luat-101-moi-dieu-ban-can-biet-ve-phap-luat-hoa-ky

- 0 / 0
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Nguyễn Văn Tuấn (trang riêng)
Ngày gửi: 08h:18' 06-03-2026
Dung lượng: 1.5 MB
Số lượt tải: 0
Nguồn:
Người gửi: Nguyễn Văn Tuấn (trang riêng)
Ngày gửi: 08h:18' 06-03-2026
Dung lượng: 1.5 MB
Số lượt tải: 0
Số lượt thích:
0 người
JAY M. FEINMAN
LUẬT 101
Bản quyền tiếng Việt © 2012 Công ty Cổ phần Sách Alpha
NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Lời giới thiệu
Luật tồn tại khắp mọi nơi. Vào bất kỳ buổi tối nào, bạn cũng có thể nghe nói
đến một vụ xét xử tội phạm khét tiếng, một vụ kiện đình đám, hay công bố
một bản hiến pháp mới khi xem chương trình thời sự trên ti vi. Và tất cả
dường như đều rất phức tạp. Tại sao lại có những nghiệp vụ pháp lý để bắt
lỗi cảnh sát và cho phép những kẻ phạm tội trắng án? Tại sao việc tranh tụng
lại mất quá nhiều thời gian và tốn nhiều chi phí? Làm thế nào tòa án vận
dụng được các từ ngữ trong Hiến pháp áp vào những tình huống mà các nhà
lập pháp chưa bao giờ nghĩ đến?
Các luật sư được đào tạo để hiểu biết các vấn đề nêu trên, và họ có nhiều
nguồn trợ giúp. Thư viện trong trường luật của tôi có hơn 400.000 cuốn sách
trong đó luật sư có thể tìm thấy các đạo luật, quan điểm tư pháp, và bài bình
luận sắc sảo về luật. Cuốn sách này cũng dành cho những đối tượng khác.
Law 101 là cách giải thích cơ bản các quy định và nguyên tắc mà các luật sư
và thẩm phán sử dụng. Tiền đề của cuốn sách rất rõ ràng: Đưa ra quyết định
đối với các vấn đề mang tính pháp lý không phải là điều dễ dàng, nhưng ai
cũng có thể đạt được một sự hiểu biết cơ bản về vấn đề liên quan.
Mỗi chương chính của cuốn sách đề cập đến một trong những môn học cơ
bản mà mọi luật sư đều học ở năm thứ nhất trong trường luật: luật hiến pháp,
các quyền dân sự, thủ tục tố tụng dân sự và quá trình tranh tụng, luật bồi
thường thiệt hại do lỗi bất cẩn, luật hợp đồng, luật sở hữu trí tuệ, luật hình sự
và thủ tục tố tụng hình sự. Ở mỗi chương, bạn sẽ biết được các nguyên tắc
cơ bản mà cũng là nội dung chính của mỗi môn học, lĩnh hội được các từ
vựng trong lĩnh vực pháp lý, và biết cách áp dụng các quy tắc trong những
tình huống thông thường và bất thường. (Nếu bạn muốn các định nghĩa đơn
giản về nhiều thuật ngữ luật, hãy tham khảo cuốn sách 1001 thuật ngữ pháp
lý bạn cần biết). Cuốn sách không chỉ giúp bạn hiểu biết về pháp luật quan
trọng hơn, nó còn lôi cuốn bạn tham gia vào quá trình lập pháp bằng cách
yêu cầu bạn suy nghĩ về những câu hỏi hóc búa và các vụ kiện rắc rối mà
luật sư và thẩm phán gặp phải. Bạn cũng sẽ tìm thấy niềm vui khi đọc cuốn
sách này, bởi vì những tình huống được giải quyết theo pháp luật đôi khi rất
hài hước hoặc rùng rợn, và luôn thú vị.
Sau khi đọc cuốn sách này, nếu bạn nghe về những vấn đề pháp lý gây nhiều
tranh cãi, bạn sẽ có khả năng phán đoán tốt hơn về vụ việc, tính phức tạp của
vấn đề và bạn có thể đưa ra quyết định chính xác hơn về luật áp dụng. Bạn
cũng sẽ sẵn sàng suy nghĩ về những vấn đề pháp lý mà bạn có thể gặp phải
trong cuộc sống hàng ngày, từ việc sở hữu một ngôi nhà cho đến kiện ai đó
để đòi quyền lợi của mình theo quy định của Hiến pháp. Nếu bạn đã từng
xem xét việc theo học trường luật, Law 101 sẽ mang đến cho bạn trải nghiệm
như vậy. Và nếu bạn đang là sinh viên của trường luật hoặc một trường nào
khác, cuốn sách sẽ đem lại cho bạn một bức tranh lớn bao quát những bộ
môn luật cơ bản mà bạn khó đạt được bằng cách khác.
Mặc dù là một luật sư đồng thời là giáo sư ngành luật, việc viết và sửa đổi
cuốn sách này thực sự là một công trình nghiên cứu lớn đối với tôi vì tôi
mong muốn dành cuốn sách này cho công chúng. Tôi đã phải tìm hiểu rất
nhiều về những môn học không thuộc chuyên ngành của mình, và phải
nghiền ngẫm lại những lĩnh vực đã từng nghiên cứu trong nhiều năm trước.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với tất cả những người đã giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình này. Carl Bogus, Ed Chase, Kim Ferzan, Beth Hillman, Greg
Lastowka, Thomas LeBien, Earl Maltz, Stanislaw Pomorski, Mike Sepanic,
Rick Singer, Allan Stein, và Bob William đã đưa ra những lời nhận xét tuyệt
vời. Elizabeth Boyd, Sheryl Fay, Nicole Friant, Amy Newnam, và Beth
Pascal đã trợ giúp hữu ích trong việc nghiên cứu. Chris Carr và Bill Lutz đã
ủng hộ ban đầu. Trường Luật Rutgers Camden, và các vị hiệu trưởng đã tạo
thuận lợi để tôi thực hiện công việc này. Và trên hết, xin cảm ơn John
Wright, người đã cho ra đời cuốn sách này.
1. Không có quyển sách nào bí ẩn
Bạn có thể hiểu về pháp luật
Luật pháp có sức hút mãnh liệt đối với người Mỹ. Tại sao như vậy? Luật có
tầm quan trọng, thử thách trí tuệ, và đôi khi thái quá. Hãy xem xét một số vụ
kiện từng được đưa tin trên trang nhất:
• Stella Liebeck, bảy mươi chín tuổi, mua một tách cà phê với giá bốn mươi
chín cent [xu Mỹ] ở một nhà hàng ăn nhanh McDonald's tại Albuquerque,
bang New Mexico. Khi kẹp tách cà phê giữa hai đùi, mở nắp nhựa đậy bên
trên để cho thêm kem và đường vào, bà làm đổ tách cà phê và bị bỏng.
Liebeck phải nằm viện bảy ngày để điều trị vết bỏng, bao gồm việc cấy ghép
da và vì vậy bà khởi kiện hãng McDonald's, cho rằng vì cà phê quá nóng.
Tòa án ra phán quyết hãng McDonald's phải bồi thường 160.000 đô-la cho
thương tích của bà và phạt hãng 2,7 triệu đô-la, tương đương hai ngày doanh
thu của hãng (Tòa án sơ thẩm sau đó giảm mức bồi thường xuống 480.000
đô-la). Đây có phải là một ví dụ về sự thái quá của cơ chế bồi thường thiệt
hại do lỗi bất cẩn được áp dụng một cách điên rồ, hay là một phán quyết
công bằng cho nạn nhân bị tổn hại bởi người sai phạm? Hãy đọc Chương 5.
• Sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, chính quyền
Tổng thống George W. Bush quy định rằng tổng thống có thẩm quyền như
tổng tư lệnh tối cao trong việc định danh các công dân nước ngoài và công
dân Mỹ là “những chiến binh thù địch” và giam giữ họ vô thời hạn trong căn
cứ hải quân tại Vịnh Guantanamo, Cuba, và ở bất cứ chỗ nào khác mà không
cần đến phán quyết của tòa án. Tòa án Tối cao đã cho phép các tòa án có
quyền xem xét việc giam giữ này và công dân không thể bị giam giữ vô thời
hạn nếu không được xét xử theo đúng trình tự tố tụng luật định. Tại sao Tòa
án Tối cao đưa ra quyết định về các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia,
và bằng cách nào mà thẩm phán biết được hàm nghĩa của Hiến pháp đối với
các vụ việc giống như vụ việc này? Hãy đọc Chương 2.
• Marc Bragg mua bán đất và các tài sản ảo khác trong Second Life, một trò
chơi nhập vai trực tuyến đang rất thịnh hành. Khi anh khai thác một khoảng
trống trong mật mã của trò chơi để mua một miếng đất với mức giá thương
lượng, Linden Research, nhà sản xuất Second Life, đã phong tỏa tài khoản,
cướp mất của anh một khu bất động sản ảo có trị giá từ 4.0006.000 đô-la tiền
thật. Bragg kiện Linden; Linden đã biện hộ, cho rằng bất động sản đó thuộc
quyền sở hữu trong Second Life và phải tuân thủ các điều khoản về dịch vụ
của trò chơi là trao cho Linden quyền kiểm soát hoàn toàn bất động sản đó.
Có phải pháp luật đã vay mượn các ý tưởng về sở hữu bất động sản từ thời
Trung cổ và áp dụng các ý tưởng đó vào mạng Internet ở thế kỷ XXI? Nếu
thế giới ảo là một cộng đồng với những chuẩn mực và quy tắc riêng, liệu nó
cũng có hệ thống pháp luật riêng, hay có hệ thống pháp luật nào hiện tại ít
nhất công nhận những chuẩn mực và quy tắc ràng buộc trong các tòa án ở
thế giới ảo? Hãy đọc Chương 7.
• Paul Hill, mục sư và là một người chống nạo phá thai cực đoan, đã bắn chết
tiến sỹ John Bayard Britton, một bác sỹ từng thực hiện những ca nạo phá
thai cùng với vệ sỹ của ông này. Giây phút sau khi bị bắt, Hill đã nói với
cảnh sát, “Tôi biết rằng hôm nay nhiều sinh linh vô tội sẽ không bị giết chết
ở phòng khám đó nữa”. Vì nạo phá thai là hợp pháp nên vị thẩm phán tại
phiên xét xử Hill đã từ chối chấp nhận lập luận của ông ta, rằng việc giết
người này được biện hộ bằng mục đích nhằm ngăn chặn việc giết chết những
đứa trẻ chưa ra đời. Hill bị kết án tù chung thân. Đó có phải là cách biện hộ
cho tội giết người mà tên sát nhân đã hành động để ngăn chặn một tội lỗi lớn
hơn? Hãy đọc Chương 8.
Nhưng luật không chỉ là về những vụ kiện như việc tổng thống định danh
những chiến binh thù địch, hay hài hước như vụ của Lorena Bobbitt. Luật
thâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của chúng ta bằng nhiều cách. Những
nhà phê bình cho rằng những năm gần đây chúng ta trở nên khó chịu vì sự
“ngộ chữ” quá nhiều đạo luật và quá nhiều luật sư – nhưng luật đã thâm
nhập khắp xã hội Mỹ ngay từ đầu. Thậm chí trước khi những người Hành
hương đổ bộ đến Massachusetts, họ đã soạn thảo Hiệp ước Mayflower, một
văn kiện pháp lý chi phối việc định cư của họ ở thế giới mới. Vào thời thuộc
địa, các quy định pháp luật về kinh tế, ứng xử nơi công cộng và đạo đức xã
hội ít nhất vẫn được áp dụng rộng rãi giống như ngày nay. Những tật xấu của
con người như thông dâm, nghiện rượu và ăn không ngồi rồi bị phạt thường
xuyên – đúng pháp luật, và luật quy định chặt chẽ các công việc liên quan
đến kinh tế, quy định kích cỡ của ổ bánh mỳ, thời gian và địa điểm bán hàng
hóa. Một vụ kiện tụng thông thường tạo cơ hội để tập hợp dân chúng, các
luật sư trình bày lập luận còn dân chúng thì đưa ra nhiều lời bình luận. Ngày
nay, pháp luật ảnh hưởng đến mỗi cá nhân chúng ta khi chúng ta thuê căn hộ
hoặc nhà riêng, cưới hỏi, lái xe, vay mượn tiền, mua bán hàng hóa, quan hệ
với các tổ chức, đến trường học hoặc làm việc, sử dụng dịch vụ chăm sóc
sức khỏe; và ảnh hưởng đến toàn thể chúng ta nói chung khi chính phủ đánh
thuế, quy định về sóng vô tuyến và không gian ảo, khống chế tội phạm và
kiểm soát ô nhiễm.
Đối với tất cả những người quan tâm đến luật, để phần lớn mọi người hiểu
sâu sắc về nội dung của luật quả là khó. Luật có phạm vi rộng và phức tạp
đến nỗi không ai, kể cả những luật sư uyên bác nhất, có thể hiểu được tất cả.
Hơn nữa, các luật sư và học giả về luật cũng luôn nỗ lực làm cho pháp luật
có thể tiếp cận với dân thường. Nhưng có một sự đối lập: những nhà chuyên
môn pháp lý, giống như các thầy truyền giáo của một tôn giáo nào đó ít phổ
biến, lại cố gắng giữ kín để luật có vẻ luôn bí ẩn và không thể tiếp cận được.
Nhưng bất kỳ ai cũng có thể hiểu một đôi điều về luật. Đó là mục đích của
cuốn sách Law 101. Cuốn sách giải thích những cơ sở pháp lý – các quy tắc,
nguyên tắc, lập luận mà luật sư và thẩm phán sử dụng. Không phải toàn bộ
các đạo luật đều được đề cập ở đây; có quá nhiều đạo luật để mọi người có
thể biết chứ không phải chỉ một vài đạo luật xuất hiện đây đó. Đó là lý do vì
sao các luật sư đều phải chuyên môn hóa để có thể hiểu biết sâu sắc các đạo
luật, chẳng hạn về sự bất cẩn trong việc hành nghề y ở New Jersey hoặc luật
thuế liên bang liên quan đến các công ty... Nhưng tất cả các luật sư đều có
hiểu biết ít nhiều về một số vấn đề căn bản khi chúng được đề cập trong
những môn học và các khái niệm cơ bản, vì họ đã học qua trường luật.
Trường luật dường như cũng hấp dẫn công chúng giống như chính luật pháp
vậy. Những cuốn sách và bộ phim, từ The Paper Chase cho đến Legally
Blonde, đã cung cấp thêm một nguồn tư liệu nghiên cứu truyền thống ở năm
thứ nhất của trường luật như là một sự trải nghiệm nhằm kích thích trí tuệ,
nhưng đồng thời cũng đầy khó khăn, thậm chí vô nhân đạo. Vì năm thứ nhất
ở trường luật, các sinh viên ngành luật trên thế giới được đào tạo cơ bản gần
giống nhau, nên cuốn sách này tập trung vào những kiến thức cốt lõi mà các
sinh viên luật cần biết, đồng thời cũng hữu ích và thú vị đối với những sinh
viên không học trường luật.
Chương trình giảng dạy năm thứ nhất tại phần lớn các trường luật ở Mỹ
dường như giống nhau. Chương trình đó bao gồm một số chủ đề cơ bản, sẽ
được khám phá trong cuốn sách này. Luật hiến pháp liên quan đến cơ cấu bộ
máy của chính phủ (Chương 2) và những tự do cá nhân được chính phủ bảo
vệ (Chương 3). Thủ tục tố tụng dân sự liên quan đến quá trình giải quyết
những tranh chấp (Chương 4). Luật bồi thường thiệt hại do lỗi bất cẩn gây ra
những thương tích cá nhân (Chương 5). Luật hợp đồng là luật về các thỏa
thuận tư nhân (Chương 6). Luật sở hữu chi phối mối quan hệ giữa mọi người
về quyền sở hữu các tài sản (Chương 7). Luật hình sự xác định hành vi tội
phạm, qua đó nhà nước có thể tước đi cuộc sống hoặc quyền tự do của một
người (Chương 8). Thủ tục tố tụng hình sự mô tả quá trình xử lý tội phạm và
quyền của các bị cáo (Chương 9).
Hầu hết các trường luật đều có các khóa học về luật hiến pháp, luật hợp đồng
và các luật khác. Các khóa học này được dạy ở các trường khác nhau nhưng
giống nhau đáng kể về tài liệu được sử dụng và các chủ đề được đề cập. Tất
cả trường luật ở các bang New Jersey, Iowa và California đều dạy những
nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc gia, thường cùng sử dụng những quan
điểm tư pháp và các đạo luật nhất định. Nếu bạn học trường luật, sau khi đọc
cuốn sách này, bạn sẽ thấy trong phần lớn năm thứ nhất đại học, bạn đã được
làm quen với các khái niệm trong sách. Tuy nhiên, mỗi khóa học được các
giáo sư khác nhau giảng dạy và mỗi giáo sư có cách nhìn nhận khác nhau.
Một vài khác biệt về quan điểm là không đáng kể, nhưng đôi khi sự khác biệt
này rất lớn. Một giáo sư có thể là một nhà chính trị theo đường lối tự do,
nhưng giáo sư khác lại là nhà chính trị theo chủ nghĩa bảo thủ. Người này
thích dùng phân tích kinh tế như là một chìa khóa để tìm hiểu luật, trong khi
người khác lại áp dụng cách tiếp cận luật tự nhiên. Mỗi khác biệt về cách
nhìn nhận như vậy, và nhiều sự khác biệt khác xảy ra, dẫn đến sự hiểu biết
rất khác nhau về định nghĩa luật là gì. Vì vậy, về nguyên tắc, trong khi tất cả
các sinh viên luật và luật sư đều có kiến thức căn bản về cùng một đạo luật,
thì họ lại hiểu theo những cách khác nhau.
Cuốn sách này cũng có một cách nhìn nhận riêng, điều đó là tất yếu. Những
cách nhìn nhận trong cuốn sách này được những học giả có hiểu biết nhất về
luật đưa ra. Một số nhận định được công nhận rộng rãi, nhưng một số khác
vẫn còn gây tranh cãi. Cách nhìn nhận trong sách có thể được tập hợp trong
một số nhận định về luật được trình bày dưới đây.
Luật không phải nằm trong những cuốn sách luật. Sách là một trong những
thứ đầu tiên được nhớ tới khi chúng ta nghĩ về luật: hầu hết những cuốn sách
ấy dày cộp và quá nặng khiến chúng ta không thể cầm lên dễ dàng, những bộ
sách viết về các án lệ được bọc da đã phủ đầy bụi; các thư viện pháp luật thì
xếp đầy dãy này đến dãy khác các văn bản pháp luật và các quan điểm của
tòa án. Trong khi các cuốn sách cho chúng ta biết nhiều về luật, thì bản thân
chúng không phải là luật. Thay vào đó, luật nằm ở quy tắc ứng xử, chứ
không phải trên những trang giấy in; luật tồn tại thông qua sự tương tác của
các thẩm phán, luật sư và dân thường.
Chẳng hạn, hãy xem xét một trong những luật mà chúng ta thường gặp nhất:
luật về giới hạn tốc độ. Giới hạn tốc độ trên đường cao tốc giữa các tiểu bang
được quy định theo luật là bao nhiêu? Một người chỉ đọc những cuốn sách
luật có thể nghĩ đến câu trả lời là 65 dặm/giờ, nhưng thực tế không hẳn vậy.
Nếu bạn lái xe với tốc độ 65 dặm/giờ ở New Jersey Turnpike, xe tải gần như
sẽ húc vào bạn, nháy đèn để bạn đi sang làn đường dành cho tốc độ chậm
hơn. Giới hạn tốc độ theo quy tắc ứng xử của lái xe cao hơn nhiều so với 65
dặm/giờ. Và các nhân viên thực thi pháp luật cũng làm theo cách tương tự
như vậy. Cảnh sát, cho phép các lái xe mức gia giảm tốc độ 3 5 dặm/giờ,
không bao giờ đưa giấy phạt với trường hợp chạy quá tốc độ ở mức 66
dặm/giờ, vì nếu họ làm như vậy, thẩm phán sẽ cười họ quá cứng nhắc. Trên
thực tế, tòa án không muốn lãng phí thời gian để giải quyết vụ việc một
người vi phạm tốc độ quá 1 hoặc 2 dặm/giờ, và thêm nữa, hệ thống ra đa của
cảnh sát thường cũng không có khả năng xác định thực sự chính xác sự thay
đổi tốc độ ở mức nhỏ như vậy. Vậy luật quy định lái xe có thể lái với tốc độ
là bao nhiêu? Ở đây, thực tế có vài điều khác biệt so với những quy định
trong các cuốn sách luật.
Để hiểu luật, bạn phải xem xét các sự kiện khi chúng xảy ra trên thế giới.
Chúng ta có thể khái quát hóa những sự kiện này để lập ra những lý thuyết
và khái niệm kiểm chứng sự hiểu biết của chúng ta về luật, nhưng tiêu chuẩn
luôn là thực tiễn chứ không phải là khái niệm. Có một phương pháp để thực
hiện công việc này trong các trường luật là tập trung vào những tình huống
thực tế riêng lẻ làm phát sinh kiện tụng và những kết luận của tòa án khi giải
quyết tình huống, được gọi là những vụ việc. Mỗi vụ việc đều bắt đầu với
một sự kiện thực tế, chẳng hạn như việc mua một chiếc máy vi tính Gateway
của Hill, hoặc việc giam giữ các chiến binh thù địch của Tổng thống Bush,
và trở thành một phương tiện tư duy đối với nhiều sự kiện có liên quan qua
đó cho phép chúng ta lật đi lật lại giữa tình huống thực tế cụ thể và nguyên
tắc luật chung. Cuốn sách này được viết theo kiểu đó và sử dụng nhiều vụ
việc thú vị để tìm hiểu các nguyên tắc luật.
Luật không phải là một điều bí mật. Đừng duy trì khái niệm sai lầm rằng luật
nằm trong những trang sách và ý kiến sai lầm tương tự rằng luật là một điều
bí mật, hoặc ít nhất là khó tiếp cận với dân thường. Để hiểu và áp dụng luật
ở mức độ cao hơn, chặt chẽ theo đúng nghĩa của luật đòi hỏi luật sư phải có
kiến thức chuyên môn, nhưng để hiểu nội dung cơ bản của luật thì không cần
đến mức ấy. Luật phản ánh cuộc sống. Các nguyên tắc và vấn đề đề cập
trong luật không khác biệt so với những điều chúng ta trải nghiệm về khía
cạnh khác của cuộc sống. Ví dụ, luật hợp đồng đề cập đến cách thức con
người đưa ra, diễn giải, thực hiện và không thực hiện các cam kết dưới hình
thức thương mại hoặc phi thương mại. Một số người không phải luật sư có
thể đưa ra lập luận khách quan về hình thức hợp đồng hoặc Quy chế Phòng
chống Gian lận (bạn có thể lập luận sau khi đọc Chương 6), nhưng họ phải
suy ngẫm rất nhiều về các hợp đồng và cam kết. Nếu bạn đan chéo các ngón
tay khi bạn đưa ra một lời hứa, điều này có nghĩa là lời hứa đó không đáng
quan tâm? Bạn hứa đưa con đi xem phim, nhưng bạn chắc chắn sẽ không
thực hiện được nếu có một cuộc họp hoặc công việc quan trọng diễn ra cùng
thời gian đó? Thế nếu bạn cảm thấy không chỉ như vậy thì sao? Nếu chiếc ti
vi bạn mới mua bị hỏng, liệu bạn có thể trả lại cửa hàng? Và còn nhiều vấn
đề nữa.
Trên đây chỉ là ví dụ về những vấn đề mà tất cả chúng ta gặp hàng ngày.
Luật tạo nên một diễn đàn khác để thảo luận những vấn đề này và khai thác
các nguyên tắc cũng như những ý kiến cơ bản hoàn toàn có thể tiếp cận được
với những người không phải là luật sư.
Không có câu trả lời nào là đơn giản. Luật phản ánh cuộc sống trong khi
cuộc sống lại phức tạp. Vì vậy, những vấn đề về luật không thể giải quyết
được một cách đơn giản.
Cuộc sống phức tạp theo hai cách. Trước tiên, mọi thứ thường rối tung lên,
vì vậy thật khó xác định vấn đề pháp lý và tìm ra một cách giải quyết phù
hợp. Hãy lại suy nghĩ về vấn đề giới hạn tốc độ. Trong trường hợp này, nếu
chúng ta định ra một quy tắc rõ ràng, “lái xe nhanh hơn giới hạn tốc độ là vi
phạm” thì chắc chắn chúng ta sẽ không có những trường hợp ngoại lệ, chẳng
hạn như “bố mẹ vội vã đưa đứa con đang trong tình trạng nguy kịch đến
bệnh viện có thể vượt quá giới hạn tốc độ”. Nếu chúng ta định ra một quy tắc
không rõ ràng “lái xe với tốc độ hợp lý trong các tình huống” chúng ta sẽ tạo
ra tranh cãi trong mọi trường hợp về cách áp dụng quy tắc.
Thứ hai, cuộc sống phức tạp bởi vì chúng ta thường xung đột trong suy nghĩ
về một vấn đề. Chúng ta muốn có các quy tắc rõ ràng để bảo đảm tính thống
nhất, công bằng và có thể tiên đoán được. Nhưng chúng ta cũng muốn có
chỗ cho tính hợp tình hợp lý đối với các vụ kiện riêng rẽ mà việc áp dụng
một quy tắc sẽ dẫn đến một kết quả không công bằng, nhằm giảm nhẹ mức
độ nghiêm khắc của quy tắc đối với một bên cụ thể.
Các chính trị gia muốn chúng ta nghĩ rằng luôn có những câu trả lời đơn giản
cho những câu hỏi pháp lý phức tạp. Vài năm qua, chúng ta đã quen với các
vấn đề chính trị nghe có vẻ nhức nhối, và tư tưởng đơn giản hóa đã khẳng
định rằng toàn bộ các vấn đề của chúng ta có thể được giải quyết bằng cách
giảm việc kiện tụng phù phiếm, nghiêm khắc với tội phạm, làm cho mọi
người có trách nhiệm với hành động của mình, hoặc gắn liền với một vài
khẩu hiệu khác. Từ cách nhìn nhận được sử dụng trong cuốn sách này thì nó
không chỉ đơn thuần như vậy.
Luật là một chủ đề tranh luận có tính mâu thuẫn chính trị. Những vấn đề
phức tạp giải quyết theo luật và những cách giải quyết đầy mâu thuẫn của
chúng ta đối với các vấn đề đó là những nội dung gây tranh cãi chính trị.
Đây không phải là vấn đề chính trị theo nghĩa bầu cử giữa Đảng Cộng hòa
Đảng Dân chủ, mà là một cuộc đấu tranh về các tài nguyên xã hội và giá trị
xã hội tương tự như vậy. Sự bất lợi trong các phán quyết pháp lý là các kiểu
câu hỏi cơ bản nhất mà bất kỳ xã hội nào cũng phải đưa ra: Ai được cái gì?
Ai sống và ai chết? Điều nào đúng và điều nào sai? Ai cũng có thể nhận thấy
điều này trong các vấn đề hiến pháp như tranh cãi về nạo phá thai, nhưng lại
được áp dụng với tất cả các vấn đề pháp lý khác. Liệu các chuỗi nhà hàng đồ
ăn nhanh có phải chịu trách nhiệm đối với những chứng bệnh liên quan đến
béo phì vì họ đã quảng cáo và bán những khẩu phần thức ăn chứa quá nhiều
chất béo? Chúng ta phải hiểu tất cả các phán quyết ở đây giống như là vấn đề
chính trị theo nghĩa rộng.
Con người tạo ra luật. Thông thường, luật dường như là một trật tự tự nhiên
của mọi thứ. Luật và các phán quyết pháp lý có thể được hiểu là rất rõ ràng,
dựa trên các nguyên tắc pháp lý không thay đổi, gần như không phải sản
phẩm hành động của con người. Các luật sư và thẩm phán nói cứ như thể
chính luật đang hành động chứ không phải có sự can thiệp của họ: “Luật quy
định rằng…” hoặc: “Các án lệ xác định kết quả…”, quả là vô lý. Luật được
con người tạo ra và “luật” hoặc “các án lệ” không bao giờ kiểm soát bất kỳ
việc gì; chúng ta kiểm soát chúng. Quả thực, toàn bộ quan điểm đó là để cho
một nhóm người nhỏ những người có đặc quyền, có quyền lực chính trị, và
các nhà chuyên môn pháp lý kiểm soát hệ thống pháp luật trong khi họ lại từ
chối trách nhiệm làm việc này. Liệu vấn đề nạo phá thai, trách nhiệm của nhà
sản xuất, hoặc khả năng thực thi các hợp đồng bất thành văn, tất cả chúng ta
chứ không chỉ các luật sư và thẩm phán phải quyết định những gì chúng ta
nghĩ thì mới đem lại một kết quả đúng và hữu ích.
Cuốn sách này tiết lộ bí mật về luật để những người không phải là luật sư có
thể hiểu các quy tắc luật và các nguyên tắc, mâu thuẫn đằng sau chúng. Cuốn
sách này không nói cho bạn biết cách để tự trở thành luật sư riêng cho mình.
Bạn sẽ không biết được cách để nộp đơn ly hôn, trình những khiếu nại nhỏ
lên tòa án, hoặc soạn thảo di chúc của bạn. Có những cuốn sách khác truyền
tải kiểu tư vấn đó; cuốn sách này đề cập đến những vấn đề quan trọng hơn,
dù ít sát thực hơn. Cuốn sách này khai thác những vấn đề lớn và là nền tảng
cơ bản của luật, chứ không phải là cơ cấu trình tự các giao dịch cụ thể. Sau
này, nếu b
LUẬT 101
Bản quyền tiếng Việt © 2012 Công ty Cổ phần Sách Alpha
NHÀ XUẤT BẢN HỒNG ĐỨC
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com
Lời giới thiệu
Luật tồn tại khắp mọi nơi. Vào bất kỳ buổi tối nào, bạn cũng có thể nghe nói
đến một vụ xét xử tội phạm khét tiếng, một vụ kiện đình đám, hay công bố
một bản hiến pháp mới khi xem chương trình thời sự trên ti vi. Và tất cả
dường như đều rất phức tạp. Tại sao lại có những nghiệp vụ pháp lý để bắt
lỗi cảnh sát và cho phép những kẻ phạm tội trắng án? Tại sao việc tranh tụng
lại mất quá nhiều thời gian và tốn nhiều chi phí? Làm thế nào tòa án vận
dụng được các từ ngữ trong Hiến pháp áp vào những tình huống mà các nhà
lập pháp chưa bao giờ nghĩ đến?
Các luật sư được đào tạo để hiểu biết các vấn đề nêu trên, và họ có nhiều
nguồn trợ giúp. Thư viện trong trường luật của tôi có hơn 400.000 cuốn sách
trong đó luật sư có thể tìm thấy các đạo luật, quan điểm tư pháp, và bài bình
luận sắc sảo về luật. Cuốn sách này cũng dành cho những đối tượng khác.
Law 101 là cách giải thích cơ bản các quy định và nguyên tắc mà các luật sư
và thẩm phán sử dụng. Tiền đề của cuốn sách rất rõ ràng: Đưa ra quyết định
đối với các vấn đề mang tính pháp lý không phải là điều dễ dàng, nhưng ai
cũng có thể đạt được một sự hiểu biết cơ bản về vấn đề liên quan.
Mỗi chương chính của cuốn sách đề cập đến một trong những môn học cơ
bản mà mọi luật sư đều học ở năm thứ nhất trong trường luật: luật hiến pháp,
các quyền dân sự, thủ tục tố tụng dân sự và quá trình tranh tụng, luật bồi
thường thiệt hại do lỗi bất cẩn, luật hợp đồng, luật sở hữu trí tuệ, luật hình sự
và thủ tục tố tụng hình sự. Ở mỗi chương, bạn sẽ biết được các nguyên tắc
cơ bản mà cũng là nội dung chính của mỗi môn học, lĩnh hội được các từ
vựng trong lĩnh vực pháp lý, và biết cách áp dụng các quy tắc trong những
tình huống thông thường và bất thường. (Nếu bạn muốn các định nghĩa đơn
giản về nhiều thuật ngữ luật, hãy tham khảo cuốn sách 1001 thuật ngữ pháp
lý bạn cần biết). Cuốn sách không chỉ giúp bạn hiểu biết về pháp luật quan
trọng hơn, nó còn lôi cuốn bạn tham gia vào quá trình lập pháp bằng cách
yêu cầu bạn suy nghĩ về những câu hỏi hóc búa và các vụ kiện rắc rối mà
luật sư và thẩm phán gặp phải. Bạn cũng sẽ tìm thấy niềm vui khi đọc cuốn
sách này, bởi vì những tình huống được giải quyết theo pháp luật đôi khi rất
hài hước hoặc rùng rợn, và luôn thú vị.
Sau khi đọc cuốn sách này, nếu bạn nghe về những vấn đề pháp lý gây nhiều
tranh cãi, bạn sẽ có khả năng phán đoán tốt hơn về vụ việc, tính phức tạp của
vấn đề và bạn có thể đưa ra quyết định chính xác hơn về luật áp dụng. Bạn
cũng sẽ sẵn sàng suy nghĩ về những vấn đề pháp lý mà bạn có thể gặp phải
trong cuộc sống hàng ngày, từ việc sở hữu một ngôi nhà cho đến kiện ai đó
để đòi quyền lợi của mình theo quy định của Hiến pháp. Nếu bạn đã từng
xem xét việc theo học trường luật, Law 101 sẽ mang đến cho bạn trải nghiệm
như vậy. Và nếu bạn đang là sinh viên của trường luật hoặc một trường nào
khác, cuốn sách sẽ đem lại cho bạn một bức tranh lớn bao quát những bộ
môn luật cơ bản mà bạn khó đạt được bằng cách khác.
Mặc dù là một luật sư đồng thời là giáo sư ngành luật, việc viết và sửa đổi
cuốn sách này thực sự là một công trình nghiên cứu lớn đối với tôi vì tôi
mong muốn dành cuốn sách này cho công chúng. Tôi đã phải tìm hiểu rất
nhiều về những môn học không thuộc chuyên ngành của mình, và phải
nghiền ngẫm lại những lĩnh vực đã từng nghiên cứu trong nhiều năm trước.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với tất cả những người đã giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình này. Carl Bogus, Ed Chase, Kim Ferzan, Beth Hillman, Greg
Lastowka, Thomas LeBien, Earl Maltz, Stanislaw Pomorski, Mike Sepanic,
Rick Singer, Allan Stein, và Bob William đã đưa ra những lời nhận xét tuyệt
vời. Elizabeth Boyd, Sheryl Fay, Nicole Friant, Amy Newnam, và Beth
Pascal đã trợ giúp hữu ích trong việc nghiên cứu. Chris Carr và Bill Lutz đã
ủng hộ ban đầu. Trường Luật Rutgers Camden, và các vị hiệu trưởng đã tạo
thuận lợi để tôi thực hiện công việc này. Và trên hết, xin cảm ơn John
Wright, người đã cho ra đời cuốn sách này.
1. Không có quyển sách nào bí ẩn
Bạn có thể hiểu về pháp luật
Luật pháp có sức hút mãnh liệt đối với người Mỹ. Tại sao như vậy? Luật có
tầm quan trọng, thử thách trí tuệ, và đôi khi thái quá. Hãy xem xét một số vụ
kiện từng được đưa tin trên trang nhất:
• Stella Liebeck, bảy mươi chín tuổi, mua một tách cà phê với giá bốn mươi
chín cent [xu Mỹ] ở một nhà hàng ăn nhanh McDonald's tại Albuquerque,
bang New Mexico. Khi kẹp tách cà phê giữa hai đùi, mở nắp nhựa đậy bên
trên để cho thêm kem và đường vào, bà làm đổ tách cà phê và bị bỏng.
Liebeck phải nằm viện bảy ngày để điều trị vết bỏng, bao gồm việc cấy ghép
da và vì vậy bà khởi kiện hãng McDonald's, cho rằng vì cà phê quá nóng.
Tòa án ra phán quyết hãng McDonald's phải bồi thường 160.000 đô-la cho
thương tích của bà và phạt hãng 2,7 triệu đô-la, tương đương hai ngày doanh
thu của hãng (Tòa án sơ thẩm sau đó giảm mức bồi thường xuống 480.000
đô-la). Đây có phải là một ví dụ về sự thái quá của cơ chế bồi thường thiệt
hại do lỗi bất cẩn được áp dụng một cách điên rồ, hay là một phán quyết
công bằng cho nạn nhân bị tổn hại bởi người sai phạm? Hãy đọc Chương 5.
• Sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001, chính quyền
Tổng thống George W. Bush quy định rằng tổng thống có thẩm quyền như
tổng tư lệnh tối cao trong việc định danh các công dân nước ngoài và công
dân Mỹ là “những chiến binh thù địch” và giam giữ họ vô thời hạn trong căn
cứ hải quân tại Vịnh Guantanamo, Cuba, và ở bất cứ chỗ nào khác mà không
cần đến phán quyết của tòa án. Tòa án Tối cao đã cho phép các tòa án có
quyền xem xét việc giam giữ này và công dân không thể bị giam giữ vô thời
hạn nếu không được xét xử theo đúng trình tự tố tụng luật định. Tại sao Tòa
án Tối cao đưa ra quyết định về các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia,
và bằng cách nào mà thẩm phán biết được hàm nghĩa của Hiến pháp đối với
các vụ việc giống như vụ việc này? Hãy đọc Chương 2.
• Marc Bragg mua bán đất và các tài sản ảo khác trong Second Life, một trò
chơi nhập vai trực tuyến đang rất thịnh hành. Khi anh khai thác một khoảng
trống trong mật mã của trò chơi để mua một miếng đất với mức giá thương
lượng, Linden Research, nhà sản xuất Second Life, đã phong tỏa tài khoản,
cướp mất của anh một khu bất động sản ảo có trị giá từ 4.0006.000 đô-la tiền
thật. Bragg kiện Linden; Linden đã biện hộ, cho rằng bất động sản đó thuộc
quyền sở hữu trong Second Life và phải tuân thủ các điều khoản về dịch vụ
của trò chơi là trao cho Linden quyền kiểm soát hoàn toàn bất động sản đó.
Có phải pháp luật đã vay mượn các ý tưởng về sở hữu bất động sản từ thời
Trung cổ và áp dụng các ý tưởng đó vào mạng Internet ở thế kỷ XXI? Nếu
thế giới ảo là một cộng đồng với những chuẩn mực và quy tắc riêng, liệu nó
cũng có hệ thống pháp luật riêng, hay có hệ thống pháp luật nào hiện tại ít
nhất công nhận những chuẩn mực và quy tắc ràng buộc trong các tòa án ở
thế giới ảo? Hãy đọc Chương 7.
• Paul Hill, mục sư và là một người chống nạo phá thai cực đoan, đã bắn chết
tiến sỹ John Bayard Britton, một bác sỹ từng thực hiện những ca nạo phá
thai cùng với vệ sỹ của ông này. Giây phút sau khi bị bắt, Hill đã nói với
cảnh sát, “Tôi biết rằng hôm nay nhiều sinh linh vô tội sẽ không bị giết chết
ở phòng khám đó nữa”. Vì nạo phá thai là hợp pháp nên vị thẩm phán tại
phiên xét xử Hill đã từ chối chấp nhận lập luận của ông ta, rằng việc giết
người này được biện hộ bằng mục đích nhằm ngăn chặn việc giết chết những
đứa trẻ chưa ra đời. Hill bị kết án tù chung thân. Đó có phải là cách biện hộ
cho tội giết người mà tên sát nhân đã hành động để ngăn chặn một tội lỗi lớn
hơn? Hãy đọc Chương 8.
Nhưng luật không chỉ là về những vụ kiện như việc tổng thống định danh
những chiến binh thù địch, hay hài hước như vụ của Lorena Bobbitt. Luật
thâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của chúng ta bằng nhiều cách. Những
nhà phê bình cho rằng những năm gần đây chúng ta trở nên khó chịu vì sự
“ngộ chữ” quá nhiều đạo luật và quá nhiều luật sư – nhưng luật đã thâm
nhập khắp xã hội Mỹ ngay từ đầu. Thậm chí trước khi những người Hành
hương đổ bộ đến Massachusetts, họ đã soạn thảo Hiệp ước Mayflower, một
văn kiện pháp lý chi phối việc định cư của họ ở thế giới mới. Vào thời thuộc
địa, các quy định pháp luật về kinh tế, ứng xử nơi công cộng và đạo đức xã
hội ít nhất vẫn được áp dụng rộng rãi giống như ngày nay. Những tật xấu của
con người như thông dâm, nghiện rượu và ăn không ngồi rồi bị phạt thường
xuyên – đúng pháp luật, và luật quy định chặt chẽ các công việc liên quan
đến kinh tế, quy định kích cỡ của ổ bánh mỳ, thời gian và địa điểm bán hàng
hóa. Một vụ kiện tụng thông thường tạo cơ hội để tập hợp dân chúng, các
luật sư trình bày lập luận còn dân chúng thì đưa ra nhiều lời bình luận. Ngày
nay, pháp luật ảnh hưởng đến mỗi cá nhân chúng ta khi chúng ta thuê căn hộ
hoặc nhà riêng, cưới hỏi, lái xe, vay mượn tiền, mua bán hàng hóa, quan hệ
với các tổ chức, đến trường học hoặc làm việc, sử dụng dịch vụ chăm sóc
sức khỏe; và ảnh hưởng đến toàn thể chúng ta nói chung khi chính phủ đánh
thuế, quy định về sóng vô tuyến và không gian ảo, khống chế tội phạm và
kiểm soát ô nhiễm.
Đối với tất cả những người quan tâm đến luật, để phần lớn mọi người hiểu
sâu sắc về nội dung của luật quả là khó. Luật có phạm vi rộng và phức tạp
đến nỗi không ai, kể cả những luật sư uyên bác nhất, có thể hiểu được tất cả.
Hơn nữa, các luật sư và học giả về luật cũng luôn nỗ lực làm cho pháp luật
có thể tiếp cận với dân thường. Nhưng có một sự đối lập: những nhà chuyên
môn pháp lý, giống như các thầy truyền giáo của một tôn giáo nào đó ít phổ
biến, lại cố gắng giữ kín để luật có vẻ luôn bí ẩn và không thể tiếp cận được.
Nhưng bất kỳ ai cũng có thể hiểu một đôi điều về luật. Đó là mục đích của
cuốn sách Law 101. Cuốn sách giải thích những cơ sở pháp lý – các quy tắc,
nguyên tắc, lập luận mà luật sư và thẩm phán sử dụng. Không phải toàn bộ
các đạo luật đều được đề cập ở đây; có quá nhiều đạo luật để mọi người có
thể biết chứ không phải chỉ một vài đạo luật xuất hiện đây đó. Đó là lý do vì
sao các luật sư đều phải chuyên môn hóa để có thể hiểu biết sâu sắc các đạo
luật, chẳng hạn về sự bất cẩn trong việc hành nghề y ở New Jersey hoặc luật
thuế liên bang liên quan đến các công ty... Nhưng tất cả các luật sư đều có
hiểu biết ít nhiều về một số vấn đề căn bản khi chúng được đề cập trong
những môn học và các khái niệm cơ bản, vì họ đã học qua trường luật.
Trường luật dường như cũng hấp dẫn công chúng giống như chính luật pháp
vậy. Những cuốn sách và bộ phim, từ The Paper Chase cho đến Legally
Blonde, đã cung cấp thêm một nguồn tư liệu nghiên cứu truyền thống ở năm
thứ nhất của trường luật như là một sự trải nghiệm nhằm kích thích trí tuệ,
nhưng đồng thời cũng đầy khó khăn, thậm chí vô nhân đạo. Vì năm thứ nhất
ở trường luật, các sinh viên ngành luật trên thế giới được đào tạo cơ bản gần
giống nhau, nên cuốn sách này tập trung vào những kiến thức cốt lõi mà các
sinh viên luật cần biết, đồng thời cũng hữu ích và thú vị đối với những sinh
viên không học trường luật.
Chương trình giảng dạy năm thứ nhất tại phần lớn các trường luật ở Mỹ
dường như giống nhau. Chương trình đó bao gồm một số chủ đề cơ bản, sẽ
được khám phá trong cuốn sách này. Luật hiến pháp liên quan đến cơ cấu bộ
máy của chính phủ (Chương 2) và những tự do cá nhân được chính phủ bảo
vệ (Chương 3). Thủ tục tố tụng dân sự liên quan đến quá trình giải quyết
những tranh chấp (Chương 4). Luật bồi thường thiệt hại do lỗi bất cẩn gây ra
những thương tích cá nhân (Chương 5). Luật hợp đồng là luật về các thỏa
thuận tư nhân (Chương 6). Luật sở hữu chi phối mối quan hệ giữa mọi người
về quyền sở hữu các tài sản (Chương 7). Luật hình sự xác định hành vi tội
phạm, qua đó nhà nước có thể tước đi cuộc sống hoặc quyền tự do của một
người (Chương 8). Thủ tục tố tụng hình sự mô tả quá trình xử lý tội phạm và
quyền của các bị cáo (Chương 9).
Hầu hết các trường luật đều có các khóa học về luật hiến pháp, luật hợp đồng
và các luật khác. Các khóa học này được dạy ở các trường khác nhau nhưng
giống nhau đáng kể về tài liệu được sử dụng và các chủ đề được đề cập. Tất
cả trường luật ở các bang New Jersey, Iowa và California đều dạy những
nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc gia, thường cùng sử dụng những quan
điểm tư pháp và các đạo luật nhất định. Nếu bạn học trường luật, sau khi đọc
cuốn sách này, bạn sẽ thấy trong phần lớn năm thứ nhất đại học, bạn đã được
làm quen với các khái niệm trong sách. Tuy nhiên, mỗi khóa học được các
giáo sư khác nhau giảng dạy và mỗi giáo sư có cách nhìn nhận khác nhau.
Một vài khác biệt về quan điểm là không đáng kể, nhưng đôi khi sự khác biệt
này rất lớn. Một giáo sư có thể là một nhà chính trị theo đường lối tự do,
nhưng giáo sư khác lại là nhà chính trị theo chủ nghĩa bảo thủ. Người này
thích dùng phân tích kinh tế như là một chìa khóa để tìm hiểu luật, trong khi
người khác lại áp dụng cách tiếp cận luật tự nhiên. Mỗi khác biệt về cách
nhìn nhận như vậy, và nhiều sự khác biệt khác xảy ra, dẫn đến sự hiểu biết
rất khác nhau về định nghĩa luật là gì. Vì vậy, về nguyên tắc, trong khi tất cả
các sinh viên luật và luật sư đều có kiến thức căn bản về cùng một đạo luật,
thì họ lại hiểu theo những cách khác nhau.
Cuốn sách này cũng có một cách nhìn nhận riêng, điều đó là tất yếu. Những
cách nhìn nhận trong cuốn sách này được những học giả có hiểu biết nhất về
luật đưa ra. Một số nhận định được công nhận rộng rãi, nhưng một số khác
vẫn còn gây tranh cãi. Cách nhìn nhận trong sách có thể được tập hợp trong
một số nhận định về luật được trình bày dưới đây.
Luật không phải nằm trong những cuốn sách luật. Sách là một trong những
thứ đầu tiên được nhớ tới khi chúng ta nghĩ về luật: hầu hết những cuốn sách
ấy dày cộp và quá nặng khiến chúng ta không thể cầm lên dễ dàng, những bộ
sách viết về các án lệ được bọc da đã phủ đầy bụi; các thư viện pháp luật thì
xếp đầy dãy này đến dãy khác các văn bản pháp luật và các quan điểm của
tòa án. Trong khi các cuốn sách cho chúng ta biết nhiều về luật, thì bản thân
chúng không phải là luật. Thay vào đó, luật nằm ở quy tắc ứng xử, chứ
không phải trên những trang giấy in; luật tồn tại thông qua sự tương tác của
các thẩm phán, luật sư và dân thường.
Chẳng hạn, hãy xem xét một trong những luật mà chúng ta thường gặp nhất:
luật về giới hạn tốc độ. Giới hạn tốc độ trên đường cao tốc giữa các tiểu bang
được quy định theo luật là bao nhiêu? Một người chỉ đọc những cuốn sách
luật có thể nghĩ đến câu trả lời là 65 dặm/giờ, nhưng thực tế không hẳn vậy.
Nếu bạn lái xe với tốc độ 65 dặm/giờ ở New Jersey Turnpike, xe tải gần như
sẽ húc vào bạn, nháy đèn để bạn đi sang làn đường dành cho tốc độ chậm
hơn. Giới hạn tốc độ theo quy tắc ứng xử của lái xe cao hơn nhiều so với 65
dặm/giờ. Và các nhân viên thực thi pháp luật cũng làm theo cách tương tự
như vậy. Cảnh sát, cho phép các lái xe mức gia giảm tốc độ 3 5 dặm/giờ,
không bao giờ đưa giấy phạt với trường hợp chạy quá tốc độ ở mức 66
dặm/giờ, vì nếu họ làm như vậy, thẩm phán sẽ cười họ quá cứng nhắc. Trên
thực tế, tòa án không muốn lãng phí thời gian để giải quyết vụ việc một
người vi phạm tốc độ quá 1 hoặc 2 dặm/giờ, và thêm nữa, hệ thống ra đa của
cảnh sát thường cũng không có khả năng xác định thực sự chính xác sự thay
đổi tốc độ ở mức nhỏ như vậy. Vậy luật quy định lái xe có thể lái với tốc độ
là bao nhiêu? Ở đây, thực tế có vài điều khác biệt so với những quy định
trong các cuốn sách luật.
Để hiểu luật, bạn phải xem xét các sự kiện khi chúng xảy ra trên thế giới.
Chúng ta có thể khái quát hóa những sự kiện này để lập ra những lý thuyết
và khái niệm kiểm chứng sự hiểu biết của chúng ta về luật, nhưng tiêu chuẩn
luôn là thực tiễn chứ không phải là khái niệm. Có một phương pháp để thực
hiện công việc này trong các trường luật là tập trung vào những tình huống
thực tế riêng lẻ làm phát sinh kiện tụng và những kết luận của tòa án khi giải
quyết tình huống, được gọi là những vụ việc. Mỗi vụ việc đều bắt đầu với
một sự kiện thực tế, chẳng hạn như việc mua một chiếc máy vi tính Gateway
của Hill, hoặc việc giam giữ các chiến binh thù địch của Tổng thống Bush,
và trở thành một phương tiện tư duy đối với nhiều sự kiện có liên quan qua
đó cho phép chúng ta lật đi lật lại giữa tình huống thực tế cụ thể và nguyên
tắc luật chung. Cuốn sách này được viết theo kiểu đó và sử dụng nhiều vụ
việc thú vị để tìm hiểu các nguyên tắc luật.
Luật không phải là một điều bí mật. Đừng duy trì khái niệm sai lầm rằng luật
nằm trong những trang sách và ý kiến sai lầm tương tự rằng luật là một điều
bí mật, hoặc ít nhất là khó tiếp cận với dân thường. Để hiểu và áp dụng luật
ở mức độ cao hơn, chặt chẽ theo đúng nghĩa của luật đòi hỏi luật sư phải có
kiến thức chuyên môn, nhưng để hiểu nội dung cơ bản của luật thì không cần
đến mức ấy. Luật phản ánh cuộc sống. Các nguyên tắc và vấn đề đề cập
trong luật không khác biệt so với những điều chúng ta trải nghiệm về khía
cạnh khác của cuộc sống. Ví dụ, luật hợp đồng đề cập đến cách thức con
người đưa ra, diễn giải, thực hiện và không thực hiện các cam kết dưới hình
thức thương mại hoặc phi thương mại. Một số người không phải luật sư có
thể đưa ra lập luận khách quan về hình thức hợp đồng hoặc Quy chế Phòng
chống Gian lận (bạn có thể lập luận sau khi đọc Chương 6), nhưng họ phải
suy ngẫm rất nhiều về các hợp đồng và cam kết. Nếu bạn đan chéo các ngón
tay khi bạn đưa ra một lời hứa, điều này có nghĩa là lời hứa đó không đáng
quan tâm? Bạn hứa đưa con đi xem phim, nhưng bạn chắc chắn sẽ không
thực hiện được nếu có một cuộc họp hoặc công việc quan trọng diễn ra cùng
thời gian đó? Thế nếu bạn cảm thấy không chỉ như vậy thì sao? Nếu chiếc ti
vi bạn mới mua bị hỏng, liệu bạn có thể trả lại cửa hàng? Và còn nhiều vấn
đề nữa.
Trên đây chỉ là ví dụ về những vấn đề mà tất cả chúng ta gặp hàng ngày.
Luật tạo nên một diễn đàn khác để thảo luận những vấn đề này và khai thác
các nguyên tắc cũng như những ý kiến cơ bản hoàn toàn có thể tiếp cận được
với những người không phải là luật sư.
Không có câu trả lời nào là đơn giản. Luật phản ánh cuộc sống trong khi
cuộc sống lại phức tạp. Vì vậy, những vấn đề về luật không thể giải quyết
được một cách đơn giản.
Cuộc sống phức tạp theo hai cách. Trước tiên, mọi thứ thường rối tung lên,
vì vậy thật khó xác định vấn đề pháp lý và tìm ra một cách giải quyết phù
hợp. Hãy lại suy nghĩ về vấn đề giới hạn tốc độ. Trong trường hợp này, nếu
chúng ta định ra một quy tắc rõ ràng, “lái xe nhanh hơn giới hạn tốc độ là vi
phạm” thì chắc chắn chúng ta sẽ không có những trường hợp ngoại lệ, chẳng
hạn như “bố mẹ vội vã đưa đứa con đang trong tình trạng nguy kịch đến
bệnh viện có thể vượt quá giới hạn tốc độ”. Nếu chúng ta định ra một quy tắc
không rõ ràng “lái xe với tốc độ hợp lý trong các tình huống” chúng ta sẽ tạo
ra tranh cãi trong mọi trường hợp về cách áp dụng quy tắc.
Thứ hai, cuộc sống phức tạp bởi vì chúng ta thường xung đột trong suy nghĩ
về một vấn đề. Chúng ta muốn có các quy tắc rõ ràng để bảo đảm tính thống
nhất, công bằng và có thể tiên đoán được. Nhưng chúng ta cũng muốn có
chỗ cho tính hợp tình hợp lý đối với các vụ kiện riêng rẽ mà việc áp dụng
một quy tắc sẽ dẫn đến một kết quả không công bằng, nhằm giảm nhẹ mức
độ nghiêm khắc của quy tắc đối với một bên cụ thể.
Các chính trị gia muốn chúng ta nghĩ rằng luôn có những câu trả lời đơn giản
cho những câu hỏi pháp lý phức tạp. Vài năm qua, chúng ta đã quen với các
vấn đề chính trị nghe có vẻ nhức nhối, và tư tưởng đơn giản hóa đã khẳng
định rằng toàn bộ các vấn đề của chúng ta có thể được giải quyết bằng cách
giảm việc kiện tụng phù phiếm, nghiêm khắc với tội phạm, làm cho mọi
người có trách nhiệm với hành động của mình, hoặc gắn liền với một vài
khẩu hiệu khác. Từ cách nhìn nhận được sử dụng trong cuốn sách này thì nó
không chỉ đơn thuần như vậy.
Luật là một chủ đề tranh luận có tính mâu thuẫn chính trị. Những vấn đề
phức tạp giải quyết theo luật và những cách giải quyết đầy mâu thuẫn của
chúng ta đối với các vấn đề đó là những nội dung gây tranh cãi chính trị.
Đây không phải là vấn đề chính trị theo nghĩa bầu cử giữa Đảng Cộng hòa
Đảng Dân chủ, mà là một cuộc đấu tranh về các tài nguyên xã hội và giá trị
xã hội tương tự như vậy. Sự bất lợi trong các phán quyết pháp lý là các kiểu
câu hỏi cơ bản nhất mà bất kỳ xã hội nào cũng phải đưa ra: Ai được cái gì?
Ai sống và ai chết? Điều nào đúng và điều nào sai? Ai cũng có thể nhận thấy
điều này trong các vấn đề hiến pháp như tranh cãi về nạo phá thai, nhưng lại
được áp dụng với tất cả các vấn đề pháp lý khác. Liệu các chuỗi nhà hàng đồ
ăn nhanh có phải chịu trách nhiệm đối với những chứng bệnh liên quan đến
béo phì vì họ đã quảng cáo và bán những khẩu phần thức ăn chứa quá nhiều
chất béo? Chúng ta phải hiểu tất cả các phán quyết ở đây giống như là vấn đề
chính trị theo nghĩa rộng.
Con người tạo ra luật. Thông thường, luật dường như là một trật tự tự nhiên
của mọi thứ. Luật và các phán quyết pháp lý có thể được hiểu là rất rõ ràng,
dựa trên các nguyên tắc pháp lý không thay đổi, gần như không phải sản
phẩm hành động của con người. Các luật sư và thẩm phán nói cứ như thể
chính luật đang hành động chứ không phải có sự can thiệp của họ: “Luật quy
định rằng…” hoặc: “Các án lệ xác định kết quả…”, quả là vô lý. Luật được
con người tạo ra và “luật” hoặc “các án lệ” không bao giờ kiểm soát bất kỳ
việc gì; chúng ta kiểm soát chúng. Quả thực, toàn bộ quan điểm đó là để cho
một nhóm người nhỏ những người có đặc quyền, có quyền lực chính trị, và
các nhà chuyên môn pháp lý kiểm soát hệ thống pháp luật trong khi họ lại từ
chối trách nhiệm làm việc này. Liệu vấn đề nạo phá thai, trách nhiệm của nhà
sản xuất, hoặc khả năng thực thi các hợp đồng bất thành văn, tất cả chúng ta
chứ không chỉ các luật sư và thẩm phán phải quyết định những gì chúng ta
nghĩ thì mới đem lại một kết quả đúng và hữu ích.
Cuốn sách này tiết lộ bí mật về luật để những người không phải là luật sư có
thể hiểu các quy tắc luật và các nguyên tắc, mâu thuẫn đằng sau chúng. Cuốn
sách này không nói cho bạn biết cách để tự trở thành luật sư riêng cho mình.
Bạn sẽ không biết được cách để nộp đơn ly hôn, trình những khiếu nại nhỏ
lên tòa án, hoặc soạn thảo di chúc của bạn. Có những cuốn sách khác truyền
tải kiểu tư vấn đó; cuốn sách này đề cập đến những vấn đề quan trọng hơn,
dù ít sát thực hơn. Cuốn sách này khai thác những vấn đề lớn và là nền tảng
cơ bản của luật, chứ không phải là cơ cấu trình tự các giao dịch cụ thể. Sau
này, nếu b
 









Các ý kiến mới nhất