https://thuviensach.vn

a

https://thuviensach.vn

Mục lục
1. Lời nói đầu
2. Chương I - Vùng đất Bangladesh đôn hậu và sự tôn sùng Bin
Laden của người Pakistan
3. Chương II - New Delhi và những câu chuyện nhỏ
4. Chương III - Kabul và hệ lụy từ những cuộc nội chiến
5. Chương IV - Đất phật Bamyan
6. Chương V - Vàng son một thuở Herat
7. Chương VI - Xuôi về kinh đô phật giáo ấn độ
8. Thay lời bạt - Ru mẹ về yên ả chiều quê

https://thuviensach.vn

Lời nói đầu
Không hẳn chỉ những ngày rằm lớn, mỗi khi buồn hay gặp những
chuyện không hay trong cuộc sống mẹ tôi lại đến chùa. Trong ký ức
của tôi, ngôi chùa tuổi thơ luôn đẹp đẽ với cây Bồ Đề to gốc xanh lá
đứng reo giữa trời xanh và tán của cây rộng lớn đến mức dường
như ôm cả mái chùa được lợp bằng lá dừa vào lòng vuốt ve. Những
lần chơi dưới gốc cây Bồ Đề tỏa mát quanh năm, ngọn gió thổi qua
làm cây vặn mình răng rắc cũng đủ khiến tôi chết khiếp bởi tưởng
tượng ra một thế lực vô hình nào đó đang hiện hữu quanh mình. Mẹ
tôi dạy rằng, mỗi lúc con sợ sệt điều gì đó, hãy nhắm mắt lại và
niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”. Dù khả năng hấp thụ của trẻ thơ
chẳng là bao nhưng từ đó, câu chú ấy như một niềm tin mà tôi cố
vận vào mình để giải quyết mọi vấn đề diễn ra trong cuộc sống.
Mùa hè năm 1986, tôi lại sống trong kỷ niệm khi bộ phim Tây Du Ký
được trình chiếu. Mỗi khi nghe bản nhạc dạo đầu bộ phim, tôi luôn
phải bỏ dở việc đang làm, xin phép mẹ chạy sang nhà hàng xóm kế
bên xem ké. Tôi vẫn thuộc lòng đoạn hát: “Thấp thoáng chân mây
biết phương nào, thấp thoáng chân mây xa tít mù, về Thiên Trúc còn
quá xa, bao khó khăn vượt qua…” Và cứ mỗi mùa hè trôi qua, tôi lại
cảm nhận thêm thông điệp mà bộ phim muốn truyền tải: Người giỏi
bao giờ cũng khó khăn trên con đường đi của mình bởi xu thế nịnh
hót luôn được ưa thích.
Khi gặp phải khó khăn, Tề Thiên Đại Thánh luôn nhờ sự giúp đỡ
của các vị Tiên, Phật giống như con người lúc bế tắc tìm đến Phật
Pháp để lấy lại niềm tin. Với tôi, dù mỗi tôn giáo có nguồn gốc hình
thành, tâm linh, đấng tối cao hay cơ cấu tổ chức khác nhau nhưng
chung quy cơ bản vẫn là khơi dậy tính thiện trong mỗi con người
bởi thiện và ác chỉ có ranh giới mong manh như sợi chỉ.
Biết tôi yêu thích con đường tơ lụa, em gái Khải Đơn tặng tôi quyển
sách Muôn dặm không mây của bà Tôn Thư Vân để làm bạn tâm
giao. Tôi say mê đọc quyển sách ấy trong hành trình 25 ngày Thái

https://thuviensach.vn

Lan, Madagascar và Mauritus sau khi nghỉ việc, mặc kệ điện đóm ở
Madagascar rất chập chờn. Thú vị ở sự trùng khớp đến 95% với
những cung đường tôi đã đi qua dù rằng trước đây chưa từng đọc
quyển sách ấy, giúp tôi nhìn lại quá khứ và hiện tại các thành phố
Nam Á nằm trên con đường tơ lụa từ khi tôi đặt chân đến quốc gia
Nam Á đầu tiên là Ấn Độ vào ngày 6/2/2008. Đồng thời, đó còn là
động lực để thôi thúc bước chân tìm hiểu cuộc sống của người bản
địa trong thời loạn lạc chiến tranh ở Afghanistan bởi cụm từ “loạn
lạc chiến tranh” tôi chỉ nghe qua lời kể của mẹ mà chưa từng được
trải nghiệm bao giờ. Khi thời gian lướt qua để lại vài nếp nhăn trên
khuôn mặt, tôi cần lắm “giá trị” của những chuyến đi hơn là cái háo
hức chinh phục rồi bồng bột tháo chạy như thời tuổi trẻ.
Như tên gọi của nó, con đường tơ lụa do những người Trung Hoa
sáng lập có từ những năm 220 trước Công nguyên để giao thương
tơ, lụa và gấm đến các quốc gia lân cận. Điểm bắt đầu là các thành
phố Hàng Châu, Phúc Châu và Bắc Kinh – những nơi nổi tiếng
trong việc sản xuất tơ lụa từ việc nuôi tằm lấy kén. Không chỉ sản
xuất phục vụ cho hoàng đế và giai cấp quý tộc, người Trung Hoa
còn muốn giao thương mặt hàng gấm, lụa của mình đến các quốc
gia lân cận như Mông Cổ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Lạc đà là
phương tiện vận chuyển lúc bấy giờ trên con đường rong ruổi của
thương gia qua những vùng đất lạ lẫm về văn hóa. Rome – kinh đô
văn hóa sáng chói của người La Mã trong thời cổ đại là điểm đến
thèm muốn nhất của đoàn thương gia Trung Hoa trong việc mở
rộng thị trường sau các quốc gia Đông Á lân cận đã đi qua. Thành
phố Tây An (bấy giờ là Trường An) là điểm tập kết đầu tiên của
đoàn người tơ lụa để vượt Trung Á áp sát bờ Địa Trung Hải và từ
đây sẽ vượt biển đến Rome vào những năm 30 trước Công nguyên.
Con đường tơ lụa còn được gọi là con đường Đông – Tây với nhiều
ý nghĩa sâu xa bởi không chỉ tơ lụa mà trên con đường đó còn hình
thành việc giao thương các mặt hàng quý giá lúc bấy giờ, những
nền tôn giáo và văn hóa hòa quyện vào nhau. Không chỉ có ý nghĩa
về mặt thương mại, con đường tơ lụa còn có ý nghĩa về mặt quân
sự khi các hoàng đế La Mã, các vị vua Hồi giáo, triều đại nhà
Đường Trung Quốc, đế chế Ba Tư và Ottoman, Thành Cát Tư Hãn,

https://thuviensach.vn

vương triều Mughal đều sử dụng con đường Đông – Tây để cất vó
ngựa chinh yên của mình trong việc mở mang bờ cõi.
Phật giáo bắt nguồn từ phía Đông Ấn Độ vào khoảng thế kỷ 6 đến
thế kỷ 4 trước Công nguyên sử dụng con đường tơ lụa để truyền bá
đạo của mình đến các vùng lân cận vào thế kỷ 1 sau Công nguyên.
Những vị tu sĩ theo phương pháp tu khổ hạnh quảng bá đạo Phật
bằng cách đi ngược lại với người Trung Hoa trên con đường tơ lụa.
Theo quy luật sống còn của thời gian, con đường tơ lụa dài khoảng
6.437km đã dần biến mất, rơi vào quên lãng và nó chỉ thật sự sống
lại vào thế kỷ 19 khi nhà địa lý học người Đức Ferdinand von
Richthofen cho ra đời những quyển sách viết về con đường thương
mại cổ xưa có giá trị trong nhiều lĩnh vực. Trong 6.437km của con
đường tơ lụa, UNESCO chỉ công nhận di sản văn thế giới ở đoạn từ
Tây An đến dãy núi Thiên Sơn nằm giữa biên giới hai nước
Kyrgyzstan – Trung Quốc bởi nó giữ lại vết tích giao thoa văn hóa
trên con đường ấy, đặc biệt là những động Phật được khắc vào
trong các hang núi sâu. Việc tìm lại những thành phố nào nằm trên
con đường tơ lụa ở vùng đất Nam Á được các nhà khoa học lần
theo vết tích Phật giáo bằng cách xác định đâu là kinh đô hay
trường dạy Phật giáo nằm ngoài Ấn Độ. Ngài Trần Huyền Trang là
người có công rất lớn giúp các nhà khoa học tìm lại con đường tơ
lụa ngày xưa bằng việc đánh dấu các thành phố đã đi qua trong
quyển nhật ký ghi lại của Ngài trên đường đi học đạo từ Tây An qua
Thiên Trúc.
Con đường ấy bây giờ có khi cũng đã biến mất, lúc lại bị chia năm
xẻ bảy ra nhiều khúc khác nhau bởi các con đường nhựa hiện đại,
hoặc có khi chỉ là con đường đất hoang tàn xơ xác… trên nhiều
quốc gia khác nhau. Nhưng khi được bước chân đi trên những con
đường ấy, lòng tôi luôn rộn ràng như tuổi 13 và cứ mơ màng xa xôi
về hình ảnh đoàn thương gia với lạc đà cùng với túi hàng gồ ghề
trên lưng băng qua cái nắng, cái gió hay cái lạnh thấu xương của sa
mạc hoang vu rộng lớn để đến Istanbul, Rome và Venice. Họ đã cất
tiếng ca ú a ú ờ để xua đi nỗi nhớ nhà, quyết tâm đến được những
vùng đất mới lạ khi năm tháng dần trôi qua trên những cung đường

https://thuviensach.vn

quanh co có khi chạy cuốn hút vào những dãy núi xa mờ lẫn vào
trong chân mây…

https://thuviensach.vn

Chương IVùng đất Bangladesh
đôn hậu và sự tôn sùng Bin
Laden của người Pakistan
Mùa đông năm 2011, tôi đến Bangladesh để thực hiện cung đường
tơ lụa theo các chặng: Dhaka – Bagerhat – Khulna – Paharpur –
Puthia. Trong thời cổ đại, Paharpur từng là kinh đô Phật giáo lớn khi
ngài Tôn giả Anan đến đây giảng kinh với rất nhiều trường dạy kinh
được xây dựng sau đó. Ngôi đền linh thiêng Somapura Mahavihara
được xây dựng vào năm 770 được xem là nhân chứng còn sót lại
cùng thời gian khi Phật giáo đi theo con đường tơ lụa để quảng bá
tôn giáo của mình trên vùng đất Bengal.
Trái tim nồng sưởi ấm vùng đất “lạnh”
img395
Những chiếc xe đạp lôi ở Bangladesh
Không thể tìm được người nói tiếng Anh hỗ trợ, tôi đành nhờ anh
cảnh sát điều khiển giao thông trên đường phố bắt giùm một chiếc
xe lôi để đến một vài điểm tham quan trong thành phố Dhaka. Tôi
nhớ mãi điệu bộ của tôi và anh xe lôi trẻ tuổi Manun lúng ta lúng
túng dùng “ngôn ngữ cơ thể” để diễn tả khoảng cách từ chỗ đang
đứng đến các điểm tham quan… Những hình ảnh thật đáng yêu!
Dhaka từng là vùng đất vàng son của vương triều Hồi giáo Mughal
hùng mạnh ở Ấn Độ nổi tiếng với ngôi mộ tình yêu vĩnh cửu Taj
Mahal. Trong thời trung cổ (1605 – 1627), Dhaka có tên gọi là
Jahangir Nagar (thành phố của vua Jahangir), được đặt bởi vị vua
Jahangir với biệt danh “nhà chinh phục thế giới”. Thủ đô
Bangladesh chính thức mang tên Dhaka vào năm 1630 và từng là
trung tâm thương mại về lụa muslin nổi tiếng của vùng Nam Á. Có
lẽ, Bangladesh là quê hương của cây dhaka (cây gièng gièng), một

https://thuviensach.vn

loại cây cổ thụ có hoa màu đỏ trông rất giống hoa gạo, nên cái tên
Dhaka ra đời từ đó. Cũng có thể, tên Dhaka được đặt để tri ân Nữ
thần Dhakeshwari trong Hindu giáo đã bảo hộ cho thành phố. Trên
chiếc xe lôi của anh Manun, tôi len lỏi trong những ngõ hẹp để đi
tham quan những vết tích vương triều Mughal để lại ở Dhaka như
pháo đài Lallbagh, thánh đường Hồi giáo Saat, cung điện màu hồng
Ahsan Mazil. Những tảng sa thạch đỏ ở pháo đài Lallbagh hay cung
điện Ahsan Mazil biến thiên màu sắc theo ánh sáng mặt trời luôn là
kiến trúc tuyệt tác riêng biệt của vương triều Mughal trong thời trung
cổ và không thể lẫn vào đâu khi so sánh với những kiến trúc khác
của thế giới. Tôi cũng ghé qua ngôi đền Dhakeshwari có tuổi đời
hơn 800 năm và là ngôi đền Hindu linh thiêng nhất ở Bangladesh.
Nhìn tấm lưng nhễ nhại mồ hôi của Manun và đôi chân anh cố gắng
đạp đều đặn theo guồng quay của bánh xe, tôi có một chút “xót xa”
trong lòng. Nhưng tôi không thể tìm được phương tiện di chuyển
khác bởi xe lôi là phương tiện hữu hiệu nhất ở đây. Dhaka đôi khi
được gọi là thành phố của những thánh đường Hồi giáo bởi quanh
co trong những ngõ hẹp khoảng vài block nhà là những cột tháp cao
liên tục xuất hiện. Mật độ giao thông bắt đầu tăng tốc khi nhịp kim
nhích dần trên chiếc đồng hồ đeo tay. Hiện tượng kẹt xe bắt đầu
nhộn nhịp trên những nẻo phố. Khác với hình ảnh của các thành
phố Nam Á khác, những đoàn xe lôi nối đuôi nhau ở các ngã tư hay
một giao lộ nào đó cắt ngang những con hẻm nhỏ. Anh nhân viên
bán vé ở pháo đài Lallbagh cho tôi biết, ở Dhaka có khoảng 400.000
chiếc xe lôi hoạt động mỗi ngày. Nó tạo nên nét riêng “đáng yêu” và
đôi khi du khách hay gọi là “thành phố của những chiếc xe lôi” hay
“trung tâm xe lôi của thế giới”. Ngồi trên chiếc xe lôi của anh Manun
vi vu qua những đường phố ở Dhaka, tôi lại nhớ đến hình ảnh đáng
yêu của Sài Gòn với những chiếc xích lô hơn hai thập niên trước…
img399
Pháo đài Lallbagh ở Dhaka, Bangladesh
Trước chuyến đi, tôi nhận được câu hỏi phỏng vấn từ cô nhân viên
Đại sứ quán khi xin visa đến Bangladesh: “Anh đến đó làm gì khi đó
là vùng đất không an toàn?” Cùng với những thông tin về cộng đồng

https://thuviensach.vn

Hồi giáo từ các trang báo hay trên Internet khiến tôi luôn nghĩ rằng
Bangladesh là một vùng đất rất “lạnh”! Mùa đông đã đến trong thành
phố Dhaka, nhưng nó không lạnh như tôi từng nghĩ khi ở Việt Nam.
Buổi sáng và tối không khí se lạnh, để rồi buổi trưa nắng vàng hanh
xuyên qua từng góc phố. Dhaka còn có những trái tim nồng sưởi
ấm “cái lạnh Hồi giáo” trong trái tim tôi. Manun cố gắng vượt qua
đám tang trong một con hẻm nhỏ để đưa tôi đến ngôi chùa Phật
giáo sớm. Ngay lập tức, Manun được một người lớn tuổi trong đoàn
gọi lại để giáo huấn về nghi lễ. Nhìn cách lễ phép của Manun khi
lắng nghe giáo huấn, hay cúi đầu xin lỗi khiến tôi “chột dạ” bước đến
xin lỗi phụ cho Manun. Một vài cuộc biểu tình đã xảy ra trên đường
phố Dhaka. Tôi nhìn đoàn người biểu tình trật tự hô vang khẩu hiệu
mà có suy nghĩ khác hơn về người Bangladesh. Đó không phải là
hình ảnh ném đá, chửi thề hay chọi bất cứ vật gì của nhóm người
khiêu khích vào cảnh sát ở những quốc gia tiên tiến, giàu có mà tôi
từng chứng kiến. Ở nơi đó, tôi còn giữ lại hình ảnh đáng yêu trong
ký ức của mình những trái tim nồng ấm giúp đỡ tôi đến tận răng khi
dặn dò nhà xe đón đưa tôi cho đúng giờ để không lỡ chuyến bay,
hay tụm lại thành đám đông bảo vệ tôi sau khi nghĩ nhầm anh phục
vụ nhà hàng ức hiếp và chặt chém giá do sự bất đồng ngôn ngữ,
hoặc tặng miễn phí những miếng bánh pitha truyền thống ngọt ngào
để thử qua… Tôi đi thẳng ra sân bay sau khi trở về Dhaka từ Puthia.
Tôi đã thất hứa khi không đủ thời gian ghé lại Dhaka để thăm
Manun. Tôi còn nợ Manun một lời xin lỗi!
img403
Tuần hành ở thủ đô Dhaka, Bangladesh
Thủ phủ Khulna
Tôi đi xe buýt đến thủ phủ Khulna khi trời nhá nhem tối, chưa rành
đường sá, hầu hết người bản xứ chỉ nói tiếng Hindi, tưởng rất khó
khăn tìm nơi nghỉ ngơi, giao tiếp vậy mà không phải vậy. Thấy tôi bỡ
ngỡ hỏi đường bằng tiếng Anh, mấy người bán hàng đã ngớ ra, bỏ
công việc xúm nhau bàn bạc xì xào, họ túa ra đi tìm người biết tiếng
Anh giúp tôi. Sự giúp đỡ nhiệt tình đến mức làm cho tôi có cảm giác
nghi ngại. Anh Nahid (người có thể nói tiếng Anh ở đây) đề nghị lấy

https://thuviensach.vn

ô tô riêng chở tôi đi Bagerhat. Tôi giải thích muốn đến Bagerhat
bằng cách đi của chính tôi là xe buýt địa phương, anh ta hướng dẫn
tỉ mỉ, sau đó gọi xe lôi đưa tôi đến khách sạn mà tôi cần tìm, dặn dò
tôi khi đến nơi hãy gọi điện thoại báo cho anh ta biết. Cảm giác lo
ngại dần tan đi. Tôi dần nhận ra người dân ở đây giúp tôi bằng cả
trái tim. Trên xe buýt, một hành khách biết tiếng Anh giúp tôi trả tiền
xe buýt, ân cần dặn dò lơ xe thả tôi đúng chỗ vì “con đường của
những ngôi thánh đường” cách trung tâm thị trấn 2km.
Bagerhat dày đặc thánh đường nằm dọc ven hai bên con đường lớn
và rải rác trong bán kính 1km. Tất cả mang đậm kiến trúc Tughlaq.
Đó là sự pha trộn giữa kiến trúc Thổ – Ấn. Phần thân các công trình
mang phong cách của người Ấn hay còn gọi là phong cách Mughal.
Tường được ốp đá sa thạch đỏ láng mịn và chạm khắc hoa văn
trang trí. Phần mái vòm bên trên các kiến trúc lại mang phong cách
của người Thổ với hình dáng đặc trưng là mái vòm hình oval như
một nửa của quả địa cầu màu trắng tinh khôi (mái vòm Mughal
thường cao đến 2/3 khối cầu). Bác xe lôi hiền từ đưa tôi len lỏi qua
những con đường nối chồng chéo nhau trong một khu làng xanh
mát bóng cây đến cụm thánh đường. Những câu chào hỏi nồng ấm
của bác xe lôi với người dân trên đường làng quanh co như truyền
sang tôi sự dịu êm của cảm giác về quê chứ không còn là du khách.
Ẩn trong lùm cây là những ngôi nhà “cây nhà lá vườn” rất đặc trưng
của Bagerhat: hàng rào là những chiếc lá chuối khô bện lại với
nhau, mái nhà là những tàu lá dừa xếp chồng lên nhau, vách che
chắn bởi những tấm phên tre. Trong không gian Bagerhat tôi như đi
ngược về ký ức tuổi thơ và không gian sinh thái yên bình của miền
quê Nam Bộ thời chưa công nghiệp hóa.
img407
Thánh đường Hồi giáo 60 mái vòm bằng đá ở Bagerhat, Bangladesh
Vào giữa thế kỷ 15, vua Nasiruddin Mahmud Shah của Bangladesh
cử giáo sĩ Khan Jahan thay mặt vua truyền đạo Hồi xuống phía
Nam. Từ năm 1442 đến 1459, giáo sĩ này xây nhiều thánh đường
Hồi giáo ở vùng này. Hiện nay, toàn huyện Bagerhat có 7.815 thánh
đường. Có những thánh đường được xây dựng hoàn chỉnh nhưng

https://thuviensach.vn

cũng có cái dở dang thì Jahan đã qua đời. Nổi bật trong số đó, còn
bền vững với thời gian là thánh đường Shait Gambuj, là thánh
đường bằng đá đẹp nhất của vùng Nam Á được UNESCO công
nhận là di sản văn hóa thế giới. Theo tiếng Hindi, Shait Gambuj có
nghĩa là “60 mái vòm” đúng với hiện trạng thánh đường hiện nay.
Trên mái có 60 mái vòm hình oval, bên trong cũng có đúng 60 cột
nâng mái vòm, vách tường chạm khắc hoa văn theo phong cách
Bengal. Đâu đó vang vọng ê a ngân dài những câu kinh Quran. Dù
không hiểu được lời kinh nhưng phút chốc tôi bỗng thấy tâm hồn
nhẹ nhõm trong không gian và âm thanh trầm ấm. Lăng mộ giáo sĩ
Khan Jahan nằm trên ngọn đồi cách Shait Gambuj khoảng 2km.
Vẫn theo kiến trúc Tughlaq, lăng mộ không dùng sa thạch nhưng
sơn màu đỏ huyền bí. Gần mộ là một hồ nước trong veo bao phủ
bởi cánh rừng nguyên sinh.
Dọc theo bờ hồ có bày bán những món snack chế biến một cách rất
“điệu nghệ” và hương vị rất đặc trưng. Đối với người Nam Á nói
chung và Bangladesh nói riêng, món snack là loại đặc sản. Gạo
rang nổ nhưng không có bơ như bắp rang bơ ở Việt Nam. Tùy theo
khẩu vị của người ăn, người bán sẽ cho một loại nước sốt, một ít
hành tây tím sống xắt nhỏ và hương liệu. Người bán sẽ gói giấy lại
và lắc đều tay một cách sành điệu để tất cả được hòa quyện vào
nhau. Một chút thơm thơm, giòn giòn của gạo rang, một chút nồng
ấm của nước sốt cà ri, một chút cay nồng của hành tây… tất cả tạo
nên một hương vị rất riêng và rất ngon.
Những cột bụi bốc lên cao trên những con đường chưa được tráng
nhựa khi một chiếc xe nào đó vội lướt qua. Trên các lề đường,
người ta lại ồn ào đổ những túi quần áo ra mua bán khi chiều
xuống. Tiếng trả giá, tiếng cười í ới sôi nổi mua bán khắp nơi. Mua
bán theo dạng đổ đống trên lề đường luôn là điểm đặc trưng của
các thành phố Nam Á mà tôi đã có dịp đi qua. Ít nhiều, các thành
phố ở Bangladesh vẫn sạch hơn các thành phố Ấn Độ. Tôi muốn
thoát ra sự ồn ào và khói bụi của thành phố Khulna, tìm đến một nơi
nào đó yên tĩnh trong lành của miền quê khi buổi chiều đang đến…
Bầu trời cuối ngày nhiều mây hơn và chúng gối đầu nằm lên nhau

https://thuviensach.vn

về phía chân trời. Đâu đó một vài tiếng kêu chíp chíp của những
cánh chim đang trên đường tìm về tổ ấm…
img411
Món snack nức tiếng của người Bangladesh
Tôi ngồi lặng im trên bãi đất trống phía dưới chân cầu và miên man
ngắm nhìn dòng sông Rupsha đang lặng lờ trôi. Những cây bắp hay
một vài luống khoai được trồng ở những bãi đất bồi hai bên bờ
sông, trông giống như sông Hồng đang những ngày mùa nước cạn.
Các mảng bê tông còn tươi màu xi măng trên chiếc cầu Rupsha nối
liền hai bờ như minh chứng cho việc Khulna đang trở mình để trở
thành thành phố công nghiệp lớn thứ ba ở đất nước Bangladesh
sau thủ đô Dhaka và thành phố Chittagong. Khulna cũng là thành
phố nổi tiếng với các trường đại học trong việc đào tạo về các
ngành kỹ thuật, y học và công nghệ nhựa của Bangladesh.
Những cánh đồng hoa cải dọc theo đường cứ rung rinh cánh khi
một làn gió nào đó lướt qua. Tôi cứ hít hà và giẫy giụa trong hơi thở
trong veo của đất trời. Màu vàng của những cánh đồng hoa cải cũng
nhạt dần theo những tia nắng. Xa xa, một lão nông dân vẫn còn
cặm cụi chắt chiu thu hoạch những hạt lúa đang chín vàng bên
đồng hoa cải. Bắt đầu từ Miến Điện trở lên, người ta lại thích sử
dụng dầu cải hoặc dầu hướng dương trong nấu nướng thay cho sử
dụng dầu dừa và dầu đậu phộng. Những cánh đồng hoa cải vàng
ươm cứ trải dài trên những cánh đồng và gối đầu lên nhau khoảng
2 tháng/vụ. Buổi sáng mùa đông, người Bangladesh lại thích ăn
những chiếc bánh mì roti được chiên trong dầu hơn là được nướng
hay áp chảo. Lượng dầu trong bánh giúp tiêu hóa lâu hơn và giữ cơ
thể ấm áp. Roti nhìn giống như một cái bánh tiêu hơn chiếc bánh
mì. Nó được nhào nặn từ bột mì và dùng thanh ống tre cán dẹp ra
thành hình tròn. Để nhanh gọn phục vụ khách hàng vào buổi sáng,
những chiếc roti được đặt lên những chiếc chảo tròn bằng gang cho
áp chảo để bột chín và phồng lên hoặc được chiên với dầu. Việc sử
dụng bếp gas cũng giúp người bán giải quyết vấn đề nhanh hơn so
với việc đốt củi nhóm than. Dầu cải còn được sử dụng khá nhiều
trong việc nấu cà ri dù chay hay mặn. Cách thức nấu cà ri của

https://thuviensach.vn

người Bangladesh cũng khá đơn giản. Thịt gà được lựa chọn nhiều
nhất trong các nguyên liệu để nấu cà ri như: bò, cá, cừu…
Tôi ghé qua những cánh đồng hoa cải đang đong đưa trong gió để
chụp hình. Bangladesh là quốc gia đi lên từ nền văn minh lúa nước
và thực phẩm chính trong các bữa ăn chính là cơm, người
Bangladesh vẫn còn thiếu rất nhiều thông tin để cải thiện việc canh
tác nên cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn. Một bác nông dân tốt
bụng ngắt những bông lúa đang chín, quấn lại tặng tôi. Năm mới
đang đến, chúng có ý nghĩa: sức khỏe, hạnh phúc và thành công.
img415
Bác nông dân thắt bông lúa tặng tôi ở Khulna
Khách sạn nơi tôi ở gần nhà ga tàu lửa. Những chuyến tàu đêm lại
hụ còi và xình xịch lăn bánh trong ánh đèn đêm. Cuộc đời con
người cứ như những chuyến tàu, cứ đi về phía trước và đôi khi
cũng không biết đi về đâu. Rồi một ai đó sẽ tự hỏi mình: đâu là bến
dừng cuối cùng? Trong giấc ngủ chập chờn, tôi lại mơ thấy nụ cười
hiền hậu của bác nông dân đang gặt lúa bên những cánh đồng hoa
cải vàng ươm. Bên kia cánh đồng, gió vẫn lao xao…
Thánh tích Phật giáo Somapura Mahavihara
Điều làm tôi sợ nhất trên chuyến tàu từ Khulna đến Paharpur là
không biết xuống ga nào bởi tàu chỉ thông báo bằng ngôn ngữ
Bengal. Nỗi lo lắng được giải tỏa nhờ anh cảnh sát ga tàu dẫn tôi
đến ký gửi cho một gia đình cũng xuống ga Paharpur. Những cánh
đồng hoa cải vàng ươm rồi cũng mất hút và biến mất trong tầm mắt
của tôi khi tàu lăn bánh. Tàu trở nên náo nhiệt hơn bởi người mua
kẻ bán với tiếng rao và những chiếc thúng được đội trên đầu, nhưng
âm thanh ồn ào đó vẫn không át được tiếng xình xịch lăn bánh của
đoàn tàu trên ray và đôi khi qua những khúc quanh co âm thanh
xình xịch lại trở thành những tiếng kêu ken két. Cũng giống như
nông thôn Ấn Độ, những người phụ nữ Bangladesh vẫn trung thành
với những bộ sari truyền thống khi di chuyển đó đây và lịch sử của
bộ sari là điều làm tôi luôn thích thú khi tìm hiểu về nền văn minh

https://thuviensach.vn

sông Hằng: nó từng được miêu tả hay xuất hiện trong điêu khắc
nghệ thuật từ những năm 2.800 – 1.800 trước Công nguyên. Gia
đình xuống cùng ga Paharpur ngồi phía đối diện với tôi. Bà mẹ mua
cho tôi một gói snack rất ngon mà tôi đã từng thử qua ven bờ hồ khi
thăm thú thánh đường Hồi giáo Bagerhat nhưng chưa biết tên. Việc
nhơi nhai các loại snack là nét văn hóa truyền thống của người
Bangladesh.
Mùa đông đang ca vũ khúc của mình với màn sương mong manh
khi đất trời đang thời khắc giao thoa giữa ánh sáng và bóng đêm.
Bên kia chân cầu, những trái cam đỏ màu da trên các quầy hàng
như ánh lửa hồng nhỏ nhoi nhóm lên trong màn sương mờ ảo. Anh
chủ khách sạn trẻ đang nấu một nồi nước xông hơi theo cách truyền
thống cho vợ anh đang bị cảm với vật liệu chính gồm lá xả và gừng
tươi. Cuộc đời anh yên phận với một số vốn khá khá kiếm được sau
thời gian đi hợp tác lao động sáu năm ở Dubai được dồn vào một
khách sạn nhỏ đón những bước chân lữ khách dọc đường, một cô
vợ hiền thấm nhuần tâm linh Hồi giáo và một đứa con trai nối dõi
tông đường đã được ba tuổi. Nhưng câu chuyện của anh qua bếp
lửa hồng cho tôi cảm nhận rằng tấm lòng của anh vẫn còn đau đáu
với quê hương khi nghĩ về lớp người trẻ Bangladesh mong muốn
rời khỏi đất nước của mình để được đổi mới cuộc sống mà điểm
đến được yêu thích là Malaysia. Lúc đầu tôi nghĩ, tâm hồn anh bình
lặng như những ngọn lửa liu riu trên bếp, nhưng không, ngọn lửa ấy
vẫn còn bừng lên xáo động khi một cơn gió đông nào đó thổi qua.
Là quốc gia lấy nền nông nghiệp làm mũi nhọn kinh tế, nhưng việc
làm nông của người dân luôn thất bát do những trận ngập mặn
thường niên đến từ vịnh Bengal. Các nhà đầu tư nước ngoài ít chọn
Bangladesh là điểm đến bởi họ cho rằng chính sách thu hút đầu tư
chưa thực sự hấp dẫn bởi những khoản thuế, đặc biệt hơn, chính
sách đó thay đổi xoàch xoạch làm nhà đâu tư chưa thật sự an tâm
bởi không có độ bền nhất định. Không có khoản ngân sách từ việc
thu hút nhiều đầu tư nước ngoài, chính phủ Bangladesh không thể
l