PHẦN MỘT 1. Tự ngôn của Zarathustra
Tác phẩm dành cho tất cả và không dành cho một ai.
Năm ba mươi tuổi, Zarathustra rời xứ và hồ lên núi. Trên núi cao,
Zarathustra hưởng thụ tinh thần và nỗi cô đơn của mình triền miên không hề
mỏi mệt trong suốt mười năm. Nhưng sau cùng, tâm hồn Zarathustra biến
đổi; một buổi sáng nọ, thức giấc cùng bình minh, Zarathustra tiến đến trước
mặt trời và thốt ra những lời sau:
Hỡi thiên thể vĩ đại kia! Hạnh phúc của mi sẽ ra sao nếu không có những
người mà mi soi chiếu?
Mười năm nay kể từ khi đến với hang đá của ta, mi sẽ chán nản mệt mề
với ánh sáng và quỹ đạo của mi, nếu không có ta cùng con ó và con rắn của
ta.
Nhưng chúng ta đã đợi chờ mi mỗi sáng mai, chúng ta đã dùng phần dư thừa
của mi và đã cảm tạ mi.
Giờ đây, ta đã chán ngán sự khôn ngoan của ta, như con ong đã hút quá
nhiều mật. Ta cần có những bàn tay vươn về với ta.
Ta muốn ban cho và phân phát, mãi đến lúc những kẻ hiền minh giữa
loài người lại trở nên hạnh phúc vì sự điên cuồng của họ, và những kẻ nghèo
nàn được sung sướng vì sự giàu có của mình.
Chính vì thế ta phải đi xuống tận những chiều sâu tương tự như mi mỗi
buổi chiều khi mi biến mình sau biển cả, mang theo ánh sáng rạng rỡ cho thế
giới dưới lòng đất, hỡi vì tinh tú giàu sang vô lượng kia!
Ta phải biến mất như mi, ta phải lặn tắt[1] - nói theo những người mà ta khát
khao xuống cùng họ.
Vậy thì, hỡi con mắt tĩnh lặng kia ơi, hãy chúc phúc cho ta, mi, kẻ có thể
ngắm nhìn mà không thèm thuồng đố kỵ một hạnh phúc dẫu có quá đà.
Mi hãy chúc phúc cho chén rượu muốn tràn, cho chất nước óng vàng chảy
tuôn từ đó và mang theo khắp nơi phản ánh hạnh phúc tối đại của mi.
Mi hãy nhìn đây! Chén rượu này lại muốn cạn không và Zarathustra muốn
trở lại làm người.
Cuộc hạ san[2] của Zarathustra bắt đầu như thế.
Zarathustra một mình xuống núi và không gặp một ai. Nhưng khi
Zarathustra tiến vào rừng, trước mặt hắn bất ngờ hiện ra một lão trượng, ông
lão đã rời chiếc chòi tranh thánh thiện của mình để đi tìm rễ cây trong rừng.
Và lão trượng đã nói với Zarathustra như thế vầy:
- Người lữ khách này không xa lạ với ta; cách đây nhiều năm rồi hắn đã có
lần qua đây. Hắn tên là Zarathustra, nhưng hắn đã biến đổi.
Lúc ấy ngươi đã mang tro tàn của ngươi về núi; nay ngươi lại muốn mang
lửa nồng về thung lũng hay sao? Ngươi há không sợ hình phạt dành cho kẻ

gây ra hỏa hoạn?
Phải rồi, ta đã nhận ra Zarathustra. Mắt hắn trong suốt và miệng hắn chẳng
biểu lộ nét nào chán ngán. Hắn chẳng bước đi như kẻ đang khiêu vũ đó sao?
Zarathustra đã biến đổi. Hắn đã tự hóa thân thành trẻ thơ, hắn đã giác ngộ:
giờ đây ngươi còn tìm chi bên những người đang mê ngủ?
Ngươi đã sống trong cô đơn như sống giữa lòng biển cả dạt dào, và biển
cả mang ngươi đi. Khổ thân cho ngươi, vậy ra giờ ngươi lại muốn dạt tấp
vào bờ? Khổ thân cho ngươi, giờ ngươi lại muốn tự mình kéo lôi theo thân
xác?
Zarathustra trả lời: “Tôi yêu loài người”.
- Vậy thì, nhà hiền triết bảo, tại sao ta lại đi vào rừng và đi vào trong nỗi cô
đơn? Không phải vì ta đã quá yêu thương loài người sao?
Giờ đây ta yêu thương Thượng đế; ta không thương yêu loài người. Dưới
mắt ta, loài người là một cái gì quá đỗi bất toàn. Tình yêu loài người sẽ giết
chết ta.
Zarathustra đáp: “Nào tôi có nói đến tình yêu! Tôi đến hiến cho loài người
một tặng phẩm”.
Vị thánh tiếp lời:
- Đừng ban cho loài người điều gì cả. Tốt hơn ngươi nên tháo gỡ họ ra
khỏi một cái gì đó và giúp họ mang vác nó, chẳng gì quý hơn thế đối với họ:
miễn là, điều đó cũng làm chính bản thân ngươi thỏa dạ!
Và nếu ngươi muốn ban cho, thì đừng ban cho họ cái gì vượt quá một của bố
thí và hãy chờ họ đến ăn mày nơi ngươi!
Zarathustra đáp:
- Không, tôi không bố thí. Tôi không đủ nghèo để làm việc bố thí.
Vị thánh bật cười vì lời lẽ của Zarathustra và nói như vầy: “Vậy thời
ngươi hãy cố gắng làm cho họ chấp nhận kho tàng của ngươi. Họ nghi ngờ
những ẩn sĩ cô đơn và không tin rằng chúng ta đến để gia ơn ban phát cho
họ.
Đối với họ, những bước chân của chúng ta vang lên trên đường phố
mang một âm thanh quá đỗi tịch liêu. Họ lại còn sinh lòng lo ngại khi ban
đêm nằm ngủ trên giường, họ nghe tiếng một người lặng lẽ bước đi ngoài
đường phố, rất lâu trước khi mặt trời ló dạng, có lẽ họ tự hỏi mình: “Kẻ trộm
kia đang làm gì vậy?”
Ngươi đừng nên đến với loài người, hãy ở lại với rừng cao! Tốt hơn nữa
ngươi nên đến với những con thú! Tại sao ngươi lại không muốn được như
ta, một con gấu giữa đàn gấu, một con chim giữa bầy chim?”
“Và vị thánh làm gì trong rừng sâu?” Zarathustra lên tiếng hỏi.
Vị thánh trả lời: “Ta sáng tác những bản nhạc và hát lên, và khi sáng tác, ta
cười, ta khóc, ta gầm gừ: đó là cách ta ngợi ca Thượng đế.
Bằng những bài ca, những tiếng khóc, tiếng cười, tiếng gầm gừ, ta tạ ơn

Thượng đế của ta. Nhưng còn ngươi, ngươi mang đến món quà gì cho chúng
ta?”
Khi Zarathustra nghe hết những lời này, hắn cúi chào vị thánh và bảo:
“Tôi có thể cho ngài gì đây? Thôi, xin ngài hãy để tôi đi ngay, cốt cho tôi
đừng lấy của ngài món gì cả!” Rồi hai người, ông lão và người đàn ông, chia
tay nhau như thế, tươi cười như hai đứa bé.
Nhưng khi Zarathustra một mình, hắn tự hỏi lòng: “Có thể như thế được
chăng? Vị thánh già nua sống trong rừng thẳm ấy hãy còn chưa nghe nói
rằng Thượng đế đã chết rồi sao?”
Khi Zarathustra đặt chân vào thành phố gần nhất ven rừng, hắn gặp một
đám đông đang tụ họp trên công trường, vì người ta báo trước rằng một
người làm trò đi dây xiếc sắp biểu diễn. Và Zarathustra nói với dân chúng
như vầy:
Ta rao giảng với các ngươi về Siêu nhân. Con người là cái gì cần phải được
vượt qua. Các ngươi đã làm gì để vượt qua con người?
Cho đến nay, tất cả những sinh vật đều đã sáng tạo nên một cái gì vượt
quá chúng, các ngươi lại muốn mình là nghịch triều trong cơn sóng lớn ấy,
muốn quay trở lại với con thú hơn là vượt qua con người sao?
Con khỉ đối với con người là gì? Một đối tượng cười nhạo hay một sự hổ
thẹn đầy đớn đau. Và con người cũng phải như thế đối với Siêu nhân: một
đối tượng để cười nhạo hay một hổ thẹn đớn đau.
Các ngươi đã vượt qua con đường dẫn từ loài sâu bọ đến loài người,
nhưng về nhiều phương diện, các ngươi vẫn còn là loài sâu bọ. Xưa kia các
ngươi đã là loài khỉ và cả bây giờ nữa, con người còn khỉ hơn bất luận con
khỉ nào.
Ngay kẻ hiền triết nhất trong các ngươi cũng chỉ là một cái gì phân tán và
hỗn tạp: nửa cây nửa ma. Thế mà, ta có mời gọi các ngươi trở thành cây cối
hay ma quỷ không?
Này đây, ta rao dạy cho các ngươi Siêu nhân!
Siêu nhân là chiều hướng, là ý nghĩa của trái đất. Ý chí các ngươi phải bảo:
Siêu nhân phải là chiều hướng, ý nghĩa của trái đất.
Hỡi những người anh em, ta van xin các ngươi, hãy trung thành với mặt
đất và chớ có tin những kẻ nói với các ngươi về những hy vọng lững lờ bên
trên mặt đất! Họ là những kẻ đầu độc, dẫu họ có ý thức điều đó hay không.
Họ là những kẻ khinh miệt đời sống, những kẻ hấp hối và cũng chính là
những kẻ bị đầu độc, mặt đất đã quá mỏi mệt chán chê họ: họ hãy cút đi cho
khuất mắt!
Xưa kia, báng bổ Thượng đế là lời báng bổ nặng nhất, nhưng Thượng đế
đã chết và cũng chết theo Thượng đế là những kẻ báng bổ ấy. Giờ đây, điều
đáng kinh khiếp hơn nhiều, là báng bổ mặt đất và coi trọng ruột rà của cái
bất khả thấu nhập hơn ý nghĩa, chiều hướng của mặt đất!

Xưa kia, linh hồn đưa mắt nhìn thân xác với vẻ khinh miệt, và lúc bấy
giờ, chẳng có gì cao cả hơn sự khinh miệt ấy: linh hồn muốn cho thân xác
ốm o, khả ố, đói khát! Làm thế, linh hồn tưởng là đã thoát được thân xác,
thoát được thân xác và mặt đất!
Ôi! Linh hồn ấy chính nó cũng còn ốm o, khả ố và đói khát: và sự tàn bạo là
nỗi khoái lạc của linh hồn này.
Nhưng cả các ngươi nữa, hỡi những anh em của ta, hãy nói cho ta biết:
thân xác các ngươi báo hiệu gì được cho linh hồn các ngươi? Linh hồn các
ngươi há chẳng phải là sự nghèo nàn, nhơ bẩn cùng sự tự mãn đáng thương
sao?
Thật ra, con người là một dòng sông nhơ bẩn. Phải là biển cả bao la mới có
thể dung thông tiếp nhận một dòng sông uế trược mà không bị nhiễm ô.
Này đây, ta rao giảng cho các ngươi về Siêu nhân: Siêu nhân là biển cả bao
la nơi cơn khinh bỉ ngút ngàn của các ngươi có thể đến dìm mình vào đó.
Còn gì cao nhã trác việt có thể đến với các ngươi cho bằng giờ phút của
sự khinh bỉ ngất trời? Giờ phút mà ngay cả hạnh phúc, lý trí cùng đức hạnh
của các ngươi cũng biến thành kinh tởm.
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì hạnh phúc của ta! Hạnh phúc ấy
là sự nghèo nàn, nhơ bẩn và sự tự mãn đáng thương. Thế mà, hạnh phúc của
ta lẽ ra phải làm cho chính cuộc hiện sinh thành chính đáng!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì lý trí ta! Lý trí ấy có khát khao
hiểu biết, như con sư tử khát khao lương thực không? Lý trí chỉ là sự nghèo
nàn, nhơ bẩn và sự tự mãn đáng thương!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì đức hạnh của ta! Nó hãy còn
chưa làm ta thành mê sảng. Ta chán nản mệt mỏi với những điều thiện và
điều ác của mình lắm rồi! Tất cả những thứ đó chỉ là sự nghèo nàn, nhơ bẩn
và sự tự mãn đáng thương!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì sự công chính của ta! Chẳng có lửa
nồng nào bao phủ trong ta. Thế mà, kẻ công chính giống như một thỏi than
nóng bỏng!”
Giờ phút mà các ngươi bảo rằng: “Sá gì sự thương hại nơi ta! Lòng
thương hại há chẳng phải là cây thập giá nơi thiên hạ đóng đinh kẻ yêu
thương loài người sao? Nhưng lòng thương hại của ta không phải là một
cuộc đóng đinh.”
Các ngươi đã từng nói như vậy bao giờ chưa? Các ngươi đã từng thét lớn
như vậy bao giờ chưa? Hỡi ôi! Giá gì ta đã được nghe các ngươi thét to lên
những lời như thế!
Không phải tội lỗi, nhưng chính sự tự mãn của các ngươi đang kêu gào
chống lại trời xanh, chính sự bủn xỉn của các ngươi, ngay cả trong tội lỗi,
đang ra sức kêu gào với trời xanh!
Vậy thời, đâu là lằn chớp dữ đến liếm lưỡi vào các ngươi? Đâu là cơn điên

cuồng phải thấm nhập vào các ngươi?
Này đây, ta rao dạy cho các ngươi về Siêu nhân: Siêu nhân chính là lằn chớp
dữ, chính là cơn điên cuồng đó!
Khi Zarathustra đã nói như thế, có một kẻ trong đám đông kêu to lên:
“Chúng tôi nghe nói khá nhiều về người đi dây làm xiếc rồi: giờ hãy cho
chúng tôi thấy mặt y thôi!” Và cả đám dân chúng rộ lên cười Zarathustra.
Nhưng người đi dây làm xiếc lại tưởng thiên hạ nói đến mình, nên liền khởi
đầu biểu diễn.
Trong khi đó, Zarathustra lặng nhìn đám dân chúng, lòng đầy kinh ngạc. Rồi
Zarathustra lên tiếng:
Con người là một sợi dây căng thẳng giữa con thú và Siêu nhân - sợi dây
căng ngang một hố thẳm.
Vượt qua hố thẳm: nguy hiểm; cất bước giữa đường đi: nguy hiểm; nhìn lại
đằng sau: nguy hiểm - rùng mình sởn ốc và đứng dừng: nguy hiểm.
Điều cao đại nhất nơi con người nằm ở chỗ con người là một chiếc cầu
chứ không phải một mục tiêu; điều mà ta có thể yêu thương nơi con người
là: con người là một sự chuyển tiếp và một sự suy tàn[3].
Ta yêu những kẻ nào chỉ biết sống bằng cách làm cho mình trầm một, diệt
vong, vì họ đang bước qua bờ bến bên kia.
Ta yêu những kẻ khinh bỉ ngất trời, vì họ chính là những kẻ ngưỡng mộ mê
cuồng, những mũi tên của khát vọng lao vút qua bến bờ bên kia.
Ta yêu những kẻ không để tâm tìm kiếm bên kia những vì sao một lý lẽ
để diệt vong hay để hy sinh, mà trái lại chỉ hy sinh dâng hiến cho mặt đất, để
một ngày kia, thời đại của Siêu nhân ngự trị trên mặt đất.
Ta yêu kẻ nào sống để hiểu biết và muốn hiểu biết để cho một ngày kia Siêu
nhân được sống mãi. Như thế là họ cũng ước muốn chính sự suy tàn của
mình.
Ta yêu kẻ nào làm việc và phát minh, để xây dựng nơi trú ngụ cho Siêu
nhân, để sửa soạn đất đai, thú vật cùng cây cối cho Siêu nhân xuất hiện: vì
như thế là ước muốn chính sự suy tàn của mình.
Ta yêu kẻ nào yêu mến chính đức hạnh của họ: bởi vì đức hạnh là một ý
chí muốn sự suy tàn, và một mũi tên của khát vọng.
Ta yêu kẻ nào không dành lại cho chính mình một mảnh nhỏ nào của tinh
thần, kẻ nào muốn hoàn toàn là tinh thần của đức hạnh mình: vì với tư cách
là tinh thần như thế, họ băng vượt qua cầu.
Ta yêu kẻ biến đức hạnh mình thành ý hướng và vận mệnh của chính mình:
vì như thế, do tình yêu đức hạnh của chính mình, họ mới khát khao sống
thêm và không sống thêm nữa.
Ta yêu kẻ nào không khát khao có quá nhiều đức hạnh. Có nhiều đức hạnh
trong một đức hạnh duy nhất hơn là trong hai đức hạnh: đấy là một nút thắt
nơi số mệnh đan kết.

Ta yêu kẻ nào có linh hồn phung phá, không muốn người khác cảm ơn mình
và cũng chẳng hồi trả lại: bởi vì họ luôn luôn ban phát và không muốn trì thủ
lấy cho mình.
Ta yêu kẻ nào hổ thẹn khi vận may ngả về với mình, và tự đặt câu hỏi: ta có
gian lận chăng? - bởi vì họ muốn diệt vong.
Ta yêu kẻ nào ném ra những lời vàng ngọc đằng trước những hành vi của họ
và luôn luôn giữ đúng hơn những gì mình hứa: bởi vì họ muốn chính sự suy
tàn của mình.
Ta yêu kẻ nào biện chính cho những người trong tương lai và giải thoát cho
những người trong quá khứ, vì họ muốn diệt vong bởi những người hiện tại.
Ta yêu kẻ trừng phạt Thượng đế của mình vì yêu Thượng đế đó: cần phải để
cho cơn phẫn nộ của Thượng đế họ làm họ diệt vong.
Ta yêu kẻ nào tâm hồn sâu thẳm, ngay cả trong vết thương, kẻ mà một tai
ương nhỏ bé nhất cũng có thể làm họ diệt vong; vì họ sẽ hân hoan vượt qua
cầu không hề do dự.
Ta yêu kẻ nào tâm hồn tràn đầy viên mãn đến độ tự quên chính mình, và
tất cả mọi sự đều được cưu mang trong họ: như thế tất cả mọi sự đều sẽ trở
thành sự suy tàn của chính họ.
Ta yêu kẻ nào tự do tự tại trong tâm hồn và trong tinh thần: như thế đầu óc
họ chỉ dùng làm ruột rà cho quả tim, nhưng quả tim họ kéo họ về sự suy tàn.
Ta yêu những kẻ nào tựa như những giọt nặng đang kiên trì rơi từng giọt
một từ tảng mây tối ám lơ lửng trên đầu loài người: họ báo trước lằn chớp dữ
đang đến và diệt vong với tư thế là những người tiên báo.
Này đây, ta là một đấng tiên tri của sấm sét, một giọt nặng rơi từ mây xuống:
sấm sét đó tên là Siêu nhân.
Khi Zarathustra đã nói xong những lời này, hắn lại nhìn đám dân chúng lần
nữa, rồi im lặng tự nhủ lòng mình:
Họ đang phá ra cười kìa; họ chẳng hề hiểu ta, miệng ta không hợp cho những
lỗ tai đó.
Liệu ta có phải chọc thủng tai họ để cho họ học nghe bằng mắt? Liệu ta
có phải đánh chũm chọe và la gào như những linh mục thuyết giáo trong
tuần chay? Hoặc giả dân chúng chỉ tin vào những kẻ ăn nói cà lăm?
Họ có một cái gì đó làm họ hãnh diện. Vậy, họ gọi tên cái đang làm họ hãnh
diện là gì? Họ gọi đó là nền văn minh, chính nền văn minh làm họ khác biệt
với kẻ chăn dê.
Chính vì thế, về những người đó, họ không thích nghe chữ “khinh bỉ”. Vậy
thời ta sẽ ngỏ lời với lòng kiêu hãnh của họ.
Ta sẽ nói cho họ nghe về điều đáng khinh bỉ hơn cả: đấy là con người cuối
cùng hay con người hạ đẳng nhất.[4]
Và Zarathustra nói với dân chúng như vầy:
“Đã đến lúc con người tự đặt cho mình một mục tiêu. Đã đến lúc con người

vun trồng mầm mống hy vọng cao đại nhất của mình.
Đất đai con người hiện giờ hãy còn khá màu mỡ. Nhưng một ngày kia, đất
đai ấy sẽ thành khô kiệt nghèo nàn, và chẳng một cây đại thụ nào còn có thể
mọc lên ở đó nữa.
Than ôi! Đã gần đến lúc mà con người không còn bắn vượt qua con người
mũi tên của khát vọng họ, lúc mà dây cung của họ sẽ không thể rung vang
nữa!
Ta nói thật cùng các ngươi điều này: phải còn mang theo mình sự hỗn
mang, mới có thể làm nảy sinh một ngôi sao lung linh điệu vũ. Ta nói thật
cùng các ngươi điều này: các ngươi đang mang trong bản thân mình một sự
hỗn mang.
Hỡi ôi! Đã gần đến lúc mà loài người không còn khai sinh ra những vì
sao mới trên trần thế nữa. Hỡi ôi! Đã gần đến lúc xuất hiện kẻ đáng khinh bỉ
nhất của loài người, kẻ không còn tự biết khinh bỉ chính mình.
Này đây, ta tả cho các ngươi về con người hạ đẳng nhất.
“Tình yêu? Sáng tạo? Khát vọng? Sao trên trời? Mấy cái đó là thứ gì vậy?”
Con người hạ đẳng nhất hỏi như thế và nheo nheo một mắt.
Mặt đất sẽ trở thành chật hẹp hơn và con người hạ đẳng nhất nhảy cà
tưng cà tang trên đó, con người thu nhỏ tất cả mọi sự lại. Dòng giống hắn
cũng vững bền không thể hủy diệt được như loài rệp cây; con người hạ đẳng
nhất là kẻ sống rất dai.
“Chúng tôi đã phát minh ra hạnh phúc”, những người hạ đẳng nhất nói
như thế và họ nheo nheo một mắt.
Họ đã bỏ rơi những xứ miền ở đó đời sống kham khổ: vì họ đang cần sức
nóng. Họ hãy còn yêu kẻ láng giềng đồng loại và họ cọ xát vào người này: vì
họ đang cần hơi nóng.
Đối với họ, ngã bệnh hoặc sống với lòng hoài nghi là một tội lỗi: họ thận
trọng tiến bước trên đời. Thật quả là kẻ điên mới còn va chạm những hòn đá
hay những con người!
Một ít thuốc độc nơi này, nơi nọ: điều đó ban cho họ những giấc mộng thoải
mái. Và sau cùng, nhiều thuốc độc để được chết một cách thoải mái.
Người ta cũng hãy còn làm việc, vì việc làm là một sự phóng tâm tiêu khiển.
Nhưng người ta cẩn trọng lưu tâm sao cho sự phóng tâm tiêu khiển ấy không
làm mình mệt.
Người ta không còn trở thành nghèo hay giàu nữa: chuyện đó quá đỗi khó
nhọc. Ai là kẻ còn muốn cai trị?Ai là kẻ còn muốn được vâng lời? Chuyện
đó quá đỗi khó nhọc.
Chẳng có lấy một người chăn chiên, chỉ rặt một đàn cừu! Ai nấy đều ước
muốn cùng một điều; mọi người đều bình đẳng: kẻ nào mang một tâm trạng
khác sẽ sẵn lòng vào nhà thương điên.
“Ngày xưa, mọi người đều điên cả”, những kẻ tinh tế nhất trong bọn họ bảo

thế, và họ nheo nheo một mắt.
Họ thận trọng và biết tỏ tường những gì đã xảy ra: đến độ họ không ngớt
chế giễu mình về chuyện ấy. Họ cũng còn cãi vã nhau đấy, nhưng để rồi hòa
giải với nhau ngay - sợ rằng làm đau dạ dày.
Họ cũng hơi thinh thích ban ngày và hơi thinh thích ban đêm: nhưng điều họ
tôn sùng là sức khỏe.
“Chúng tôi đã phát minh ra hạnh phúc”, những con người hạ đẳng bảo thế,
và họ nheo nheo một con mắt”.
Đến đây kết thúc bài thuyết pháp đầu tiên của Zarathustra, bài thuyết
pháp cũng được người đời gọi là “Tự ngôn”[5], bởi vì vào lúc ấy,
Zarathustra bị ngắt lời bởi những tiếng kêu thét và nỗi vui mừng nhốn nháo
của đám đông. “Hỡi Zarathustra! Hãy ban cho chúng tôi con người hạ đẳng
nhất ấy - họ kêu lên, - hãy làm cho chúng tôi trở thành giống như những
người hạ đẳng nhất ấy! Chúng tôi sẽ khỏi mang nợ Siêu nhân của
Zarathustra!” Và toàn thể dân chúng vui mừng sung sướng chậc lưỡi nghe
rào rào. Song Zarathustra buồn bã tự nhủ lòng mình:
“Họ chẳng hề hiểu ta: miệng ta không có lời hợp cho những lỗ tai đó.
Hẳn là ta đã sống quá lâu trên núi, ta lắng nghe quá nhiều âm thanh suối
nước róc rách cùng tiếng cây cối rì rào: giờ đây ta lại nói với họ như nói với
những kẻ chăn dê.
Linh hồn ta thanh thản trong sáng như một ngọn núi ban mai. Nhưng họ lại
tưởng ta là người lạnh lẽo và xem ta như một kẻ làm trò hề đang thốt những
lời bông lơn trâng tráo.
Và kìa, họ đang nhìn ta và cười rộ: trong khi cười, họ vẫn còn thù ghét ta. Có
nỗi gì băng giá trong tiếng cười của họ”.
Nhưng vào lúc ấy xảy ra một điều làm cho mọi cửa miệng đều câm tiếng
cười và mọi con mắt đều nhìn sững. Vì trong thời gian ấy, người đi dây làm
trò xiếc đã khởi sự biểu diễn: anh ta bước ra từ một con đường ngầm ở bờ
thành rồi bước đi trên sợi dây căng thẳng giữa hai ngọn tháp, bên trên công
trường và đám đông dân chúng. Vào lúc anh ta đang ở ngay giữa đường dây,
cánh cửa lại bật mở ra lần nữa, rồi một gã thanh niên quần áo sặc sỡ trông
giống như một thằng hề, nhảy ra ngoài rượt mau theo anh chàng đi dây xiếc.
Gã cất cái giọng khủng khiếp kêu to: “Tiến lên, đồ khập khễnh, tiến lên mau,
đồ chậm chạp, nham hiểm, đồ mặt tái xanh vì sợ hãi! Mau lên không thôi ta
sẽ thọc lét mi bằng gót chân ta! Mi đang làm gì giữa hai ngọn tháp vậy? Lẽ
ra mi phải bị nhốt trong tháp mới đúng; mi đang cản đường một kẻ tài giỏi
hơn mi!” - Và cứ dứt mỗi lời gã lại tiến đến gần anh chàng đi dây thêm một
tý; nhưng khi gã chỉ còn cách anh chàng đi dây một bước thì xảy ra chuyện
khủng khiếp này làm mọi cửa miệng đều câm tiếng và mọi con mắt đều sững
sờ: thằng hề rú lên một tiếng kêu quái dị rồi nhảy qua đầu anh chàng đi dây
đang cản đường. Khi nhìn thấy kẻ địch mình chiến thắng, anh chàng đi dây

điên đầu lảo đảo hụt chân khỏi dây; chàng ta mất thăng bằng và nhanh như
chớp, rơi vào hố thẳm, như một cơn lốc xoáy bằng tay chân người. Công
trường và đám đông dân chúng tựa như biển cả khi dông tố nổi lên. Mọi
người bỏ chạy hỗn loạn, nhất là đúng nơi mà thân xác chàng đi dây sắp rơi
xuống.
Trong lúc đó Zarathustra chẳng hề nhích động, và tấm thân ấy rơi đúng
ngay cạnh hắn, rách nát, gãy vụn, nhưng hãy còn sống. Một lúc sau, người bị
thương định tỉnh lại và nhìn thấy Zarathustra đang quỳ gối gần anh ta; “Ngài
làm gì đấy? chàng ta lên tiếng hỏi. Từ lâu tôi biết rằng sẽ có lúc ma quỷ
ngáng chân cho tôi ngã. Giờ đây ma quỷ đang lôi tôi về hỏa ngục: ngài muốn
cản đường ma quỷ đừng làm thế chăng?”
- Bạn hỡi, tôi xin đem danh dự bảo cùng bạn: tất cả những điều bạn nói
đều không có thực; chẳng có ma quỷ, cũng chẳng có hỏa ngục. Linh hồn bạn
sẽ chết, còn chết nhanh hơn là thân xác bạn nữa: vậy, bạn chớ sợ hãi bất luận
điều gì!”
Chàng đi dây ngước mắt lên nhìn, ngờ vực. Rồi sau đó chàng ta trả lời:
“Nếu quả ngài nói thực, tôi chẳng mất mát gì khi mất đi sự sống. Tôi chỉ còn
là một con vật mà người ta bắt nhảy múa bằng những nhát roi và những cái
miệng ốm o”.
- Không đâu, Zarathustra đáp, bạn đã lấy nguy hiểm làm nghề của mình,
chuyện đó chẳng có gì đáng khinh cả. Giờ đây nghề nghiệp bạn xô bạn vào
cõi chết, vì vậy ta sẽ tự tay mai táng bạn”.
Khi Zarathustra dứt lời, kẻ hấp hối không trả lời nữa; nhưng bàn tay chàng ta
sờ soạng như muốn tìm bàn tay Zarathustra để tạ ơn.
Trong khi đó, hoàng hôn chậm buông và công trường phủ đầy bóng tối;
đám đông tản mát ra về vì ngay cả sự tò mò và sự sợ hãi cũng làm cho họ
chán. Nhưng Zarathustra vẫn ngồi trên mặt đất, cạnh xác chết, tâm hồn chìm
đắm trong những suy tư: Zarathustra đã quên bẵng thời gian. Sau cùng, đêm
xuống và một ngọn gió lạnh thổi qua con người cô đơn. Lúc ấy, Zarathustra
mới đứng dậy, tự nhủ lòng mình:
“Ngày hôm nay, thật ra Zarathustra đã đánh được một mẻ cá hời! Zarathustra
đã không đánh lưới được người sống, nhưng là một xác chết.
Đời sống con người quả thật lạ lùng và bao giờ cũng tối ư vô nghĩa: một
thằng hề cũng có thể trở thành điều bất hạnh giáng lên đầu nó.
Ta muốn giảng dạy cho loài người chiều hướng cùng ý nghĩa của cuộc hiện
sinh: đó là Siêu nhân, lằn chớp dữ lóe ra từ đám mây ảm đạm là con người.
Nhưng ta hãy còn xa cách họ và tinh thần ta không nói cùng lương năng họ.
Đối với loài người, ta hãy còn đứng giữa một thằng điên và một xác chết.
Đêm tối thật mịt m