. Không thể tưởng tượng được rằng mọi thứ lại lạ
lẫm với mình đến thế. Những con bò thủng thẳng gặm cỏ ngay cạnh đường
băng khi máy bay hạ cánh. Một biển người tóc đen, xe đạp và còi xe máy
inh ỏi. Khói và bụi. Vui mừng và thất vọng. Những hàng cây bên đường
như xơ xác hơn và như khoác một lớp áo màu xám tro. Đêm đầu tiên nằm
trên sàn gạch đá hoa mát lạnh mà vẫn thấy nóng hừng hực, trằn trọc khó
ngủ. Nhìn ra khung cửa sổ, nơi có ánh trăng vằng vặc của đêm rằm, chợt
thấy một sắc đỏ đang rực lên trong trăng, tự nhiên thấy lòng dịu lại. Và
biết rằng mình đã về nhà. Phượng vĩ ơi, mình đã về nhà!
Bà tôi nói rằng, người Pháp mang cây phượng vĩ vào trồng từ khi bà
còn bé tí. Ngày chạy loạn giặc Pháp, bà đưa bố tôi đi trốn ở trong một cái
hang trên núi, đã thấy có cây phượng nở hoa đỏ ối ngoài cửa hang. Bà nói,
thời đó người ta gọi là điệp tây. Bố tôi vốn thông thạo tiếng Trung, thì nói
tên của nó là phượng hoàng mộc. Sau này khi học ngoại ngữ, tôi được biết
tên của nó là Flamboyant trong hầu hết các ngôn ngữ, nhưng xuất phát từ
“ngọn lửa” của tiếng Pháp. Đã có biết bao bài thơ, những áng văn và nhiều
bài hát ngợi ca hoa phượng của tuổi học trò áo trắng. Thời của chúng tôi ở
Hà Nội, nữ sinh chưa được mặc áo dài trắng. Để sau này, mỗi khi chờ đón
con gái tan học ở trường Nguyễn Thị Minh Khai (TP. Hồ Chí Minh), nhìn
những tà áo trắng tung bay, chợt như thấy những cánh phượng hồng đang
sà xuống như trong ký ức năm nào.
Trong những chuyến đi về Hải Phòng, những chuyến đi về vùng cao
hay vùng lúa phương Bắc vào mùa hè, luôn thấp thoáng dáng phượng

https://thuviensach.vn

hồng, phượng đỏ trên đường. Rất nhiều khi những “đuôi con chim
phượng” ấy không là mục đích của chuyến đi. Rất nhiều khi những ngọn
lửa nhỏ ấy đã chìm vào quên lãng. Có le lói đâu đó trên cao cũng chẳng đủ
cho người dừng lại, có đỏ rực giữa trời xanh cũng chỉ giống như bao điều
nhỏ nhặt giữa bộn bề không kể xiết. Chỉ vừa đủ để quên. Thời gian cứ trôi
và người vẫn cứ mải miết đi tìm bao điều lớn lao khác. Ngọn lửa khát vọng
đang thiêu cháy tâm can, có mấy ai còn để ý tới những cánh chim mang
màu nắng trên cao?
Tôi đã gặp lại phượng vĩ với những sắc độ khác nhau của màu đỏ trong
nhiều chuyến đi. Màu đỏ của phượng vĩ nói với tôi biết bao điều. Có biết
bao nắng gió, biết bao kỷ niệm và cảm xúc trong cái màu đỏ ấy. Cũng
giống như con người, những loài hoa luôn mang thần thái của nơi chúng
sinh ra, không nơi nào giống nơi nào. Chỉ cần đủ quan tâm, bạn sẽ có thêm
nhiều hiểu biết và cảm nhận về đất và người qua những sắc hoa. Cùng
mang màu đỏ, nhưng phượng vĩ trên đường phố chốn đô hội chẳng thể
giống phượng vĩ nơi miền biển hay trên non cao. Tôi đã chụp rất nhiều
ảnh hoa phượng, nhưng vẫn chưa bao giờ thấy “đã”. Màu đỏ hồng xôn xao
của phượng Sài Gòn, màu đỏ cam rực chói của phượng Hải Phòng, màu đỏ
cờ của phượng Ninh Bình, những cây phượng cổ thụ trên đường đi Đà Lạt
hoa đỏ màu hoang dại, những chùm hoa phượng đỏ đậm, mặn mòi như gió
biển ở Lộc An, và nhất là những tán phượng đỏ rực đằm thắm như màu
gấc trên mâm xôi mẹ nấu, trên phố phường Hà Nội những tháng hè.
Với tôi, những bông phượng vĩ Hà Nội luôn mang một màu đỏ hiếm
thấy, sâu thăm thẳm, đầy đam mê, đầy ánh sáng, luôn quyến rũ như cây
hoa Nắng dưới ánh trăng rằm trong ký ức ngày đầu trở về quê hương của
tôi. Tôi đã gặp phượng vàng, được trồng nhiều ở khu Nam Sài Gòn. Tôi
cũng gặp cây phượng trắng duy nhất ở Việt Nam trong một villa ở đường
Phù Đổng Thiên Vương, Đà Lạt. Tôi đã vẽ những cây phượng tím ở quảng
trường chợ Đà Lạt và bên hồ Xuân Hương. Trong những chuyến đi nước
ngoài, qua Nam Mỹ, sang Úc, hay Phi châu, tôi mải mê chụp không biết

https://thuviensach.vn

bao nhiêu tấm hình hoa phượng tím. Những bông hoa phượng tím, vàng
hay trắng cũng mọc thành chùm, nhưng hoa hình chuông và mang màu đơn
sắc, khác hẳn với hoa phượng vĩ đỏ. Những cây phượng tím ở xứ người
cũng rất cao rất đẹp, cũng biến phố xá thành khu vườn thần tiên khi nở
hoa. Nhưng tôi lại chỉ luôn bị thu hút bởi ánh nắng, bởi sắc đỏ rực rỡ của
phượng vĩ. Cây hoa nắng của tôi có cánh hoa mịn màng như những chiếc
lông chim mượt mà nhất, với những vệt vàng, hồng, trắng… vô cùng ngẫu
hứng. Đài hoa với năm cánh dài thanh mảnh như một ngôi sao, bên dưới
màu vàng bên trên màu đỏ, đỡ lấy những cánh lông vũ mềm mại kia. Màu
đỏ rực rỡ c