UBND XÃ …
TRƯỜNG THCS …

ĐỀ THI MÔN: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài: 120 phút, không kể thời gian giao đề

(Đề thi gồm có 03 trang)

I. ĐỌC (4,0 điểm).
Đọc văn bản sau:
ÔNG NỘI VÀ ÔNG NGOẠI
(Lược một đoạn: Minh sống với bố mẹ và ông nội ở Hà Nội. Minh rất gần
gũi và yêu ông nội, không hề biết gì về ông ngoại vì ông ngoại đi từ ngày mẹ Minh
còn rất bé. Ông vào Nam làm ăn, rồi đất nước chia cắt, ông ngoại không về nữa.
Bao nhiêu năm bặt tin, mãi tới khi Sài Gòn giải phóng, có người từ Nam ra, cầm
thư của ông ngoại đến cho mẹ, mẹ mới biết là ông còn ở Sài Gòn. Hai mẹ con
Minh sửa soạn lên đường vào Sài Gòn gặp ông ngoại. Vào đến nơi, Minh thấy ông
ngoại đã già yếu và sống rất nghèo khổ. Ông rất yêu thương Minh nhưng Minh
vẫn thấy xa cách với ông).
Lại nói đến cái món đồ chơi của ông ngoại cho nữa chứ! Đó là cái xe gíp
bằng sắt, có hai súng máy lắp đá lửa ở trên xe, khi vặn khóa rồi thả cho xe chạy, thì
hai khẩu súng bắn ra những tia lửa nhỏ xíu. Minh cũng thích chiếc xe này đấy,
nhưng giả thử nó mới thì thích hơn nhiều.
Đằng này xe lại cũ quá rồi, lắm chỗ đã bong lớp mạ trắng và bắt đầu gỉ.
- Sao ông bảo yêu con mà lại cho con một cái xe cũ như thế nhỉ?
- Có lần Minh hỏi mẹ như vậy với một giọng trách móc ông ngoại.
- Này, con đừng có nói thế, ông không yêu con sao ông toàn nhường thịt, cá
cho con ăn thôi.
- Ông chả bảo với mẹ là ông thích ăn cà. Với lại ông bảo ông thích ăn đầu cá
vì bao nhiêu mắm muối nó ngấm cả vào đó là gì.
- Con chả hiểu gì về ông cả.
(Lược một đoạn: Thấy mẹ mắng và mắt mẹ đỏ hoe, Minh dần hiểu và không dám
gây chuyện nữa)
Ban đêm ông bảo Minh nằm với ông cho vui. Giường ông rộng, nhưng
miếng đệm mút lại hẹp và mỏng chỉ trải vừa một người nằm. Ông gối một bọc
quần áo rách. Chăn màn ông vàng khè và hôi hám. Ông để Minh nằm lên miếng
đệm, còn ông nằm ra ngoài chiếu, sát trong tường.
- Sao ông không nằm đệm?
- Minh rụt rè hỏi.
- À, vì ông thích nằm chiếu cho mát. Khí hậu trong này nóng bức lắm. Cháu
ngủ đi.

Ông nói vậy rồi hai ông cháu im lặng. Hình như ông cũng không ngủ
được…
Đã sắp hết một tháng kể từ ngày mẹ con Minh vào thăm ông ngoại. Mẹ bảo
sắp hết phép, phải về, Minh cũng thấy nhơ nhớ ông ngoại.
Ông ngoại tiễn mẹ con Minh ra bến xe, trước khi mẹ con Minh lên xe, ông
rút cái bút máy trong túi áo ra đưa cho Minh và nói:
Ông chỉ còn cái bút này quý nhất ông cho cháu, cháu giữ lấy để viết thư cho
ông. Ông già rồi, chả biết chết lúc nào, dùng cái bút này nó phí đi!
Đó là cái bút Pi-lôt nắp mạ vàng, bút đã cũ lắm rồi, màu nắp đã bạc và sây sát cả.
- Cái xe gíp ông cho cháu ấy, ông cũng đã để dành từ lâu rồi, từ khi nghe tin
mẹ cháu đẻ con trai, ông đã mua cái xe ấy, nhưng chả biết nhờ ai gửi cho cháu
được, ông vẫn để chờ cháu đấy.
Bây giờ Minh mới hiểu ra là tại sao cái xe gíp ấy nó lại cũ. Minh còn hiểu
thêm là ông rất nghèo. Trước kia ông làm người giữ sách ở thư viện Sài Gòn,
nhưng rồi sau ông bị ho lao, ba năm trời nằm trong bệnh viện làm phúc, chả có ai
chăm sóc. Bây giờ ông già yếu quá rồi, chỉ quanh quẩn bán dần đồ đạc trong nhà
để sống tạm. Ông sống có một mình, bà trẻ của ông đã bỏ khi ông ốm đau…
Khi xe sắp chạy, cả mẹ và ông đều rân rấn nước mắt. Mẹ bảo:
- Thôi ông về, trời sắp mưa rồi kìa. Sang năm con lại cho cháu vào thăm
ông. Nhưng ông ngoại vẫn đứng đó. Xe bắt đầu chuyển bánh, trời đổ cơn mưa.
Minh thấy ông giương cái ô đen. Ông đứng lẫn giữa bao nhiêu người và xe cộ. Xe
chạy xa dần, rồi quặt vào một góc phố. Minh chỉ còn thấy chiếc ô đen giơ lên cao
rồi khuất hẳn. Minh quay sang nhìn mẹ. Mẹ im lặng, nước mắt giàn dụa. Minh
cũng nghẹn ngào muốn khóc. Thương ông ngoại quá đi mất! Bây giờ ông lại về
một mình với căn phòng hẹp, với chăn màn cũ.
Minh thấy thương cả cái ô đen vừa khuất sau góc phố.
- Mẹ ơi, thế bây giờ ai nuôi ông?
- Bác con, bác con sắp chuyển công tác vào trong này để nuôi ông ngoại.
- Bao giờ con lớn con cũng nuôi ông ngoại. - Minh nói đến đấy rồi rúc đầu
vào lòng mẹ khóc thút thít.
(Những truyện hay viết cho thiếu nhi, Xuân Quỳnh, NXB Kim Đồng, 2023, tr.35-45)
* Chú thích: Xuân Quỳnh (1942 - 1988), tên đầy đủ là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, không chỉ là
một nhà thơ nữ trữ tình nổi tiếng của thơ ca Việt Nam hiện đại, Xuân Quỳnh còn là cây bút có
duyên trong những truyện ngắn cho thiếu nhi. Truyện viết cho thiếu nhi của chị vừa giản dị, gần
gũi với cuộc sống, vừa sâu sắc, chan chứa tình người, vô cùng trong trẻo, thuần khiết, giàu chất
nhân văn.
Truyện ngắn “Ông nội và ông ngoại” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của Xuân
Quỳnh viết cho thiếu nhi.

Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm): Xác định ngôi kể của văn bản trên.

Câu 2 (0,5 điểm): Trong văn bản trên, nhân vật ông ngoại đã có những hành động
nào thể hiện sự yêu thương, quý mến Minh?
Câu 3 (1,0 điểm): Xét theo cấu tạo, câu “Xe bắt đầu chuyển bánh, trời đổ cơn
mưa.” thuộc kiểu câu gì? Vì sao em cho là như vậy ?
Câu 4 (1,0 điểm): Chủ đề của văn bản này là gì?
Câu 5 (1,0 điểm): Trong cuộc sống, có lúc em sẽ nhận được món quà mà bản thân
không thực sự thích thú giống như Minh khi mới nhận chiếc xe gíp mà chưa được
nghe ông ngoại kể về nó. Từ đây, em rút ra bài học gì về thái độ và hành động ứng
xử trong tình huống như thế ?
II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1. (2,0 điểm)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm của Minh đối
với ông ngoại trong truyện Ông nội và ông ngoại của Xuân Quỳnh.
Câu 2 (4,0 điểm)
Hiện nay, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin xấu, độc hại. Từ góc
nhìn của một học sinh, em hãy viết một bài văn nghị luận bày tỏ suy nghĩ của bản
thân và đề xuất cách ứng xử phù hợp trước những thông tin xấu, độc hại trên
mạng.
-----------------Hết----------------- Thí sinh không được sử dụng tài liệu.
- Giám thị không giải thích gì thêm.

HƯỚNG DẪN CHẤM
Nội dung

Phầ Câu
n
I
ĐỌC – HIỂU
1 Ngôi kể trong văn bản trên là ngôi thứ ba.
* Hướng dẫn chấm:
- HS trả lời như đáp án: 0,5 điểm.
- HS trả lời sai hoặc không trả lời: không cho điểm.
2 - Hành động thể hiện tình yêu thương, quý mến của ông
với Minh:
+ Mua cho Minh một chiếc xe ngay từ khi biết Minh mới
chào đời, vẫn giữ dù không gửi được cho Minh.
+ Nhường thịt, cá ngon cho Minh, nhường tấm nệm cho
Minh.
+ Đưa cho Minh chiếc bút mà ông quý nhất.
* Hướng dẫn chấm:
- Hs trả lời được 2 ý hoặc như đáp án: 0,5 điểm
- Hs trả lời được 1 ý: 0,25 điểm
- HS trả lời sai hoặc không trả lời: không cho điểm.
3 - Xét theo cấu tạo, câu “Xe bắt đầu chuyển bánh, trời đổ cơn
mưa.” thuộc kiểu câu ghép.
- Vì câu này do hai cụm chủ vị nòng cốt tạo thành,
* Hướng dẫn chấm:
- Hs trả lời như đáp án: 1,0 điểm
- Hs trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS trả lời sai hoặc không trả lời: không cho điểm.
4 - Chủ đề của văn bản: Tình yêu thương trong gia đình
* Hướng dẫn chấm:
- Hs trả lời như đáp án: 1,0 điểm
- HS trả lời sai hoặc không trả lời: không cho điểm.
5 HS đưa ra 1 cách ứng xử hợp lí.
Gợi ý:
- Mỗi món quà đều mang ý nghĩa riêng và gửi gắm tấm lòng
của người tặng. Dù trong trường hợp nhận được món quà có
thể không thực sự ưng ý, nhưng chúng ta nên:
+ Thái độ: nâng niu, trân trọng
+ Hành động: gửi lời cảm ơn chân thành đến người tặng và cho
họ biết mình rất vui và cảm kích trước sự quan tâm của họ.
* Hướng dẫn chấm:

Điểm
4,0
0,5

0,5

0,5
0,5

1,0

0,5
0,5

II
1

- Hs trả lời như đáp án: 1,0 điểm
- Hs trả lời được 1 ý: 0,5 điểm
- HS trả lời sai hoặc không trả lời: không cho điểm.
HS có thể có cách ứng xử khác thì người chấm vẫn ghi điểm
miễn là cách ứng xử đó phù hợp.
VIẾT
Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm
của Minh đối với ông ngoại trong truyện Ông nội và ông
ngoại của Xuân Quỳnh.
a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của
đoạn văn
- Cấu trúc ba phần: mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn.
- Dung lượng: khoảng 200 chữ.
b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: tình cảm của Minh
đối với ông ngoại.
c. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:
Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận
dụng tốt các thao tác phân tích, đánh giá…, đảm bảo một số
nội dung sau:
1. Mở đoạn:
Giới thiệu vấn đề: Tình cảm của Minh đối với ông ngoại
trong truyện Ông nội và ông ngoại (Xuân Quỳnh).
2. Thân đoạn:
Phân tích tình cảm của Minh đối với ông ngoại trong
truyện Ông nội và ông ngoại (Xuân Quỳnh):
- Ban đầu: Không thân thiết, gần gũi với ông vì thấy ông
sống rất nghèo khổ, nhà cửa nhỏ, chăn ố vàng, hôi hám, đệm
nhỏ xíu chỉ vừa một người nằm.
- Sau đó có sự thay đổi khi hiểu ra tình yêu của ông dành
cho mình:
+ Ông để dành cho Minh chiếc ô tô.
+ Để lại những món ngon nhất.
+ Nhường cho Minh chiếc nệm.
+ Tặng Minh chiếc bút ông yêu quý nhất.
=> Minh dần hiểu ra cuộc sống ông cô độc, vất vả; Ông
cũng rất yêu thương mình, bởi vậy trong minh đã có sự
chuyển biến: từ thờ ơ đến yêu quý, thương ông sống một
mình vất vả. Thậm chí Minh còn nói với mẹ sau này Minh
lớn lên sẽ nuôi ông.

6,0
2,0

0,25

0,25

0,25

0,5

2

=> Sự chuyển biến đó cho thấy Minh là một cậu bé giàu tình
cảm, có trách nhiệm.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu;
…
3. Kết đoạn:
Khái quát vấn đề.
d. Diễn đạt
- Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên
kết câu trong đoạn.
đ. Sáng tạo
- Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn
đạt mới mẻ.
Viết một bài văn nghị luận bày tỏ suy nghĩ của bản thân
và đề xuất cách ứng xử phù hợp trước những thông tin
xấu, độc hại trên mạng.
a. Xác định được bố cục và dung lượng của bài văn nghị
luận
- Bố cục ba phần: mở bài, thân bài, kết bài.
- Dung lượng: khoảng 400-600 chữ
b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: suy nghĩ của bản thân
và đề xuất cách ứng xử phù hợp trước những thông tin
xấu, độc hại trên mạng.
c. Viết được bài văn nghị luận đảm bảo các yêu cầu:
Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận
dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và
dẫn chứng để phân tích, đánh giá vấn đề.
1. Mở bài:
- Giới thiệu vấn đề nghị luận: cách ứng xử của học sinh với
những thông tin xấu, độc trên mạng.
2. Thân bài:
2.1. Giải thích vấn đề:
Thông tin xấu, độc trên mạng: là những thông tin có nội
dung sai trái, bịa đặt, bóp méo, xuyên tạc sự thật hoặc có
một phần sự thật nhưng được đưa tin với dụng ý xấu, chưa
được kiểm chứng được đăng tải trên mạng gây ảnh hưởng
đến cá nhân, tổ chức.
2.2. Phân tích vấn đề
a. Thực trạng:
+ Theo một khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Truyền

0,25

0,25

0,25

4,0

0,25

0,5

0,5

0,25

0,75

thông và Giới trẻ năm 2023, có đến 70% học sinh Việt Nam
đã từng tiếp xúc với thông tin xấu độc trên mạng.
+ Trong số đó, 45% cho biết họ cảm thấy lo lắng, sợ hãi sau
khi đọc những thông tin này.
+ 25% thừa nhận đã từng chia sẻ thông tin xấu độc mà
không kiểm chứng.
b. Nguyên nhân:
+ Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và internet, khiến
việc tạo ra và lan truyền thông tin trở nên dễ dàng hơn bao
giờ hết.
+ Sự thiếu kiểm soát nội dung trên mạng, tạo điều kiện cho
thông tin xấu độc tồn tại và phát tán.
+ Sự thiếu hiểu biết và kỹ năng của một bộ phận học sinh
trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin trên mạng…
c. Hậu quả:
+ Gây hoang mang, lo lắng, bất an trong xã hội, đặc biệt là
đối với học sinh.
+ Ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, suy nghĩ và hành động của
học sinh, có thể dẫn đến những hành vi lệch lạc, thậm chí là
phạm tội.
+ Làm suy giảm lòng tin của người dân vào các cơ quan báo
chí và chính quyền.
- Ý kiến trái chiều:
+ Một số người cho rằng việc kiểm soát thông tin trên mạng
là xâm phạm quyền tự do ngôn luận.
+ Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa tự do ngôn luận và việc
lan truyền thông tin xấu độc. Tự do ngôn luận không có
nghĩa là được phép nói bất cứ điều gì mình muốn, đặc biệt là 0,5
những điều gây hại cho người khác.
2.3. Giải pháp giải quyết vấn đề
- GP1: Nâng cao nhận thức và khả năng tự bảo vệ:
+ Nhận thức rõ về tác hại của thông tin xấu độc giúp học
sinh có ý thức cảnh giác, chủ động phòng tránh và bảo vệ
bản thân.
+ Học sinh cần tích cực tham gia các buổi tuyên truyền, giáo
dục về an toàn thông tin, kỹ năng sống, phòng chống thông
tin xấu độc do nhà trường, các tổ chức xã hội tổ chức. Tự
tìm hiểu, trau dồi kiến thức thông qua sách báo, internet…
(Hs đưa ra dẫn chứng phù hợp)

- GP2: Xác minh thông tin trước khi tin và chia sẻ:
+ Việc xác minh thông tin giúp ngăn chặn sự lan truyền của
tin giả, thông tin sai lệch, góp phần làm trong sạch môi
trường mạng.
+ Học sinh cần kiểm tra nguồn tin, đối chiếu với các nguồn
tin chính thống, tìm hiểu kỹ thông tin trước khi tin và chia
sẻ. Không vội vàng tin vào những thông tin gây sốc, tiêu cực
lan truyền trên mạng.
- GP3: Lên tiếng phản đối và báo cáo thông tin xấu, độc:
+ Lên tiếng phản đối và báo cáo thông tin xấu, độc là hành
động thiết thực để bảo vệ môi trường mạng, góp phần ngăn
chặn những hành vi tiêu cực.
+ HS cần bày tỏ thái độ phản đối, không đồng tình với
những thông tin xấu độc, tiêu cực. Báo cáo các tài khoản,
trang mạng, bài viết có nội dung vi phạm pháp luật, đạo đức
đến cơ quan chức năng.
- GP4: Xây dựng và lan tỏa những thông điệp tích cực:
+ Lan tỏa những thông điệp tích cực giúp tạo ra một môi
trường mạng lành mạnh, văn minh, đồng thời truyền cảm
hứng và động lực cho người khác.
+ HS nên chia sẻ những thông tin hữu ích, tích cực, những
câu chuyện truyền cảm hứng, những giá trị tốt đẹp. Tham
gia vào các hoạt động tình nguyện, các dự án cộng đồng.
(Hs đưa ra dẫn chứng phù hợp)
- GP5: Tìm kiếm sự hỗ trợ:
+ Sự hỗ trợ từ những người xung quanh giúp học sinh nhận
diện được những thông tin xấu, độc trên mạng và có cách
ứng xử phù hợp.
+ HS có thể chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, gia đình,
thầy cô,… Đó có thể là những bạn đồng hành, những chuyên
gia đưa ra những phân tích, đánh giá giúp học sinh có cách
ứng xử đúng đắn trước những thông tin trên mạng.
- Liên hệ thực tế bản thân.
0,5
3. Kết bài:
- Khẳng định lại vấn đề nghị luận.
- Nêu thông điệp hoặc bài học.
d. Diễn đạt
0,25
- Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên
kết câu trong đoạn.

đ. Sáng tạo
0,5
- Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn
đạt mới mẻ.
Tổng điểm
10,0