,..

,.....

?

,..,;

?

HQI DONG CHI D�O XUAT BAN
Chu tich H<;ii d6ng
z

A"'

?

PGS.TS. NGUYEN THE KY
Pho Chu tich H<;ii d6ng
PH� CHI THANH
Thanh vien
TRAN QUOC DAN
TS. NGUYEN DUC TAI
TS. NGUYEN AN TIEM
NGUYEN VO THANH HAO

2

HOC TAM Gu'ONG
LAM VIEC
VA HQC T�p s·uoT £>01

CUA CHU TJCH HO CHI MINH

PGS. TS. LÊ VĂN YÊN

HỌC TẤM GƯƠNG
LÀM VIỆC
VÀ HỌC TẬP SUỐT ĐỜI
CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
HÀ NỘI - 2016

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng vĩ đại, nhà
lý luận thiên tài, anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn
hóa kiệt xuất. Cuộc đời và sự nghiệp của Người đã nêu
tấm gương sáng về phương pháp làm việc khoa học và
học tập suốt đời cho toàn Đảng, toàn dân ta cùng lớp
lớp các thế hệ trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam
nguyện phấn đấu học tập và noi theo.
Chủ tịch Hồ Chí Minh có phương pháp làm việc
mẫu mực và khoa học, giải quyết đúng đắn và thỏa
đáng các mối quan hệ trong công việc. Trong công
việc, Người không dựa vào quyền lực để sai khiến,
buộc mọi người và cấp dưới phục tùng, mà bằng sự
gương mẫu, bằng sự thuyết phục và tấm lòng nhân ái,
nên có sự cảm hóa lớn lao. Qua phương pháp làm việc
và lời căn dặn của Người, mọi người đến với Đảng,
đến với cách mạng, đến với công việc không phải chỉ
bằng lý trí, mà còn bằng tình cảm, sự nhiệt tình, tâm
huyết và say mê.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn phấn đấu,
rèn luyện bằng sự nỗ lực của bản thân nhằm đáp ứng
yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp cách mạng. Bằng con
đường kiên trì tự học tập, tự nghiên cứu, Người đã có
được trình độ học vấn uyên bác, tầm hiểu biết toàn

5

diện và sâu sắc. Các bài nói, bài viết của Người phong
phú về nội dung và hình thức, đa dạng về thể loại và
phong cách, uyển chuyển về bút pháp và ngôn từ...
Không những vậy, Người còn rất quan tâm đến việc
học tập của mọi tầng lớp nhân dân, nhất là cán bộ,
đảng viên, thanh, thiếu niên, phụ nữ, đồng bào các dân
tộc thiểu số.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho toàn Đảng,
toàn dân ta nhiều chỉ dẫn và những kinh nghiệm quý
báu về phương pháp làm việc khoa học và học tập suốt
đời không biết mệt mỏi. Để góp phần thực hiện hiệu
quả Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15-5-2016 của Bộ
Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng,
đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Học
tấm gương làm việc và học tập suốt đời của Chủ
tịch Hồ Chí Minh do PGS.TS. Lê Văn Yên biên soạn.
Dựa trên những bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ
Chí Minh, những mẩu chuyện của những người đã
sống, làm việc và được gặp Người hoặc chính những
câu chuyện và những việc mà Người đã kể, đã làm,
nội dung cuốn sách cung cấp thêm những tư liệu,
phân tích những chỉ dẫn và những lời căn dặn của
Người, để giúp bạn đọc hiểu biết thêm, để suy ngẫm,
quyết tâm học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức,
phong cách Hồ Chí Minh.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc.
Tháng 12 năm 2016
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT

6

Phần thứ nhất

HỌC TẤM GƯƠNG LÀM VIỆC SUỐT ĐỜI
CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH
I- LÀM VIỆC PHẢI CÓ PHƯƠNG HƯỚNG,
MỤC ĐÍCH, CHƯƠNG TRÌNH, KẾ HOẠCH

1. Làm việc phải có phương hướng,
mục đích
Làm bất cứ việc gì, dù việc to hay việc nhỏ,
điều quan trọng trước hết là phải xác định rõ được
phương hướng, mục đích thật rõ ràng, cụ thể và
sát hợp. Phương hướng, mục đích là dự kiến về
kết quả đặt ra để hướng tới, để làm việc, để phấn
đấu, nhằm đạt được kết quả trong công việc. Mục
đích giống như người chỉ đường. Chủ tịch Hồ Chí
Minh lấy thí dụ: “Các anh em cần đi Sài Gòn,
người chỉ đường cho anh em nói phải đi về phương
Nam và đi qua những tỉnh Thanh Hóa, Vinh,
Huế, Nha Trang chẳng hạn. Người chỉ đường chỉ
có thể chỉ cho anh em được thế thôi. Đã có phương
hướng sẵn, anh em cứ theo đó mà đi, đến tỉnh nào
7

phải qua những con sông nào, những hòn núi gì,
anh em sẽ tìm hỏi sau. Miễn là anh em biết theo
phương Nam mà tiến chứ không lầm đường đi
ngược lên Bắc rồi hóa đi tới Bắc Kinh là được”1.
Mục đích lớn lao mà Chủ tịch Hồ Chí Minh
theo đuổi và thực hiện là đem lại độc lập cho Tổ
quốc, tự do và hạnh phúc cho đồng bào ta. Ở Người
chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm
sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta
được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn,
áo mặc, ai cũng được học hành. Được hỏi về mục
đích này, Người nói: “Cả đời tôi chỉ có một mục
đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh
phúc của quốc dân. Những khi tôi phải ẩn nấp nơi
núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự
hiểm nghèo - là vì mục đích đó”2. Vì theo đuổi
mục đích lớn lao đó mà Người đã tìm ra con đường
cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam. Năm
1927, Người viết cuốn Đường cách mệnh, trong đó
nói rõ: “Mục đích sách này là để nói cho đồng bào
ta biết rõ: (1) Vì sao chúng ta muốn sống thì phải
cách mệnh. (2) Vì sao cách mệnh là việc chung cả
dân chúng chứ không phải việc một hai người.
(3) Đem lịch sử cách mệnh các nước làm gương
cho chúng ta soi. (4) Đem phong trào thế giới nói
____________
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.4, tr.115-116, 272.

8

cho đồng bào ta rõ. (5) Ai là bạn ta? Ai là thù ta?
(6) Cách mệnh thì phải làm thế nào? Sách này
muốn nói cho vắn tắt, dễ hiểu, dễ nhớ”1.
Ngay khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945
thành công, với tư cách Chủ tịch Chính phủ lâm
thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người
huấn thị: “Các công việc của Chính phủ phải
nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do
hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ
nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên
trên hết thảy. Việc gì có lợi cho dân thì làm. Việc
gì có hại cho dân thì phải tránh”2. Phát biểu tại
phiên họp đầu tiên của Ủy ban nghiên cứu kế
hoạch kiến quốc, Người nói: “Chúng ta tranh được
tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì
tự do, độc lập cũng không làm gì. Dân chỉ biết rõ
giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn
no, mặc đủ. Chúng ta phải thực hiện ngay:
1. Làm cho dân có ăn.
2. Làm cho dân có mặc.
3. Làm cho dân có chỗ ở.
4. Làm cho dân có học hành”3.
Với dã tâm cướp nước ta một lần nữa, ngày
23-9-1945, thực dân Pháp quay lại xâm chiếm
Nam Bộ, hòng tách Nam Bộ ra khỏi nước ta.
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.2, tr.283.
2, 3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.21, 175.

9

Ngay sau chuyến đi Pháp về, Chủ tịch Hồ Chí
Minh nói một cách tha thiết: “Một ngày mà Tổ
quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu khổ, là
một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên. Tôi
trân trọng hứa với đồng bào rằng: Với quyết tâm
của đồng bào, với quyết tâm của toàn thể nhân
dân, Nam Bộ nhất định trở lại cùng thân ái chung
trong lòng Tổ quốc”1. Với trái tim nồng cháy vì độc
lập, tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân,
Người đã cùng toàn Đảng lãnh đạo nhân dân ta
vừa kháng chiến, vừa kiến quốc. Để động viên
kinh tế cho cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp, Người chỉ rõ mục đích: “Làm cho nước
mạnh, dân giàu”. Năm 1947, viết cuốn Đời sống
mới, ngay ở trang đầu, Người cũng nói rõ mục
đích: “Tôi mong đồng bào ta mỗi người có một
quyển Đời sống mới để xem, để hiểu, để thực hành
đời sống mới”2, v.v..
Phương hướng và mục đích trong từng giai
đoạn của cách mạng nước ta thường được thể
hiện thành nhiệm vụ mang tính chiến lược và
đều được Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu thành khẩu
hiệu để mọi người nhớ và thực hiện. Trong Cách
mạng Tháng Tám, Người nêu khẩu hiệu: “Tiến
lên! Tiến lên! Dưới lá cờ Việt Minh, đồng bào hãy
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.470.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.111.

10

dũng cảm tiến lên!”. Trong cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp, Người nêu khẩu hiệu:
“Trường kỳ kháng chiến, nhất định thắng lợi!”.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Người
nêu khẩu hiệu: “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để
đánh thắng giặc Mỹ xâm lược!”. Tuy nhiên, Người
cũng yêu cầu khi nêu khẩu hiệu phải thể hiện rõ
được mục đích. Người nhắc nhở: “Mục đích thì nêu
ra nhiều khẩu hiệu quá. Đích nghĩa là nhằm vào
đó mà bắn. Nhiều đích quá thì loạn mắt, không
bắn trúng đích nào. Thậm chí không ai nhớ được
những khẩu hiệu đó. Vậy chỉ nên nêu ra vài khẩu
hiệu chính, thiết thực và phổ thông”1.
Trong nhiều tác phẩm, bài nói, bài viết, Chủ tịch
Hồ Chí Minh đều nhắc nhở mọi người, nhất là cán
bộ, đảng viên và thanh niên rằng, làm bất cứ việc
gì cũng phải xác định rõ phương hướng, mục đích.
Năm 1945, phát biểu tại Lễ tốt nghiệp Trường
Quân chính Việt Nam, Người nói: “Thời kỳ huấn
luyện này chưa thể cung cấp cho anh em những
kiến thức đầy đủ và sâu rộng...; nó chỉ mới giúp
được cho anh em những điều căn bản..., định rõ
cho anh em một phương hướng đi cho khỏi lầm
đường và thêm nữa gợi lòng ham muốn nghiên
cứu của anh em”2. Phát biểu tại Lễ tốt nghiệp
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.463.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.38.

11

khóa 5 Trường huấn luyện cán bộ Việt Nam,
Người nêu: “Trường huấn luyện đã giúp anh em
biết phương hướng, biết nhắm mục đích mà đi.
Như vậy anh em học ít nhưng bổ ích nhiều”1.
Người phê bình một số cán bộ, đảng viên trong
làm việc và công tác chỉ quen ra lệnh, ra chỉ thị,
thường cao giọng với mọi người phải thực hiện
mục đích này, mục tiêu nọ, mà không tính đến
điều kiện thực tế, thậm chí ra chỉ thị, mệnh lệnh
xong rồi quên, lại chỉ ra lệnh cho người khác làm,
còn mình không chịu làm bất cứ việc gì, v.v..
Ghi nhớ lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn:
“Hăng hái không chưa đủ, phải có kế hoạch, có
phương hướng. Trước khi làm một việc gì phải cẩn
thận suy xét xem việc đó thành công thì ảnh
hưởng thế nào, thất bại thì ảnh hưởng thế nào”2.
2. Làm việc phải có chương trình, kế hoạch
Làm bất cứ việc gì khi đã xác định rõ phương
hướng, mục đích rồi, phải vạch ra chương trình,
kế hoạch làm việc thật cụ thể để thực hiện đạt kết
quả. Chương trình, kế hoạch là dự án được thể
hiện thành các chỉ tiêu, các biện pháp, các công
việc chủ yếu nhằm thực hiện phương hướng, mục
đích đã đề ra. Về cách làm việc có chương trình,
____________
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.116, 122.

12

kế hoạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh minh họa:
“Người thợ mộc muốn đóng một cái tủ. Trước hết,
anh ta mài sẵn cưa, bào, tràng, đục, v.v. và làm
sao xếp có thứ tự hẳn hoi. Rồi anh lấy gỗ vừa đủ
làm cái tủ. Khi các thứ đều sẵn sàng, anh ta bèn
bắt tay vào việc đóng tủ. Như thế, là anh thợ mộc
ấy làm việc có kế hoạch. Như thế, là anh ấy sẽ
không hao phí thì giờ, tốn lực lượng, mà việc lại
mau thành. Trái lại, nếu anh ấy không sắp đặt
sẵn sàng trước, khi cần đến cưa mới chạy đi lấy
cưa, khi cần đến đục thì phải chạy đi tìm đục.
Như vậy thì mất thì giờ chạy lăng xăng cả ngày,
mà công việc được ít. Việc to, việc nhỏ, muôn việc
đều như vậy. Vì vậy, siêng năng và kế hoạch phải
đi đôi với nhau”1.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, xây dựng
chương trình, kế hoạch làm việc cần phải cụ thể,
thiết thực, rõ ràng, đúng mực, phù hợp với điều
kiện và hoàn cảnh thực tế; đồng thời phải làm
cho từng người, từng gia đình, từng đơn vị được
bàn bạc kỹ lưỡng và hiểu thấu đáo để họ nắm
vững, khi đã hiểu thấu đáo rồi thì họ sẽ tự giác,
tự động và vui vẻ thực hiện. Ngoài ra, khi đặt
chương trình, kế hoạch phải tuyệt đối tránh đơn
giản, sơ sài, sơ suất, đại khái, qua loa, đồng thời
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.119.

13

cũng tránh đặt quá cao, quá mức, quá phiền
phức, quá miễn cưỡng. Người nói: Kế hoạch đặt
ra để mình và mọi người thực hiện chứ không
phải để chiêm ngưỡng, để “đánh trống bỏ dùi”.
“Nói tóm lại: kế hoạch phải thiết thực, phải làm
được. Chớ làm kế hoạch đẹp mặt, to tát, kể hàng
triệu nhưng không thực hiện được”1.
Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng, trong
một lúc thường có nhiều công việc, lại có việc
trọng yếu nhất và vài ba việc trọng yếu vừa, nên
khi đã vạch ra chương trình, kế hoạch thì phải
làm, phải thực hiện cho đạt kết quả. Tránh vạch
ra rồi bỏ đấy, hoặc làm việc khác, thành thử
không việc nào hoàn thành, mà đều dở dang.
Nhiều trường hợp đã có chương trình, kế hoạch
làm việc, nhưng cách bố trí, sắp đặt công việc
không khéo, phân công không rõ ràng, nên công
việc không đạt kết quả. Vì vậy, cần phải suy xét
cho kỹ, cho rõ tình hình, hoàn cảnh, điều kiện mà
quyết định việc nào chính, việc nào phụ để sắp
đặt công việc cho đúng, cho cụ thể và thiết thực.
Người minh họa: “Cây gỗ bất kỳ to nhỏ, đều có gốc
và ngọn. Công việc bất kỳ to nhỏ, đều có điều nên
làm trước, điều nên làm sau. Nếu không có kế
hoạch, điều nên làm trước mà để lại sau, điều nên
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.81.

14

làm sau mà đưa làm trước, như thế thì sẽ hao tổn
thì giờ, mất công nhiều mà kết quả ít”1.
Chủ tịch Hồ Chí Minh phê bình cách làm việc
của nhiều người rằng, trong chúng ta thường có
khuyết điểm là bỏ nhiều công sức vào việc vạch ra
chương trình, kế hoạch làm việc thật to tát,
nhưng lại ít tìm cách để thực hiện cho đúng.
Rằng: “Chương trình công tác thì quá rộng rãi
mà kém thiết thực. Đặt ra kế hoạch và chương
trình không xét rõ năng lực của những người thi
hành kế hoạch và chương trình đó. Thành thử
việc gì cũng muốn làm mà việc gì làm cũng
không triệt để”2. Thậm chí, chương trình, kế
hoạch này chưa làm xong đã nghĩ và vạch ra
chương trình, kế hoạch khác; hoặc xây dựng
chương trình, kế hoạch làm việc, nhưng cách sắp
đặt công việc không khéo, lại ôm đồm làm nhiều
việc trong một lúc, hoặc làm không đúng, lại thiếu
những biện pháp thích hợp và thiếu quyết tâm
nên chương trình, kế hoạch đã vạch ra đều không
thực hiện được. Người còn chỉ ra: “Một điều thiếu
sót nữa là trong khi làm công tác, kế hoạch đã sơ
sài, phân công đã không sáng suốt, rồi sau khi
làm lại không chịu kiểm điểm lại. Ta thường có
tính tới đâu hay đó, xong việc thì thôi không biết
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.6, tr.118-119.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.463.

15

ưu điểm hay khuyết điểm của mình, làm như thế
mong tiến sao được. Cán bộ chăm chỉ làm việc
chưa đủ, cần phải biết làm việc cho có phương
pháp. Phải cần mà phải cẩn nữa”1. Để chương
trình, kế hoạch thực hiện thành công, Người lưu ý
rằng, bất cứ làm việc gì cũng đều phải chuẩn bị
cho kỹ, có kế hoạch làm cho thiết thực, phải tổ
chức thi hành cho đúng và phải chú ý đến những
con người tiến hành công việc. “Vì chúng ta quên
một lẽ rất giản đơn dễ hiểu: tức là vô luận việc gì,
đều do người làm ra, và từ việc nhỏ đến việc to, từ
gần đến xa, đều thế cả”2.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đã tổng kết:
“Học phương pháp khoa học của Hồ Chủ tịch là
học làm việc có chương trình, có kế hoạch, có tổ
chức, việc lớn, việc nhỏ, việc nhất thời, việc trường
cửu đều phải thế. Chúng ta hãy nhớ rằng: Lúc Hồ
Chủ tịch giao công việc cho một người, người ấy
phải thảo kế hoạch tiến hành rồi bàn với Hồ Chủ
tịch trước khi thi hành. Kế hoạch ấy, Hồ Chủ tịch
thường dạy, phải sát thực tế, phải vừa sức mình”3.
Ghi nhớ lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn:
“Chớ đặt những chương trình, kế hoạch mênh
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.43.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.281.
3. Phạm Văn Đồng: Học Chủ tịch Hồ Chí Minh - Chúng
ta học gì?, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009, tr.32.

16

mông, đọc nghe sướng tai nhưng không thực hiện
được. Việc gì cũng cần phải thiết thực, nói được,
làm được. Việc gì cũng phải từ nhỏ dần dần đến
to, từ dễ dần dần đến khó, từ thấp dần dần đến
cao. Một chương trình nhỏ mà thực hành được
hẳn hoi, hơn là một trăm chương trình to tát mà
làm không được”1.
II- LÀM VIỆC MỘT CÁCH KHOA HỌC,
PHẢI SIÊNG NĂNG, CẦN CÙ

1. Làm việc một cách khoa học
Cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch
Hồ Chí Minh giáo huấn cho chúng ta một điều rất
quý báu: cách mạng là một khoa học, thực hành
công việc là một khoa học. Nghĩa là làm cách
mạng, thực hành công việc phải có một phương
pháp khoa học, phải có một lý thuyết khoa học thì
mới thành công. Lý thuyết và phương pháp khoa
học ấy giúp Người bám sát thực tế, nắm đúng thời
cơ để có chủ trương đúng và thực hiện thành công
chủ trương ấy. Thiên tài và sự lãnh đạo sáng suốt
của Người là ở chỗ đó. Làm việc một cách khoa
học theo Người là “làm việc đúng hơn, khéo hơn”,
làm việc có kết quả; còn làm việc không khoa học
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.271.

17

tức là làm việc “không đúng, không khéo”, tùy
tiện, gặp đâu làm đấy, nên thường mắc nhiều sai
lầm, khuyết điểm, hoặc không có kết quả, thậm
chí thất bại. Rằng: “Nếu mỗi cán bộ, đảng viên
làm việc đúng hơn, khéo hơn, thì thành tích của
Đảng còn to tát hơn nữa. Cán bộ và đảng viên làm
việc không đúng, không khéo, thì còn nhiều
khuyết điểm. Khuyết điểm nhiều thì thành tích
ít. Khuyết điểm ít thì thành tích nhiều. Đó là lẽ
tất nhiên”1.
Nước ta đi lên từ một nước nghèo, một nước
nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ, manh mún, vì
vậy, cách làm việc ở nhiều nơi chưa thật sự khoa
học, còn theo lối thủ công. Đó là những thói quen
làm việc không những tự do, tùy tiện, được chăng
hay chớ, thiếu điều tra, nghiên cứu, thiếu ngăn
nắp, trật tự, mà còn luộm thuộm, lộn xộn, lề mề,
chậm chạp, thiếu cụ thể, thiếu nhìn xa trông
rộng, bảo thủ, trì trệ, thậm chí còn không biết tiết
kiệm thời giờ, tiền bạc và của cải, v.v.. Vì vậy,
Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi mọi người trong
công việc phải kiên quyết khắc phục cho được
những hạn chế đó và yêu cầu phải xây dựng cách
làm việc khoa học. Từ rất sớm và trong suốt cuộc
đời, Người đã tự xây dựng cho mình cách làm việc
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.272-273.

18

khoa học và không chỉ thực hiện nghiêm túc, mà
còn thường xuyên hướng dẫn, chỉ bảo mọi người.
Làm việc một cách khoa học theo Người tập trung
ở một số điểm chính sau đây:
Thứ nhất, làm việc phải cụ thể, kịp thời, thiết
thực, phải có trọng tâm, trọng điểm, phải đi sâu,
đi sát, phải kiểm tra để nắm người, nắm việc,
nắm tình hình. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu
làm việc là “phải chân đi, mắt thấy, tai nghe, óc
nghĩ, miệng nói, tay làm”, phải cẩn thận và
nhanh nhẹn, phải làm đến nơi đến chốn, phải biết
động viên mọi người, những bộ phận giúp việc,
những người cộng sự và còn phải biết phân công
công việc cho hợp lý, chớ “người giỏi thợ mộc thì
giao cho việc thợ rèn, người giỏi nghề rèn thì giao
cho việc thợ mộc”, “người viết giỏi lại dùng vào
việc cần phải nói, người nói khéo nhưng viết
xoàng lại dùng vào việc viết”, v.v.. Không những
thế, còn phải nắm được những thông tin cần thiết,
chính xác, từ đó sàng lọc những thông tin sai lệch,
để nắm được những người và những việc làm
đúng, nhanh, hiệu quả và cả những người và
những việc làm sai, làm dối, làm ẩu. Mặt khác,
trong quá trình tiến hành công việc, phải kiểm
tra, xem xét, đối chiếu, so sánh những cách làm
khác nhau, những ý kiến khác nhau để chọn ra
cách làm đúng, bỏ cách làm sai. Kết quả của kiểm
tra, nghiên cứu một cách sát thực sẽ giúp cho việc
19

đưa ra những quyết định đúng đắn. Theo Người:
“Nếu tổ chức việc kiểm tra cho chu đáo thì cũng
như ngọn đèn “pha”. Bao nhiêu tình hình, bao
nhiêu ưu điểm và khuyết điểm, bao nhiêu cán bộ
chúng ta đều thấy rõ. Có thể nói rằng: chín phần
mười khuyết điểm trong công việc của chúng ta là
vì thiếu sự kiểm tra. Nếu tổ chức sự kiểm tra được
chu đáo, thì công việc của chúng ta nhất định tiến
bộ gấp mười gấp trăm”1. Người còn dặn: Cách làm
việc phải thiết thực, suốt đời như vậy, trong từng
ngày, từng giờ cũng phải như vậy.
Thứ hai, làm việc không nên tham làm nhiều
trong một lúc, mà làm xong việc này mới làm
sang việc khác, làm đến đâu chắc đến đó, nghĩa là
làm từ việc gốc, việc chính, từ việc nhỏ đến việc
lớn. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chúng ta tham
lam làm nhiều trong một lúc. Thí dụ: muốn lập
một tỉnh kiểu mẫu thì thường hay dàn lực lượng
ra làm cả tỉnh, không biết định cho mỗi huyện
chọn một tổng làm kiểu mẫu, mỗi tổng chọn một
làng làm kiểu mẫu. Thành thử, “ăn nhiều, nuốt
không xuống”. Chúng ta không biết tập trung lực
lượng, làm xong một nơi, lấy đủ kinh nghiệm, rồi
làm nơi khác”2. Người phê bình cách làm việc ôm
đồm, qua loa, đại khái, chiếu lệ, làm được ít suýt
____________
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.637-638, 282.

20

ra nhiều, để báo cáo cho oai, nhưng xét kỹ thì
rỗng tuếch, không ra đâu vào đâu. Theo Người,
làm bất kỳ việc gì, phải bắt đầu từ gốc dần dần
đến ngọn, từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, chớ
nên tham mau, tham nhiều trong một lúc. Cụ thể
là: “Phải có kế hoạch bước đầu làm thế nào? Bước
thứ hai làm thế nào? Bước thứ ba làm thế nào?
Thành công thì thế nào? Nếu thất bại thì thế nào?
Mỗi ngày lúc sáng dậy, tự hỏi mình ngày hôm nay
phải làm gì? Tối đi ngủ phải tự hỏi mình ngày
hôm nay đã làm gì? Phải cẩn thận, cẩn thận
không phải là nhút nhát do dự”1.
Thứ ba, làm bất cứ công việc gì cũng cần
tránh bệnh chủ quan. Có thể mục đích, chương
trình, kế hoạch làm việc đặt ra thì đúng, nhưng
trong quá trình thực hiện do chủ quan nên tiến
hành không sát, không đúng, nên kết quả công
việc thường hạn chế, hiệu quả thấp, thậm chí thất
bại. Cũng có thể do chủ quan, nên chương trình,
kế hoạch làm việc đặt ra không sát, không cụ thể,
không phù hợp, vì vậy khi tiến hành công việc dù
đã rất cố gắng, rất quyết tâm, nhưng vẫn gặp
nhiều khó khăn và kết quả đạt được không như
mong muốn, hiệu quả không cao. Vì vậy, trước khi
làm bất kỳ việc gì cần phải suy nghĩ, tính toán
____________
1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.69.

21

cho kỹ, xem xét cho rõ, cân nhắc cho đúng, xử lý
cho khéo, chớ nghĩ thế nào làm thế ấy, chớ nôn
nóng, hấp tấp, vội vàng, chớ làm bừa, làm ẩu, làm
liều. Theo Người: “Gặp mỗi vấn đề, ta phải đặt
câu hỏi: Vì sao có vấn đề này? Xử trí như thế này,
kết quả sẽ ra sao? Phải suy tính kỹ lưỡng. Chớ
hấp tấp, chớ làm bừa, chớ làm liều. Chớ gặp sao
làm vậy”1.
Ghi nhớ lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn:
“So đi sánh lại, phân tích rõ ràng là cách làm việc
có khoa học. Mỗi công việc, chúng ta đều phải làm
như thế. Làm như thế mới tránh khỏi cái độc
đoán, mới tránh khỏi sai lầm”2.
2. Làm việc phải siêng năng, cần cù
Tục ngữ Việt Nam có câu: “Tay siêng làm thì
hàm có nhai”, “Nước chảy mãi, đá cũng mòn”, “Có
công mài sắt, có ngày nên kim”, v.v.. Người Trung
Hoa có câu: “Không có việc gì khó, chỉ e ta không
siêng”. Tất cả những câu đó đều có nghĩa hẹp là
siêng năng, cần cù, chăm chỉ làm việc thì mới có
ăn, có mặc, no đủ, còn lười nhác, không chịu khó
làm việc thì sẽ thiếu thốn, đói rách, nghèo khổ;
mà còn có nghĩa rộng là nhắc nhở mọi người đều
phải siêng năng, cần cù, chăm chỉ làm việc thì sẽ
có cuộc sống đầy đủ, ấm no, hạnh phúc. Chủ tịch
____________
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.279, 337.

22

Hồ Chí Minh cho rằng: Siêng năng là một trong
bốn điều của đời sống mới. Thực tế cho thấy,
siêng năng, chăm chỉ, cần cù là một trong những
bí quyết của thành công trong tiến hành mọi
công việc.
Về cách làm việc siêng năng, cần cù, Chủ
tịch Hồ Chí Minh giải thích, cần tức là cần cù,
siêng tức là siêng năng, nói tóm lại là siêng
năng, cần cù, chăm chỉ, cố gắng, dẻo dai. Người
lấy thí dụ: “Dao siêng mài thì sắc bén. Ruộng
s