Tác giả: Gustave Le Bon. - Dịch giả: Nguyễn Xuân Khánh.
Nhà xuất bản: Nxb Tri Thức
Ebook miễn phí tại : www.Sachvui.Com



LỜI GIỚI THIỆU.. 3
Lời tựa: Thời đại của đám đông. 5
Tập 1 - Tâm hồn đám đông. 8
Chương 1: Các đặc tính chung của đám đông. Quy luật tâm lý học
về sự đồng nhất tâm hồn của đám đông 8
Chương 2: Tình cảm và đạo đức của đám đông. 12
§1. Tính bốc đồng, tính dễ thay đổi, tính dễ bị kích thích của đám
đông. 12
§2. Tính dễ bị tác động và tính nhẹ dạ của đám đông. 13
§3. Tính thái quá (exagération) và tính phiến diện (simplisme) của
tình cảm đám đông. 15
§4. Tính không khoan dung, tính độc đoán và tính bảo thủ của đám
đông. 16
§5. Đạo đức của đám đông. 17
Chương 3: Những ý tưởng, những lập luận và trí tưởng tượng của
đám đông. 18
§1. Những ý tưởng của đám đông. 18
§2. Lập luận của đám đông. 19
§3. Sức tưởng tượng của đám đông. 20
Chương 4: Những hình thức tôn giáo có trong tất cả các niềm tin
của đám đông. 22
Tập 2 - Các quan điểm và đức tin của đám đông. 24
Chương 1: Những động lực từ xa của các đức tin và quan điểm của
đám đông. 24
§1. Chủng tộc. 24
§2. Các truyền thuyết 24
§3. Thời gian. 25
§4. Các thể chế chính trị và xã hội 26
§5. Giảng dạy và giáo dục. 27
Chương 2: Những động lực trực tiếp của các quan điểm của đám
đông. 30
§1. Hình ảnh, ngôn từ và các khẩu hiệu. 30
§2. Ảo tưởng. 32
§3. Kinh nghiệm.. 32
§4. Lý trí 33
Chương 3: Những lãnh đạo của đám đông và phương tiện thuyết

phục của họ. 35
§1. Lãnh đạo của đám đông. 35
§2. Phương tiện tác động của lãnh đạo. 37
§3. Uy lực (le prestige) 38
Chương 4: Ranh giới của sự thay đổi của các quan điểm nền tảng và
các nhận xét của đám đông. 42
§1. Các quan điểm nền tảng không thay đổi (croyances fixes) 42
§2. Những quan niệm không bất biến của đám đông. 43

Tập 3 - Phân loại và mô tả các dạng khác nhau của đám
đông. 46
Chương 1: Phân loại đám đông. 46
§1. Đám đông không đồng nhất 46
§2. Đám đông đồng nhất 47
§3. Cái gọi là đám đông tội phạm.. 47
§4. Đám đông cử tri 49
§5. Quốc hội 52

LỜI GIỚI THIỆU
Gustave Le Bon (1841 - 1931) là nhà tâm lý học xã hội nổi tiếng
người Pháp với lý thuyết về đám đông. Ông viết về nhiều lĩnh vực và có
ảnh hưởng rất lớn trong xã hội Pháp đương thời. Những tác phẩm nền
tảng nhất của Le Bon là Quy luật tâm lý về sự tiến hoá của các dân tộc
(Les Lois psychologiques de l'évolution des peuples, 1894), Cách mạng
Pháp và tâm lý học về các cuộc cách mạng (La Révolution française et la
psychologie des révolutions, 1912) và Tâm lý học đám đông (La
Psychologie des foules, 1895). Các tác phẩm khác của Le Bon bao gồm:
Tâm lý học về chủ nghĩa xã hội (Psychologie du socialisme, 1898), Bài
học tâm lý từ cuộc chiến tranh châu Âu (Enseignements psychologiques
de la guerre Européenne, 1915), Tâm lý học thời đại mới (La psychologie
des temps nouveaux, 1920) và Một thế giới mất cân bằng (Le déséquilibre
du monde, 1924)...
Le Bon tập trung nghiên cứu về tính cách và tinh thần của các dân
tộc, những ưu thế và quá trình phát triển của các chủng tộc. Ông đặt lên
hàng đầu khái niệm vô thức tập thể mà chính Freud đã thừa nhận vai trò
của nó đối với các nghiên cứu về phân tâm học của mình. Le Bon cho
rằng con người được xác định bởi những nhân tố sinh học và tâm lý học.
Trong những quy luật lớn thường xuyên chỉ đạo sự tiến triển chung của
mỗi nền văn minh, “những quy luật phổ biến nhất, khó quy giản nhất
được sinh ra từ cấu tạo tinh thần của những chủng tộc” (Quy luật tâm lý
về sự tiến hoá của các dân tộc). Thực ra, mỗi dân tộc “đều có một cấu tạo
tinh thần cố định như tính chất giải phẫu học của nó” (sách đã dẫn),
được biểu hiện trong “tâm hồn” nó. Tất cả các thể chế, niềm tin, mọi
nghệ thuật của một dân tộc, chỉ là “mạng lưới hữu hình trong tâm hồn
vô hình của nó”. Chủng tộc cũng núp bóng trong mỗi cá nhân cấu thành
một dân tộc; nó chi phối mọi hành động, mọi ham muốn, mọi xung năng
của anh ta, nó tạo nên vô thức tập thể của anh ta.
Trong khi đó, thời đại của Le Bon đã chứng kiến bản chất di truyền
của chủng tộc bị lung lay với sự lớn mạnh của đám đông và những bất
ổn về chính trị, xã hội. Ông đã trải nghiệm qua Công xã Paris năm 1871
và nghiên cứu rất kỹ về cuộc Cách mạng Pháp năm 1789 và 1848.
Những trải nghiệm ấy mang lại kinh nghiệm thực tiễn cho việc hình

thành tư tưởng về đám đông của ông. Tư tưởng ấy được thể hiện rõ rệt
nhất trong tác phẩm Tâm lý học đám đông.
Theo Le Bon, những đám đông luôn bị vô thức tác động, họ xử sự
như người nguyên thuỷ, người dã man, không có khả năng suy nghĩ, suy
luận, mà chỉ cảm nhận bằng hình ảnh, bằng sự liên kết các ý tưởng; họ
không kiên định, thất thường, và đi từ trạng thái nhiệt tình cuồng loạn
nhất đến ngây dại ngớ ngẩn nhất. Vả lại, do thể tạng của mình, những
đám đông ấy cần có một thủ lĩnh, một người cầm đầu, kẻ có thể dẫn dắt
họ và cho bản năng của họ một ý nghĩa. “Những người cầm đầu hiện
nay càng có khuynh hướng thay thế quyền lực công thì quyền lực công
càng bị chất vấn và suy yếu đi. Sự bạo ngược của những ông chủ mới
này làm đám đông ngoan ngoãn vâng lời họ hơn cả khi họ đã từng vâng
lời chính quyền” (Tâm lý học đám đông, tr.183). Vậy nên, thời hiện đại
được định tính bằng sự lên ngôi của những đám đông được người cầm
đầu dẫn dắt. Và trong thời đại hỗn loạn và lo âu ấy, bằng việc đánh mất
lý tưởng của mình, chủng tộc đã đánh mất tâm hồn mình và lại trở
thành đám đông. “Nền văn minh chẳng có sự cố định nào, bị phó mặc
cho mọi ngẫu nhiên. Bọn tiện nhân thành bà hoàng và những kẻ dã man
tiến lên” (Tâm lý học đám đông, tr.309).
Ngày nay, lý thuyết của Le Bon vẫn chịu một số chỉ trích. Ông được
coi là người đặt nền móng cho chủ nghĩa quốc gia hiện đại. Nhưng dù
thế nào đi nữa thì Le Bon cũng chỉ là “con đẻ” của thời đại ông. Nỗi lo
sợ về nạn bạo lực, sự hoành hành, chứng khủng bố của những đám đông
thể hiện rất rõ trong lý thuyết của ông. Ông dường như đã quá phóng
đại về nguy cơ bạo lực và sự vô lý của đám đông. Tuy vậy, cuốn sách
này thực sự là tác phẩm quan trọng và có ảnh hưởng lớn tới tư tưởng
thời đại của Le Bon nói chung cũng như tâm lý học hiện đại nói riêng.
Dù tán thành hay phản đối, dù đôi chỗ Le Bon có phần cực đoan, và
những quan điểm, luận thuyết của ông còn phải tranh luận, nhưng NXB
Tri thức cũng xin mạnh dạn giới thiệu tác phẩm của Le Bon với độc giả
Việt Nam như một cái nhìn tham khảo. Hơn nữa, việc xem xét, tìm hiểu
nhiều học thuyết trên thế giới, thậm chí trái ngược, mâu thuẫn với nhau
thiết nghĩ là điều rất hữu ích cho các sinh hoạt tri thức của Việt Nam,
làm đa dạng hoá và phong phú thêm tri thức của người Việt Nam. Trên
tinh thần đó, chúng tôi sẽ tiếp tục cho ra mắt bản dịch cuốn Trí tuệ đám
đông (The Wisdom of Crowds), một trong những cuốn sách bán chạy
nhất năm 2005, mang một cái nhìn khác với cái nhìn của Le Bon về đám
đông, để độc giả có thêm thông tin khách quan về chủ đề này.

Trong khi đọc cuốn sách này, xin độc giả lưu ý rằng cụm từ chủ
nghĩa xã hội (socialisme) mà Le Bon nhắc đến ở đây có hàm ý là chủ
nghĩa xã hội không tưởng đã tồn tại từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX ở Tây
Âu, chứ không đồng nghĩa với khái niệm chủ nghĩa xã hội khoa học của
Marx và Engels mà Lenin đã vận dụng để xây dựng nên Liên bang Xô
viết và trở thành nền tảng tư tưởng của phe xã hội chủ nghĩa được hình
thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Tháng 6/2006
Nhà xuất bản Tri thức

Lời tựa: Thời đại của đám đông
Sự phát triển của thời đại ngày nay
Những chấn động lớn đi trước những bước ngoặt văn hóa, thoạt nhìn
dường như chúng được quyết định bởi những thay đổi quan trọng về chính
trị: sự xâm lăng lẫn nhau của các dân tộc hoặc sự sụp đổ của của các triều
đại. Song khi quan sát chúng kỹ hơn một chút sẽ phát hiện thấy cái nguyên
nhân đứng đằng sau những cái dường như là nguyên nhân kia mới chính là
nguyên nhân thực sự, đó là sự thay đổi một cách sâu sắc các quan điểm của
dân chúng. Những cái đó không phải những chấn động lịch sử thực sự,
những chấn động đã làm cho ta ngạc nhiên bởi sự vĩ đại và cường độ mạnh
mẽ của nó. Những sự thay đổi duy nhất có ý nghĩa - là những thay đổi nảy
sinh từ sự đổi mới về văn hóa - xảy ra bên trong các quan điểm, bên trong
các khái niệm và niềm tin. Những sự kiện lịch sử đáng để ý là những tác
động nhìn thấy được của những thay đổi vô hình trong tâm trí con người.
Nếu những sự kiện to lớn đó ít xảy ra, nó cũng có nguyên nhân của nó, đó là,
trong một chủng tộc không có gì bền vững hơn là di sản tâm tư mà nó được
kế thừa.
Thời đại hiện nay tạo nên một trong những thời điểm quyết định, tại đó
tư duy con người cũng trong quá trình tự thay đổi.


Do những tư tưởng của quá khứ, mặc dù đã bị phá vỡ phần lớn, vẫn còn
rất mạnh mẽ, và những tư tưởng cần có để thay thế chúng lại đang trong quá
trình hình thành, cho nên thời hiện nay là chu kỳ chuyển tiếp và hỗn loạn.
Cái gì rồi sẽ sinh ra trong giai đoạn tất yếu mà tương đối rối loạn này,
trong chốc lát không dễ dàng nói được. Trên cơ sở những nền tảng tư tưởng
nào xã hội tương lai sẽ được tạo dựng nên? Chúng ta chưa biết. Nhưng ngay
bây giờ ta có thể dự đoán được rằng, cái xã hội tương lai đó trong tổ chức
của nó sẽ phải tính tới một quyền lực mới, là chủ nhân ông trẻ nhất thời nay:
đó là quyền lực của đám đông. Trên đống hoang tàn của rất nhiều tư tưởng
một thời được coi là chính thống và giờ đây đã đi vào dĩ vãng, biết bao nhiêu
loại quyền lực lần lượt bị cách mạng đè bẹp, chỉ một mình quyền lực mới
này vươn dậy và dường như chẳng bao lâu nữa nó sẽ muốn nuốt chửng

những cái khác. Trong khi mọi quan điểm cũ của chúng ta lung lay và biến
mất, những trụ cột xưa của xã hội nối tiếp nhau sụp đổ, thì quyền lực của
đám đông là lực lượng duy nhất không gì có thể đe dọa được và uy quyền
của nó ngày càng phát triển không ngừng. Thời đại chúng ta đang bước vào
trên thực tế sẽ là thời đại của đám đông.


Trước đây non một thế kỷ, những động lực chủ yếu của các sự kiện nằm
ở trong chính sách ban hành của các nhà nước và trong sự tranh giành giữa
các lãnh chúa. Ý kiến của đám đông trong hầu hết các trường hợp đều chẳng
có giá trị gì. Ngày nay việc ban hành chính sách, nguyện vọng cá nhân của
các nhà lãnh đạo và sự tranh giành giữa họ chỉ còn có rất ít tác động. Tiếng
nói của người dân đã chiếm ưu thế. Nó quyết định sự hành xử của vua.
Trong tâm hồn của đám đông giờ đây số phận của dân chúng được định đoạt,
chứ không còn ở trong những hội nghị của các lãnh chúa nữa.
Sự bước chân vào đời sống chính trị của tầng lớp nhân dân, sự chuyển
biến không ngừng của họ thành tầng lớp lãnh đạo, là một trong những dấu
hiệu nổi bật nhất của thời kỳ chuyển tiếp của chúng ta. Bước đi này này
không được đánh dấu bởi quyền phổ thông đầu phiếu, là cái quyền một thời
gian dài có rất ít tác dụng và buổi đầu rất dễ bị lèo lái. Sự ra đời của quyền
lực đám đông bắt đầu trước hết từ sự lan truyền của những luồng tư tưởng
nào đó, chậm chạp chiếm cứ đầu óc mọi người, sau đó qua sự kết hợp dần
dần từng con người một để hiện thực hóa những quan điểm cho đến lúc này
vẫn còn là lý thuyết. Sự liên kết tạo điều kiện cho đám đông xây dựng nên
những ý tưởng xuất phát từ những quyền lợi của nó, tuy rằng chúng có thể
chưa đúng hẳn nhưng ít nhất cũng hoàn toàn có căn cứ và tạo điều kiện cho
họ ý thức được sức mạnh của mình. Họ lập nên những Syndicat, trong đó tất
cả những kẻ có quyền bị biến thành nô lệ, họ lập nên những chợ lao động
trong đó tất cả luật pháp kinh tế để giám sát điều kiện lao động và tiền lương
bị bỏ qua. Họ đuổi cổ những nghị viên không có tinh thần làm việc, thiếu
tính tự chủ ra khỏi nghị viện và hạ nhục những kẻ thường chỉ biết làm người
phát ngôn cho những ủy ban mà họ đã từng bầu ra.


Giờ đây những đòi hỏi của đám đông ngày một rõ rệt hơn và mục đích
của nó là lật đổ toàn bộ xã hội hiện hành, để đem vào thứ chủ nghĩa cộng sản
dốt nát, điều thông thường vẫn có trong tất cả các cộng đồng loài người thời
tiền sử. Giảm giờ làm, tịch thu hầm mỏ, đường sắt, xí nghiệp và ruộng đất,

chia đều thành quả lao động, tiêu diệt các tầng lớp trên vì quyền lợi của tầng
lớp nhân dân v.v...- đó là những đòi hỏi của họ.
Càng ít khả năng suy nghĩ một cách hợp lý, đám đông càng có xu
hướng lớn thiên về hành động. Tổ chức làm gia tăng sức mạnh của họ một
cách khủng khiếp. Những tín điều mới xuất hiện, chẳng bao lâu nữa chúng sẽ
chiếm giữ quyền lực của những tín điều già cỗi, có nghĩa là, thế lực cai trị
độc đoán tự rút lui khỏi mọi cuộc xung đột. Quyền lực tối cao của đám đông
sẽ thay thế cho quyền lực tối cao của nhà vua.


Những văn sĩ được giới tư sản yêu thích nhất hiện nay, những người
vạch ra một cách rõ ràng nhất những hạn chế trong tư tưởng, những quan
điểm thiển cận, chủ nghĩa hoài nghi tất cả và tính ích kỷ nhiều khi quá đáng
của đám đông, đã hoàn toàn sửng sốt trước một quyền lực mới đang rõ ràng
lớn mạnh; để chống lại sự bối rối, họ hướng tới kêu gọi một cách tuyệt vọng
những thế lực đạo đức của nhà thờ, cái mà một thời họ luôn đánh giá thấp.
Họ bàn cãi về sự phá sản của khoa học và nhắc nhở chúng ta về những lời
dạy của thánh nhân. Nhưng những kẻ cải đạo mới này đã quên mất một điều
rằng, ơn trên nếu thực sự phù hộ họ, sự tác động của nó vào tâm hồn họ
không giống như vào tâm hồn những kẻ hầu như chẳng quan tâm gì đến
thánh thần. Đám đông ngày nay đã chán ngấy thánh thần, đấng đã từng giúp
họ chối bỏ và thanh toán những ông chủ của họ ngày xưa. Mọi dòng sông
không bao giờ quay trở lại nguồn của nó.
Khoa học không gây ra sự phá sản và chẳng dính dáng gì đến sự hỗn
loạn tinh thần hiện nay cũng như không liên quan gì tới cái quyền lực mới
sinh ra từ bên trong sự hỗn loạn đó. Nó hứa hẹn cho chúng ta sự thật hoặc ít
nhất những kiến thức về các mối liên quan mà chúng ta có thể hiểu; nó chưa
bao giờ hứa hẹn với chúng ta về hòa bình và hạnh phúc. Trong sự lạnh lùng
cao ngạo đối với tâm tư của chúng ta nó chẳng hề nghe chúng ta than vãn,
chẳng có gì có thể lấy lại cho chúng ta những ảo tưởng mà nó đã phá vỡ.
Đám đông là kẻ tàn phá văn hóa
Hiên tượng chung, thể hiện ở tất cả các dân tộc, cho ta thấy sự lớn lên
nhanh chóng của quyền lực đám đông. Bất kể nó đem lại những gì, chúng ta
sẽ đều phải chịu đựng nó. Mọi lời kết tội chỉ là những câu chuyện vô ích. Có
thể sự lên ngôi của đám đông là một trong những nấc thang phát triển cuối
cùng của văn hóa phương Tây, là sự quay trở về cái thời hỗn loạn vô phương
hướng, thường là dấu hiệu báo trước một thời đại mới huy hoàng của xã hội.

Nhưng làm cách nào để có thể ngăn cản nó?


Cho đến nay rõ ràng rằng nhiệm vụ của đám đông nằm ở trong cái công
cuộc hủy diệt vĩ đại này đối với những nền văn hóa cũ. Lịch sử dạy chúng ta
rằng, trong khoảnh khắc tại đó các lực lượng lành mạnh, xương sống của xã
hội, mất đi quyền thống trị, đó là lúc sự phá hủy cuối cùng được thực hiện
bởi đám đông vô thức và thô bạo, những kẻ xứng đáng được gọi là man rợ.
Cho đến nay tất cả các nền văn hóa đều do một nhóm nhỏ những trí thức tiêu
biểu nhất tạo nên và định hướng, không khi nào chúng được tạo nên bởi đám
đông. Đám đông chỉ có sức mạnh tàn phá. Sự thống trị của nó luôn có nghĩa
là một thời kỳ của sự phá hoại. Văn hóa cần phải có các quy tắc chặt chẽ, coi
trọng văn minh, cải biến tội phạm thành người lương thiện, có phương
hướng cho tương lai và nhìn chung phải có một trình độ giáo dục cao - đó là
những đòi hỏi đám đông tự nó không bao giờ đáp ứng nổi. Chỉ được trang bị
sức mạnh tàn phá, đám đông giống như những con vi trùng, chúng có nhiệm
vụ đẩy nhanh sự phân hủy những cơ thể yếu kém hoặc những xác chết. Nếu
một khi ngôi nhà văn hóa trở nên mục nát, đám đông sẽ là kẻ làm giúp cho
nó sụp đổ hoàn toàn. Giờ đây nhiệm vụ chính của đám đông đã lộ rõ. Bỗng
nhiên quyền lực mù quáng của đám đông trong giây lát đã trở thành cái triết
lý duy nhất của lịch sử.
Liệu nó cũng sẽ diễn ra như vậy đối với nền văn hóa của chúng ta? Sợ
rằng sẽ thế, tuy nhiên cái đó chúng ta chưa biết.


Chúng ta phải biết chấp nhận để có thể chịu đựng được sự thống trị của
đám đông, bởi những cánh tay thiếu thận trọng sẽ dần dần kéo sụp tất cả các
rào cản có khả năng chống đỡ.
Chúng ta hiểu cái đám đông này, về nó người ta giờ đây đang nói rất
nhiều. Những nhà chuyên môn tâm lý học, không sống gần đám đông,
thường bỏ qua không chú ý đến nó, và nếu có, họ chỉ chú trọng đến những
hành động liên quan tới tội ác, là cái thuộc vào khả năng của nó. Rõ ràng
rằng có nhiều đám đông tội phạm, nhưng cũng có những đám đông đạo đức,
anh dũng và còn có nhiều đám đông kiểu khác nữa. Tội ác của đám đông chỉ
tạo nên một trường hợp đặc biệt trong cuộc sống tâm hồn của nó, và những
tội ác đó không giúp cho việc nhận ra bản chất tinh thần của cuộc sống tâm
hồn đám đông rõ hơn so với của một cá nhân, nếu như chỉ biết đến các tính
xấu của nó.


Song rõ ràng phải thừa nhận rằng: Tất cả các ông chủ trên trái đất, tất cả
những người lập nên các tôn giáo và các đế chế, các thánh tông đồ của tất cả
các tín ngưỡng, những nhà lãnh đạo quốc gia lỗi lạc và, trong một phạm vi
nhỏ, những tù trưởng của một bộ lạc, tất cả những người này luôn là những
nhà tâm lý một cách vô thức, trong bản năng họ đều có những hiểu biết
thường rất chắc chắn về tâm hồn đám đông; bởi có sự hiểu biết tốt như vậy
cho nên họ mới có thể dễ dàng trở thành những nhà cầm quyền. Napoleon đã
nắm bắt một cách tuyệt diệu tâm hồn đám đông của người Pháp, nhưng ông
ta cũng thường hiểu sai tâm hồn của những chủng tộc khác lạ[1]. Sự thiếu
hiểu biết này đã đưa ông ta tới việc tiến hành chiến tranh tại Tây Ban Nha,
tại Nga, là bước mở đầu cho sự sụp đổ của ông ta.
Đám đông và người lãnh đạo quốc gia
Kiến thức tâm lý về đám đông ngày nay là phương tiện cuối cùng của
người lãnh đạo quốc gia, với nó cho dù có thể không chế ngự được đám
đông - điều ngày càng trở nên rất khó khăn - nhưng ít ra cũng vì muốn để ít
bị nó chế ngự.
Tâm lý đám đông cho thấy, sự tác động của thiết chế và luật pháp vào
bản chất tự nhiên của đám đông đặc biệt yếu ớt như thế nào, và nó chỉ ra
rằng đám đông không có khả năng có những quan điểm riêng ra sao, ngoại
trừ những điều được đưa vào từ bên ngoài. Những luật lệ dựa trên lương tri
thuần túy không thể quản lý được họ. Chỉ có những ấn tượng người ta cấy
đặt vào tâm hồn của họ mới có thế quyến rũ họ mà thôi. Ví dụ một nhà lập
pháp khi muốn ra một điều luật thuế mới liệu có được phép chọn giải pháp
về lý thuyết là công bằng nhất không? Không bao giờ. Điều luật bất công
bằng nhất đám đông có thể lại cho là tốt nhất, nếu như nó xuất hiện một cách
nhẹ nhàng và không quá lộ liễu. Bằng cách này cho dù một sự tăng thuế gián
tiếp có thể cao chưa từng thấy nhưng vẫn được đám đông chấp nhận. Nếu
như hàng ngày ta chỉ thu thêm khoảng vài xu cho các mặt hàng tiêu dùng,
điều này không ảnh hưởng tới thói quen tiêu dùng của họ và họ cũng chẳng
thấy phiền hà gì. Ngược lại nếu người ta trừ một lần vào lương hoặc vào thu
nhập một khoản tiền thuế tương đương, về lý thuyết làm như vậy có thể
mười lần nhẹ nhàng hơn cách thức kia nhưng nó vẫn gây nên sự phản kháng
mạnh mẽ. Thay vì mỗi ngày mất một vài xu, điều người ta không cảm nhận
thấy, thì việc lấy đi một tổng lượng tiền tương đương nhằm ngày phát lương
tạo ra cảm giác như bị mất một khoản tiền lớn và có ấn tượng rất mạnh. Việc
tiêu tiền chỉ có thể không cảm thấy, nếu mỗi ngày ta để dành ra một vài xu;

Một cung cách về kinh tế như vậy thể hiện cái sự lo xa, điều mà đám đông
không có khả năng.


Thí dụ trên lột tả rõ ràng cái trí tuệ của đám đông. Họ sẽ không thoát
khỏi tay những người hiểu biết tâm lý như Napoleon, nhưng những nhà làm
luật, là những người không quan tâm đến tâm hồn đám đông, sẽ không bao
giờ hiểu được họ. Kinh nghiệm chưa chứng minh cho các nhà làm luật một
cách đầy đủ để có thể thấy được con người không bao giờ để cho những quy
định thuần túy lý tính dẫn dắt.
Vì lẽ đó tâm lý học đám đông còn có thể có ích cho nhiều lĩnh vực khác
nữa. Những hiểu biết của nó sẽ soi sáng nhiều hiện tượng lịch sử và kinh tế,
mà thiếu nó chúng sẽ mãi mãi ẩn mình trong bóng tối.


Ngay cả khi chỉ để thỏa mãn sự tò mò của chúng ta, việc quyết định
nghiên cứu tâm lý học đám đông cũng rất đáng nên làm, bởi rất chi là thú vị
khi khám phá được những động lực thúc đẩy hành động con người, giống
như khi khám phá ra những đặc tính của khoáng chất hoặc của cây cối.
Việc nghiên cứu tâm hồn đám đông của chúng tôi sẽ có thể chỉ cung cấp
một cái nhìn ngắn gọn, một bài tóm tắt những công trình nghiên cứu của
chúng tôi. Người ta không được phép đòi hỏi ở nó những gì nhiều hơn là
những sự gợi ý. Những người khác sẽ khảo sát lĩnh vực này tốt hơn[2]. Hiện
nay nó vẫn là mảnh đất còn trinh trắng để cho chúng ta cày xới.

Tập 1 - Tâm hồn đám đông

Chương 1: Các đặc tính chung của đám đông. Quy luật tâm lý học về sự
đồng nhất tâm hồn của đám đông

Đặc tính của đám đông là gì nhìn từ góc độ tâm lý học - Một tập hợp của
nhiều phần tử riêng biệt chưa tạo nên đám đông - Những đặc tính riêng của
một đám đông tâm lý - Không đổi hướng suy nghĩ và tình cảm của từng cá
nhân thuộc đám đông và sự lu mờ cá tính của họ - Đám đông luôn bị điều
khiển bởi sự vô thức - Hoạt động của não bộ suy giảm nhường ưu thế cho hệ
thần kinh thực vật - Giảm sút khả năng tư duy và sự thay đổi hoàn toàn về
tình cảm - Sự biến đổi tình cảm có thể theo chiều hướng tốt lên hoặc xấu đi
so với thành phần tạo nên đám đông. Đám đông đều dễ trở nên anh dũng
hoặc tàn ác như nhau.
Đám đông là gì?
Theo nghĩa thông thường đám đông có nghĩa là một sự kết hợp của
những cá nhân bất kỳ không phụ thuộc vào dân tộc, giới tính và nguyên do
kết hợp.

Theo quan điểm tâm lý học, khái niệm “Đám đông” mang một ý nghĩa
hoàn toàn khác. Trong những điều kiện nhất định và chỉ ở đó mà thôi, một
tập hợp những con người sẽ có những đặc tính hoàn toàn khác biệt với
những đặc tính của riêng từng con người trong đó. Cá tính có ý thức bị biến
mất, tình cảm và suy nghĩ của mọi cá nhân đều hướng về một phía. Một tâm

hồn chung được hình thành, nó dĩ nhiên có thể biến đổi, nhưng hoàn toàn là
một thể loại xác định. Toàn bộ cái đó lúc này đã trở thành, do chưa tìm ra
được khái niệm nào diễn tả tốt hơn tôi tạm gọi nó là “đám đông có tổ chức”,
nế