https://thuviensach.vn

Table of Contents
Lời nói đầu
CHƯƠNG MỞ ĐẦU Nuôi dạy con bằng chính tấm lòng của cha mẹ
Trẻ không có biểu hiệu nổi loạn có phải là dấu hiệu tốt?
CHƯƠNG 1 Những lo lắng thường gặp trong suy nghĩ của tuổi teen
1. Tuổi dậy thì là thời kỳ như thế nào?
Lứa tuổi trung học - thời kỳ “dao động” mãnh liệt nhất trong giai
đoạn dậy thì.
Nỗi lo lắng, băn khoăn khi xuất hiện đặc điểm của hai giới tính.
Thắc mắc về thế giới của người lớn, bắt đầu phủ nhận bản thân.
Chú ý xây dựng lòng tự trọng cho trẻ.
Vừa hỗ trợ, vừa để con tự lập trong giai đoạn dậy thì - lứa tuổi
“lúc nắng lúc mưa”
Không bao giờ là muộn cả, chỉ cần có tình thương là mọi việc sẽ
ổn.
2. Cách tiếp cận trẻ trong độ tuổi dậy thì
Bọn trẻ sẽ phát triển thế nào là tùy theo cách bạn tiếp cận chúng.
Cần cùng con đối mặt với khó khăn.
Không được ngồi yên và đợi đến khi cơn bão nổi loạn qua đi.
Chỉ rõ cho con biết “Đó là việc xấu nên con không được làm”
Trở thành cái “gối ôm” - điểm tựa để giúp con giải tỏa bức xúc.
Không được áp đặt suy nghĩ của người lớn lên con trẻ.
Nói “giữ khoảng cách với con” không phải chỉ đơn thuần nói về
khoảng cách
Trở thành người hỗ trợ, ủng hộ con. Tuyệt đối không gánh thất
bại thay con.
“Khen ngợi khi làm xong việc” - phương pháp hiệu quả với mọi
độ tuổi
Bí quyết mắng con: mắng ít và cố gắng kết thúc thật nhanh

https://thuviensach.vn

Dìu dắt con hướng tới tương lai - xã hội - thế giới.
3. Xoay quanh thế giới của trẻ là quan hệ với bạn bè
Bạn bè là “cái tôi thứ hai” của tuổi dậy thì.
Phủ nhận bạn bè của trẻ đồng nghĩa với việc phủ nhận bản thân
trẻ.
“Nghiện” điện thoại vì đặt mối quan hệ bạn bè lên trên hết.
Có nhiều trẻ cảm thấy khó chịu với LINE.
Cuộc sống sinh hoạt đầy đủ cần tránh phụ thuộc vào điện thoại và
Internet.
Danh sách liệt kê mức độ phụ thuộc vào điện thoại di động, smart
phone.
Bố mẹ có nên kiểm tra điện thoại của con không?
Hãy cùng con lập ra “Quy định sử dụng điện thoại” trong gia
đình của mình
18 quy định sử dụng điện thoại
4. Vấn đề bắt nạt ở tuổi teen
Mối quan hệ giữa tự sát và lòng tự trọng.
Khó xử vì muốn giúp đỡ nhưng lại sợ bị bắt nạt.
Nhìn vào biểu hiện của con để biết con có bị bắt nạt hay không.
Liên tục bị mất đồ.
Không đưa cho bố mẹ giấy tờ được phát ở trường.
Không chăm chút cho vẻ ngoài.
Bố mẹ bị mất tiền trong lúc không để ý.
17 dấu hiệu trong sinh hoạt hằng ngày cho thấy trẻ đang bị bắt
nạt.
Không được lơ là vì nghĩ con đang trong tuổi dậy thì.
Phát hiện trẻ bị bắt nạt trên mạng xã hội.
Khi biết được người bắt nạt con mình chính là đứa trẻ bạn hay
gặp.
Dấu hiệu cho thấy trẻ đang bắt nạt người khác.
Số đồ dùng bạn chưa nhìn thấy bao giờ đang tăng lên.
Trẻ sở hữu món đồ không thể mua được bằng tiền tiêu vặt.
https://thuviensach.vn

Cách nói năng, thái độ và hành động trở nên vô lễ, quá đáng.
Các bậc phụ huynh phản ứng ra sao khi phát hiện con mình bắt
nạt bạn bè?
Nếu trẻ hư hỏng thì không được quát mắng mà hãy hỏi “Con sao
vậy?”
Là bố mẹ, bạn hãy tạo cho con mình không gian hoạt động an
toàn.
CHƯƠNG 2 Cha mẹ phải xử lý như thế nào khi con có giai đoạn dậy
thì khác thường?
1. Dường như “thời kỳ nổi loạn” ở trẻ trong độ tuổi dậy thì đang dần
biến mất
Gần đây, số trẻ coi mẹ là người có thể tâm sự đang tăng lên.
Quan hệ thân thiết là tốt nhưng vẫn rất đáng lo ngại.
Nếu được bao bọc quá mức, trẻ sẽ không thể tự lập được.
Bố giống như người bạn thì sẽ làm cho con trai mất đi ý chí vươn
lên?
Khi vụ việc bạo lực mang tính tội phạm do những đứa trẻ trầm
tính, ngoan ngoãn gây ra.
Nguy hiểm khi trẻ là “đứa con ngoan trước mặt bố mẹ”
Bảng đánh giá rèn luyện khiến trẻ che giấu con người thật của
mình.
Lỗ hổng trong tâm hồn “trẻ ngoan” đang ngày càng lớn lên.
Hãy tạo cho con môi trường để chúng có thể thoải mái bộc lộ tính
cách thật sự.
2. Làm thế nào để khơi dậy năng lượng mạnh mẽ của tuổi dậy thì?
Tuổi teen là giai đoạn tràn đầy năng lượng.
Giai đoạn dậy thì sẽ đi theo hướng tốt hay xấu phụ thuộc vào
cách giáo dục của người lớn.
Bố mẹ quá nuông chiều có thể làm hư trẻ.
Trẻ cần bố mẹ là bức tường bảo vệ mình.
Bố là người chịu trách nhiệm làm “bức tường” bảo vệ trẻ.
Cần phải nói gì trước khi cuộc chiến tranh luận xảy ra?
https://thuviensach.vn

Tuỳ theo mức độ chống đối mà lựa chọn cách khuyên bảo phù
hợp.
Hãy dạy trẻ biết tôn trọng bản thân và luôn tâm niệm “Lòng tự
trọng của mình không cho phép điều đó xảy ra”.
Để năng lượng của sự “nổi loạn” trong trẻ được dùng vào việc
khác có ích hơn.
3. Gia đình là chỗ dựa tinh thần cho trẻ trong độ tuổi dậy thì
Gia đình là nơi khiến trẻ có cảm giác yên tâm.
Tạo cho trẻ nơi có thể thư giãn sau những căng thẳng ở trường.
Trẻ có giúp mẹ làm việc nhà không?
Bố và mẹ - một người mắng, một người giải thích.
Tuổi teen của bố mẹ khác hoàn toàn với tuổi teen thời nay.
Từ xã hội coi trọng bằng cấp sang xã hội quan tâm “Bạn đã học
được cái gì?”.
Thời đại ngày nay là thời đại hạnh phúc vì con người được tự do
xây dựng phong cách sống.
Hãy cùng trẻ suy nghĩ làm thế nào để tồn tại được trong xã hội
hiện đại.

https://thuviensach.vn

Lời nói đầu
uổi dậy thì là giai đoạn mà mỗi người trưởng thành đều trải qua,
vì đó chính là lúc trẻ tách ra khỏi bố mẹ, thầy cô để trưởng
thành. Trong giai đoạn ấy, bằng nguồn năng lượng đột khởi
mạnh mẽ của bản thân, trẻ sẽ phát triển và hình thành tâm lý
muốn tách rời khỏi sự quản lý của bố mẹ. Trẻ sẽ làm cho “cái tôi”
trước đây của mình biến mất và thay vào đó là “cái tôi mới” – một
con người hoàn toàn khác. Trong quá trình này, chúng bắt đầu có
những hành động bất tuân để chống đối lại người lớn. Và vì thế,
tuổi dậy thì còn được gọi là “tuổi nổi loạn”.

T

Đối với bất kỳ bậc cha mẹ nào, việc đứa con vốn ngoan ngoãn,
dễ thương đột nhiên chống đối lại mình dường như là một cú sốc
rất lớn, vì điều đó chẳng khác nào bị phản bội vậy. Nếu bạn đang
lo lắng không biết làm thế nào thì trước hết, hãy hiểu và tự nhủ
rằng “nổi loạn” là bằng chứng cho thấy trẻ đang bước lên những
bậc thang đầu tiên để trở thành người lớn. Hãy cùng trẻ trải qua tuổi
dậy thì với tâm thế lạc quan, thận trọng trong nhìn nhận vấn đề,
tránh cáu gắt với những hành động của chúng.
Tuy nhiên, hiện nay dấu hiệu “nổi loạn” của trẻ trong độ tuổi dậy
thì dường như đã mờ nhạt dần. Rất nhiều trẻ không hề có thời kỳ
“nổi loạn” mà rất nghe lời, gần gũi với bố mẹ. Việc này tưởng
chừng là tốt, song trên thực tế lại là bất lợi với sự trưởng thành của
trẻ. Để có thể tự lập về tinh thần, về cách nghĩ…, trẻ nhất thiết
phải có giai đoạn “nổi loạn”, “bất tuân” để có thể xây dựng cho mình
một thế giới riêng, một cái tôi mới. Các bậc cha mẹ cần phải quan

https://thuviensach.vn

tâm, thấu hiểu trẻ đang nghĩ gì, lý do gì khiến trẻ có những lời nói
và hành vi kỳ lạ để có cách ứng xử, uốn nắn phù hợp.
Trong cuốn sách này, tác giả Naoki Ogi đề cập đến những thay
đổi về cơ thể cũng như về tâm lý của tuổi dậy thì. Với kinh nghiệm
nhiều năm làm giáo viên trung học, thường xuyên tiếp xúc với học
sinh ở lứa tuổi dậy thì và tư vấn cho các bậc phụ huynh có con trong
độ tuổi dậy thì, bản thân ông hiểu rất rõ tâm lý của lứa tuổi này, từ
đó xây dựng nên những phương pháp giáo dục mềm mỏng và hữu
hiệu với trẻ. Bằng giọng văn giản dị, mộc mạc và gần gũi, cuốn
sách dường như là lời tâm sự của tác giả với các bậc phụ huynh về
những vấn đề nảy sinh ở trẻ, đồng thời ông chia sẻ những phương
pháp giáo dục con tuổi teen đúng đắn, hiệu quả được đúc kết từ
kinh nghiệm dày dặn của mình. Cuốn sách thực sự là một cuốn cẩm
nang quý báu mà các bậc cha mẹ nên có để tham khảo và đồng hành
cùng con trên chặng đường trưởng thành đầy gian truân phía trước.
Tháng 4 năm 2016

CÔNG TY CỔ PHẦN SÁCH ALPHA

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG MỞ ĐẦU

Nuôi dạy con bằng chính tấm lòng của cha mẹ
Hãy tự nhủ rằng việc con “nổi loạn” là bằng chứng cho thấy
chúng đang bước lên những bậc thang đầu tiên để trở thành người
lớn. Hãy cùng con trải qua tuổi dậy thì với tâm thế lạc quan, thận
trọng trong việc nhìn nhận vấn đề, tránh việc dễ cáu gắt với những
hành động của con.

C

ó không ít bậc cha mẹ than phiền rằng “Giáo dục con tuổi teen
thực sự rất khó”.

Xung quanh tôi cũng có nhiều cha mẹ có con trong độ tuổi
10x, họ thường đến và trao đổi với tôi về những vấn đề còn vướng
mắc trong việc nuôi dạy con như là: “Anh Ogi à, tôi làm như vậy có
được không?” Mặc dù cha mẹ nào cũng đã từng trải qua giai đoạn dậy
thì, nhưng tới khi con mình cũng bước vào giai đoạn đó, có những
thay đổi về tâm lý thì họ lại tỏ ra vô cùng lúng túng và không biết
phải giúp đỡ con như thế nào.
Có rất nhiều người nói với tôi rằng: “Tôi chẳng biết con tôi nó
đang nghĩ gì nữa”, “Tôi bối rối lắm. Nó hay nổi giận vô cớ, hơn
nữa còn đưa ra những yêu cầu rất vô lý”, “Giáo dục con thì điều
quan trọng nhất là phải kiên trì. Nếu thế thì tôi thất bại rồi
đúng không?”, “Liệu rằng bây giờ tôi mới thay đổi cách giáo dục thì
chúng có còn nghe theo nữa không?”

https://thuviensach.vn

Thế nhưng, không riêng gì bố mẹ cảm thấy lo lắng mà chính
những đứa trẻ cũng vậy. Bọn trẻ cũng cảm thấy mất phương hướng,
bất an hay thậm chí là đau khổ trước những thay đổi của chính bản
thân mình.

❝

Dậy thì là giai đoạn mà bọn trẻ nhận thức được bên cạnh

cái tôi vốn có còn một “cái tôi” nữa tồn tại trong tiềm thức. “Cái tôi
thứ hai” này vừa là những suy nghĩ nội tâm, vừa là cái bóng phản

❞

chiếu tâm tư, tình cảm của trẻ.

Học sinh trung học cơ sở (THCS), trung học phổ thông (THPT)
hay lứa tuổi đang trong giai đoạn dậy thì vừa phải đối mặt cái tôi
mới, vừa tự hỏi “Rốt cuộc có bao nhiêu con người tồn tại trong cơ
thể mình?” hay “Nên sống như thế nào đây?”.
Việc bọn trẻ luôn tỏ ra khó chịu chính là do chúng bị chi phối bởi
“cái tôi thứ hai”. Từ thái độ bất mãn, ghen tị với anh chị em; hay
nếu là con trai, chúng có thể có những hành động mất kiểm soát
như đạp thủng vách ngăn trong phòng. Những hành động này của trẻ
không nhất thiết phải có nguyên do hay nhằm vào đối tượng
nhất định nào cả. Cũng có nhiều trường hợp chúng tức giận chỉ đơn
giản là do chúng không thể giải quyết được một vấn đề nào đó hay
chán nản trước sự bất lực của bản thân. Bọn trẻ cảm thấy khó chịu,
tự đổ lỗi cho chính mình khi không thể tập trung được vì có quá ít
thời gian.

https://thuviensach.vn

❝

Tuổi dậy thì là giai đoạn phát triển tự nhiên ở trẻ, vì đó

chính là lúc chúng tách ra khỏi bố mẹ, thầy cô để trở nên độc lập
hơn. Đồng thời, đây cũng là thời kỳ trẻ sẽ hoàn toàn trưởng thành

❞

với nghị lực và ý chí phi thường.

Trong trái tim chúng dường như có sức mạnh của một con người
khác. Bằng sức mạnh đó, chúng sẽ phát triển và hình thành tâm lý
muốn tách biệt khỏi sự quản lý của bố mẹ. Trẻ sẽ làm cho cái tôi
trước đây của mình biến mất và thay vào đó là “cái tôi mới” – một
con người hoàn toàn khác. Trong quá trình này, chúng bắt đầu có
những hành động “nổi loạn” để phản kháng lại bố mẹ và người lớn.
Và vì thế, tuổi dậy thì còn được gọi là “tuổi nổi loạn”.
Đối với bất kỳ bậc cha mẹ nào, việc đứa con vốn ngoan ngoãn,
dễ thương đột nhiên chống đối lại mình dường như là một cú sốc
rất lớn, vì điều đó chẳng khác nào mình bị phản bội vậy.
Thế nhưng, nếu nhìn theo một cách khác thì cũng có thể hiểu
rằng “nổi loạn” chính là bằng chứng cho thấy con trẻ đang bước
vào giai đoạn trưởng thành để trở thành người lớn.
Cậu bé mà tôi dạy trước đây đã nêu lên suy nghĩ của mình về tuổi
dậy thì trong bài tập làm văn lớp 9 như sau: “Em nghĩ con người ở độ
tuổi dậy thì giống như côn trùng lột xác vậy”. Đúng vậy, sự chống
đối lại bố mẹ của lứa tuổi dậy thì giống với kén tằm lột xác thành
con ngài. Cũng có thể nói rằng dậy thì là giai đoạn mà mỗi người
trưởng thành đều phải trải qua.

https://thuviensach.vn

❝

Những câu nói kiểu như “Thôi mẹ đừng nói nữa”, “Con biết

rồi mà” chính là dấu hiệu cho thấy con bạn đang bước vào giai đoạn

❞

dậy thì.

Đây sẽ là giai đoạn vô cùng khó khăn với cả cha mẹ và con cái, bởi
đó là dấu hiệu cho thấy trẻ đang từng bước phát triển từ trẻ con
thành người lớn. Nhưng được nhìn thấy con mình trưởng thành hơn
từng ngày chẳng phải là một điều đáng vui mừng, hạnh phúc hay
sao?
Những ông bố, bà mẹ đang lo lắng không biết làm thế nào thì
trước hết hãy tự nhủ rằng việc con “nổi loạn” là bằng chứng cho
thấy chúng đang bước lên những bậc thang đầu tiên để trở thành
người lớn. Hãy cùng con trải qua tuổi dậy thì với tâm thế lạc quan,
thận trọng trong việc nhìn nhận vấn đề, tránh việc dễ cáu gắt với
những hành động của con.
Khi còn là giáo viên chủ nhiệm một lớp 7, tại cuộc họp phụ huynh
tổ chức hằng tháng, tôi có hỏi các vị phụ huynh rằng: “Trong tuần
vừa qua, phụ huynh nào phải nghe câu 'Mẹ nói nhiều quá!' từ ba
lần trở lên có thể giơ tay được không?” Và khi nhìn vào số người giơ
tay, tôi cũng nói đùa rằng: “Ồ, có vẻ bọn trẻ đều đã lớn cả rồi
nhỉ”.
Việc con bước vào tuổi dậy thì cũng chính là bằng chứng xác thực
nhất cho thấy con bạn đang trưởng thành một cách bình thường.

https://thuviensach.vn

Trẻ không có biểu hiệu nổi loạn có phải là dấu hiệu
tốt?
Thế nhưng, hiện nay lại có vấn đề lớn nảy sinh xung quanh
“thời kỳ nổi loạn”.
Gần đây, số trẻ vị thành niên không trải qua giai đoạn của “Tuổi
dậy thì – Tuổi nổi loạn” đang ngày càng tăng lên. Có rất nhiều bậc
cha mẹ cho rằng điều này là tốt nhưng tôi lại thấy lo ngại về
vấn đề này.
Một trong những căn cứ khiến tôi cho rằng giai đoạn dậy thì
dần mất đi là sự thay đổi đột ngột ở các em sinh viên. Ví dụ như số
em sinh viên nói rằng “Em không trải qua giai đoạn dậy thì” đang
tăng lên rất nhanh. Phần lớn những sinh viên đó không có hứng
thú với việc tiếp tục theo đuổi, đào sâu những nghi vấn về một
vấn đề bất kỳ nào đó. Họ sống khép kín và gần như không thể
giao tiếp một cách gần gũi và thân mật với người khác. Hay nói
cách khác, đó là do các em sinh viên không thể xây dựng “bản ngã” –
cái tôi của chính mình.
Thực ra cách cha mẹ đối xử với con mình trong độ tuổi này cũng
tồn tại nhiều điểm không hợp lý. Dù con mình đã trở thành sinh
viên nhưng không ít phụ huynh lại thay con quyết định những việc
như đăng ký tín chỉ nào, hay bắt con thi chứng chỉ mà họ cho rằng
phù hợp với chúng. Dường như họ không hề có ý định sẽ để con tự
quyết định làm theo những gì bản thân chúng muốn. Chúng tôi
cũng nhận được yêu cầu từ phía phụ huynh rằng trường đại học nên
lắp đặt hệ thống chuông báo, kiểm tra giờ giấc của sinh viên,
đồng thời phải thông báo cho họ biết nếu con họ vắng mặt ba
buổi liên tiếp. Tóm lại họ luôn can thiệp quá mức đến cuộc sống
của con mình.

https://thuviensach.vn

Số thanh niên dù đã trưởng thành, đi làm nhưng thực chất
không thể tự lập, vẫn luôn được cha mẹ bao bọc như vậy đang tăng lên
rất nhanh. Tôi nghĩ rằng đây thực sự là một vấn đề đáng lo ngại
cho xã hội sau này. Bởi vì những thanh niên này chưa trau dồi được
kỹ năng đối nhân xử thế ngoài xã hội phức tạp. Như vậy, họ khó có
thể suy nghĩ và hành động như một người trưởng thành thực thụ.
Đương nhiên, chẳng có xã hội nào cần tới những con người như vậy.
Việc một bộ phận người trẻ tuổi không trải qua thời kỳ nổi loạn thực
sự là một vấn đề có thể gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này không chỉ ở cách nuôi dạy
con của cha mẹ mà còn do lớp trẻ bị ảnh hưởng rất nhiều từ các
mạng xã hội ảo – trong đó điển hình là mạng LINE(1). Chúng có thể
dễ dàng truy cập vào mạng xã hội bằng điện thoại thông minh.
Thông qua cuốn sách này, tôi sẽ đưa ra giải pháp cho những vấn
đề đã nêu ở trên. Và bằng kinh nghiệm giảng dạy 22 năm tại các
trường trung học cơ sở và trung học phổ thông, tôi muốn đồng
hành cùng các bậc cha mẹ để tìm ra cách tiếp cận và vạch ra phương
hướng giáo dục con trẻ đang trong độ tuổi dậy thì.
Xin được nhắc lại điều tôi đã đề cập từ trước: Việc trẻ không
trải qua thời kỳ dậy thì – “nổi loạn” không phải là điều đáng mừng,
mà ngược lại, đó là vấn đề đáng lo ngại.
Khi trẻ nói “Mẹ đừng nói nữa”, “Con biết rồi” thì tôi mong bạn
có thể vui vẻ chấp nhận “A, con mình đến tuổi dậy thì rồi đây”.
Tôi mong rằng mỗi người cha, người mẹ sẽ luôn ở trong tâm thế
sẵn sàng cùng con trưởng thành, giúp con trải qua thời kỳ dậy thì một
cách vui vẻ. Có thể làm được điều đó hay không hoàn toàn phụ thuộc
vào các bạn.
− Lời nhắn gửi tới các bậc cha mẹ có con tuổi teen của Naoki Ogi
https://thuviensach.vn

CHƯƠNG 1

Những lo lắng thường gặp trong suy nghĩ của
tuổi teen
Khi bước vào lứa tuổi 10x, do có nhiều biến đổi cả về thể chất
lẫn tâm lý nên nhiều trẻ tỏ ra hoang mang, không biết phải xử lý
như thế nào. Ở Chương 1, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu những đặc
trưng của giai đoạn dậy thì.
Bên cạnh việc suy nghĩ về những vấn đề đang được quan tâm
như các mối quan hệ đang thay đổi, bị bắt nạt ở trường, tôi sẽ giới
thiệu phương pháp giáo dục lứa tuổi dậy thì để kể từ ngày hôm nay,
các bậc cha mẹ có thể giúp con trưởng thành một cách lành mạnh.

https://thuviensach.vn

1. Tuổi dậy thì là thời kỳ như thế nào?

T

rẻ em trong tuổi dậy thì luôn lo lắng, dễ bị dao động bởi chúng
đang phải đối diện với một cái tôi nữa đầy suy tư phức tạp.
Chúng trở nên cáu bẳn, khó chịu chẳng vì lý do chính đáng nào –
đây gọi là “Stress tuổi dậy thì”.

Từ trước đến nay, việc tiếp cận với lứa tuổi dậy thì vẫn luôn khó
khăn.
Khi vào THCS, đột nhiên bọn trẻ thường xuyên không nghe lời,
bố mẹ có nói gì cũng chỉ trả lời “Bố/mẹ nói nhiều quá”, “Con
không thích”. Từ ánh mắt đến thái độ của chúng đều có dấu hiệu
của sự phản kháng, hễ mở miệng ra là chúng có thể nói bố mẹ bất
công. Rồi chẳng biết từ khi nào nhiều em gái cũng tập tành trang
điểm và vẽ móng như người lớn.

❝

Bước vào tuổi dậy thì, bọn trẻ thường trở nên rất khó bảo.

Đứa con dễ thương từ trước đến nay luôn ngoan ngoãn nghe lời bố
mẹ dường như đã trở thành một người khác. Trong quá trình con
thay đổi như vậy, có không ít người lo lắng đặt ra câu hỏi “Tôi phải

❞

làm gì với con bây giờ?

https://thuviensach.vn

Lứa tuổi 10x thường có thế giới nội tâm rất phức tạp. Chúng
xung đột với mọi người và thậm chí xung đột với chính bản thân
chúng. Trong xã hội có nhiều biến động như hiện nay, có thể ta
không cảm nhận được những thay đổi của giai đoạn “nổi loạn” nhưng
về cơ bản, mức độ khó khăn, phức tạp của thời kỳ này không hề
thay đổi.
Chắc hẳn người cha người mẹ nào cũng đã từng trải qua giai đoạn
đầy khó khăn, phức tạp của tuổi dậy thì, nhưng lại có khá nhiều
người lo lắng không biết phản ứng ra sao khi tới lượt con mình gặp
phải những vướng mắc trong giai đoạn này.
Tuy vậy, những thay đổi này của trẻ gắn liền với giai đoạn vô
cùng quan trọng để trẻ trưởng thành.
Có thể nói dậy thì là thời kỳ rèn luyện con người trở nên độc lập.
Bản thân bọn trẻ, hay chính bản thân chúng ta trước đây, phải khó
khăn tranh đấu trong thế giới đầy những mâu thuẫn và xung đột
do chính mình tạo ra. Chính vì vậy, từ xưa người ta đã gọi tuổi dậy thì
là thời kỳ “giông bão và stress” trong cuộc đời của mỗi người.
Bọn trẻ không lý giải được những suy nghĩ của bản thân, dần
dần chúng cũng không hiểu nổi chính mình nữa. Vì vậy, khi bị bố
mẹ mắng “Tại sao con lại làm như thế?”, chúng sẽ phản kháng
bằng những câu trả lời như “Bố/mẹ nói nhiều quá”. Đơn giản bởi
vì chính bản thân bọn trẻ cũng không biết rằng tại sao chúng lại
làm thế. Vì không thể hiểu được nên chúng sẽ buột miệng nói “Con
biết rồi”.
Tôi đã phải liên tục hỏi con những “lời ngon ngọt”như “Con làm
sao thế?”, nhưng thực sự đối với lứa tuổi dậy thì, những lời như thế
chẳng có tác dụng gì cả. Kể cả khi được hỏi như vậy, chúng vẫn chẳng
mở lời. Còn nếu con có trả lời, thì cùng lắm cũng chỉ là “Con chẳng

https://thuviensach.vn

sao cả” mà thôi. Dùng lời ngon ngọt cũng không được, bọn trẻ không
chịu mở lòng, dường như chúng đã nhìn thấu ý định của cha mẹ khi
dùng những lời nói “ngon ngọt” ấy… Đây là điểm “khó nhằn” khi
muốn tiếp cận con khi chúng đang trong độ tuổi dậy thì.
Với mỗi người cha, người mẹ có đứa con vẫn luôn nghe lời mình
trong suốt mười mấy năm, đột nhiên đứa trẻ ngoan ngoãn ấy lại
có thái độ chống đối lại mình, có lẽ có thể gói gọn trong một từ:
“SỐC”. Hẳn là bạn sẽ vô cùng lo lắng, bất an và tự hỏi “Con mình
nó làm sao vậy?”.
Tuy nhiên, khó khăn ở tuổi dậy thì là bằng chứng cho việc con
bạn đang trưởng thành một cách bình thường như bao đứa trẻ khác.
Đây là điều đáng mừng vì nó chứng tỏ con bạn dần tách ra khỏi sự
bao bọc của cha mẹ, từng bước từng bước đi trên đôi chân của chính
mình.

❝

Có lẽ, trước hết hãy vui mừng với những thay đổi của con,

bởi

"Cuối cùng thì con mình đã bắt đầu bước lên những bậc thang trở

❞

thành người lớn."

Nhưng chỉ vui mừng thôi là chưa đủ, bạn hãy giúp con bước đi trên
những bậc thang ấy một cách an toàn, để con bạn từ một đứa trẻ trở
thành một người lớn biết suy nghĩ và hành động độc lập. Để giúp bạn
hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng xem “Tuổi dậy thì là thời kỳ như thế
nào?”.

https://thuviensach.vn

Lứa tuổi trung học - thời kỳ “dao động” mãnh liệt
nhất trong giai đoạn dậy thì.
Trước hết, dậy thì là giai đoạn bắt đầu từ bao giờ, và tới khi nào
thì kết thúc?
Thời điểm dậy thì của con trai và con gái có đôi chút khác biệt.
Con gái bắt đầu dậy thì từ khoảng giữa năm lớp 4, còn con trai thì
muộn hơn, sớm nhất là mùa hè năm lớp 5. Và thông thường giai
đoạn này sẽ kết thúc khi chúng vào đại học.
Tuy nhiên, hiện nay dường như giai đoạn dậy thì đang kéo dài, có
nhiều sinh viên nói với tôi rằng: “Thầy ơi, em vẫn đang dậy thì hay
sao ấy”. Trong số đó, số lượng sinh viên nam chiếm phần lớn
hơn nên tôi cho rằng dậy thì ở nam kéo dài hơn dậy thì ở nữ.
Dậy thì được chia làm bốn giai đoạn (ứng với các mốc tuổi) như
sau:
1. Giai đoạn tiền dậy thì (từ tiểu học hay thậm chí trung
học phổ thông)
Đây là thời kỳ con trai bắt đầu cao lên, còn con gái bắt đầu
phát triển bầu ngực. Chúng sẽ nhận ra cơ thể mình đang thay đổi. Ở
giai đoạn này, gần 60% con gái có kinh nguyệt. Bọn trẻ không
muốn bố mẹ quan tâm tới việc này. Và như bạn thấy đấy, chúng
sẽ dần tách xa bố mẹ − đó là do chúng không muốn bạn can thiệp
vào đời sống riêng tư của chúng.
2. Giai đoạn bắt đầu dậy thì (thường ở lứa tuổi trung học
cơ sở)

https://thuviensach.vn

Xuất hiện những thay đổi rõ rệt của cơ thể, đặc biệt con trai sẽ
bắt đầu vỡ giọng và có những “giấc mơ ướt”(1). Lo lắng, bất an
trước những thay đổi này sẽ gây ra những dao động mãnh liệt trong
trái tim trẻ. Đây cũng là giai đoạn trẻ bắt đầu kiếm tìm “cái tôi”
của mình. Chúng dần không tin tưởng bố mẹ hay thầy cô, bị cuốn
vào những thay đổi cả về thể chất lẫn tâm sinh lý. Bọn trẻ mắc kẹt
trong sự buồn chán, đau khổ, giống như chúng “không biết lối ra
– lối vào ở đâu, đây là phía trên hay phía dưới, hoàn toàn lạc lối,
mất phương hướng trong đường hầm tối tăm”.
3. Giai đoạn gi