ĐỀ TỰ LUẬN - SANG THU.

Cảm nhận về bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa trong hai khổ thơ đầu- bài thơ Sang thu của
Hữu Thỉnh. (Đề là in 2 khổ thơ nhé )
I. Mở bài
Cách 1 :
Mùa thu là nguồn cảm hứng thơ bất tận cho các thi sĩ. Nhà thơ nào cũng muốn vẽ một
bức tranh thu cho riêng mình. Và Hữu Thỉnh cũng không ngoại lệ. Bài thơ “Sang thu” được ông
viết vào năm 1977 sau khi đất nước ta giải phóng được hai năm. Bài thơ là những cảm nhận,
những rung động man mác, bâng khuâng của tác giả trước sự biến đổi kì lạ trong thời khắc giao
mùa của đất trời trong ngưỡng thu,Hai khổ thơ đầu của bài thơ đã thể hiện tâm hồn thơ tinh tế
của Hữu Thỉnh :
“Bỗng nhận ra hương ổi
…………………………..
Trên hàng cây đứng tuổi”
Cách 2
Có lẽ, trong bốn mùa xuân, hạ, thu, đông thì mùa thu thường gợi cảm hứng cho thi ca,
nhạc họa nhiều nhất. Ta có thể bắt gặp chùm thơ Thu của Nguyễn Khuyến, “Tiếng thu” của
Lưu Trọng Lư hay “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu… Và cũng viết về đề tài mùa thu, nhà thơ
Hữu Thỉnh với thi phẩm “Sang thu” đã có những cảm nhận về phút giây giao mùa chuyển từ
cuối hạ sang đầu thu thật mới mẻ, tinh tế, nhẹ nhàng..Đọc hai khổ thơ sau,ta nhận ra bết bao sự
thú vị :
“Bỗng nhận ra hương ổi
…………………………
Trên hàng cây đứng tuổi”
Cách 3
Hữu Thỉnh sinh năm 1942, là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ. Ông
viết nhiều, viết hay về con người nông thôn, về mùa thu. Thơ ông mang đậm hồn quê Việt Nam
dân dã, mộc mạc và giàu rung cảm. Nhiều vần thơ thu của ông mang cảm xúc bâng khuâng, vấn
vương trước đất trời trong trẻo, đang biến chuyển nhẹ nhàng. “Sang thu” được viết vào cuối
năm 1977, in lần đầu trên báo văn nghệ. Bài thơ là cảm nhận của nhà thơ về những biến chuyển
của khoảnh khắc giao mùa cuối hạ đầu thu và những triết lý về cuộc đời được ông gửi gắm.Hai
khổ thơ đầu của bài thơ là bức tranh thu lúc giao mùa thật tuyệt.
“Bỗng nhận ra hương ổi
…………………………….
Trên hàng cây đứng tuổi”

II. Thân bài
1.Khái quát chung
Bài thơ được sáng tác năm 1977, in trong tập “Từ chiến hào đến thành phố”( 19791), rất
tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật thơ nhỏ nhẹ, thiết tha, sâu lắng của Hữu Thỉnh Toàn bộ bài
thơ gồm 3 khổ thơ diễn tả những chuyển biến nhẹ nhàng mà rõ rệt của đất trời, những suy nghĩ
của lòng người qua những cảm nhận tinh tế, những hình ảnh đẹp và giàu sức gợi cảm.
2. Cảm nhận về vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa
Khổ 1: Những tín hiệu giao mùa
=>Với thi sĩ Xuân Diệu thì tín hiệu đầu thu là sắc "mơ phai" của lá được bàn tay tạo hóa "dệt"
nên giữa muôn ngàn cây:

"Đây mùa thu tới, mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng."
(Đây mùa thu tới)
Nhưng với Hữu Thỉnh thì là "hương ổi" của vườn quê được "'phả vào" trong làn gió thu se lạnh:
“Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se”.
- Từ “bỗng” ở câu thơ mở đầu thể hiện sự đột ngột, bất chợt khi mùa thu đến. Một trạng thái
chưa hề được chuẩn bị, như là vô tình như là sửng sốt như là cơ duyên để từ đây nhà thơ có thể
quan sát sự xuất hiện của mùa thu trong trời đất bằng tất cả giác quan và cũng chính từ góc nhìn
này, hình ảnh của cả sự vật sang thu được nhà thơ đưa vào ống kính.
- Đầu tiên là sự cảm nhận về hương vị. Cái “hương ổi” chín thường khó đọng lại trong những
cơn gió nồm nam thổi mạnh của mùa hè, giờ đây bỗng “phả vào trong gió se”, đem đến hương
vị dịu ngọt, đằm thắm của mùa thu khiến nhà thơ ngạc nhiên đến ngỡ ngàng trước sự thay đổi
của thiên nhiên.Từ “phả” là động từ mạnh diễn tả mùi hương ổi thơm nồng nàn lan toả.
- “Gió se” là gió nhẹ, khô và hơi lạnh – gió của mùa thu, gió báo hiệu mùa thu đã đến. “Gió
se” mang theo “hương ổi” của đồng quê. Nhận ra trong gió có “hương ổi” là cảm nhận tinh tế
của một người sống giữa đồng quê và nhà thơ đã đem đến cho ta một tín hiệu mùa thu dân dã
mà thi vị. Ông đã phát hiện ra một nét đẹp thật đáng yêu của mùa thu vùng nông thôn đồng bằng
Bắc Bộ. Chắc hẳn nhà thơ phải gắn bó với thiên nhiên, với quê hương lắm, nên mới có
được sự cảm nhận tinh tế và nhạy cảm như thế?
Hai câu thơ tiếp:
“Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về”
- Mùa thu tới không chỉ mang theo gió, có hương ổi mà còn có cả làn sương. Không gian thu
lãng đãng hơi sương, tạo cho khung cảnh thu thêm lãng mạn. Làn sương được nhân hóa qua
động từ “chùng chình”, có tác dụng gợi tả những làn sương mỏng manh, nhẹ nhàng như cố ý
chậm lại, như lưu luyến chưa muốn bước hẳn vào thu. Nó bay qua ngõ, giăng mắc vào giậu rào,
hàng cây khô trước ngõ xóm đầu thôn. Nó duyên dáng, yểu điệu như thiếu nữ nào đấy vương
vấn, ngập ngừng khi qua ngõ nhà ai…… Đâu chỉ có thế, cái hay của từ láy “chùng chình” còn
là gợi tâm trạng. Sương dềnh dàng hay lòng người đang tư lự hay tâm trạng tác giả cũng
“chùng chình”? Ngõ ở đây vừa là ngõ thực của thôn làng, ngõ xóm; lại vừa là ngõ cửa của thời
gian như chao nghiêng ranh giới giữa hai mùa, mùa hạ thì chưa muốn qua mà mùa thu thì chưa
muốn tới.
- Từ tất cả các tín hiệu trên (gió se, hương ổi, làn sương) tác giả đi đến kết luận: “Hình như thu
đã về”. Đây là một sự phỏng đoán bằng cảm giác, bằng linh tính của tâm hồn. “Hình như” là từ
tình thái thể hiện sự tin tưởng thấp, chưa chắc chắn, vẫn còn mơ hồ. Trạng thái cảm xúc này
không chỉ phù hợp với cảnh thu mà cũng rất phù hợp với logic tâm trạng. Bởi những tín hiệu
của mùa thu đều là những tín hiệu vô hình, không có hình khối, màu sắc rõ ràng, cụ thể nên nhà
thơ mới có cảm xúc ngỡ ngàng, bâng khuâng, có phần hơi bối rối trước tín hiệu mùa thu.
Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa
=>Cái cảm giác“hình như” đó gần như bị xóa tan bởi những tín hiệu chuyển mùa dần hiện ra rõ
hơn:
                                    “Sông được lúc dềnh dàng
                                     Chim bắt đầu vội vã
                                     Có đám mây mùa hạ
                                     Vắt nửa mình sang thu”

- Bức tranh thu dường như đã đậm màu hơn bởi cảnh vật ngày càng nhiều thay đổi: những con
sông đã không còn gấp gá p, mà lững lờ trôi, chầm chậm, “dềnh dàng” khi dành nước cho mùa
thu. Phải chăng chúng đã thả hồn mình vào các khoảnh khắc giao mùa này? Trái ngược với
sự “lặng lẽ”- “dềnh dàng” đó là biểu hiện có vẻ gấp gáp của những cánh chim trời.
- Từ “bắt đầu” trong ý thơ được dùng rất độc đáo “bắt đầu vội vã” chứ không phải là “đang
vội vã”. Chúng “bắt đầu vội vã” làm gì? Làm tổ, tích trữ thức ăn cho mùa đông giá lạnh hay
đang rục rịch chuẩn bị cho chuyến hành trình xa xứ tránh rét về một chân trời xa xôi nào đó?
Phải tinh tế lắm, yêu và gần gũi với thiên nhiên lắm mới nhận ra được sự “bắt đầu” trong
những cánh chim bay.
- Hai câu thơ đã vẽ nên những nét đối lập: đâu phải mùa thu lúc nào cũng “lặng lẽ” bởi vạn vật
xung quanh ta đều chuyến biến kì lạ theo cách riêng của chúng. Thiên nhiên đầy bí mật, cũng
giống như cuộc sống chúng ta - một xã hội với nhiều tầng: có người giàu, có người nghèo,
người đang hạnh phúc tận hưởng cuộc sống này, người đang tất tả mưu sinh. Đúng là đầy biến
động! Nhưng hiện lên trong tất cả điểm sáng, có lẽ long lanh nhất chính là đám mây vẫn còn
vương chút nắng hạ, lưu luyến bắc chiếc cầu:
“Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu”
 - Một liên tưởng thú vị, một hình ảnh đầy chất thơ. Người ta thường nói: khăn vắt vai, con
đường mòn vắt ngang sườn núi….Hữu Thỉnh điểm vào bức tranh thu của mình một hình ảnh
mới mẻ, gợi cảm: hai nửa của một đám mây thuộc về hai mùa. Không phải vẻ đẹp của mùa hạ
cũng chưa hẳn là vẻ đẹp của mùa thu mà đó là vẻ đẹp của thời khắc giao mùa được sáng tạo từ
một hồn thơ tinh tế và nhạy cảm đang say thời khắc giao mùa này.
- Đám mây được nhân hóa qua từ "vắt" đó chắc còn lưu luyến chút gì của mùa hạ đang qua?
Cũng có thể nó là kỉ niệm của “hạ” dành cho “thu”. Nó dường như là chiếc cầu nối hữu tình
dành cho đôi bờ kì lạ. Cái khoảnh khắc thiêng liêng này đang đậu trên đám mây như là chứng
tích của giao mùa. “Vắt” - đang đặt ngang trời hay chẳng biết đang ở chốn nào. Đám mây cứ
nhè nhẹ trôi để rồi thời gian cũng chảy qua. Bức tranh thu đang chứa đựng cái nét hữu hình để
gợi nên cái cảnh vốn vô hình!
* Liên hệ : Trong bài “chiều sông thương” (1973), ông cũng có một câu thơ tương tự về cách
viết:
Đám mây trên Việt Yên.
Rủ bóng về Bố Hạ.”
Như vậy đây không phải là lần đầu tiên tác giả cảm nhận về hình ảnh đám mây mà trước đó ông
đã từng như thế. Qua đây ta thấy Hữu Thỉnh quả là người có trí tưởng tượng phong phú.
3. Đánh giá, mở rộng
Đánh giá=> Bài thơ được viết theo thể năm chữ, hình ảnh thơ đẹp, giàu sức gợi, ngôn
ngữ trong sáng, giàu sức biểu cảm đã có tác dụng diễn tả những trạng thái của cảnh vật và sự
cảm nhận tinh tế, nhạy cảm của Hữu Thỉnh trước thời khắc giao mùa.
Mở rộng=>Sự cảm nhận tinh tế ấy ta cũng từng bắt gặp trong thơ Thanh Hải qua bài “Mùa
xuân nho nhỏ”. Đó là những rung cảm tinh tế và tình yêu thiên nhiên tha thiết của nhà thơ trước
mùa xuân xứ Huế “Mọc giữa dòng sông xanh/ Một bông hoa tím biếc/ Ôi con chim chiền chiện/
Hót chi mà vang trời…”
.III. Kết bài
Hữu Thỉnh đã đóng góp vào thơ ca dân tộc một bản nhạc mùa thu đầy xinh đẹp, hấp dẫn
và gợi cảm. Sức thu hút của thi phẩm không chỉ đến từ ngôn từ, giọng điệu mà còn đến từ trái
tim của người viết gửi gắm vào tác phẩm. Có lẽ vì vậy mà sau khi đọc " Sang thu" của Hữu

Thỉnh ta càng thấy yêu hơn mùa thu thiết tha, nồng hậu của quê nhà. Đoạn thơ giup ta thêm yêu
thiên nhiên tươi đẹp của đát trời.
---------------------------------------------------------------