QUẢ DƯA BỞ

Cấp độ đọc:
CẤP ĐỘ 3

Biên tập nội dung
Trương Thị Bích Châu - Trương Thị Thúy Nga
Minh họa
Đỗ Việt Khải

Ngày xưa, có một cặp vợ chồng rất nghèo. Họ làm lụng chăm
chỉ quanh năm mà vẫn không đủ ăn. Họ thường phải đi xin
thóc gạo trong bản. Nhưng họ xin mãi rồi đến ngày cũng
chẳng ai cho. Họ hỏi vay cũng không được, vì mọi người sợ
họ không có gì để trả.

Thấy vậy, một bà cụ sống ở cuối bản thương tình, gọi họ đến
và bảo: - Ta sẽ cho anh chị vay một thùng thóc giống. Nhưng
anh chị vay một thùng phải trả một thùng rưỡi.
Hai vợ chồng mừng rỡ cảm ơn bà cụ và mang thóc giống về.
Họ hứa mùa sau sẽ đem đủ thóc trả bà.

Mùa thu hoạch qua đã lâu, bà cụ mới thấy hai vợ chồng quay
lại. Nhưng họ không đem theo thóc. Người vợ thưa:
- Xin bà cho chúng cháu vay thêm một thùng thóc giống nữa!
Bà cụ giận quá, nói to:
- Chắc anh chị không chịu làm lụng chứ gì? Chỗ thóc giống
ấy mang về giã ăn hết rồi phải không?

Hai vợ chồng mặt buồn rười rượi, nói:
- Chúng cháu đâu dám lười biếng. Chúng cháu đã đem thóc
đi gieo. Nhưng thóc vừa gieo xuống thì bầy chim sẻ rừng liền
đến ăn hết.
Bà cụ hết giận, mang một thùng thóc giống nữa cho họ vay.
Bà dặn thêm:
- Làm nương thì phải canh nương. Gieo thóc xong nhớ phủ
đất lên. Như vậy, lũ chim sẽ không ăn được thóc

Hai vợ chồng lại đem thóc giống ra nương. Hạt gieo xuống
đến đâu, họ phủ đất lên đến đấy. Nào ngờ, lũ sẻ tai quái đã
bới đất lên và ăn hết thóc. Hai người thở ngắn than dài,
không biết phải làm thế nào.

Thương tình, bà cụ lại gọi hai vợ chồng đến. Bà cho họ vay
thêm một thùng thóc giống nữa và dặn:
- Lần này, hãy lấy một ít thóc làm mồi bẫy chim trước khi
gieo. Như thế, lũ sẻ sẽ sợ không dám đến quấy phá nữa.

Hì hục cả ngày lẫn đêm, họ làm được rất nhiều bẫy chim. Họ
bỏ thóc vào bẫy rồi nấp đợi bầy sẻ tới. Người chồng bàn với
vợ:
- Ta phải bắt được con sẻ đầu đàn, lũ chim mới sợ.

Theo thói quen, thấy thóc là bầy chim sẻ rừng sà xuống.
Chúng rủ nhau vào trong bẫy để ăn thóc.
Bẫy sập xuống, nhiều con bị mắc lại. Hai vợ chồng đã bắt
được chim sẻ đầu đàn. Họ liền đem nó đến hỏi ý kiến của bà
cụ. Bà cụ bảo:
- Anh chị đem nó về thịt mà ăn.

Về đến nhà, họ bỗng nghe chim sẻ đầu đàn nói:
- Xin ông bà đừng ăn thịt cháu. Cháu đã trót ăn hạt thóc thì
nay xin trả bằng hạt mák teng lại(1).
Đó là hạt một loại dưa bở mà lúc chín sẽ thơm lừng. Ông bà
hãy đem gieo nó lên nương. Khi quả dưa bở chín, ông bà hái
đem bán thì sẽ không bị đói nữa. Nói xong, chim sẻ đầu đàn
nhả ra một nhúm hạt.
-----------------------Chú thích: (1) mák teng lại: dưa bở

Người chồng nói:
– Các ngươi đã làm hại vợ chồng ta khốn đốn. Làm sao ta có
thể tin ngươi được?
Chim sẻ năn nỉ:
– Nếu không tin thì ông cứ nhốt cháu vào lồng. Khi nào ông
bà thu hoạch được dưa bở thì thả cháu ra.

Hai vợ chồng làm theo lời chim sẻ đầu đàn. Họ gieo hạt dưa
bở xuống đất và hồi hộp chờ đợi. Mấy ngày sau, từ đất nhú
lên những mầm cây. Những mầm cây lớn dần, bò quanh
khắp vạt nương. Họ vui sướng chăm sóc những cây dưa bở
thật cẩn thận.

Chẳng mấy chốc, những dây dưa đã bò xanh um khắp
nương. Thế rồi, cây ra rất nhiều quả. Quả nào cũng có sọc
vằn trắng, vằn vàng trông rất lạ mắt. Khi dưa bở chín, mùi
dưa thơm ngào ngạt theo gió bay xuống tận bản.

Đúng lúc ấy, xen cha(1) ở trên mường bun(2) xuống mường
lúm(3) để đi săn. Đi qua nương dưa, xen cha ngửi thấy mùi
thơm ngào ngạt. Ông ghé vào định xin dưa ăn cho đỡ khát.
Xen cha thấy hai người nông dân đang miệt mài làm cỏ. Mồ
hôi ướt đầm cả áo nhưng họ không ngừng tay.
-----------------Chú thích:
(1) xen cha: thần tiên
(2) mường bun: thiên đình
(3) mường lúm: trần gian

Xen cha hỏi:
– Hai người làm mệt thế sao không hái dưa mà ăn?
Hai vợ chồng đáp:
– Chúng tôi còn phải để dành dưa để bán lấy tiền. Chúng tôi
cần mua
thóc giống đem trả nợ bà cụ đã giúp đỡ chúng tôi.

Rồi họ kể cho xen cha nghe hoàn cảnh của mình. Biết rõ mọi
chuyện, xen cha rất cảm động và không xin dưa ăn nữa. Trở
về mường bun, xen cha đem chuyện mình chứng kiến kể cho
vua Then(1) nghe.
-------------------Chú thích: (1) Vua Then: Ngọc Hoàng

Nghe chuyện, vua Then rất cảm động. Ngài bảo xen cha trở
lại mường lúm mua dưa đem lên mường bun. Sau đó, vua
Then sai người đem hạt của giống dưa bở này vãi xuống
mường lúm. Như vậy, nhiều người sẽ được trồng và ăn thứ
dưa ngon.

Đến mùa thu hoạch, hai vợ chồng mang dưa bở biếu bà cụ
để cảm ơn. Họ đã có tiền mua thóc giống trả nợ cụ. Cuộc
sống của họ ngày một khá giả. Tuy vậy, họ vẫn chăm chỉ lao
động trên những nương dưa. Ai đi qua nương của họ cũng
trầm trồ khen ngợi loại dưa này thơm và ngọt.

Khi gặp người nghèo khó, họ luôn sẵn lòng giúp đỡ. Vì họ
luôn nhớ lúc còn khó khăn đã được mọi người giúp. Tiếng
lành đồn xa. Người nghèo khắp nơi kéo tới xin hạt giống dưa
bở của hai vợ chồng. Vụ dưa năm ấy, họ biếu mọi người hết
cả nương dưa.

Mấy ngày sau, có một bà cụ người Dao(1) tìm đến. Bà muốn
mua dưa bở về để làm giống. Người chồng liền hái quả dưa
còn sót trong đám lá để biếu bà. Nhưng bà cụ nói:
- Không, bà sẽ trả tiền. Như thế, trồng dưa mới sai quả. Họ
đành nhận một ít xu lẻ để bà cụ mang dưa về trồng. Quả
nhiên, vụ dưa ấy, nương dưa bở của bà cụ rất nhiều quả.
-------------------Chú thích: (1) người Dao: còn gọi người Mán

Từ đó, người Dao, người H'mông có loại dưa bở thơm, ngọt.
Người trong bản thường truyền nhau câu ca về quả dưa bở:
“Dưa bở ngọt thơm trồng nơi núi cao, nương người Mán,
không trồng nơi nương bông đồi thấp, đất bằng”.

HẾT
Cấp độ đọc: