PHẦN I - BÁC HỒ VỚI THỦ ĐÔ HÀ NỘI
NHỮNG BÀI NÓI, BÀI VIẾT CỦA BÁC HỒ VỚI ĐẢNG BỘ
VÀ NHÂN DÂN HÀ NỘI
TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP
Hỡi đồng bào cả nước,
"Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hoá cho họ
những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền
ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh
phúc".
Lời bất hủ ấy trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 của nƣớc Mỹ.
Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là: Tất cả các dân tộc trên thế giới đều
sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sông, quyền sung
sƣớng và quyền tự do.
Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp
năm 1791 cũng nói:
"Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và phải luôn
luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi".
Đó là những lẽ phải không ai chối cãi đƣợc.
Thế mà hơn 80 năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do,
bình đẳng, bác ái, đến cƣớp đất nƣớc ta, áp bức đồng bào ta. Hành
động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.
Về chính trị, chúng tuyệt đôi không cho nhân dân ta một chút tự do
dân chủ nào.
Chúng thi hành những luật pháp dã man. Chúng lập ba chế độ khác
nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thông nhất nƣớc nhà của
ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết.
Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trƣờng học. Chúng thẳng tay chém
giết những ngƣời yêu nƣớc thƣơng nòi của chúng ta. Chúng tắm
các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.
Chúng ràng buộc dƣ luận, thi hành chính sách ngu dân.
Chúng dùng thuốc phiện, rƣợu cồn để làm cho nòi giống ta suy
nhƣợc.

Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến xƣơng tuỷ, khiến cho dân ta
nghèo nàn, thiếu thốn, nƣớc ta xơ xác, tiêu điều. Chúng cƣớp
không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu.
Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng.
Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân
cày và dân buôn, trở nên bần cùng.
Chúng không cho các nhà tƣ sản ta ngóc đầu lênChúng bóc lột
công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn.
Mùa thu năm 1940, phátxít Nhật đến xâm lăng Đông Dƣơng để mở
thêm căn cứ đánh Đồng minh, thì bọn thực dân Pháp quỳ gối đầu
hàng, mở cửa nƣớc ta rƣớc Nhật. Từ đó dân ta chịu hai tầng xiềng
xích: Pháp và Nhật. Từ đó dân ta càng cực khổ, nghèo nàn. Kết
quả là cuối năm ngoái sang đầu năm nay, từ Quảng Trị đến Bắc
Kỳ, hơn hai triệu đồng bào ta bị chết đói.
Ngày 9 tháng 3 năm nay, Nhật tƣớc khí giới của quân đội Pháp.
Bọn thực dân Pháp hoặc là bỏ chạy, hoặc là đầu hàng. Thế là
chẳng những chúng không "bảo hộ" đƣợc ta, trái lại, trong 5 năm,
chúng đã bán nƣớc ta hai lần cho Nhật.
Trƣớc ngày 9 tháng 3, biết bao lần Việt Minh đã kêu gọi ngƣời
Pháp liên minh để chống Nhật. Bọn thực dân Pháp đã không đáp
ứng, lại thẳng tay khủng bố Việt Minh hơn nữa. Thậm chí đến khi
thua chạy, chúng còn nhẫn tâm giết nốt số đông tù chính trị ở Yên
Bái và Cao Bằng.
Tuy vậy, đối với ngƣời Pháp, đồng bào ta vẫn giữ một thái độ
khoan hồng và nhân đạo. Sau cuộc biến động ngày 9 tháng 3, Việt
Minh đã giúp cho nhiều ngƣời Pháp chạy qua biên thùy, lại cứu
cho nhiều ngƣời Pháp ra khỏi nhà giam Nhật và bảo vệ tính mạng,
tài sản cho họ.
Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nƣớc ta đã thành thuộc địa của
Nhật, chứ không phải thuộc địa của Pháp nữa. Nhật hàng Đồng
minh thì nhân dân cả nƣớc ta đã nổi dậy giành chính quyền, lập
nên nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
Sự thật là nhân dân ta đã lấy lại nƣớc Việt Nam từ tay Nhật, chứ
không phải từ tay Pháp.

Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các
xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nƣớc Việt
Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mƣơi thế kỷ
mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hoà.
Bởi thế cho nên, chúng tôi, lâm thời Chính phủ của nƣớc Việt Nam
mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam, tuyên bố thoát ly hẳn quan
hệ thực dân với Pháp, xoá bỏ hết những hiệp ƣớc mà Pháp đã ký
về nƣớc Việt Nam, xoá bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất
nƣớc Việt Nam.
Toàn dân Việt Nam, trên dƣới một lòng kiên quyết chống lại âm
mƣu của bọn thực dân Pháp.
Chúng tôi tin rằng các nƣớc Đồng minh đã công nhận những
nguyên tắc dân tộc bình đẳng ở các Hội nghị Têhêran và Cựu Kim
Sơn, quyết không thể không công nhận quyền độc lập của dân Việt
Nam.
Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn 80 nãm nay,
một dân tộc đã gan góc đứng về phe Đồng minh chống phát xít
mấy năm nay, dân tộc đó phải đƣợc tự do! Dân tộc đó phải đƣợc
độc lập!
Vì những lẽ trên, chúng tôi, Chính phủ lâm thời của nƣớc Việt
Nam Dân chủ Cộng hoà, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:
Nƣớc Việt Nam có quyền hƣởng tự do và độc lập, và sự thật đã
thành một nƣớc tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết
đem tất cả tinh thần và lực lƣợng, tính mạng và của cải để giữ
vững quyền tự do, độc lập ấy.
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 4, NXB Chính trị quốc gia,
HN, 1995, tr.1-4
THƯ GỬI CÁC VỊ PHỤ LÃO
Thƣa các cụ,
Đây tôi lấy danh nghĩa là một ngƣời già, mà nói chuyện với các cụ.
Tục ngữ có câu: "Lão lai tài tận", thƣờng các cụ phụ lão ta cũng tin
nhƣ vậy. Gặp việc gì, các cụ đều nói: "Lão giả an chi" (Ngƣời già
nên ở yên) mình tuổi hạc ngày cao, không bay nhảy gì nữa. Việc

đời để cho con cháu bầy trẻ làm. Chúng ta đã gần đất xa trời rồi,
không cần hoạt động nữa.
Tôi không tán thành ý kiến đó. Xƣa nay, những ngƣời yêu nƣớc
không vì tuổi già mà chịu ngồi không. Nƣớc ta có những ngƣời
nhƣ Lý Thƣờng Kiệt, càng già càng quắc thƣớc, càng già càng anh
hùng.
Việt Nam mới giành quyền độc lập tự do, nhƣng còn phải qua
nhiều khó khăn, để củng cố quyền tự do độc lập đó. Vậy nên nhân
dân ta, bất kỳ gia trẻ, đều phải ra sức gánh một vai.
Con cháu ta, thanh niên thì gánh việc nặng, chúng ta già cả không
làm đƣợc việc nặng nề, thì khua gậy đi trƣớc, để khuyên khích bọn
thanh niên và san sẻ những kinh nghiệm của chúng ta cho họ.
Chúng ta là bậc phụ lão, cần phải tinh thành đoàn kêt trƣớc để làm
gƣơng cho con cháu ta theo. Vậy tôi mong các vị phụ lão ở Hà
thành ra xung phong tổ chức hội "Phụ lão cứu quốc" để cho các
phụ lão cả nƣớc bắt chƣớc và để hùn sức giữ gìn nền độc lập của
nƣớc nhà.
Ngày 20 tháng 9 năm 1945
Hồ Chí Minh
Theo: - Báo Cứu quốc, số 48, ngày 21/9/1945
- Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.24
PHÁT BIỂU TẠI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU THANH NIÊN HÀ
NỘI
Các anh em nếu đến đây để đƣợc nghe một bài diễn văn bóng bẩy,
hoa mỹ thì các anh em sẽ thất vọng. Những lời tôi nói với anh em
sẽ chỉ rất giản dị, rất thiết thực. Tôi sẽ không khen ngợi anh em,
mà chỉ chú ý vạch ra những khuyết điểm của anh em. Những
khuyết điểm ấy, có mấy điều lớn nhất sau đây:
Một là, thanh niên, nhất là thanh niên Hà thành vốn giữ tính kiêu
căng, biệt phái, bởi vậy những tổ chức đều chia rẽ, cô lập, chƣa
hợp thành đƣợc một mặt trận thống nhất.

Hai là, thanh niên tuy có hăng hái, sôi nổi nhƣng kém sáng kiến;
việc gì cũng đợi Tổng bộ hoặc Chính phủ ra cho mệnh lệnh, chỉ
thị, giúp hộ ý kiến hoặc định hộ kế hoạch; lại không biết tự ý đề
nghị với chính phủ những việc cần phải làm hay phải sửa chữa.
Ba là các đồng chí phụ trách thanh niên không chịu đào tạo, dìu dắt
thêm các cán bộ mới, tuy những phần tử có thể trở nên cán bộ vẫn
không thiếu trong đám thanh niên.
Bây giờ cần phải làm sao để cho mất những khuyết điểm ấy. Việc
cần trƣớc nhất là làm thống nhất các tổ chức thanh niên. Mỗi giới
thanh niên có một nguyện vọng, quyền lợi, đƣờng lối phát triển
riêng. Bây giờ không phân biệt, giới nào cũng phải đứng chung
trong một tổ chức duy nhất. Nhƣng điều đó không phải sẽ cột chặt
tất cả sự hoạt động riêng của mỗi giới, không cho tự phát triển,
miễn là những hoạt động ấy không đi ngƣợc lại với hƣớng hoạt
động chung của toàn thể. Sau đó, việc nên chú ý đến là sự định rõ
những công việc và nhiệm vụ của thanh niên nhƣ là: đi sâu vào
quần chúng để san sẻ những thƣờng thức về chính trị và quyền lợi
công dân; ủng hộ Chính phủ không phải chỉ bằng những lời hoan
hô suông thôi, mà cần phải một mặt giải thích cho dân chúng về
những nỗ lực của Chính phủ, một mặt phê bình, giám sát, tham gia
ý kiến vào công việc của Chính phủ; chiến đấu giữ lấy nền độc lập
và tự luyện ngay từ bây giờ để sau này lên thay những thủ lĩnh mà
gánh vác việc trọng đại của nƣớc nhà. Nói tóm lại, phải làm sao
cho tổ chức thanh niên Hà Nội trở thành một khối thanh niên
khuôn mẫu cho thanh niên toàn xứ và toàn quốc.
Nói ngày 27/9/1945
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 53, ngày 28/9/1945
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, Tr.29-30
GỬI ĐỒNG BÀO NGOẠI THÀNH HÀ NỘI
Cùng toàn thể đồng bào, nam, phụ, lão, ấu khu vực ngoại thành Hà
Nội,

Tôi rât cảm động thấy toàn thể đồng bào ngoại thành Hà Nội đã có
lòng quá yêu tôi mà quyết nghị tôi không phải ứng cử trong kỳ
Tổng tuyển cử sắp tới.
Nhƣng tôi là một công dân nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nên
tôi không thể vƣợt qua thể lệ Tổng tuyển cử đã định. Tôi đã ứng cử
ở thành phố Hà Nội, nên không thể ra ứng cử ở nơi nào khác nữa.
Tôi xin chân thành cảm tạ toàn thể đồng bào, nam, phụ, lão, ấu khu
vực ngoại thành Hà Nội.
Hồ Chí Minh
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 118, ngày 15/12/1945
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.116
LỜI PHÁT BIỂU TRONG BUỔI LỄ RA MẮT ỨNG CỬ
VIÊN TỔ CHỨC TẠI VIỆT NAM HỌC XÁ
Từ xƣa đến nay, toàn quốc chƣa bao giờ tuyển cử vì xƣa dân chƣa
bao giờ làm chủ mình, xƣa dân phải nghe lời vua quan, sau phải
nghe thực dân Pháp, Nhật. Vừa rồi đây, ta vừa tranh đƣợc độc lập.
Một số ít ngƣời, chỉ một số ít thôi, đã quên cái công khó nhọc của
dân chúng. Ta đã phải hy sinh nhiều mới có cái quyền cầm lá phiếu
ngày nay đó. Cụ Phan Đình Phùng, cụ Hoàng Hoa Thám đã khó
nhọc về cái quyền dân chủ ấy lắm. Biết bao ngƣời đã bị bắn, bị
chém, đã đeo cái tên chính trị phạm và bị nhốt đầy các nhà tù Sơn
La, Côn Đảo, Ban Mê Thuột... mới đòi đƣợc cái quyền bầu cử
ngày nay.
Làm việc nƣớc bây giờ là hy sinh, là phấn đấu, quên lợi riêng mà
nghĩ lợi chung. Những ai muốn làm quan cách mạng thì nhất định
không nên bầu. Ngày mai, không ai ép, không ai mua, toàn dân sẽ
thực hiện các quyền dân chủ ấy.
Nói ngày 5/1/1946
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 135, ngày 7/1/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.147

BÀI NÓI TẠI TRƯỜNG CÁN BỘ TỰ VỆ HỒ CHÍ MINH*
Lúc này, chúng ta không cần nói nhiều mà phải làm cho thật nhiều.
Nếu không bị uy hiếp, chúng ta không cần có tự vệ. Tự vệ là vệ lấy
mình, lấy gia đình mình, rồi đến thành phố mình, nƣớc mình. Ta
phải ngăn ngừa mọi sự uy hiếp. Về quân sự, Pháp có thế đánh vào
thành phố ta. Về xã hội, có thể phát sinh ra trộm cƣớp, về chính trị,
có thể có những bọn phản động phao đồn những tin nhảm để làm
náo động lòng dân.
Cac đồng chí đên đây theo lớp huấn luyện là học tập cách trị an về
vật chất và tinh thần. Những kẻ mƣu sự phá hoại đất nƣớc chúng
ta, có thể tuyên truyền, đồn phao để chia rẽ sự đoàn kết. Chúng hủ
hoá chúng ta về vật chất, về sinh hoạt, văn hoá, chính trị. Bởi thế,
các đồng chí phải học tập thành cán bộ để đi trƣớc sự bảo vệ: Bảo
vệ nền độc lập tự do của mình. Không những thế, các đồng chí
phải chỉ huy những anh em đi sau. Tóm lại, không những phải học
cho biết kỹ thuật, mà còn phải học lý luận, về đạo đức tinh thần
nữa.
Đạo đức ngày trƣớc thì chỉ trung với vua, hiếu với cha mẹ. Ngày
nay, thời đại mới, đạo đức củng phải mới. Phải trung với nƣớc.
Phải hiếu với toàn dân, với đồng bào.
Lãnh đạo về kỹ thuật chƣa đủ. Còn phải lảnh đạo về tinh thần. Phải
là ngƣời tuyên truyền. Phải là những ngƣời nói cho dân hiểu. Có
phao đồn gì, phải giải thích cho dân. Có mệnh lệnh của Chính phủ
phải giải thích cho dân biết rõ tại sao Chính phủ đã ban bố mệnh
lệnh đó.
Nói miệng, ai cũng nói đƣợc. Ta cần phải thực hành. Kháng chiến,
kiến quốc, ta phải cần kiệm. Nhƣng tự mình phải cần và kiệm
trƣớc đã. Trƣớc hết, mình phải làm gƣơng, gắng làm gƣơng trong
anh em, và khi đi công tác, gắng làm gƣơng cho dân. Làm gƣơng
về cả ba mặt: tinh thần, vật chất và văn hoá. Không có gì là khó.
Khó nhƣ cách mạng mà ta đã làm đƣợc và đã thành công. Muốn
làm đƣợc, ta phải: quyết tâm, tín tâm và đồng tâm. Ta nhớ ba chữ
ấy, thực hành nêu gƣơng ba chữ ấy lên, tất cả các đồng chí phải
thành công.

Nói ngày 7/1/1946
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 136, ngày 8/1/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, sđd, tr 149-150
LỜI KHUYÊN ANH EM VIÊN CHỨC
Anh em viên chức hiện giờ đang gặp nhiều nỗi khó khăn vì giá
sinh hoạt đắt đỏ. Nhƣng ta chớ quên rằng nƣớc nhà đang thời kỳ
kháng chiến. Anh em viên chức, cũng nhƣ toàn thể quốc dân,
muốn qua đƣợc bƣớc khó khăn hiện tại, phải biết hy sinh một chút
về tinh thần để tham dự vào công cuộc kiến quốc. Có chịu kham
khổ bây giờ, mai sau mới đƣợc hƣởng nhiều quyền lợi. Vậy để
giúp công việc Chính phủ một cách đắc lực, để nâng cao tinh thần
kháng chiến, anh em viên chức bây giờ phải có 4 đức tính là: cần,
kiệm, liêm, chính. Cần, anh em viên chức phải tận tâm làm việc,
một ngƣời làm bằng hai, ba ngƣời. Và phải tôn trọng kỷ luật. Anh
em phải theo nguyên tắc là có việc mới cần đến ngƣời, chứ không
phải là có sẵn ngƣời nên phải tìm việc cho làm. Kiệm, phải biết tiết
kiệm đồng tiền kiếm đƣợc, cũng nhƣ các vật liệu và đồ dùng trong
các sở. Rút bớt hết những sự gì không cần thiết, chớ phao phí giấy
má và các thứ của công. Phao phí những thứ đó tức là phao phí mồ
hôi nƣớc mắt của dân nghèo. Chớ tƣởng tiết kiệm những cái cỏn
con nhƣ mẩu giấy, ngòi bút là không có ảnh hƣởng. Một ngƣời nhƣ
thế, trăm ngƣời nhƣ thế, vạn ngƣời nhƣ thế, công quỹ đã bớt đƣợc
một số tiền đáng kể, lấy ở mồ hôi nƣớc mắt dân nghèo mà ra.
Có cần, có kiệm, không tiêu đến nhiều tiền, anh em viên chức mới
có thể trở nên liêm, chính để cho ngƣời ngoài kính nể đƣợc.
Anh em viên chức phải gột bỏ hẳn những ý nghĩ trái với 4 nguyên
tắc trên do chính sách của bọn thực dân gây nên trong đám công
chức thời Pháp và Nhật thuộc.
Nói ngày 17/1/1946
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 146, ngày 19/1/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.158-159

GƯƠNG SÁNG SUỐT CỦA ĐỜI SỐNG MỚI
Xuân năm nay, các vị kỳ lão làng Đình Bảng và làng Xuân Tảo đã
đem số tiền mừng thọ (các cụ Đình Bảng 2.400 đồng, các cụ Xuân
Tảo 600 đồng) quyên vào quỹ Cứu quốc và ủng hộ chiến sĩ.
Các vị kỳ lão và nhân dân xã Đồng Hội, huyện Gia Khánh, tỉnh
Ninh Bình, thì đem ba phần tƣ khoản tiền tế Thành hoàng 375
đồng và tƣ nhân thêm vào 116 đồng nữa để giúp các chiến sĩ ngoài
mặt trận.
Họ Nguyễn Thƣợng ở làng Thƣợng Phúc, phủ Thanh Oai, tỉnh Hà
Đông, cũng giảm sự ăn uống về việc cúng giỗ thƣờng niên, để ra
một nghìn đồng (l.000đ) quyên vào quỹ kháng chiến.
Ba việc đó, chẳng những đã tỏ lòng vàng ngọc của đồng bào các
làng xã kể trên, đồng thời cũng là một tấm gƣơng sáng suốt trong
sự thực hành đời sống mới cho đồng bào cả nƣớc noi theo.
Hồ Chí Minh
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.183
DIỄN VĂN KHAI MẠC KỲ HỌP THỨ NHẤT QUỐC HỘI
KHOÁ I NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ
Thƣa cụ Chủ tịch,
Thƣa các vị lai tân,
Thƣa các đại biểu,
Nhân danh Chủ tịch Chính phủ liên hiệp lâm thời của nƣớc Việt
Nam Dân chủ Cộng hoà, tôi kính cẩn tuyên bố khai mạc buổi họp.
Cuộc Quốc dân đại biểu đại hội này là lần đầu tiên trong lịch sử
của nƣớc Việt Nam ta. Nó là một kết quả của cuộc Tổng tuyển cử
ngày 6 tháng 1 năm 1946, mà cuộc Tổng tuyển cử lại là cái kết quả
của sự hy sinh, đấu tranh của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn
kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta, sự đoàn
kết của toàn thể đồng bào không kể già trẻ, lớn bé, gồm tất cả các
tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ
thành một khối, hy sinh không sợ nguy hiểm tranh lấy nền độc lập
cho Tổ quốc.

Trong lúc toàn thể đồng bào đƣơng tranh đấu thì những đồng chí
cách mạng Việt Nam ở hải ngoại không có thì giờ tham gia vào
cuộc Tổng tuyển cử của dân ta, vì thế muốn tỏ sự đoàn kết toàn
dân, Chính phủ xin đề nghị với Đại hội mở rộng số đại biểu ra
thêm 70 ngƣời nữa. 70 ngƣời ấy là mời các đồng chí ở hải ngoại
về: Việt Nam Quốc dân đảng và Việt Nam Cách mệnh đồng minh
hội, và nhƣ thế là Quốc hội của ta tỏ cho thế giới, cho toàn dân biết
là chúng ta đoàn kết nhất trí, mà đoàn kết nhất trí thì việc gì cũng
thành công.
Vậy nên, Chính phủ chắc rằng Quốc hội sẽ chuẩn y sự thỉnh cầu
của Chính phủ, vì sự thỉnh cầu ây rât hợp lý và tỏ ra là chúng ta
trong ngoài nhất trí. Bây giờ tôi xin Quốc hội chuẩn y lời thỉnh cầu
ấy.
Trƣớc hết, tôi xin thay mặt Chính phủ lâm thời cảm ơn Quốc hội
đã chuẩn y lời thỉnh cầu của Chính phủ. Hai là, tôi xin thay mặt
Chính phủ hoan nghênh tất cả các đại biểu các nơi.
Trong cuộc Toàn quốc đại biểu đại hội này, các đảng phái đều có
đại biểu, mà đại biểu không đảng phái cũng có nhiều, đồng thời
phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số cũng đều có đại biểu. Vì thế
cho nên các đại biểu trong Quốc hội này không phải đại diện cho
một đảng phái nào, mà là đại biểu cho toàn thể quốc dân Việt Nam.
Đó là một sự đoàn kết tỏ ra rằng lực lƣợng của toàn dân Việt Nam
đã kết lại thành một khối.
Bây giờ tôi xin nhân danh Chính phủ Liên hiệp lâm thời báo cáo
công việc Chính phủ đã làm trong 6 tháng nay.
Việc của Chính phủ làm trong 6 tháng nay cộng lại thì chỉ có mấy
điều:
Sự đoàn kết của toàn dân đã thực hiện, vua cũng thoái vị để làm
ngƣời bình dân của nƣớc tự do. Vua Bảo Đại đã trở nên ông Vĩnh
Thụy, cố vấn cho Chính phủ Dân chủ cộng hoà Việt Nam. Đó là
một cái gƣơng hy sinh, một cái gƣơng ấy để mà gánh vác việc
nƣớc, để mà giữ nền độc lập, để mà kháng chiến, để mà kiến quốc.
Tôi chắc rằng toàn thể Quốc hội sẽ cho phép tôi thay mặt cho Quốc
hội để chào ông cố vấn của chúng ta.

Nhờ sức đoàn kết mạnh mẽ của toàn dân, chúng ta đã giành đƣợc
chính quyền. Nhƣng mà vừa giành đƣợc chính quyền, vừa lập nên
Chính phủ thì chúng ta gặp nhiều sự khó khăn, miền Nam bị nạn
xâm lăng, miền Bắc bị nạn đói khó. Song nhờ sự ủng hộ nhiệt liệt
của toàn thể đồng bào và lòng kiên quyết phấn đấu của Chính phủ,
chúng ta đã làm đƣợc đôi việc:
-Việc thứ nhất là ra sức kháng chiến.
-Việc thứ hai là giảm bớt sự đói kém bằng cách thực hành tăng gia
sản xuất.
-Việc thứ ba là Chính phủ đã tổ chức cuộc Tổng tuyển cử.
-Việc thứ tƣ là do kết quả cuộc Tổng tuyển cử ấy mà có Quốc hội
hôm nay.
Đấy là về phần tôi trình bày trƣớc Quốc hội những việc mà Chính
phủ đã làm.
Đồng thời Chính phủ cũng phải thừa nhận trƣớc Quốc hội là còn
nhiều việc lớn lao hơn nữa nên làm, nhƣng vì hoàn cảnh khó khăn
nên Chính phủ chƣa làm hết. Gánh nặng do Chính phủ để lại cho
Quốc hội, cho Chính phủ mới mà Quốc hội cử ra sau đây.
Dù sao mặc lòng, tôi xin thay mặt Chính phủ cũ mà trình với Quốc
hội, với Chính phủ mới, với quốc dân là hết sức đem tài năng cống
hiến cho Tổ quốc.
Việc hệ trọng nhất bây giờ là kháng chiến. Từ tháng 9 năm ngoái
xảy nạn xâm lăng miền Nam. Một mặt, Chính phủ đã hô hào quốc
dân sẵn sàng chuẩn bị cuộc trƣờng kỳ kháng chiến, và một mặt đã
điều động bộ đội để tiếp viện những nơi bị xâm lăng.
Từ giờ về sau, Quốc hội và Chính phủ còn có những gánh nặng nề,
phải bƣớc qua nhiều sự khó khăn, nhƣng tôi chắc rằng quốc dân sẽ
nhất trí, dựa vào sức đoàn kết mà làm việc, và nhƣ thế thì dù khó
khăn đến đâu, kháng chiến sẽ thắng lợi và kiến quốc sẽ thành công.
Bây giờ Chính phủ lâm thời giao lại quyền cho Quốc hội để tổ
chức một Chính phủ mới: một Chính phủ kháng chiến và kiến
quốc.
Lời báo cáo của tôi đến đây là hết.
Tôi xin thay mặt Chính phủ cũ và thay mặt cho toàn thể quốc dân
hô khẩu hiệu:

-Toàn quốc đại biểu đại hội muôn năm!
-Việt Nam độc lập muôn năm!
-Việt Nam Dân chủ Cộng hòa muôn năm!
Sau hết tôi xin báo cáo với Quốc hội rằng cụ Nguyễn Hải Thần,
Phó Chủ tịch, vì trong mình không khỏe cho nên không tới dự buổi
đại hội hôm nay đƣợc.
Đọc ngày 2/3/1946
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.189-192.
NHIỆM VỤ HIỆN THỜI CỦA ĐOÀN THỂ TỰ VỆ
...
a)Làm cho tổ chức vững chãi và phát triển, lôi kéo các phần tử
thanh niên hăng hái và yêu nƣớc vào đoàn.
b)Cần phải cùng nhau nghiên cứu chính trị để nhận rõ đƣờng lối.
Hiếu rõ đƣờng lối chính trị thì công tác đúng.
c)Cần phải quân sự hóa đoàn thể tự vệ, nghĩa là tập dƣợt cho đều
và có một tinh thần kỷ luật, trong công việc hàng ngày cần phải
theo một chƣơng trình nhất định có quy củ.
Hiện thời, mình càng đi gần tới đích càng gặp nhiều nỗi khó khăn.
Nhƣng mặc dầu khó khăn, ta cũng phải cố gắng. Phải tin nhất định
là thành công, phải thành công. Nhƣng cần nhận rõ tình thế để rồi
tùy cơ ứng biến mà tiến chứ không hàm hồ làm bừa một cách vô
chính trị. Thái độ của ta cần giữ ôn hòa và lịch sự.
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 211, ngày 10/4/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.213
NÓI CHUYỆN CÙNG ĐỒNG BÀO TRƯỚC KHI SANG
PHÁP
Cùng đồng bào yêu quý Trung, Nam, Bắc,
Theo mệnh lệnh của Chính phủ và ý chí của quốc dân, tôi cùng
đoàn đại biểu sẽ đi Pháp để mở cuộc đàm phán chính thức. Trƣớc
khi ra đi, tôi xin có mấy lời tỏ cùng đồng bào:

Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc
và hạnh phúc của quốc dân.
Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội,
xông pha sự hiểm nghèo là vì mục đích đó.
Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh đƣợc chính quyền, ủy thác
cho tôi gánh vác việc Chính phủ, tôi lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục
cố gắng - cũng vì mục đích đó.
Ngày nay, vâng lệnh Chính phủ, theo ý quốc dân, tôi phải xa xôi
ngàn dặm, tạm biệt đồng bào, cùng với đoàn đại biểu qua Pháp cũng vì mục đích đó.
Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích,
làm cho ích quốc, lợi dân. Vậy nên lần này, tôi xin hứa với đồng
bào rằng: tôi cùng anh em đại biểu sẽ gắng làm cho khỏi phụ lòng
tin cậy của quốc dân.
Đồng thời, tôi xin nhắc lại rằng, việc nƣớc là việc chung, mỗi một
ngƣời con Rồng cháu Tiên, bất kỳ già, trẻ, gái, trai, giàu nghèo,
quý tiện, đều phải gánh một phần, đều phải ra sức giúp cho cuộc
ngoại giao thắng lợi.
Giúp cách thế nào?
1.Đoàn kết chặt chẽ, tránh mọi sự chia rẽ.
2.Ra sức cần kiệm cho khỏi nạn đói khó.
3.Ra sức giữ gìn trật tự, tuyệt đốì tuân theo mệnh lệnh của Chính
phủ.
4.Đối với các kiều dân hữu bang, phải tử tế, ôn hòa.
Làm đúng 4 điều đó tức là giúp ích cho ngoại giao.
Đồng bào thƣơng tôi, chắc làm theo lời tôi nói.
Nhân dịp này, tôi cũng có vài lời tỏ cùng các bạn ngƣời Pháp,
ngƣời Tàu và các bạn kiều dân khác.
Các bạn sống chung chạ với nhân dân Việt Nam, ra vào gặp nhau,
no đói có nhau. Vậy nên nhân dân Việt Nam là bằng hữu của các
bạn. Đất nƣớc Việt Nam là Tổ quốc thứ hai của các bạn. Các bạn
cùng nhân dân Việt Nam phải tƣơng kính tƣơng thân, thành thật
hợp tác, êm thấm thuận hòa, thực hiện chữ "Tứ hải giai huynh đệ".
Nƣớc Việt Nam đƣợc thịnh vƣợng thì các bạn cũng đƣợc hạnh
phúc.

Sau hai lần gặp nhau giữa Thƣợng sứ Đác-giăng-li-ơ với tôi, sau
cuộc Hội nghị trù bị ở Đà Lạt, sau cuộc đón tiếp thân thiện của
Chính phủ và nhân dân Pháp đối với đoàn đại biểu Quốc hội ta, tôi
mong rằng cuộc đàm phán chính thức ở Ba-Lê sẽ có kết quả tốt
đẹp. Hai dân tộc Việt, Pháp sẽ đi đến cuộc cộng tác thật thà.
Một lần nữa tôi và anh em đại biểu trân trọng hứa với đồng bào
rằng: dù khó nhọc mấy, chúng tôi cũng cố gắng làm trọn nhiệm vụ
mà Chính phủ và quốc dân giao phó cho chúng tôi.
Đồng bào chớ lo ngại.
(*) Nay là Trƣờng Đại học Bách Khoa.
(*) Bài nói trong cuộc họp giám đốc và chủ tịch các ủy ban công
sở ở Hà Nội, ngày 17/1/1946.
(*) Phát biểu tại cuộc tiếp đại biểu các khu trƣởng tự vệ Thành
Hoàng Diệu tại Bác Bộ Phủ ngày 9/4/1946.
Theo:
-Báo Cứu quốc, số 254, ngày 31/5/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.240-241
NOI GƯƠNG ANH EM TỰ VỆ CHIẾN ĐẤU HOÀNG DIỆU
Anh em Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu thật đáng làm khuôn mẫu
cho tất cả các anh em tự vệ các nơi về mọi phƣơng diện.
Về mặt sinh hoạt hàng ngày, anh em bao giờ cũng giữ kỷ luật và
trật tự rất nghiêm. Sáng dậy từ 5 giờ và chỉ trong 5 phút đã chăn
chiếu gọn gàng, áo quần tề chỉnh để ra tập thể thao. Tuy quần áo
thiếu thốn, nhƣng anh em cũng cố gắng ăn mặc sạch sẽ. Mỗi ngày
anh em để riêng một giờ về việc chăm nom vệ sinh trong trại. Lúc
nào, nơi ăn chốn ngủ cũng sạch sẽ. Ngƣời ta thƣờng nói, muốn biết
tinh thần của một bộ đội, chỉ cần xem cách xếp đặt và cách ăn ở
của các đội viên là đủ rõ. Thì đây, anh em Tự vệ chiến đấu Hoàng
Diệu đã tỏ cho mọi ngƣời biết là những phần tử đủ tinh thần chiến
đấu với cách sinh hoạt thật giản đơn.
Chẳng những thế, nhất cử nhất động, anh em đều tỏ ra rất nhanh
nhẹn. Bất luận lúc nào tập hợp, chỉ dứt tiếng còi, là đã thành hàng
ngũ chỉnh tề rồi.

Ở trong trại, anh em coi nhau nhƣ anh em một nhà. Gặp chuyện gì
xích mích, anh em cố nhẫn nhục đợi đến kỳ khai hội hàng tuần sẽ
đem ra phân xử. Ngƣời có lỗi sẽ bị cảnh cáo, phê bình. Sự trừng
phạt của anh em rất nghiêm. Trong khi tập tành mà phạm lỗi, bị
phạt chạy chung quanh sân. Lỗi nặng vừa, phải lƣu ở trong trại
không đƣợc ra chơi ngoài vào ngày chủ nhật hay ngày lễ. Phạm tội
nặng hơn bị ăn cơm muối hoặc bị khai trừ. Nhờ kỷ luật sắt đó, anh
em luôn sửa chữa nết hƣ, tật xấu, cố gắng làm những đội viên
gƣơng mẫu.
Về mặt học tập, ngoài tập luyện quân sự và lên giảng đƣờng, anh
em tôi nào cũng hội họp để thảo luận thời cục hoặc nghiên cứu
chính trị. Thừa thì giờ anh em vào thƣ viện xem sách, báo hay vào
câu lạc bộ học hát, học đàn. Anh em rất thích học bắn, nên đối với
súng, anh em giữ gìn và lau chùi cẩn thận lắm. Nói tóm lại anh em
luôn luôn hoạt động, không một giờ, một phút nào nghĩ vơ, nghĩ
vẩn.
Về mặt công tác, anh em Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu thật tranh
giải nhất. Trong khu anh em đóng, dân chúng có điều gì thắc mắc
khó hiểu về thời cục, anh em đi từng nhà giải thích, kỳ cho dân
chúng hiểu mới nghe. Tự vệ trong một ít phố đều do anh em huấn
luyện về quân sự. Anh em rất sốt sắng với phong trào bình dân học
vụ. Những ngƣời không biết chữ trong phố đều là những bạn thân
của anh em. Nhất là đối với đời sống mới, anh em thực hành thật
chu đáo. Muốn cổ động vệ sinh có hiệu quả, anh em tổ chức thành
từng ban đi quét và khai cống nƣớc bẩn ở trong các ngõ sâu, Tất cả
các cuộc biểu tình khổng lồ rất nghiêm trang, rất có quy củ trên
đƣờng phố hoặc trƣớc Nhà hát Lớn, trƣớc Việt Nam học xá đều do
anh em giữ trật tự và nhiều khi anh em hợp tác với ban tổ chức làm
kỳ đài, chôn cột cờ, kẻ biểu ngữ, cổ động dân chúng. Anh em lại
dự định đi các tỉnh để gây phong trào thể dục. Bất luận một việc xã
hội nào do Chính phủ hay đoàn thể xƣớng ra đều đƣợc anh em
xung phong.
Anh em Tự vệ chiến đấu thành Hoàng Diệu, thật đáng làm gƣơng
cho những tự vệ các địa phƣơng mà cho cả các hạng thanh niên
khác nữa.

Theo: - Báo Cứu quốc, số 266, ngày 14/6/1946
-Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.254-255
LỜI KÊU GỌI TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN
Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhƣơng. Nhƣng
chúng ta càng nhân nhƣợng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng
quyết tâm cƣớp nƣớc ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất
nƣớc, nhất định không chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ ngƣời già, ngƣời trẻ, không chia tôn
giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là ngƣời Việt Nam thì phải đứng lên
đánh thực dân Pháp để cứu Tố quốc. Ai có súng dùng súng, ai có
gƣơm dùng gƣơm, không có gƣơm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc.
Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nƣớc.
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nƣớc đã đến. Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng để
giữ gìn đất nƣớc.
Dù phải gian lao kháng chiến, nhƣng với một lòng kiên quyết hy
sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta.
Việt Nam độc lập và thông nhất muôn năm!
Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 1946
Hồ Chí Minh
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, T4, Sđd, tr.480-481
THƯ GỬI CÁC CHIẾN SĨ CẢM TỬ QUÂN THỦ ĐÔ
Cùng các chiến sĩ yêu quý Trung đoàn Thủ đô,
Các em ăn Tết thế nào? Vui vẻ lắm chứ? Tôi và nhân viên Chính
phủ vì nhớ đến các em cho nên cũng không ai nỡ ăn Tết. Còn 90
phần trăm đồng bào ở hậu phƣơng cũng giảm bớt 90 phần trăm

mâm cỗ tiệc tùng, ai cũng tiết kiệm để dự bị công cuộc trƣờng kỳ
kháng chiến.
Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh.
Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn, tự lập của dân tộc ta mấy
nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cƣờng đó đã kinh qua Hai Bà
Trƣng, Lý Thƣờng Kiệt, Trần Hƣng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,
Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay
các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho
nòi giống Việt Nam muôn đời về sau.
Chí kiên quyết dũng cảm, các em đã sẵn có, đây tôi chỉ nhắc lại
một vài điều mà các em phải nhớ luôn luôn:
-Phải hết sức khôn khéo, nhanh chóng, bí mật, phải biết cách "hóa
chỉnh vi linh".
-Phải biết rút kinh nghiệm hằng ngày hằng giờ. Phải đề phòng Việt
gian trinh thám.
-Phải hết sức cẩn thận. Phải luôn luôn có sáng kiến để tận dụng
thời cơ.
-Tuyệt đối đoàn kết.
Các em hăng hái tiến lên, lòng Già Hồ, lòng Chính phủ và lòng
toàn thể đồng bào luôn luôn ở bên cạnh các em.
Tôi thay mặt Chính phủ và đồng bào gửi cho các em lời chào thân
ái và quyết thắng.
Ngày 27 tháng 1 năm 1947
Hồ Chí Minh
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, T5, NXB Chính trị quốc gia,
HN,1995, tr.35-36
GỬI BÁC SĨ VŨ ĐÌNH TỤNG
Thƣa Ngài,
Tôi đƣợc báo cáo rằng: con giai của Ngài đã oanh liệt hy sinh cho
Tổ quốc.
Ngài biết rằng tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nƣớc
Việt Nam là đại gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là

con cháu tôi. Mất một thanh niên, thì hình nhƣ tôi đứt một đoạn
ruột.
Những cháu và anh em thanh niên khác dũng cảm hy sinh để giữ
gìn đất nƣớc. Thế là họ đã làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi.
Họ chết cho Tổ quốc sống mãi, tinh thần họ đã luôn luôn sống với
non sông Việt Nam.
Họ là con thảo của đức Chúa, họ đã thực hiện khẩu hiệu: Thƣợng
đế và Tổ quổc. Những thanh niên đó là anh hùng dân tộc. Đồng
bào và Tổ quốc sẽ không bao giờ quên ơn họ.
Ngài đã đem món của quý nhất là con của mình, sẵn sàng hiến cho
Tổ quốc. Từ đây chắc Ngài sẽ thêm sức giúp việc kháng chiến để
bảo vệ nƣớc nhà thì linh hồn cháu ở trên trời cũng bằng lòng và
sung sƣớng.
Tôi thay mặt Chính phủ cảm ơn Ngài, và gửi Ngài lời chào thân ái
và quyết thắng.
Tháng 1 năm 1947
Hồ Chí Minh
Theo: Hồ Chí Minh, Toàn tập, T5, Sđd, tr.40
THƯ GỬI ĐỒNG BÀO, VỆ QUỐC QUÂN, DÂN QUÂN DU
KÍCH, CÁN BỘ XUNG PHONG CẢM TỬ KHU XI
Cùng đồng bào và chiến sĩ yêu mến,
Một năm qua, đồng bào đã chịu biết bao cuộc khủng bố ác liệt, đốt
nhà, cƣớp của, giết ngƣời, hiếp dâm của bọn thực dân Pháp cƣớp
nƣớc. Nhƣng càng gian nan cực khổ, đồng bào khu XI càng căm
thù và càng thắt chặt thêm hàng ngũ (phát triển Hội Liên Việt, tăng
gia sản xuất, giúp đỡ bộ đội đánh giặc trừ gian, v.v.).
Anh em Vệ quốc quân và các cấp chiến sĩ đã chịu biết bao sự thiếu
thốn cực khổ, nhƣng trƣớc cảnh tƣợng khôn cùng của đồng b...