https://thuviensach.vn

Mục lục
LỜI NÓI ĐẦU
CHƯƠNG 1: ĐƯA KHOA HỌC VÀO TRƯỜNG HỌC
Chúng ta cần đánh thức từ trong sâu thẳm tâm hồn những người làm
công tác giáo dục lòng nhiệt tình và hứng thú của họ đối với hiện tượng
tự nhiên, rồi từ đó làm cho những nhận thức ấy dẫn đến tình yêu sâu
sắc đối với thiên nhiên, đồng thời cũng khiến cho nhận thức ấy đến
được với khát vọng cấp thiết của một người đang chuẩn bị cho việc
thực nghiệm, của một người đang chờ đợi sự xuất hiện của những số
liệu mới.

CHƯƠNG 2: NHÌN LẠI LỊCH SỬ CỦA PHƯƠNG PHÁP GIÁO
DỤC
Trên thực tế, hệ thống giáo dục sử dụng trong “ngôi nhà trẻ thơ” (The
Children's House) đã có một bước tiến lớn. Nếu mọi người cho rằng,
kinh nghiệm có được qua việc cùng chung sống với những trẻ em phát
triển bình thường của tôi là tương đối ngắn ngủi, thì kinh nghiệm này
chính là được xây dựng trên cơ sở của kinh nghiệm giáo dục đối với trẻ
em không bình thường trước kia, do vậy nó cũng đại diện cho tư tưởng
của một giai đoạn khá dài.

CHƯƠNG 3: GIÁO DỤC TỰ NHIÊN
Trong xã hội hiện nay, trẻ em ngày càng xa rời thiên nhiên, rất ít có cơ
hội tiếp cận với thiên nhiên, càng không có bất kì trải nghiệm trực tiếp
https://thuviensach.vn

nào về thế giới tự nhiên.

CHƯƠNG 4: GIÁO DỤC VẬN ĐỘNG
Phương pháp giáo dục kiểu mới của chúng ta không chỉ đưa ra phương
thức phát triển hành vi cá nhân cho trẻ em mà còn trao hết quyền tự do
cho trẻ em để chúng tự xử lí hành vi của mình.

CHƯƠNG 5: KHÁM PHÁ GIÁO CỤ TRẺ EM
Thông qua giáo cụ để hạn chế sai sót của bản thân, giúp cho trẻ em có
thể sử dụng tối đa khả năng suy đoán và khả năng suy xét để đưa ra
quyết định của mình, không chỉ như vậy, việc này còn khuyến khích
chúng tìm kiếm những năng lực khác biệt.

CHƯƠNG 6: HUẤN LUYỆN TRẺ EM
Trách nhiệm đầu tiên của nhà giáo dục là kích hoạt sinh mệnh và để nó
được tự do phát triển. Tuy nhiên để thực hiện một sứ mệnh tuyệt vời
như vậy, những kiến nghị đưa ra về thời gian và phạm vi can thiệp
thích hợp còn cần phải có tính nghệ thuật. Làm như vậy có thể phòng
tránh việc giáo viên gây trở ngại hoặc chỉ đạo sai lầm cho một tâm hồn
non nớt đang chờ được khai phá, một tâm hồn đang cố gắng dựa vào
sự tự nỗ lực của bản thân để sinh tồn.

CHƯƠNG 7: NHẬN BIẾT THỊ GIÁC VÀ NHẬN BIẾT THÍNH
GIÁC
Việc huấn luyện nghe dựa vào một phương thức đặc biệt đưa chúng ta
vào trong mối quan hệ giữa con người với môi trường động, bởi chỉ có
môi trường động mới có thể sinh ra âm thanh và tiếng ồn. Trong một
môi trường tương đối tĩnh lặng, không có một tiếng động nào khác
ngoài sự yên lặng tuyệt đối.

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG 8: TỔNG THUẬT VỀ HUẤN LUYỆN CẢM GIÁC
Bất kì một sự giáo dục trí tuệ chân chính nào cũng đều cần có tiềm
năng có thể đồng thời thúc đẩy hai chức năng này của giác quan, mà
tiềm năng của chúng thì gần như vô hạn.

CHƯƠNG 9: GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN CHO TRẺ EM
Giáo viên cần triển khai nghiên cứu hai vấn đề: Thứ nhất, cần phải
hiểu một cách toàn diện về công việc mà mình mong muốn được tham
gia; thứ hai là hiểu đầy đủ cặn kẽ chức năng của giáo cụ.

CHƯƠNG 10: KĨ NĂNG GIẢNG DẠY
Muốn trở thành người dẫn dắt, người bảo hộ đúng với vai trò của
mình, giáo viên cần phải cố gắng rèn luyện. Dù biết rằng giai đoạn
khởi đầu và giai đoạn thay đổi ở mỗi người mỗi khác, nhưng nhiều khi
người giáo viên cũng không dám chắc rằng liệu trẻ em đã đủ khả năng
để có thể chuyển từ giai đoạn này sang một giai đoạn khác hay chưa.

CHƯƠNG 11: QUAN ĐIỂM VỀ THÀNH KIẾN
Khi trẻ em học cách mang mọi thứ xung quanh trở về vị trí ban đầu của
nó, thông qua sự luyện tập cảm giác, nó đã thành công trong việc lưu
lại trong não mình ấn tượng về sự sắp đặt đó. Đây là bước đầu của sự
phát triển trí tuệ, cũng là xuất phát điểm của quá trình phát triển hoạt
động tâm lí, phòng tránh những trở ngại có thể xảy ra.

CHƯƠNG 12: ĐÁNH GIÁ
Sự khác biệt cơ bản giữa một đứa trẻ bình thường và một đứa trẻ thiểu
năng trí tuệ là ở chỗ, khi chúng tiếp xúc với cùng một sự vật thì đứa trẻ
thiểu năng sẽ không sinh ra hứng thú tự phát với nó. Chúng ta phải

https://thuviensach.vn

không ngừng thu hút sự chú ý của đứa trẻ, chỉ có sự khích lệ mới thúc
đẩy nó quan sát và hành động.

CHƯƠNG 13: NGÔN NGỮ VIẾT
Ngôn ngữ cho phép chúng ta có thể bày tỏ suy nghĩ của mình qua suy
xét logic và cho phép chúng ta hiểu được qua sách vở suy nghĩ của
những người ở rất xa hoặc những người đã không còn trên đời. Nếu
như một đứa trẻ do còn chưa trưởng thành mà thiếu đi khả năng sử
dụng ngôn ngữ viết, thì nó cũng không cần phải đảm đương nhiệm vụ
nặng nề này quá sớm.

CHƯƠNG 14: CƠ CHẾ VIẾT CHỮ
Một đứa trẻ có thể dùng chữ cái rời để ghép lại thành các từ ngữ, đó
không phải là vì trẻ có khả năng ghi nhớ siêu phàm, mà là vì nó đã
“khắc hoạ” và “hấp thụ” những điều ấy vào trong não của mình.

CHƯƠNG 15: ĐỌC
Nếu như việc viết chữ có thể giúp sửa chữa hoặc định hướng và hoàn
thiện cơ chế ngôn ngữ của trẻ em, thì việc đọc lại giúp trẻ em phát triển
tư duy và ngôn ngữ. Nói một cách đơn giản, viết chữ có thể hỗ trợ trẻ
về khía cạnh tâm lí, còn đọc thì giúp trẻ về mặt giao tiếp xã hội.

CHƯƠNG 16: NGÔN NGỮ TRẺ EM
Sự phát triển của ngôn ngữ có hai giai đoạn: Một là giai đoạn thấp
hơn, các dây thần kinh và trung khu thần kinh kết nối với nhau làm tốt
việc chuẩn bị cho các giác quan và cơ chế vận động; giai đoạn thứ hai
là giai đoạn cao hơn, nó được quyết định bởi hoạt động thần kinh ở
mức cao hơn, các hoạt động này được thực hiện thông qua sự vận dụng
cơ chế ngôn ngữ.

https://thuviensach.vn

CHƯƠNG 17: CHỮ SỐ VÀ SỐ HỌC
Rất nhiều trẻ khi tính toán luôn dựa vào thứ tự chữ số mà chúng đã
thuộc lòng trong trí nhớ, nhưng một lúc nào đó, khi gặp phải số lượng
tương ứng với những con số này thì trẻ sẽ trở nên mơ hồ.

CHƯƠNG 18: BỒI DƯỠNG KHẢ NĂNG SỐ HỌC
Điều không giống với người khác là, tôi cho rằng môn Số học rất khó
hiểu, đặt quá nhiều kì vọng vào một đứa trẻ nhỏ như vậy, hi vọng đứa
trẻ ấy nắm bắt được kiến thức số học thực là một điều rất ngu ngốc.

CHƯƠNG 19: HỘI HOẠ VÀ NGHỆ THUẬT BIỂU ĐẠT
Chúng ta không chỉ dạy cho trẻ hội hoạ, mà còn phải cho các em cơ
hội chuẩn bị cách thức biểu đạt. Tôi cho rằng đây là một sự bổ trợ vô
cùng lớn lao đối với “hội hoạ tự do”, khiến cho “hội hoạ tự do” vừa có
tác dụng hơn lại vừa dễ hiểu và khích lệ trẻ em tiếp tục vẽ.

CHƯƠNG 20: NHẬP MÔN ÂM NHẠC
Tiết tấu, hoà âm, kí xướng âm rốt cuộc sẽ phải trở thành một chỉnh thể.
Vì vậy, tuy chúng là ba bộ phận tách rời nhau, nhưng cũng là ba bài
luyện tập với cấp độ khác nhau trong quá trình chinh phục âm nhạc,
đồng thời là những kinh nghiệm khiến cho người thực hiện cảm thấy
hạnh phúc.

CHƯƠNG 21: KỈ LUẬT TRONG NGÔI NHÀ TRẺ THƠ
Dựa vào khiển trách và yêu cầu để duy trì kỉ luật chỉ là việc làm vô ích.
Những biện pháp này có thể khi bắt đầu sẽ cho người ta ảo tưởng rằng
nó rất có hiệu quả ở một mức độ nào đó. Nhưng rất nhanh sau đó khi
yêu cầu thể hiện tính kỉ luật thực sự thì cái ảo giác méo mó này sẽ sụp

https://thuviensach.vn

đổ khi đối diện với hiện thực: “Bóng tối phải nhường chỗ cho ánh
sáng”.

CHƯƠNG 22: THẮNG LỢI TRỞ VỀ
“Ngôi nhà trẻ thơ” không phải là sự chuẩn bị cho giai đoạn tiểu học
mà là khởi đầu cho một quá trình giáo dục không bị đứt đoạn. Trong
phương pháp của mình, chúng tôi không phân chia giới hạn giữa nhà
trẻ và nhà trường.

LỜI KẾT
Nếu như sự chăm sóc về thể chất có thể làm cho một đứa trẻ tận hưởng
được niềm vui mà sức khoẻ mang lại, thì sự chăm sóc về trí tuệ và đạo
đức sẽ có thể dẫn trẻ đến niềm vui ở tầm cao hơn – niềm vui tinh thần.

https://thuviensach.vn

Lời nói đầu
Khi cuốn sách này được xuất bản lần thứ ba ở Ý, nếu như tôi cho rằng,
việc tiến hành chỉnh sửa và in lại nội dung đã viết trước đây là cần thiết, thì
42 năm sau – khi công bố bản thảo này, tôi cảm thấy việc xin lỗi độc giả
càng là việc cần thiết hơn. Tuy động cơ thì như nhau, nhưng tiến độ công
việc của cá nhân tôi và những kết luận được rút ra từ những học sinh trong
trường thì đã vượt xa so với sự mong đợi tốt đẹp nhất của chúng tôi. Nếu
như không sửa lại hoàn toàn bản thảo, từ hình thức đến nội dung, thì gần
như không thể làm cho nội dung cuốn sách theo kịp được với thời đại.
Nhưng, hoàn cảnh đã không cho phép tôi có điều kiện làm được như vậy,
bởi điều này đòi hỏi chúng ta phải có trong tay một hệ thống các ấn phẩm
chuyên nghiệp, đề cập đến những kinh nghiệm phong phú về mặt Giáo dục
học và Tâm lí học từ khắp nơi trên thế giới. Mặc dù đã có một số sách được
xuất bản, như Bí mật thời thơ ấu (The secret of childhood), Sức thẩm thấu
của tâm hồn (The absorbent mind), Giáo dục trong thế giới mới (Education
for a new world), Huấn luyện tiềm năng con người (To educate the human
potential)... Nhưng vẫn còn có rất nhiều nội dung đang trong quá trình
chuẩn bị, chưa hoàn thiện.
Trong phiên bản hiện tại, tôi chỉ cố gắng làm rõ một số vấn đề nào đó,
nhất là muốn chỉ ra một thực tế như vậy: công việc của chúng tôi không chỉ
đã tạo ra một phương pháp giáo dục hoàn toàn mới, mà còn có thể dùng tiêu
đề mới của cuốn sách để thể hiện kết luận mà chúng tôi đã có được – Phát
hiện mới về trẻ thơ. Trong mấy chương đầu, tôi đã khái quát một cách giản
lược tình hình tiến triển của các nghiên cứu gần đây. Nhưng mong bạn đọc
đừng quên rằng, phần lớn nội dung cuốn sách hoàn thành khi chúng tôi mới
cất những bước đi đầu tiên, thường đề cập đến kinh nghiệm và lí luận khoa

https://thuviensach.vn

học phù hợp hoặc phổ biến với hoàn cảnh lúc đó. Xã hội đang có sự chuyển
biến, khoa học cũng đã đạt được những tiến bộ lớn hơn, cũng như vậy, công
việc của chúng tôi cũng có được những cải thiện tương đối lớn, niềm tin của
chúng tôi cũng càng kiên định hơn, với niềm tin ấy, chúng tôi càng tin chắc
rằng, con người sẽ tìm ra cách giải quyết khó khăn. Trong đó, điều cấp thiết
nhất là vấn đề hoà bình và thống nhất, phương pháp duy nhất có thể tiến
hành là hướng sự quan tâm chú ý và sức lực vào khám phá trẻ em, đồng thời
việc nghiên cứu về quá trình hình thành nhân cách trẻ em cũng có tiềm năng
phát triển nhiều hơn.
Chúng tôi đã trình bày một cách rõ ràng và chính xác rằng, mỗi đứa trẻ
đều có nhu cầu quan sát, đều mong muốn được phản ứng với thế giới bên
ngoài, đều có thể tự chủ trong học tập, đều có thể tập trung tinh thần, đều có
thể biết cách sống độc lập và biết thỉnh thoảng tạm dừng mọi hoạt động để
cho bản thân bình tĩnh lại. Chúng tôi có thể rất tự tin nói với mọi người một
cách rõ ràng, chính xác rằng, trong một hoàn cảnh bên ngoài thích hợp để
tiếp nhận sự giáo dục, việc cho phép trẻ được ở vào trạng thái nghỉ ngơi tĩnh
tại là một quan niệm sai lầm. Chúng ta có trách nhiệm dẫn dắt hành động
của trẻ em – trừ khi nỗ lực này làm tiêu hao năng lượng, làm mai một nhu
cầu theo đuổi tri thức một cách bản năng của trẻ và trở thành một nguyên
nhân thường gặp khiến cho tinh thần trở nên bấn loạn và ngăn cản trẻ phát
triển. Bởi vì, cho dù là giáo dục tiến hành đối với trẻ em thì cũng không nên
lấy việc chuẩn bị nhập học làm chuẩn, trái lại, việc chuẩn bị cuộc sống cho
tương lai mới là mục đích thực sự của giáo dục.
Maria Montessori
Pune, 11/ 1948

https://thuviensach.vn

Chương 1
ĐƯA KHOA HỌC VÀO TRƯỜNG
HỌC
Chúng ta cần đánh thức từ trong sâu thẳm tâm hồn những người làm
công tác giáo dục lòng nhiệt tình và hứng thú của họ đối với hiện tượng
tự nhiên, rồi từ đó làm cho những nhận thức ấy dẫn đến tình yêu sâu
sắc đối với thiên nhiên, đồng thời cũng khiến cho nhận thức ấy đến
được với khát vọng cấp thiết của một người đang chuẩn bị cho việc
thực nghiệm, của một người đang chờ đợi sự xuất hiện của những số
liệu mới.

Tôi không có ý định làm một bản luận văn chuyên đề về giáo dục khoa
học(1) trong cuốn sách này. Những ghi chép ban đầu này đã đưa ra những kết
luận phù hợp và thú vị về kinh nghiệm dạy học, rất rõ ràng, những thực
nghiệm này đã mở ra một con đường đưa nguyên lí khoa học mới vào ứng
dụng thực tế, tranh thủ nhiều hơn những thực nghiệm khoa học trong giáo
dục mà không phải cắt bỏ đi nền tảng tự nhiên trên nguyên tắc mạo hiểm.
Nhiều năm nay, vẫn luôn tồn tại hiện tượng khuếch trương phóng đại, giáo
dục nên từ bỏ hoàn toàn lĩnh vực mạo hiểm thuần tuý, giới Y học đã thực
hiện được điều này và đã xây dựng được hệ thống riêng của mình trên cơ sở
lấy kết quả thực nghiệm làm định hướng. Từ Weber, Gustav Fechner đến
Wilhelm Wundt, Pinel... Sinh lí tâm lí học hoặc Tâm lí học thực hành đã trở
thành một bộ môn khoa học mới. Giống như Tâm lí học siêu hình trước đây
lấy giáo dục Triết học làm cơ sở, Sinh lí tâm lí học hay Thực hành tâm lí học
cũng lấy khoa học giáo dục làm nền móng. Ứng dụng vào Nhân loại học

https://thuviensach.vn

hình thái để nghiên cứu thể trạng trẻ em cũng là một nhân tố quan trọng
không dễ bỏ qua trong giáo dục kiểu mới.
Dù đã có được những bước phát triển như vậy, nhưng hệ thống “giáo dục
khoa học” đến nay vẫn chưa hình thành, chưa có một định nghĩa chuẩn xác
nào. Những điều chúng ta bàn bạc, thảo luận chỉ là một thứ mơ hồ và không
hề tồn tại thực sự.
Mấy năm trước, ở nước Ý đã xuất hiện một cái gọi là “trường học giáo
dục khoa học” (School of Scientific Pedagogy), ngôi trường này do một thầy
thuốc giàu kinh nghiệm sáng lập ra, mục đích là đào tạo bồi dưỡng cho đội
ngũ giáo viên những phương pháp giáo dục mới. Họ đã thu được thành công
to lớn và giành được sự đồng tình hưởng ứng của đội ngũ giáo viên trên
khắp nước Ý. Dù rằng trước đó, những lí luận mới mẻ này được đưa vào Ý
từ nước Đức và Pháp, nhưng các nhà Nhân loại học Ý lại khá quan tâm đến
những quan sát của giáo viên bản địa đối với trẻ em ở mỗi một giai đoạn
trưởng thành khác nhau và ưu điểm của việc sử dụng chính xác các công cụ
và thiết bị đo lường. Ví dụ như giáo sư người Ý Giuseppe Sergi, gần 50 năm
qua vẫn kiên trì theo đuổi việc thông qua các quan sát khoa học để tìm ra
một phương pháp mới cho hệ thống Giáo dục cách tân. Ông từng nói: “Ngày
nay, việc phải có phương thức và phương pháp giáo dục cách tân đã là vấn
đề cấp bách, bất cứ ai phấn đấu vì điều này đều được coi là người phấn đấu
vì sự phục hưng nhân loại”.
Tác phẩm của ông đã được xuất bản với nhan đề Giáo dục và huấn luyện.
Trong đó có một bản thảo bài thuyết trình của ông, đó là bài thuyết trình
được ông trình bày khi tham gia một hội nghị xúc tiến cho cuộc vận động
mới này. Ông tỏ rõ sự vững tin vào con đường đổi mới của mình, lấy Tâm lí
học thực hành và Nhân loại học giáo dục làm tôn chỉ, tiến hành nghiên cứu
một cách hệ thống đối với người được tiếp nhận phương pháp giáo dục của
mình:
“Nhiều năm nay, tôi luôn cố gắng đưa ra quan niệm về Người giáo dục và
Người huấn luyện, tôi suy nghĩ càng nhiều về vấn đề này thì càng thấy vững
tin là nó sẽ giúp ích cho việc định hướng và giáo dục con người. Nếu như

https://thuviensach.vn

chúng ta muốn dùng phương pháp tự nhiên để tìm hiểu mục tiêu thì nhất
thiết phải tiến hành quan sát chính xác, tích cực đối với con người với tư
cách cá nhân, đặc biệt là trong việc quan sát trẻ em, bởi vì chúng đang ở
trong thời kì xây dựng nền tảng giáo dục và văn hoá.
Quả thực, chúng ta không thể xây dựng được một hệ thống giáo dục từ
việc đo những thông số như kích thước của đầu hay chiều cao thân thể của
một người, nhưng phương thức này lại có thể chỉ rõ con đường đi cho chúng
ta: Chỉ khi nắm vững được những thông tin trực tiếp về đối tượng nghiên
cứu của mình thì chúng ta mới có thể giáo dục được trẻ em một cách hiệu
quả”.
Quyền uy của giáo sư Sergi đủ để làm mọi người cảm thấy hoàn toàn tin
tưởng, một khi trẻ em được hiểu rõ thông qua thực nghiệm, thì việc áp dụng
phương pháp giáo dục của ông càng dễ như trở bàn tay. Nhưng, đúng như
hiện tượng ta thường gặp, điều này đã dẫn đến sự hiểu nhầm của những
người đi theo tư tưởng ấy, họ đã lẫn lộn khi phân biệt giữa “Tiến hành giáo
dục” và “Tiến hành nghiên cứu thực nghiệm đối với trẻ em”. Dưới cách nhìn
của họ, nếu tiến hành nghiên cứu thực nghiệm đối với học sinh là con đường
giáo dục hợp lí thông suốt, thì giáo dục học sinh cũng nên thông qua nghiên
cứu thực nghiệm để làm cho trẻ có thể phát triển tự nhiên, dường như nghiên
cứu thực nghiệm hoàn toàn có thể thay thế vị trí của giáo dục. Thế là họ gọi
trực tiếp Nhân loại học giáo dục là “Giáo dục học khoa học”. Sự chuyển
biến của hệ thống mới dường như đại diện cho “ý đồ ghi truyền lại”, những
người theo quan điểm của giáo sư Sergi cho rằng, chỉ cần làm cho “ngọn cờ
bay lên được trong trường học” thì coi như đã giành được thắng lợi rồi.
Vì thế, cái gọi là “Trường giáo dục học khoa học” chỉ dạy cho các giáo
viên tiến hành đo kích thước cơ thể người như thế nào, sử dụng Tâm lí học
và thiết bị đo xúc giác như thế nào và phác thảo từng cá nhân, con người ra
sao... Theo hướng này, chỉ cần làm được những điều ấy là một nhà giáo dục
khoa học đã ra đời.
Trên thực tế, lĩnh vực này ở các nước khác cũng chưa có tiến bộ lớn hơn.
Ở Pháp, Anh và đặc biệt là Mỹ đã triển khai thực nghiệm một cách rộng rãi

https://thuviensach.vn

trên cơ sở nghiên cứu Tâm lí học giáo dục và Nhân loại học, thậm chí là
trong các trường tiểu học, người ta thông qua việc tiến hành trắc nghiệm tâm
lí và sinh lí đối với học sinh để chứng minh trường mình đã bước vào con
đường cải cách. Sau đó, xu thế như vậy cũng đã bắt đầu trở nên thịnh hành
trong nghiên cứu đối với từng cá nhân con người, lấy nghiên cứu Tâm lí học
Wilhelm Wundt làm tôn chỉ, tiếp theo là thực nghiệm Pinel và họ cũng đã
lưu lại được những kết luận chung chung như nhau. Sau này, những thực
nghiệm này không còn do các giáo viên thực hiện nữa, mà do các bác sĩ thực
hiện. Những người này thực hiện không phải là do hứng thú với công việc
giáo dục, mà là họ hứng thú với lĩnh vực nghiên cứu đặc thù của mình. Họ
không cố hết sức tiến hành thực nghiệm để từ đó đạt được kết quả để xây
dựng ngành Giáo dục học khoa học, mà họ lại thông qua thực nghiệm để
làm ra những cống hiến cho Tâm lí học và Nhân loại học. Tóm lại, Tâm lí
học và Nhân loại học chưa thực sự dồn sức vào nghiên cứu Giáo dục học,
đội ngũ giáo viên cũng chưa đạt tới trình độ của nhà khoa học sinh lí.
Bất luận thế nào thì sự tiến bộ của giáo dục cũng cần phải có sự hoà hợp
thực sự về tư tưởng và thực tiễn, sự hoà hợp này không chỉ giúp đưa các nhà
khoa học trực tiếp tiến vào lĩnh vực cao cả của giáo dục, mà còn làm cho
trình độ văn hoá tương đối thấp như hiện nay của đội ngũ giáo viên được
nâng cao hơn. Một đơn vị trực thuộc trường đại học sư phạm Rome đã nỗ
lực phấn đấu để thực hiện lí tưởng cao cả này, mục tiêu của họ là nâng cao
địa vị của ngành Giáo dục học, đưa nó từ chỗ vốn là môn học trực thuộc
ngành Triết học trở thành môn học độc lập chiếm địa vị nổi bật, giống như
ngành Y học, có thể bao hàm cả lĩnh vực nghiên cứu rộng rãi, trong đó gồm
Nhân loại học giáo dục và Tâm lí học thực hành.
Nhưng, cho dù khoa học phát triển tự do ra sao thì giáo dục cũng vẫn
giậm chân tại chỗ trong phạm vi khởi nguồn từ môn Triết học cũ, chưa hề
chịu bất cứ một ảnh hưởng nào mà mới chỉ là sự thay đổi tự thân.
Nhưng hiện nay, những người làm việc trong lĩnh vực giáo dục không có
được niềm hứng thú đối với khoa học như đối với nhân loại và văn minh,
bởi vì nhân loại và văn minh chỉ có một “người mẹ”, chỉ có một thế giới. Tất

https://thuviensach.vn

cả mọi người vì điều đó mà tạo ra những cống hiến to lớn – dù cho đó có thể
mới chỉ là một sự “thử nghiệm” chứ chưa phải là đã thành công hoàn toàn –
thì cũng đáng nhận được sự tôn trọng của toàn xã hội.
Vì vậy, không phân biệt tuổi tác, chúng ta cùng đứng trên một trận tuyến
phấn đấu vì cùng một mục tiêu, những người đến sau cũng sẽ có một mục
tiêu như vậy, bởi vì trước họ đã từng có những người rất tin tưởng và hết
lòng phấn đấu vì điều đó.
Cũng như vậy, chúng ta cũng tin tưởng rằng, chỉ cần mang từ phòng thí
nghiệm – tảng nham thạch vừa cứng vừa trơn nhẵn chuyển đến trường học
rách nát cũ kĩ – thì nhất định chúng ta sẽ xây dựng lại được trường học. Rất
nhiều người coi cách nhìn này là Thuyết duy vật và Thuyết cơ giới(2) vượt ra
ngoài sự kì vọng, khiến cho chúng ta bước vào một con đường vừa sai lầm
lại vừa chật hẹp, muốn kích hoạt nghệ thuật giáo dục để bồi dưỡng cho thế
hệ sau này thì nhất định phải vượt qua được con đường này.
Dùng phương pháp khoa học thực hành để đào tạo giáo viên không phải
là một việc dễ dàng. Cho dù chúng ta dùng phương pháp chuẩn xác hết sức
có thể để dạy cho những người đó cách tiến hành đo đạc cơ thể người và trắc
nghiệm tâm lí như thế nào, cũng chẳng qua chỉ là tạo ra một số “máy móc”
tiến hành thao tác theo trình tự cứng nhắc, giá trị sản xuất của nó cũng đáng
để chúng ta phải nghi ngờ. Việc dạy cho họ cách tiến hành thực nghiệm như
thế nào cũng không thể đào tạo ra ngay được đội ngũ giáo viên kiểu mới.
Điều thú vị là, việc chúng ta bồi dưỡng ra đội ngũ giáo viên kiểu mới cũng
mới chỉ là cho họ dừng lại ở bên ngoài cánh cửa khoa học thực hành mà
chưa đưa họ bước vào lĩnh vực thực nghiệm khoa học, chưa tiến vào giai
đoạn nghiên cứu cao sâu, chưa thể tiến hành thực nghiệm như các nhà khoa
học thực sự.
Vậy thì rốt cuộc các nhà khoa học là những người như thế nào? Nhà khoa
học không phải là người chỉ biết gẩy qua gẩy lại các loại thiết bị vật lí trong
phòng thí nghiệm, cũng không phải là người có thể linh hoạt tạo ra các phản
ứng hoá học, càng không phải là những người chuẩn bị tốt các mảnh mẫu
vật để phục vụ cho việc quan sát dưới kính hiển vi. Quả thực, kĩ thuật thao

https://thuviensach.vn

tác của các trợ lí và nhân viên trong phòng thí nghiệm thành thạo hơn họ
nhiều.
Nhà khoa học thực sự – theo định nghĩa của chúng tôi – là một người có
khả năng phát hiện ra manh mối thực sự của các sinh mệnh huyền bí trong
quá trình thực nghiệm, người ấy có khả năng vạch ra cái mặt nạ bí mật đang
ẩn giấu trong quá trình theo đuổi tri thức, người ấy có thể vô cùng vui sướng
lao vào việc tìm kiếm những điều kì diệu của tự nhiên một cách trọn vẹn đến
quên cả bản thân mình. Một nhà khoa học thực sự không nhất thiết cứ phải
biết cách sử dụng hết các loại thiết bị máy móc, mà phải là người hiểu biết
về tự nhiên. Họ nhiệt tình với tự nhiên giống như một người cuồng tín vậy.
Chúng tôi thường miêu tả chân dung một nhà khoa học như thế này: Suốt
ngày trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn quên mất tất cả mọi thứ ở ngoài đời,
đôi lúc xuất hiện những hành vi không bình thường, thường xuyên không
quan tâm đến việc ăn mặc của bản thân, bởi họ hoàn toàn không nghĩ đến
bản thân mình. Do việc sử dụng kính hiển vi trong một thời gian dài nên mắt
họ rất kém; vì thực nghiệm khoa học mà họ cố ý để nhiễm vi khuẩn bệnh
phổi; để tìm hiểu con đường truyền bệnh của mầm bệnh, họ đã tự làm cho
mình nhiễm bệnh tả. Các nhà khoa học còn tiếp tục thực nghiệm thuốc thử
mà không màng đến sự nguy hiểm trong khi biết rõ rằng, hỗn hợp hoá học
nào đó có thể nổ tung.
Chính tr