XÂY DỰNG MA TRẬN VÀ BẢN ĐẶC TẢ, ĐỀ KIỂM TRA GIỮA KÌ I
MÔN NGỮ VĂN – LỚP 10
Năm học : 2024- 2025
I . Khung ma trận đề 100% tự luận- Lớp 10
T
T

Kĩ
năng

1

Đọc
hiểu

2

Viết

Mức độ nhận thức

Nội dung kiến thức / Đơn vị kĩ năng

Nhận
biết

Thông
hiểu

Vận
dụng

Vận
dụng
cao

Tổng
%
điểm

2

1

1

60

Thần thoại. ( Văn bản ngoài CT)

2

Viết văn bản nghị luận về một vấn đề
xã hội

1*

1*

1*

1*

40

25%

40%

20%

15%

100

Tổng
Tỉ lệ %

65 %

35%

II . Bản đặc tả các mức độ kiểm tra, đánh giá định kì Ngữ văn, lớp 10
TT

1

Kĩ
Đơn vị
năng kiến thức /
Kĩ năng

Đọc
hiểu

thoại.

Mức độ đánh giá

Số lượng câu hỏi theo
mức độ nhận thức
Nhận
biết

Thần Nhận biết:

Thông Vận Vận
hiểu
dụng dụng
cao

- Nhận biết được không gian, 2 TL
thời gian trong truyện thần
thoại.
- Nhận biết được đặc điểm
của cốt truyện, câu chuyện,
nhân vật trong truyện thần
thoại.
Thông hiểu:
- Phân tích được những đặc
điểm của nhân vật; lí giải
được vị trí, vai trò, ý nghĩa
của nhân vật trong tác phẩm.
- Chỉ ra được ý nghĩa, tác
dụng của đề tài, các chi tiết

2 TL

Tổng
%

60

tiêu biểu, đặc trưng của truyện
thần thoại; lí giải được mối
quan hệ giữa đề tài, chi tiết,
câu chuyện và nhân vật trong
tính chỉnh thể của truyện thần
thoại.
1TL

Vận dụng: Rút ra được bài
học về cách nghĩ, cách ứng xử
do văn bản gợi ra.
Vận dụng cao: Đánh giá
được ý nghĩa, giá trị của
thông điệp, chi tiết, hình
tượng,… trong tác phẩm theo
quan niệm của cá nhân.
2

Viết

Viết văn
bản nghị
luận
về
một vấn
đề xã hội

Nhận biết:
- Xác định được yêu cầu về
nội dung và hình thức của bài
văn nghị luận.
- Mô tả được vấn đề xã hội và
những dấu hiệu, biểu hiện của
vấn đề xã hội trong bài viết.
- Xác định rõ được mục đích,
đối tượng nghị luận.
- Đảm bảo cấu trúc, bố cục
của một văn bản nghị luận.
Thông hiểu:
- Giải thích được những khái
niệm liên quan đến vấn đề
nghị luận.
- Trình bày rõ quan điểm và
hệ thống các luận điểm.
- Kết hợp được lí lẽ và dẫn
chứng để tạo tính chặt chẽ,
logic của mỗi luận điểm.
- Cấu trúc chặt chẽ, có mở đầu
và kết thúc gây ấn tượng; sử
dụng các lí lẽ và bằng chứng
thuyết phục, chính xác, tin
cậy, thích hợp, đầy đủ; đảm
bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp
tiếng Việt.
Vận dụng: Đánh giá được ý
nghĩa, ảnh hưởng của vấn đề

1TL

1*

1*

1*

1
TL

40

đối với con người, xã hội.
- Nêu được những bài học,
những đề nghị, khuyến nghị
rút ra từ vấn đề bàn luận.
Vận dụng cao: Sử dụng kết
hợp các phương thức nghị
luận, biểu cảm, tự sự,… để
tăng sức thuyết phục cho bài
viết.
25%

Tổng
Tỉ lệ %

40%

65 %

20
15
%
%
35%

100

III. ĐỀ

I.

ĐỀ KIỂM TRA GIỮA HỌC KÌ I
NĂM HỌC 2023 – 2024
Môn thi: Ngữ văn 10
Thời gian làm bài: 90 phút (không kể thời gian phát đề)
ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Đọc văn bản sau :
Thần Mưa
Thần Mưa là vị thần hình rồng, thường bay xuống hạ giới hút nước biển, nước sông vào
bụng rồi bay lên trời cao phun nước ra làm mưa cho thế gian có nước uống và cày cấy, cây cỏ trên
mặt đất được tốt tươi. Thần Mưa thường theo lệnh Trời đi phân phát nước ở các nơi. Thần Mưa có
tính hay quên, có vùng cả năm không đến, sinh ra hạn hán ở hạ giới, có vùng lại đến luôn, làm
thành lụt lội. Do đó mà có lần ở hạ giới phải lên kiện trời vì Thần Mưa vắng mặt lâu ngày.
Công việc phân phối nước cho khắp mặt đất rất nặng nề, một mình thần Mưa có khi không
làm hết, nên có lần Trời mở một cuộc thi chọn các giống thủy tộc có tài trở thành rồng hút nước
phun mưa giúp sức thần Mưa. Cuộc thi rồng đó Trời đã chọn lấy địa điểm ở cửa Vũ (Vũ Môn)
thuộc Hà Tĩnh ngày nay. Do đó mà trong dân gian đã có câu hát về việc cá gáy hóa rồng.
Mồng ba cá đi ăn thề,
Mồng bốn cá về cá vượt Vũ Môn
Khi trời đất mới sinh, thì chính Trời phải làm mưa cho dân sự làm ăn. Sau vì khó nhọc quá,
Trời không làm lấy mưa nữa. Trời mới sai Rồng lấy nước phun xuống làm ra mưa.
Nhưng vì số Rồng trên trời ít, không đủ làm mưa cho điều hòa khắp mọi nơi, Trời mới đặt
ra một kỳ thi kén các vật lên làm Rồng gọi là thi Rồng. Khi chiếu Trời ban xuống dưới Thuỷ phủ,
vua Thuỷ Tề loan báo cho các giống dưới nước ganh đua mà dự thi. Trời cắt một viên Ngự sử ra
sát hạch. Hạch có ba kỳ, mỗi kỳ vượt qua một đợt sóng, con vật nào đủ sức đủ tài, vượt được cả ba
đợt, thì mới lấy đỗ mà cho hóa Rồng. Trong một tháng trời, bao nhiêu loài Thủy tộc đến thi đều bị

loại cả, vì không con nào vượt qua được cả ba đợt sóng. Sau có con cá rô nhẩy qua được một đợt
thì bị rơi ngay, nên chỉ có một điểm. Có con tôm nhẩy qua được hai đợt, ruột, gan, vây, vẩy, râu,
đuôi đã gần hóa Rồng, thì đến lượt thứ ba, đuối sức ngã bổ xuống lưng cong khoăm lại và chất thải
lộn lên đầu. Hai con cùng phải trở lại yên nghiệp ở đồng như trước. Đến lượt cá chép vào thi, thì
gió thổi ào ào, mây kéo đầy trời, chép vượt luôn một hồi qua ba đợt sóng, vào lọt cửa Vũ Môn. Cá
chép đỗ, vây đuôi, râu, sừng tự nhiên mọc đủ, dạng bộ oai nghi, cá chép hóa Rồng phun nước làm
ra mưa.
( Trích Thần Mưa, Quyển ba: Thần thoại (Việt Nam - Trung Hoa), Tuyển tập văn chương nhi
đồng, Doãn Quốc Sĩ, NXB Sáng Tạo, 1970, T.32 - T. 33)

Câu 1 (0,75 điểm) . Hãy chỉ ra Thần Mưa xuất hiện trong bối cảnh thời gian, không gian
nào?
Câu 2(0,75 điểm). Những nhân vật chính nào xuất hiện trong truyện trên?
Câu 3 ( 1,0 điểm) . Qua hình tượng Thần Mưa người xưa thể hiện quan niệm gì?
Câu 4 ( 1,5 điểm). Truyện được xây dựng trên các yếu tố đặc trưng nào?
Câu 5 ( 1,0 điểm) . Thần Mưa “ là câu chuyện thần thoại để giải thích các hiện tượng tự
nhân, đặc biệt là mưa, một yếu tố quan trọng trong đời sống con người”. Anh / chị có đồng
ý không? Vì sao?
Câu 6 ( 1,0 điểm). Thông điệp mà người xưa gửi gắm qua câu chuyện này là gì?
II. PHẦN VIẾT (4.0 điểm)
Theo anh/ chị lòng biết ơn trong cuộc sống có cần thiết không ? Hãy viết bài văn nêu suy
nghĩ của anh/chị về vấn đề này

-------------------------- HẾT -------------------------Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm

IV.

HƯỚNG DẪN CHẤM

SỞ GD-ĐT BẾN TRE
TRƯỜNG THPT
T ổ : Ngữ V ăn

HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ KIỂM TRA GIỮA KÌ I
NĂM HỌC 2024-2025
(Bản Hướng dẫn gồm 02 trang)

I. HƯỚNG DẪN CHUNG
- Bản Hướng dẫn chấm chỉ định hướng các yêu cầu cơ bản cần đạt của đề, giáo viên chấm
cần nắm vững đáp án, biểu điểm để đánh giá hợp lí các mức độ năng lực của học sinh, tránh đếm ý
cho điểm. Do đặc trưng bộ môn, nhất là những câu dạng đề mở, giáo viên cần linh hoạt trong quá
trình chấm.
- Tổng điểm toàn bài là 10.0, điểm lẻ được làm tròn đến 0,5 điểm.

II. ĐÁP ÁN VÀ THANG ĐIỂM
Phần Câu
Nội dung
I
ĐỌC HIỂU
1
Thần Mưa xuất hiện trong không gian giữa trời và đất,
với nhiệm vụ phân phát nước từ biển, sông lên trời để
tạo ra mưa. Không gian cụ thể là hạ giới nơi cần nước để
trồng trọt, sinh hoạt, và nơi tổ chức cuộc thi ở cửa Vũ
(Vũ Môn) thuộc Hà Tĩnh ngày nay. Về thời gian, Thần
Mưa xuất hiện trong bối cảnh thời kỳ nguyên thủy, khi
trời đất mới hình thành và có vai trò giải quyết nhu cầu
mưa cho thế gian.
2
Các nhân vật chính bao gồm:
-Thần Mưa – vị thần có nhiệm vụ làm mưa.
-Trời – người tổ chức cuộc thi và quản lý việc làm mưa.
-Các loài thủy tộc – như cá rô, tôm, và cá chép tham gia
cuộc thi để trở thành rồng giúp Thần Mưa làm mưa.
-Cá chép – nhân vật vượt qua cuộc thi và hóa thành rồng
để làm mưa.
3

Hình tượng Thần Mưa thể hiện quan niệm của người
xưa về hiện tượng tự nhiên mưa. Họ cho rằng mưa là do
một thế lực siêu nhiên, cụ thể là rồng, dưới sự chỉ đạo

Điểm
6,0
0,75

0,75

1,0

4

5

II

của Trời, tạo ra. Việc mưa đều hay hạn hán, lụt lội phụ
thuộc vào tính cách thất thường của thần thánh. Điều
này cũng phản ánh nhận thức về sự phụ thuộc vào thiên
nhiên trong cuộc sống nông nghiệp.
Truyện được xây dựng dựa trên các yếu tố đặc trưng của
thần thoại, bao gồm:
-Sự xuất hiện của các thần linh như Thần Mưa và Trời.
-Các sinh vật thần thoại như rồng và các loài thủy tộc thi
đấu để hóa thành rồng.
-Cốt truyện giải thích các hiện tượng tự nhiên (mưa, hạn
hán, lụt lội).
-Sự tham gia của những yếu tố kỳ ảo và siêu nhiên để
diễn giải các hiện tượng thế gian.

Đồng ý. Câu chuyện về Thần Mưa rõ ràng giải thích
nguồn gốc của mưa bằng cách gắn kết hiện tượng tự
nhiên này với hành động của các thần linh và loài rồng,
qua đó giải thích những hiện tượng thời tiết như mưa,
hạn hán, và lụt lội. Điều này phản ánh tầm quan trọng
của mưa đối với đời sống nông nghiệp, cung cấp nước
cho cây trồng và sinh hoạt.
6
Thông điệp người xưa gửi gắm là sự phụ thuộc của con
người vào thiên nhiên, đặc biệt là nguồn nước từ mưa,
và việc phải tôn trọng, cầu nguyện các thế lực siêu nhiên
để có được sự hài hòa trong cuộc sống. Câu chuyện cũng
cho thấy sự cố gắng và kiên trì (hình ảnh cá chép vượt
Vũ Môn hóa rồng) sẽ được đền đáp, là biểu tượng cho
thành công và sự tiến bộ trong xã hội.
VIẾT
Viết bài văn trình bày suy nghĩ của anh/ chị về lòng
VĂN biết ơn trong cuộc sống là cần thiết.
a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận xã hội
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn
đề, Kết bài khái quát được vấn đề.
b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Bàn về Hướng
dẫn chấm:
- Học sinh xác định đúng vấn đề cần nghị luận: 0,5 điểm.
- Học sinh xác định không đúng vấn đề nghị luận: 0,0
điểm.
c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm
HS có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận
dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ
và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu sau:
- Nêu vấn đề cần bàn luận: Dẫn dắt, giới thiệu về lòng
biết ơn trong cuộc sống là cần thiết.

1,5

1,0

1,0

4,0
0,25
0,25

2,5

- Giải thích:
Lòng biết ơn là gì? Đó là là cảm xúc và thái độ trân
trọng những điều tốt đẹp mà người khác đã làm cho
mình hoặc những điều tốt đẹp trong cuộc sống mà ta
nhận được, dù lớn hay nhỏ.
- Phân tích các biểu hiện và ý nghĩa :
- Biểu hiện của người có lòng biết ơn:
+ Thể hiện sự cảm kích và lời cảm ơn: Họ không
ngần ngại bày tỏ lời cảm ơn một cách chân thành đối với
những ai đã giúp đỡ, hỗ trợ mình, dù là trong những việc
nhỏ nhặt nhất.
+ Nhớ ơn và không quên sự giúp đỡ: Họ luôn ghi nhớ
những điều tốt đẹp mà người khác đã làm cho mình và
trân trọng sự giúp đỡ đó. Những người có lòng biết ơn
thường nhắc lại công ơn của người khác với sự trân
trọng.
+ Sẵn lòng giúp đỡ người khác: Người biết ơn thường
sẵn sàng giúp đỡ lại người khác, thậm chí là người
không quen biết, như một cách để trả lại ân nghĩa mà họ
đã nhận được.
+ Có thái độ tích cực với cuộc sống: Họ dễ nhận ra
những điều tốt đẹp, tích cực trong cuộc sống và trân
trọng chúng, dù là những điều giản dị như sức khỏe, tình
yêu thương, hoặc những khoảnh khắc yên bình.
- Chứng minh
Học sinh tự lấy những dẫn chứng cụ thể, xác thực và nổi
bật để minh họa cho bài làm văn của mình.
Gợi ý: Nick Vujicic, người sinh ra không có tay và chân,
nổi tiếng không chỉ vì ý chí phi thường mà còn vì lòng
biết ơn sâu sắc với những người xung quanh, đặc biệt là
gia đình. Anh luôn bày tỏ lòng biết ơn đến cha mẹ vì sự
hỗ trợ vô điều kiện trong suốt cuộc đời anh. Nick đã chia
sẻ trong các buổi diễn thuyết về lòng biết ơn đối với
cuộc sống, dù đầy thử thách, và anh đã biến điều đó
thành động lực để giúp đỡ người khác vượt qua nghịch
cảnh.
- Phản biện: Bên cạnh những người biết ơn lên thì vẫn
còn một số người có lối sống vô ơn, ỷ lại, dựa dẫm, phụ
ơn , vô trách nhiệm
- Bài học nhận thức và hành động
+ Khái quát lại vai trò, tầm quan trọng về sự cần thiết
của lòng biết ơn.
+ Đồng thời rút ra bài học cho bản thân mình.

d.Chính tả, ngữ pháp
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.
Hướng dẫn chấm:
Không cho điểm nếu bài làm có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ
pháp.
e. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách
diễn đạt mới mẻ.
----------------------Hết---------------------

0,5

0,5