Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
ANCOL – PHENOL
A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT ANCOL
I. Tóm tắt kiến thức ancol
1. Khái niệm, phân loại, danh pháp
Khái niệm

Là hợp chất hữu cơ
-OH liên kết trực tiếp với nguyên tử C no (C chỉ chứa liên kết đơn)

mạch hở

Đơn chức : Cn H2n + 2 O
hoặc Cn H2n + 1 OH

Ancol no
Gốc hiđrocacbon R

Đa chức : Cn H2n + 2 Ox
hoặc Cn H2n + 2 - x (OH)x

vòng
Ancol không no (mạch hở, mạch vòng)
Ancol thơm (có vòng benzen)

Ancol
R(OH)x
Cn H2n + 2 - 2k - x (OH)x
Cn H2n + 2 - 2k Ox

Phân loại

Nhóm chức OH

Ancol đơn chức (số nhóm OH = 1)
Ancol đa chức (số nhóm OH ≥2)

Ancol bậc I : RCH2 OH
Bậc ancol

Ancol bậc II : R - CH(OH) - R'
Ancol bậc III : (R1 R2 R3 )C - OH
CH3 OH được coi là ancol bậc I
Ancol + tên gốc hiđrocacbon + ic
C2 H5 OH : ancol etylic

Tên thông thường
CH2 = CH - CH2 OH : ancol anlylic
Danh pháp

C6 H5 CH2 OH : ancol benzylic
Tên thay thế :

2. Lí tính và hoá tính

1

Tên RH (mạch chính) + vị trí nhóm OH + ol

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Là chất lỏng hoặc rắn

Có liên kết hiđro liên phân tử

giữa các phân tử ancol với H2 O

 tan nhiều trong nước

Tính chất vật lí

Gốc R là gốc kị nước

R lớn  độ tan giảm
R nhỏ  độ tan tăng

Khối lượng phân tử (M) tăng

Ancol
ROH

giữa các phân tử ancol
 ts, tnc(ancol) > RH, ete cùng M

Thế H của OH

ts, tnc tăng
khối lượng riêng tăng

Tính chất chung :

+ kim loại kiềm M(Na, K,...)

Tính chất riêng của 2OH liền kề :

 ROM + H2 

+ Cu(OH)2  dd màu xanh lam

+ HX (X : halogen) bốc khói  RX + H2 O
Thế OH

+ H2 SO4 đậm đặc, lạnh  R - OSO3 H
HNO3 đậm đặc  R - ONO2 + H2 O

H2 SO4 đặc, 1400 C  ROR (ete) + H2 O
(thực chất là phản ứng thế nhóm OH = OR)
Tính chất hoá học

Tách H2 O

Este hoá

H2 SO4 đặc, 1700 C  anken + H2 O
(đối với ancol no, đơn chức, mạch hở)
+ R'COOH (xt H+)  R'COOR (este) + H2 O

 anđehit đối với ancol bậc I
+ CuO, t0

 xeton đối với ancol bậc II
 không phản ứng

Oxi hoá không hoàn toàn :

chất oxi hoá tách H2

 axit đối với ancol bậc I
+KMnO4 , K2 Cr2 O7 ,...

 xeton đối với ancol bậc II
+ ancol bậc III

mt axit  pứ phức tạp
mt bazơ  không pứ

3. Điều kiện bền của ancol
Ancol bền là ancol có nhóm OH không liên kết với C không no (C=C, C  C ) hoặc 2 nhóm –OH không liên
kết với 1 nguyên tử C
Khi ancol có nhóm OH liên kết với C không no (C=C, C  C ) hoặc 2 nhóm –OH cùng liên kết với 1 nguyên
tử C thì ancol đó sẽ không bền và chuyển thành anđehit hoặc xeton. Cơ chế chuyển như sau :

2

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Tæng qu¸t : OH g¾n víi C kh«ng no
R
R

2

C

R

1

R
R

C

2

R

CH

1

C
O

OH

kh«ng bÒn

ThÝ dô :

H2C

H3C

CH

CH
O

OH

axetan®ehit
CH3

CH3
H2C

H3C

C

C
O

OH

Axeton
Tæng qu¸t : 2OH g¾n 1C
R2

R2
R1

C

OH

O

H

R1

+

C

H2O

O

kh«ng bÒn

ThÝ dô :

H3C

CH
O

OH

H3C

+

H2O

+

H2O

O

H

CH3

CH3
H3C

CH

C

OH

O

H

H3C

C
O

Căn cứ vào điều kiện bền của ancol ta thấy :
Số nguyên tử C ≥ số nhóm OH
Đối với ancol đơn chức không no (1 nối đôi hoặc 1 nối ba) thì số nguyên tử C ≥3
Ancol bé nhất là CH3OH (M=32, có 1C), tức là ancol có 1C chỉ có thể là CH3OH
3

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Ancol 2 chức bé nhất là C2H4(OH)2 (HOCH2 – CH2OH), ancol 3 chức bé nhất là C3H5(OH)3 (HOCH2 –
CH(OH) – CH2OH)
II. Mối quan hệ số nguyên tử của một hợp chất hữu cơ bất kì chứa C, H, O
Đặt công thức tổng quát của hợp chất hữu cơ chứa C, H, O là C xHyOz
Điều kiện của x, y là :

x, y, z  N*
C, H,O  N*


y  2x + 2 hay cã thÓ viÕt : H  2C + 2
y : ch½n
H : ch½n


III. Công thức tổng quát của ancol
Đặt công thức tổng quát của ancol là CnH2n + 2 – 2kOz, trong đó :
 k =  + v ( :sè liª n kÕt pi, v : sè vßng)

z: sè nhãm OH
Nhóm OH chỉ chứa liên kết đơn và mạch hở, do đó k của ancol chính là k của gốc hiđrocacbon
 = 0
k =0 +v =0 
 ancol no (  = 0), m¹ch hë (v = 0)
v = 0

  = 1
 ancol kh«ng no cã 1 liª n kÕt pi (  = 1), m¹ch hë (v = 0)

v
=
0

k =1 + v =1 
  = 0

 ancol no ( = 0), 1 vßng (v = 1)
 v = 1
...
Các ancol thuộc cùng dãy đồng đẳng thì có cùng công thức chung, cùng k và cùng số nhóm OH
IV. Tính chất hoá học
1. Phản ứng thế H của nhóm OH ancol
a. Phản ứng chung của ancol (phản ứng của H linh động)
Ancol phản ứng với kim loại kiềm tạo ra ancolat và giải phóng H2 :
Tæng qu¸t :
n
R(OH)n + nM → R(OM)n + H 2 
2
ancolat

ThÝ dô :
1
C 2 H 5OH + Na → C 2 H 5ONa + H 2 
2
natri etylat

Ancol hầu như không thể hiện tính axit, do đó ancol không tác dụng với bazơ (NaOH, KOH,...). Ngược lại
ancolat có tính bazơ rất mạnh, do đó bị thuỷ phân hoàn toàn :

4

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Tæng qu¸t :

R(OM)n + nH 2 O → R(OH)n + nMOH
ThÝ dô :
C 2 H 5ONa + HOH → C 2 H 5OH + NaOH
 TÝnh baz¬ : C 2 H 5OH  NaOH
b. Phản ứng riêng của ancol có 2 nhóm OH liền kề
Ancol có 2 nhóm OH liền kề (hợp chất có 2 nhóm –OH liền kề) hoà tan được Cu(OH)2 tạo thành phức tan,
màu xanh lam
Thí dụ :
H
H2C

OH

H2C

OH

HO
+ HO

Cu

OH +
HO

CH2

H2C

O

CH2

H2C

O

etylen glicol
H2C

OH

HC

OH

H2C

OH

O

CH2

O

CH2

Cu
H

+ 2H2O

®ång (II) etylen glicat, mµu xanh lam
+ HO

Cu

OH +

HO

CH2

H2C

HO

CH

HC

HO

CH2

H2C

OH
O
OH

HO
Cu

O
HO

CH2
CH

+ 2H2O

CH2

®ång (II) glixerat, mµu xanh lam

glixerol
Để đơn giản, người ta viết như sau :
2C 2 H 4 (OH)2 + Cu(OH)2 → [C 2 H 4 (OH)O]2 Cu + 2H 2O
phøc tan, mµu xanh lam

2C 3H 5 (OH)3 + Cu(OH)2 → [C 3H 5 (OH)2 O]2 Cu + 2H 2O
phøc tan,mµu xanh lam

Tổng quát : Ancol có bao nhiêu nhóm –OH liền kề thì cũng chỉ xảy ra ở 2 nhóm –OH thuận lợi nhất theo
phương trình sau :
2R(OH)2 + Cu(OH)2 → [R(OH)O]2 Cu + 2H 2O
phøc tan, mµu xanh lam

2. Phản ứng thế nhóm OH
a. Phản ứng với axit

5

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Tæng qu¸t :

ROH + H 2SO 4 (®Æc, l¹nh) → R − OSO3H + H 2 O
ROH + HX(bèc khãi) → RX + H 2 O
ROH + HNO3 (®Æc) → RONO 2 + H 2 O
ThÝ dô :
(CH 3 )2 CHCH 2 CH 2 OH + H 2SO 4 (®Æc, l¹nh) → (CH 3 )2 CHCH 2CH 2 − OSO 3H + H 2 O
ancol isoamylic

isoamyl hi®rosunfat (tan trong H2SO 4 )

C 2 H 5OH + HBr(bèc khãi) → C 2 H 5Br + H 2O
etyl bromua

H2C

OH

HC

OH

H2C

OH

+ 3HNO 3 ®Æc

H2C

ONO 2

HC

ONO 2

H2C

ONO 2

+ 3H2O

glixeryl trinitrat
(mét chÊt næ quan träng)
b. Phản ứng với ancol
Tæng qu¸t :
2 4
ROH + HOR ⎯⎯⎯⎯→
ROR + H 2 O
0

H SO ®Æc
140 C

ete

ThÝ dô :
2 4
C 2 H 5OH + HOC 2 H 5 ⎯⎯⎯⎯→
C 2 H 5OC 2 H 5 + H 2 O
0

H SO ®Æc
140 C

®ietyl ete

3. Phản ứng tách H2O
Điều kiện : H2 SO4 đặc, 1700C
Qui tắc Zai – xép : Nhóm OH ưu tiên tách ra cùng với H ở nguyên tử C bậc cao hơn bên cạnh để tạo thành
liên kết đôi C = C (sản phẩm chính)
Thí dụ :
I
H2C

CH

II
CH

H

OH

H

CH3

H2SO4 ®Æc
CH3CH = CH − CH3 + CH2 = CHCH2CH3
⎯⎯⎯⎯→
0
170 C

but −2−en(s¶n phÈm chÝnh)

4. Phản ứng oxi hoá
a. Oxi hoá hoàn toàn
0

t
C n H 2n + 2 −2k −x (OH)x + O2 ⎯⎯
→ CO 2 + H 2 O

b. Oxi hoá không hoàn toàn
Tác nhân oxi hoá là CuO, t0 :
Ancol bậc I :

6

but −1−en (s¶n phÈm phô)

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Tæng qu¸t :
0

t
RCH 2 OH + CuO ⎯⎯
→ RCHO + Cu + H 2O
an®ehit

ancol bËc I

ThÝ dô:
0

t
CH 3 − CH 2 OH + CuO ⎯⎯
→ CH 3 − CHO + Cu + H 2O
ancol etylic

an®ehit axetic
0

t
H − CH 2 OH + CuO ⎯⎯
→ H − CHO + Cu + H 2O
an®ehit fomic

ancol metylic

Ancol bậc II :
Tæng qu¸t :
R

CH

R'

t0

+ CuO

R

C

OH

O

Ancol bËc II

Xeton

R'

+ Cu + H2O

ThÝ dô :
t0
H3C

CH

CH3

+ CuO

H3C

C

CH3

+ Cu + H2O

O

OH

Propan - 2 - ol
Axeton
Ancol bậc III : không bị oxi hoá bởi CuO
Tác nhân oxi hoá mạnh như KMnO4, K2Cr2O7,...
Thí dụ :
5CH3CH 2 OH + 4KMnO 4 + 6H 2SO 4 → 5CH 3COOH + 4MnSO 4 + 2K 2SO 4 + 11H 2O
2CH3CH 2 OH + 2K 2 Cr2O 7 + 8H 2SO 4 → 2CH 3COOH + 2K 2SO 4 + 2Cr2 (SO 4 )3 + 11H 2O
K2Cr2O7/H2SO4
H3C

CH

CH3

H3C

C

CH3

O

OH

Nguyên nhân oxi hoá ancol bậc I bởi tác nhân oxi hoá mạnh như KMnO4, K 2Cr2O7 lại thu được axit là do
ban đầu ancol bị oxi hoá thành anđehit, nhưng anđehit dễ bị oxi hoá hơn ancol nên phản ứng tiếp diễn cho
ngay axit cacboxylic. Thí dụ :
K Cr O /H +

K Cr O /H +

2 2 7
2 2 7
CH 3CH 2 CH 2 OH ⎯⎯⎯⎯⎯
→ CH 3CH 2 CHO ⎯⎯⎯⎯⎯
→ CH 3CH 2 COOH

Anđehit sôi ở nhiệt độ thấp hơn ancol và axit cho nên có thể chưng cất để tách nó trước khi bị oxi hoá tiếp
thành axit cacboxylic.
Phản ứng lên men giấm :
men giÊm
CH3CH 2 OH + O2 ⎯⎯⎯⎯
0 → CH 3COOH + H 2 O
25−30 C

axit axetic

GiÊm ¨n : Lµ dung dÞch 2 − 5% CH 3COOH
7

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
V. Điều chế
H SO ,3000 C

2 4
CH 2 = CH 2 + HOH ⎯⎯⎯⎯⎯→
CH 3CH 2OH

enzim
(C 6 H10O5 )n + nH 2 O ⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C 6 H12 O6
hoÆc
H + ,t 0

glucozo
 Tinh bét

enzim
C 6 H12 O6 ⎯⎯⎯→ 2C 2 H 5OH + 2CO2 
t 0 ,xt
CH + H O ⎯⎯⎯
→ CO + 3H 2
 4
2

xt,t 0 ,p
CO + 2H 2 ⎯⎯⎯→
CH 3OH
0

xt,t ,p
2CH 4 + O2 ⎯⎯⎯→
2CH 3OH
Cl2
Cl2 + H2 O
CH 2 = CH − CH 3 ⎯⎯⎯→
CH 2 = CH − CH 2Cl ⎯⎯⎯⎯
→
0
450
C

NaOH
CH Cl − CHOH − CH Cl ⎯⎯⎯
→ CH 2OH − CHOH − CH 2OH
2
 2
glixerol


B. TÓM TẮT LÍ THUYẾT PHENOL
I. Tóm tắt kiến thức
1. Khái niệm, phân loại
là những hợp chất hữu cơ
Khái niệm

có nhóm -OH liên kết trực tiếp với nguyên tử cacbon của vòng benzen
Thí dụ :

C6 H5 OH : phenol
o,m,p - CH3 - C6 H4 - OH : o,m,p - crezol

PHENOL

Chú ý :

nhóm -OH đính vào mạch nhánh của vòng benzen

ancol thơm
Thí dụ : C6 H5 - CH2 OH : ancol benzylic

phenol đơn chức
1OH
Phân loại :

Thí dụ :

C6 H5 OH : phenol
o,m,p - CH3 - C6 H4 - OH : o,m,p - crezol

dựa theo số nhóm OH :

phenol đa chức

≥2OH

1,2-đihiđroxibenzen

Thí dụ :

1,3-đihiđroxibenzen
1,4-đihiđroxibenzen

2. Công thức cấu tạo và tên gọi một số phenol

8

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
OH

OH

OH

CH3

CH3
3-metylphenol hay m-crezol

2-metylphenol hay o-crezol

phenol
OH

CH3
4-metylphenol hay p-crezol
OH

OH

1,2-®ihi®roxibenzen hay catechol
OH

OH

1,3-®ihi®roxibenzen hay rezoxinol
OH

OH

1,4-®ihi®roxibenzen hay hi®roquinon
3. Lí tính, hoá tính

9

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
tan ít trong nước lạnh

là chất rắn không màu
Tính chất vật lí :

tan nhiều trong nước nóng, etanol, axeton, ete,...

rất độc, gây bỏng da

bị chảy rữa do hút ẩm

phenol thường :

bị thẫm màu do bị oxi hoá bởi không khí

phenol có tính axit
vòng benzen hút e :
tính axit rất yếu :
Ảnh hưởng OH  vòng benzen :

OH đẩy e mạnh :

PHENOL
C6 H5 OH

không đổi màu quì tím
yếu hơn H2 CO3

phản ứng thế ở vòng thơm
định hướng thế octo, para

C6H5ONa

Na (kim loại kiềm) 

H2

Tính axit (H linh động) :

C6 H5 ONa

NaOH (bazơ mạnh) 

H2 O
nước Br2 
Tính chất hoá học :

2,4,6-tribromphenol (trắng)
HBr

Thế H ở vòng benzen :

HNO3 đặc/H2 SO4 đặc

2,4,6-trinitrophenol (vàng)
H2 O

C6 H5 ONa + CO2 + H2 O

C6 H5 OH
NaHCO3

Tính axit yếu :

C6 H5 ONa + HCl

C6 H5 OH
NaCl

II. Tính chất hoá học
1. Tính axit
Phenol (C6H5OH) có tính axit rất yếu, do đó chỉ tác dụng với kim loại hoạt động mạnh (Na, K, Ca, Ba,...) và
bazơ mạnh (NaOH, KOH,...). Thí dụ :

2C 6 H 5OH + 2Na ⎯⎯
→ 2 C 6 H 5ONa + H 2 
natri phenolat

C 6 H 5OH + NaOH ⎯⎯
→ C 6 H 5ONa + H 2 O
natri phenolat

HOCH 2 − C 6 H 4 − OH + 2Na ⎯⎯
→ NaOCH 2 − C 6 H 4 − ONa + H 2 
HOCH 2 − C 6 H 4 − OH + NaOH ⎯⎯
→ HOCH 2 − C 6 H 4 − ONa + H 2 O

10

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Tính axit của phenol rất yếu, yếu hơn nấc 1 của axit cacbonic (H2CO3), do đó bị H2CO3 đẩy ra khỏi dung
dịch muối. Thí dụ :
C 6 H 5ONa + CO2 + H 2 O ⎯⎯
→ C 6 H 5OH  + NaHCO3

Tuy nhiên, phenol có tính axit mạnh hơn ancol (ancol hầu như không thể hiện tính axit), nấc 2 của axit
cacbonic. Thí dụ :

C 6 H5OH + C 2 H5ONa ⎯⎯
→ C 6 H5ONa + C 2 H5OH
C 6 H5OH + Na 2CO3 ⎯⎯
→ C 6 H5ONa + NaHCO3
2. Phản ứng thế ở vòng benzen
Nhóm OH là nhóm hoạt hoá mạnh (đẩy electron mạnh) nhân thơm (vòng benzen), do đó định hướng thế
octo, para
Thí dụ :
OH

OH
Br

Br

+ 3Br 2

+ 3HBr

Br

2,4,6-tribromphenol (kÕt tña tr¾ng)

OH
OH
O 2N

NO 2
+ 3H2O

2 4
+ 3HNO3 ®Æc, d- ⎯⎯⎯⎯⎯
→

H SO ®Æc

NO 2

2,4,6-trinitrophenol (kÕt tña vµng)

(axit picric)
III. Điều chế
1. O2 (kk)
2.dd H SO

CH =CHCH

2
3
2 4
C 6 H6 ⎯⎯⎯⎯⎯→
C 6 H 5CH(CH 3 )2 ⎯⎯⎯⎯⎯
→ C 6 H 5OH + CH 3 − CO − CH 3
+

H

phenol

axeton

0

NaOH ®Æc
2
C 6 H6 ⎯⎯⎯⎯→
C 6 H 5Br ⎯⎯⎯⎯⎯
→ C 6 H 5ONa ⎯⎯
→ C 6 H 5OH
0
Br (Fe,t )

p cao, t cao

C. CÁC DẠNG BÀI TẬP
I. Ancol
Dạng 1 : Phản ứng thế H bằng kim loại kiềm (phản ứng của H linh động)
1. Phương pháp làm bài tập
Ở đây ta lấy kim loại kiềm cụ thể là Na, các kim loại kiềm khác tương tự
Phản ứng tổng quát :
11

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
n
R(OH)n + nNa → R(ONa)n + H 2 
2
Na, R(ONa)n đều là chất rắn ở điều kiện thường
Phương pháp làm bài tập cụ thể :
Sơ đồ phản ứng :

R(OH)n + Na → R(ONa)n + H2 
B ¶o toµn H cho R(OH)n
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯→
n OH = n.n R(OH)n 
2.n H2
 n.n R(OH)n = 2.n H2  n =
(*)

B ¶o toµn H cho pø
n R(OH)n
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2

B ¶o toµn Na
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n Na(pø) = n ONa 
  n Na(pø) = n OH  n Na(pø) = 2.n H2 (**)
B ¶o toµn O
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = n ONa

Nếu đề bài cho ancol hết thì Na cũng có thể dư  chất rắn thu được gồm R(ONa)n và có thể có Na dư
Sơ đồ phản ứng :
R(ONa)n 
R(OH)n + Na → 
 + H2 
Na d­ 
r¾n sau
B¶o toµn khèi l­îng
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ m R(OH)n + m Na = m r¾n sau + m H2

B ¶o toµn H cho R(OH)n
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯→
n OH = n.n R(OH)n 
2.n H2
 n.n R(OH)n = 2.n H2  n =
(*)

B ¶o toµn H cho pø
n
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2
R(OH)n

B ¶o toµn Na
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n Na(pø) = n ONa 
  n Na(pø) = n OH  n Na(pø) = 2.n H2 (**)
B ¶o toµn O
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = n ONa

Đối với bài toán liên quan đến độ rượu :
Rượu uống của chúng ta là dung dịch C2H5OH trong H2O. Để đánh giá hàm lượng C2H5OH trong rượu
người ta dùng độ rượu :
VC H OH
VC 2 H5OH
§é r­îu = 2 5 .100 =
.100
Vr­îu
VC 2H5OH + VH2O

Mối quan hệ giữa khối lượng riêng, thể tích và khối lượng :

12

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta

m
d X = X (g / ml) trong ®ã :
VX

d X : khèi l­îng riª ng cña X (g/ ml)

m X :khèi l­îng cña X (gam)
V : thÓ tÝch cña X (ml)
 X

m C 2 H5OH

d C 2H5OH =
VC 2H5OH

m C 2H5OH = d C 2H5OH .VC 2H5OH


m H2O
do d H O =1


2
 d H 2 O =
 m H2O = d H2O .VH2O ⎯⎯⎯⎯⎯
→ m H2O = VH2O
V
H2O



m r­îu = d r­îu .Vr­îu
m r­îu
d
=
 r­îu Vr­îu
Khi cho Na tác dụng với rượu thì Na phản ứng đồng thời với C2H5OH và H2 O :
1
C 2 H 5OH + Na → C 2 H 5ONa + H 2 
2
1
HOH + Na → NaOH + H 2 
2
H2 O
B ¶o toµn H
 ⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C 2H5OH + n HOH = 2.n H2

 n Na(pø) = n C 2H5OH + n HOH = 2n H2
 Sù thay thÕ Na =H theo 1:1
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→
n
=
n
+
n

Na(pø)
C
H
OH
HOH

2 5
 n Na(pø) = n C 2H5OH + n H2O = 2n H2

2. Các thí dụ
Thí dụ 1 : Khi cho 3,0 gam đơn chức X tác dụng với natri dư thấy có 0,56 lít khí thoát ra (đktc). Công thức
phân tử của X là
A. C4H8O.
B. C3H8O.
C. C2H4O.
D. C4H4O.
Lời giải
Đặt công thức của X là ROH
0,56
= 0,025 mol
Khí thu được là H2  n H2 =
22, 4
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
ROH ⎯⎯⎯
→ RONa + H 2 
3 gam

0,025 mol

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n ROH = 2.n H2  n ROH = 2.0,025 = 0,05 mol

 M ROH =

m ROH
3
=
= 60  R + 17 = 60  R = 43(C 3H 7 −)
n ROH 0,05

 X : C 3H 7OH  CTPT cña X : C 3H8O
Đáp án B
Thí dụ 2 : Khi cho 7,60 gam hỗn hợp hai ancol X và Y đơn chức, kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng (M X <
MY) tác dụng với natri dư thấy có 1,68 lít khí thoát ra (đktc). Phần trăm khối lượng của X và số cặp X, Y
thoả mãn là
13

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
A. 60,53% và 2.
B. 60,53% và 1.
C. 39,47% và 1.
Lời giải
1,68
Khí thu được là H2  n H2 =
= 0,075 mol
22, 4

D. 39,47% và 2.

Đặt công thức chung cho hỗn hợp ancol X, Y là ROH
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
ROH ⎯⎯⎯
→ RONa + H 2 
7,6 gam

0,075 mol

⎯⎯⎯⎯⎯
→ n ROH = 2.n H2  n ROH = 2.0,075 = 0,15 mol
B ¶o toµn H

 M ROH =

m ROH
n ROH

=

7,6
= 50,67  R + 17 = 50,67  R = 33,67
0,15

X, Y kÕ tiÕp nhau trong d·y ®ång ®¼ng
 R X = 15(CH3 ) ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ R Y = 29  R  lo¹i
 R X  R = 33,67  
X, Y kÕ tiÕp nhau trong d· y ®ång ®¼ng
 R X = 29(C 2 H 5 −) ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ R Y = 43(C 3H 7 −)
X : C 2 H 5OH

Y: C 3H 7OH
Số đồng phân của X và Y :
C2H5OH chỉ có duy nhất một đồng phân là CH 3 – CH2 – OH
C3H7OH có 2 đồng phân gồm : CH 3 – CH2 – CH2 – OH và CH3 – CH(OH) – CH3
Vậy có 2 cặp X, Y thoả mãn gồm CH3 – CH2 – OH, CH3 – CH2 – CH 2 – OH và CH3 – CH2 – OH và CH3 –
CH(OH) – CH3
Gọi số mol các chất là C2H5OH : a mol ; C3H7OH : b mol. Ta có :
n C 2 H5OH + n C 3H7OH = 0,15
a + b = 0,15
a = 0,1 mol



m C 2 H5OH + m C3H7OH = 7,6 46a + 60b = 7,6 b = 0,05 mol
46.0,1
 %m C 2H5OH =
.100 = 60,53%
7,6
Đáp án A
Thí dụ 3 : Cho 2,84 gam hỗn hợp X gồm hai ancol đơn chức A, B tác dụng vừa đủ với Na. Sau phản ứng thu
được 4,6 gam chất rắn và bao nhiêu lít H2 (ở đktc) ?
A. 2,24 lít.
B. 1,12 lít.
C. 1,792 lít.
D. 0,896 lít.
Lời giải

Đặt công thức chung của X là ROH
Sơ đồ phản ứng :

ROH + Na ⎯⎯
→ RONa + H 2 
2,84 gam X

4,6 gam r¾n

Cách 1 :
Sự thay thế H trong X thành Na trong rắn theo tỉ lệ 1 : 1 nên ta có :
n H = n Na  §Æt : n H = a mol  n Na = a mol
14

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Khối lượng giữa chất rắn và X chênh lệch nhau là do Na và H. Ta có :
m r¾n − m X = m Na − m H  4,6 − 2,84 = 23.a − 1.a  a = 0,08 mol
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n H = 2.n H2  0,08 = 2.n H2  n H2 = 0,04 mol

 VH2 = 0,04.22, 4 = 0,896 lÝt

Cách 2 :
Gọi số mol H2 thu được là x mol
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2 


B ¶o toµn O
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = n ONa   n Na = 2.n H2 = 2x mol

B ¶o toµn Na
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n Na = n ONa 

B ¶o toµn khèi l­îng
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ m ROH + m Na = m RONa + m H2  2,84 + 23.2x = 4,6 + 2.x  x = 0,04 mol

 VH2 = 0,04.22, 4 = 0,896 lÝt

Đáp án D
Thí dụ 4 : Cho 9,2 gam hỗn hợp X gồm ancol propylic và ancol đơn chức Y tác dụng với Na dư, sau phản
ứng thu được 2,24 lít H2 (đktc). Phần trăm khối lượng Y trong X là
A. 50,00%.
B. 65,22%.
C. 34,78%.
D. 69,57%.
Lời giải
2,24
= 0,1 mol
Số mol H2 thu được là : n H2 =
22, 4
X gồm CH3 – CH2 – CH2OH (ancol propylic) và ROH (Y)
Đặt công thức chung cho X là ROH
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
ROH ⎯⎯⎯
→ RONa + H 2 
9,2 gam

0,1 mol

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n ROH = 2.n H2  n ROH = 2.0,1 = 0,2 mol

 M ROH =

m ROH
n ROH

=

9,2
= 46  M C3H7OH = 60  M Y  46 (*)
0,2

Ancol bé nhất là CH3OH (M=32), sau đó đến C2H5OH (M=46)
Theo (*)  Y là CH 3OH
Gọi số mol các chất trong X là C3H7OH : a mol ; CH3OH : b mol. Ta có :
a + b = 0,2
a = 0,1 mol


60a + 32b = 9,2 b = 0,1 mol

32.0,1
.100 = 34,78%
9,2
Có thể tính số mol các chất trong X như sau :
M CH3OH + M C 3H7OH
n
32 + 60
0,2
Ta thÊy : 46 =
 MX =
 n CH3OH = n C 3H7OH = X =
= 0,1 mol
2
2
2
2
15
 %m CH3OH =

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Phần trăm khối lượng CH3OH(Y) trong X là :
32.0,1
%m CH3OH =
.100 = 34,78%
9,2
Đáp án C
Thí dụ 5 : Cho 15,6 gam hỗn hợp X gồm hai ancol đơn chức, kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng tác dụng hết
với 9,2 gam Na, thu được 24,5 gam chất rắn. Hai ancol trong X là
A. CH3OH và C2H5OH.
B. C2H5OH và C3H7OH.
C. C3H5OH và C4H7OH.
D. C3H7OH và C4H9OH.
Lời giải
Đặt công thức chung cho X là ROH
X tác dụng hết với Na  X phải hết, Na có thể dư  chất rắn thu được gồm RONa và Na có thể dư
Sơ đồ phản ứng :

RONa 
ROH + Na → 
 + H2 
Na d­ 
15,6 gam 9,2 gam
24,5 gam r¾n
B ¶o toµn khèi l­îng
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ m ROH + m Na = m r¾n + m H2  15,6 + 9,2 = 24,5 + m H2

 m H2 = 0,3 gam  n H2 =

0,3
= 0,15 mol
2

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n ROH = 2. n H2  n ROH = 2.0,15 = 0,3 mol
Sù thay thÕ H = Na theo tØ lÖ 1 : 1
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n Na(pø) = n ROH = 0,3 mol  m Na(pø) = 0,3.23 = 6,9  9,2 gam  Na d­

Ta cã: M ROH =

m ROH
n ROH

=

15,6
= 52  R + 17 = 52  R = 35  R nhá  35  R lín
0,3

2 ancol ®ång ®¼ng kÕ tiÕp
 R nhá = 15(CH 3 −) ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ R lín = 29  35  lo¹i

2 ancol ®ång ®¼ng kÕ tiÕp
 R nhá = 29(C 2 H 5 −) ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ R lín = 43(C 3H 7 −)  tho ¶ m·n
 X gåm C 2 H 5OH vµ C 3H 7OH

Đáp án B
Thí dụ 6 : Cho hỗn hợp gồm 0,2 mol ancol E và 0,2 mol ancol F tác dụng với Na dư sinh ra 0,5 mol H2. Một
hỗn hợp khác gồm 0,3 mol E và 0,1 mol F cho tác dụng hết với Na thì sinh ra 0,45 mol H2. Số nhóm chức lần
lượt của E và F là
A. 3 và 2.
B. 2 và 3.
C. 1 và 3.
D. 2 và 2.
Lời giải
Đặt công thức của E, F lần lượt là R1 (OH)n và R2(OH)m
Sơ đồ phản ứng :
R1 (OH)n 

 + Na R1 (ONa)n 
E
→

 ⎯⎯⎯
 + H2 
R
(OH)
R
(ONa)
2
m

2
m





F

16

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n.n R1 (OH)n + m.n R2 (OH)m = 2.n H2 (*)

Đối với trường hợp 0,2 mol E và 0,2 mol F ta có :
theo (*)
⎯⎯⎯⎯
→ n.0,2 + m.0,2 = 0,5.2  n + m = 5 (1)
Đối với trường hợp 0,3 mol E và 0,1 mol F ta có :
theo (*)
⎯⎯⎯⎯
→ n.0,3 + m.0,1 = 2.0,45  3n + m = 9 (2)
Tổ hợp (1) và (2) ta được : n = 2 ; m = 3
Đáp án B
Thí dụ 7 : Ancol X có số nguyên tử cacbon bằng số nhóm chức. Cho 9,2 gam ancol X tác dụng với Na dư
thu được 3,36 lít khí (đktc). Công thức cấu tạo của X là
A. CH3OH.
B. CH3 CH2OH.
C. HOCH2 CH2OH.
D. HOCH2 CH(OH)CH2OH.
Lời giải
3,36
= 0,15 mol
Khí thu được là H2  n H2 =
22, 4
Đặt công thức của X là CxHy(OH)x
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
C x H y (OH)x ⎯⎯⎯
→ R(ONa)n + H 2 
9,2 gam

0,15 mol

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2  n OH = 2.0,15 = 0,3 mol
B ¶o toµn O trong X
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n O = n OH  n O = 0,3 mol

Do trong X có số nguyên tử C bằng số nhóm OH nên ta có :
sè C = sè nhãm OH
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C = n OH  n C = 0,3 mol

B ¶o toµn khèi l­îng X
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ m C + m H + m O = m X  12.0,3 + m H + 16.0,3 = 9,2  m H = 0,8 gam

0,8
= 0,8 mol
1
n C : n H : n O = 0,3 : 0,8 : 0,3 = 3 : 8 : 3  CT § GN cña X lµ C 3H 8O 3

 nH =

 CTTQ cña X lµ (C 3H8O3 )n  C 3n H8n O3n
*

nN
H  2C + 2  8n  2.3n + 2  n  1 ⎯⎯⎯
→ n = 1  X : C 3H8O3

C«ng thøc cÊu t¹o cña X lµ HOCH2 − CH(OH) − CH 2OH
Đáp án D
Thí dụ 8 : Cho 45ml dung dịch ancol etylic 920C phản ứng hết với Na dư, thu được V lít khí H2 (đktc). Biết
khối khối lượng riêng của ancol etylic nguyên chất bằng 0,8g/ml. Giá trị của V là
A. 10,304.
B. 8,064.
C. 2,24.
D. 20,608.
Lời giải
Dung dịch ancol etylic gồm C2H5OH và H2O

17

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
VC 2 H5OH
VC H OH
Ta cã :
.100 = 92  2 5 .100 = 92  VC 2 H5OH = 41, 4 ml
Vdung dÞch
45

MÆt kh¸c : VC 2 H5OH + VH2O = 45  VH2O = 45 − 41, 4 = 3,6 ml
33,12

m C 2 H5OH = d C 2H5OH .VC 2H5OH  m C 2H5OH = 0,8.41, 4 = 33,12 gam  n C 2H5OH = 46 = 0,72 mol

3,6
m
= 0,2 mol
H 2O = d H 2O .VH 2O = 1.3,6 = 3,6 gam  n H 2O =

18
Sơ đồ phản ứng :
C 2 H 5OH 
 0,72 mol  + Na C 2 H 5ONa 
→

 ⎯⎯⎯
 + H2 
NaOH

HOH

0,2 mol

B ¶o toµn H cña nhãm OH
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C 2 H5OH + n HOH = 2.n H2  0,72 + 0,2 = 2.n H2  n H2 = 0, 46 mol

 V = VH2 = 0, 46.22, 4 = 10,304 lÝt

Đáp án A
Thí dụ 9 : Ancol X có số nguyên tử C bằng số nhóm OH. Cho 0,1 mol X tác dụng hết với Na thu được 2,24
lít khí (đktc). Tên gọi của X là
A. metanol.
B. etylen glicol.
C. glixerol.
D. butan – 1,2,3,4 – tetraol.
Lời giải
2,24
= 0,1 mol
Khí thu được là H2  n H2 =
22, 4
Đặt công thức của X là R(OH)n
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
R(OH)n ⎯⎯⎯
→ R(ONa)n + H 2 
0,1 mol

0,1 mol

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n.n R(OH)n = 2.n H2  n =

2.n H2
n R(OH)n

=

2.0,1
= 2  X cã 2OH
0,1

X cã sè C = sè OH
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ C X = 2  X chØ cã thÓ lµ HOCH 2 − CH 2OH (etylen glicol)

Đáp án B
Thí dụ 10 : Đốt cháy hoàn toàn 12,5ml một dung dịch cồn x0. Lượng CO2 sinh ra cho qua dung dịch
Ca(OH)2 dư thu được 40 gam kết tủa. Biết khối lượng riêng của C2H5OH = 0,8 g/ml. Giá trị của x là
A. 86.
B. 88.
C. 90.
D. 92.
Lời giải
Dung dịch cồn gồm C2H5OH và H2O. Đốt cháy cồn thì chỉ C2H5OH cháy
Sơ đồ phản ứng :
CO2  + Ca(OH)2 d­
+ O2
C 2 H5OH ⎯⎯⎯
→
 ⎯⎯⎯⎯⎯→ CaCO3 
H2 O 
40 gam
18

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Theo sơ đồ ta thấy cuối cùng C trong C2H5OH chuyển hết về CaCO3. Bảo toàn nguyên tố C ta có :
40
B ¶o toµn C
⎯⎯⎯⎯⎯
→ 2.n C 2H5OH = n CaCO3  2.n C 2H5OH =
 n C 2 H5OH = 0,2 mol
100
m C 2 H5OH 9,2
Ta cã: m C 2 H5OH = 0,2.46 = 9,2 gam  VC 2 H5OH =
=
= 11,5 ml
d C 2 H5OH 0,8

Ta l¹i cã : x =

VC 2 H5OH
Vdung

.100 =

dÞch

11,5
.100 = 920
12,5

Đáp án D
Thí dụ 11 : Cho V ml dung dịch ancol etylic 920 phản ứng hết với kim loại Na dư, thu được 10,304 lít H2
(đktc). Biết khối lượng riêng của ancol etylic nguyên chất bằng 0,8 g/ml. Giá trị của V là
A. 45.
B. 40.
C. 90.
D. 22,5.
Lời giải
10,304
Số mol H2 là : n H2 =
= 0, 46 mol
22, 4
Dung dịch ancol etylic gồm C2H5OH và H2O. Ta có :
VC 2H5OH

.100 = 92 VC 2 H5OH = 0,92V ml


 VC 2 H5OH + VH2O
VH2O = 0,08V ml
V
+
V
=
V
C
H
OH
H
O
 2 5
2
0,736V

m C 2H5OH = d C 2H5OH .VC 2H5OH = 0,8.0,92V = 0,736V gam  n C 2H5OH = 46 mol
Ta cã : 
0,08V
m
mol
H2O = d H2O .VH2O = 1.0,08V = 0,08V gam  n H2O =

18
Sơ đồ phản ứng :
C 2 H 5OH  + Na C 2 H 5ONa 
→

 ⎯⎯⎯
 + H2 
HOH

NaOH

0,736V 0,08V
B ¶o toµn H cña nhãm OH
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C 2 H5OH + n HOH = 2.n H2 
+
= 2.0, 46  V = 45 ml
46
18
Đáp án A
Thí dụ 12 : Cho hỗn hợp X gồm ancol metylic, etylen glicol và glixerol. Đốt cháy hoàn toàn m gam X thu
được 6,72 lít khí CO2 (đktc). Cũng m gam X trên cho tác dụng với Na dư thu được tối đa V lít khí H2 (đktc).
Giá trị của V là
A. 3,36.
B. 11,20.
C. 5,60.
D. 6,72.
Lời giải
X gồm CH3OH (ancol metylic), C 2H4(OH)2 (etylen glicol), C3H 5(OH)3 (glixerol)
X đều gồm các chất có số nguyên tử C bằng số nhóm OH nên ta có : n C = n OH (*)
Số mol CO2 thu được là : n CO2 =

6,72
= 0,3 mol
22, 4

Xét giai đoạn đốt cháy X :
19

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
Sơ đồ phản ứng :
+O

2
(C, H,O) ⎯⎯⎯
→ CO2 + H 2O

X

0,3 mol

B ¶o toµn C
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C = n CO2  n C = 0,3 mol
theo (*)
⎯⎯⎯⎯
→ n OH = n C = 0,3 mol

Xét giai đoạn X tác dụng với Na :
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
R(OH)n ⎯⎯⎯
→ R(ONa)n + H2 
nOH =0,3 mol
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2  0,3 = 2.n H2  n H2 = 0,15 mol

 V = VH2 = 0,15.22, 4 = 3,36 lÝt

Đáp án A
Thí dụ 13 : Cho 18,4 gam hỗn hợp Y gồm ancol metylic, ancol anlylic và etylen glicol tác dụng với Na kim
loại (dư) thu được V lít khí H2 (ở đktc). Mặt khác, đốt 18,4 gam hỗn hợp Y, thu được 30,8 gam CO2 và 18,0
gam H2O. Giá trị của V là
A. 2,24.
B. 3,36.
C. 4,48.
D. 5,60
Lời giải
Y gồm CH3OH (ancol metylic), CH 2 = CH – CH2OH (ancol anlylic), HOCH2 – CH2OH (etylen glicol)
Xét giai đoạn đốt cháy Y :
Số mol các chất thu được là :
30,8

 n CO2 = 44 = 0,7 mol

18
n
= 1 mol
H2O =

18
Sơ đồ phản ứng :
+O

2
(C, H,O) ⎯⎯⎯
→ CO2 + H 2O

18,4 gam Y

0,7 mol

1mol

B ¶o toµn C
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C(Y) = n CO2  n C(Y) = 0,7 mol
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n H(Y) = 2.n H2O  n H(Y) = 2.1 = 2 mol
B ¶o toµn khèi l­îng Y
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→ m C(Y) + m H(Y) + m O(Y) = m Y  12.0,7 + 1.2 + m O(Y) = 18, 4

 m O(Y) = 8 gam  n O(Y) =

8
= 0,5 mol
16

B ¶o toµn O cña Y
⎯⎯⎯⎯⎯⎯→
n OH(Y) = n O(Y)  n OH(Y) = 0,5 mol

Xét giai đoạn Y tác dụng với Na :
Đặt công thức chung của Y là R(OH)n
Sơ đồ phản ứng :
20

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
+ Na
R(OH)n ⎯⎯⎯
→ R(ONa)n + H2 
nOH =0,5 mol
B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n OH = 2.n H2  0,5 = 2.n H2  n H2 = 0,25 mol

 V = VH2 = 0,25.22, 4 = 5,6 lÝt

Đáp án D
Thí dụ 14 : Cho m gam hỗn hợp X gồm 2 ancol đơn chức kế tiếp nhau trong cùng dãy đồng đẳng tác dụng
với Na dư thu được 0,448 lít H2 (đktc). Đốt cháy hoàn toàn m gam X thu được 2,24 lít CO2 (đktc). Phần trăm
khối lượng ancol có phân tử khối nhỏ trong X là
A. 50,00%.
B. 43,40%.
C. 56,60%.
D. 65,60%.
Lời giải
Xét giai đoạn X tác dụng với Na dư :
0, 448
Số mol H2 thu được là : n H2 =
= 0,02 mol
22, 4
Sơ đồ phản ứng :
+ Na
ROH ⎯⎯⎯
→ RONa + H 2 
X

0,02 mol

B ¶o toµn H
⎯⎯⎯⎯⎯
→ n ROH = 2.n H2  n ROH = 2.0,02 = 0,04 mol

Xét giai đoạn đốt cháy X :
Số mol CO2 thu được là : n CO2 =

2,24
= 0,1 mol
22, 4

Đặt công thức trung bình của X là C x H y O
Sơ đồ phản ứng :
+O

2
C x H y O ⎯⎯⎯
→ CO2 + H 2 O

0,1 mol

0,04 mol
B ¶o toµn C
⎯⎯⎯⎯⎯
→ x.n C

x H yO

= n CO2  x.0,04 = 0,1  x = C = 2,5

C nhá = 2
2 ancol ®ång ®¼ng kÕ tiÕp
⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
→
C lín = 3
 ancol nhá chØ cã thÓ lµ C 2 H 5OH  ancol lín lµ C 3H 7OH
Gọi số mol các chất trong X là C2H5OH : a mol ; C3H7 OH : b mol. Ta có :
n C 2H5OH + n C 3H7OH = n X
a + b = 0,04
a = 0,02 mol


 B ¶o toµn C
→ 2.n C 2 H5OH + 3.n C 3H7OH = n CO2
2a + 3b = 0,1 b = 0,02 mol
 ⎯⎯⎯⎯⎯
m C 2 H5OH
46.0,1
%m C 2 H5OH =
.100 =
.100 = 43, 40%
m C 2 H5OH + m C 3H7OH
46.0,1 + 60.0,1
Cũng có thể tính phần trăm khối lượng C2H5OH trong X như sau :

21

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
2+3
Ta thÊy : 2,5 =
 n C 2H5OH = n C3H7OH  chän : n C 2H5OH = n C3H7OH = 1 mol
2
m C 2H5OH
46.1
%m C 2H5OH =
.100 =
.100 = 43, 40%
m C 2H5OH + m C3H7OH
46.1 + 60.1
Đáp án B
Dạng 2 : Phản ứng đốt cháy ancol
1. Phương pháp làm bài tập
a. Phương pháp thông thường
Sơ đồ phản ứng đốt cháy ancol :
C x H y O z + O2 ⎯⎯
→ CO2 + H 2 O
C n H 2n +2 −2k O z + O2 ⎯⎯
→ CO2 + H 2 O
B ¶o toµn C
 ⎯⎯⎯⎯⎯
→ n C(ancol) = n CO2

B ¶o toµn H
 ⎯⎯⎯⎯⎯
→ n H(ancol) = 2.n H2O

 B ¶o toµn O
→ n O(ancol) + 2.n O2 = 2.n CO2 + n H2O
 ⎯⎯⎯⎯⎯
 B ¶o toµn khèi l­îng ancol
→ m ancol = m C(ancol) + m H(ancol) + m O(ancol)
 ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯
 B ¶o toµn khèi l­îng cho pø
 ⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯→ m ancol (pø) + m O2 (pø) = m CO2 + m H2O

Sản phẩm cháy gồm CO2, H2O và có thể có O2 dư
Bài toán dẫn sản phẩm cháy đi qua các bình như H 2SO4 đặc, P2O5 rắn, CaCl2 rắn, dung dịch NaOH, dung
dịch Ca(OH)2, Ba(OH)2 ,...
H2SO4 đặc, P2O5 rắn, CaCl2 rắn chỉ hấp thụ H2O, do đó khối lượng bình tăng chính là khối lượng H2O
Dung dịch NaOH, Ca(OH)2 hấp thụ cả CO2 và H2O, do đó ta có :
mb×nh t¨ng = m CO2 + m H2O

mdung dÞch t¨ng = (m CO2 + m H2O ) − m kÕt tña(CaCO3 ,BaCO3 )

mdung gi¶m = m kÕt tña(CaCO3 ,BaCO3 ) − (mCO2 + m H2O )
Khi hấp thụ CO2 vào dung dịch kiềm (NaOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2,...) có các phản ứng sau :
CO2 + 2NaOH → Na 2 CO3 + H 2 O
NaOH hÕt : 
CO2 + NaOH → NaHCO3

CO + Ca(OH)2 → CaCO3  + H 2 O
Ca(OH)2 hÕt :  2
2CO2 + Ca(OH)2 → Ca(HCO3 )2

CO2 + Ca(OH)2 d­ → CaCO3  + H 2 O
CO2 + 2NaOH d­ → Na 2 CO3 + H 2 O
Mối quan hệ số mol CO2, H2O và k khi đốt cháy một ancol :
Sơ đồ phản ứng :

22

Lưu Văn Dầu: Chemistry không ở đâu xa mà ở chính trong tim chúng ta
C n H 2n +2−2k Oz + O2 → nCO2 + (n + 1 − k)H 2 O

a→

n.a

(n + 1 − k).a

n CO2 = n.a mol

n H2O = (n + 1 − k).a mol
n CO2 − n H2O = n.a − (n + 1...